मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ
प्रवेश करा | सदस्य व्हा
मिसळपाव

काहितरी रोचक...

डॉ सुहास म्हात्रे ·

चित्रगुप्त Sat, 05/23/2015 - 21:25
..... जगाचा इतिहास (इ स पूर्व ३,००० ते इ स २०१३) चार मिनिटांत... या व्हिडिओत आधी जवळ जवळ सगळे जग मोकळे ( मानव-विरहित ) होते, मग जिथे जिथे रंगीत दाखवले आहे, तिथे तिथे मानव-वस्ती होत गेली, असे त्यांना सांगायचे आहे काय ? असेल, तर पटत नाही. म्हणजे आफ्रिका, ऑस्ट्रेलिया, अमेरिका वगैरे खंडात मानव नव्हताच का? की अजून उत्खननात पुरावे सापडले नाही म्हणून असे म्हणायचे ? की ते रंग हे "संस्कृती" चे द्योतक आहेत ? अगदी आदिमानव म्हटले, तरी त्यांची काहीएक "संस्कृती" असतेच ना ? युरोपचा इतिहास' मधेही असेच आहे. जरा उस्कटून सांगाल का?

डॉ सुहास म्हात्रे Sat, 05/23/2015 - 21:52
जिथे जिथे रंगीत दाखवले आहे, तिथे तिथे मानव-वस्ती होत गेली, असे त्यांना सांगायचे आहे काय ? हा नकाशा फक्त मोठ्या प्रमाणात पुरावे सापडलेल्या महत्वाच्या संस्कृतींच्या जागा सारांशाने दाखवतो. इतक्या त्रोटक वेळात त्यात मानवाचे सर्व जगभरचे प्रसरण दाखवणे शक्य नाही आणि तो या नकाशाचा उद्द्येशही नाही. मानवाचे प्रसरण इ स पूर्वी ८५,००० पासून इ स पूर्व १०,००० पर्यंतच्या काळात अंटार्क्टीका सोडून इतर सर्व खंडांत झाला होता... ते मानवाचे जगभरातले प्रसरण सारांशाने मी मिपावरच एका मालिकेत लिहीले आहे.

चित्रगुप्त Sat, 05/23/2015 - 21:25
..... जगाचा इतिहास (इ स पूर्व ३,००० ते इ स २०१३) चार मिनिटांत... या व्हिडिओत आधी जवळ जवळ सगळे जग मोकळे ( मानव-विरहित ) होते, मग जिथे जिथे रंगीत दाखवले आहे, तिथे तिथे मानव-वस्ती होत गेली, असे त्यांना सांगायचे आहे काय ? असेल, तर पटत नाही. म्हणजे आफ्रिका, ऑस्ट्रेलिया, अमेरिका वगैरे खंडात मानव नव्हताच का? की अजून उत्खननात पुरावे सापडले नाही म्हणून असे म्हणायचे ? की ते रंग हे "संस्कृती" चे द्योतक आहेत ? अगदी आदिमानव म्हटले, तरी त्यांची काहीएक "संस्कृती" असतेच ना ? युरोपचा इतिहास' मधेही असेच आहे. जरा उस्कटून सांगाल का?

डॉ सुहास म्हात्रे Sat, 05/23/2015 - 21:52
जिथे जिथे रंगीत दाखवले आहे, तिथे तिथे मानव-वस्ती होत गेली, असे त्यांना सांगायचे आहे काय ? हा नकाशा फक्त मोठ्या प्रमाणात पुरावे सापडलेल्या महत्वाच्या संस्कृतींच्या जागा सारांशाने दाखवतो. इतक्या त्रोटक वेळात त्यात मानवाचे सर्व जगभरचे प्रसरण दाखवणे शक्य नाही आणि तो या नकाशाचा उद्द्येशही नाही. मानवाचे प्रसरण इ स पूर्वी ८५,००० पासून इ स पूर्व १०,००० पर्यंतच्या काळात अंटार्क्टीका सोडून इतर सर्व खंडांत झाला होता... ते मानवाचे जगभरातले प्रसरण सारांशाने मी मिपावरच एका मालिकेत लिहीले आहे.
लेखनविषय:
मौजमजा
लेखनप्रकार
विरंगुळा
जालावर सापडलेल्या खजिन्यातील काही रोचक हिरे-माणके मिपामित्रांबरोबर वाटाविशी वाटली... १. बदलते जग (चाळीस कोटी वर्षांपूर्वीपासून ते भविष्यात २५ कोटी वर्षे पर्यंत)... . २. जगाचा इतिहास (इ स पूर्व ३,००० ते इ स २०१३) चार मिनिटांत... . ३.

इमारत

मिसळलेला काव्यप्रेमी ·

प्यारे१ Mon, 05/05/2014 - 13:55
मिकाची कविता 'पुन्हा' वाचली, 'पुन्हा' आवडली. खूप खूप खूप सुंदर. चाणक्य ह्यांचा भावानुवाद वेगळा लिहीला असता तर जास्त भावला असता. (असं 'माझं' मत, अकारण सूड उगवू नये ;) )

पैसा Tue, 05/06/2014 - 20:38
कविता आणि चाणक्याचा भावानुवाद दोन्ही आवडले. चाणक्याची कविता तर स्वतंत्रपणेही छान आहे. शकील बदायुनीच्या "एक शहनशाह ने बनवा के हसीं ताजमहल, सारी दुनिया को मोहब्बत की निशानी दी है" आणि साहिरचं "इक शहंशाह ने दौलत का सहारा ले कर हम ग़रीबों की मुहब्बत का उड़ाया है मज़ाक़" यांची आठवण झाली.

चाणक्य Sun, 05/11/2014 - 01:16
वाह पैसा ताई. साहिरच्या 'ताजमहल' या नज्म मधल्या या ओळी. पूर्ण नज्म पण फार सुंदर आहे -
ताज तेरे लिये ईक मजहरे-उल्फतही (प्रेमाचे प्रतीक) सही तुमको ईस वादी-ए-रंगींसे (रमणीय स्थळ) अकीदत (श्रद्धा) ही सही मेरी महबूब! कही और मिला कर मुझसे अनगिनत लोगोंने दुनियामे मुहब्बत की है कौन कहता है के सादिक (प्रामाणिक) न थे जजबे उनके लेकिन उनके लिये तशहीरका (प्रसिद्धी) सामान नही क्यों की वो लोग भी अपनीही तरह मुफलिस (गरीब) थे मेरी महबूब ! उन्हे भी तो मुहब्बत होगी जिनकी सन्नाईने (कारागिरी) बक्शी हैं इसे शक्ले-जमील (सौंदर्य) उनके प्यारोंके मकाबिर (कबर) रहे बेनाम-ओ-नमूद (नामोनिशाण नाही कुठे) आजतक उनपे जलायी नही किसीने कंदील एक बादशाहने दौलत का सहारा लेकर हम गरीबोंकी मुहब्बतका उडाया है मजाक मेरी महबूब! कही और मिला कर मुझसे
वाह क्या बात.

स्पंदना Wed, 05/07/2014 - 03:57
उर्दुवर इतकी जबरदस्त पकड मिका? स्पेशल्ली शिकलात की अशीच शिकत गेलात. खर सांगु? मला त्यातले थोडे शब्द नाही समजले. अन मुळ कविता चाणक्यांमुळे समजली उमजली अन भिडली. तुम्हा दोघांनाही सलाम!

पाषाणभेद Sun, 05/11/2014 - 09:43
उर्दू कविता समजली नाही पण चाणक्याचा भावानुवादामुळे रचना समजायला सोपे झाले. अवांतरः ताजमहाल ही वास्तू पाहिलेली नाही पण ती कधीच आवडली नाही. असो.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sun, 05/11/2014 - 17:38
पण मला आवडली ती उर्दू रचना ! फुतुर है ये मगर कल रात फिर उसी महीन कोहरे मे कई हाथोंको देखा था उस इमारत के तआकुब में कोई आदम तो दिखे नही.. बस हाथ हि थे और फिर रातभर वो परछाईओंका खेल चलता रहा क्लास !!! माझ्या एका मित्राची अशीच एक सुन्दर कविता आहे जमल्यास इथे डकवेन. -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sun, 05/11/2014 - 17:55
ताजमहल. नाही ती केवळ मुमताज आणि शहाजहानची समाधी मला दिसताहेत हजारो कारागिरांचे छाटलेले हात प्रत्येक पायरीवर ऐकूच येऊ नयेत आकाश किंकाळ्या शिल्पकारांच्या म्हणूण आत बेमालूपणने चाललाय अल्लाचा गजर आता टिकत नाही ताजमहलवर माझी नजर ताजमहल _ अमानुष क्रौर्य ताजमहल - छाटलेल्या हाताचं दीनवानं रूप ताजमहल - आपल्या भुंड्या बापाच्या वेदना दगडी बुबुळांनी पहाणारं अजाण मूल विचारा, जवळून वाहणा-या यमुनेला ताजमहलचा काय इतिहास आहे ? अन तिच्या पाण्याला अजूणही रक्ताचा का वास आहे ? आपल्या शिल्पाची एवढी किंमत कधी कुणी चुकविली आहे ? दोस्तहो, ताजमहल दुसरं तिसरं काही नसून माझ्या माणसांच्या पृथ्वीच्या पाठीवरील गोठलेला अश्रू आहे ! (अनारंभ- राजेंद्र ना गोणारकर.)

मिसळलेला काव्यप्रेमी Mon, 05/12/2014 - 11:27
आपल्या भुंड्या बापाच्या वेदना दगडी बुबुळांनी पहाणारं अजाण मूल
व्वाह!!

प्यारे१ Mon, 05/05/2014 - 13:55
मिकाची कविता 'पुन्हा' वाचली, 'पुन्हा' आवडली. खूप खूप खूप सुंदर. चाणक्य ह्यांचा भावानुवाद वेगळा लिहीला असता तर जास्त भावला असता. (असं 'माझं' मत, अकारण सूड उगवू नये ;) )

पैसा Tue, 05/06/2014 - 20:38
कविता आणि चाणक्याचा भावानुवाद दोन्ही आवडले. चाणक्याची कविता तर स्वतंत्रपणेही छान आहे. शकील बदायुनीच्या "एक शहनशाह ने बनवा के हसीं ताजमहल, सारी दुनिया को मोहब्बत की निशानी दी है" आणि साहिरचं "इक शहंशाह ने दौलत का सहारा ले कर हम ग़रीबों की मुहब्बत का उड़ाया है मज़ाक़" यांची आठवण झाली.

चाणक्य Sun, 05/11/2014 - 01:16
वाह पैसा ताई. साहिरच्या 'ताजमहल' या नज्म मधल्या या ओळी. पूर्ण नज्म पण फार सुंदर आहे -
ताज तेरे लिये ईक मजहरे-उल्फतही (प्रेमाचे प्रतीक) सही तुमको ईस वादी-ए-रंगींसे (रमणीय स्थळ) अकीदत (श्रद्धा) ही सही मेरी महबूब! कही और मिला कर मुझसे अनगिनत लोगोंने दुनियामे मुहब्बत की है कौन कहता है के सादिक (प्रामाणिक) न थे जजबे उनके लेकिन उनके लिये तशहीरका (प्रसिद्धी) सामान नही क्यों की वो लोग भी अपनीही तरह मुफलिस (गरीब) थे मेरी महबूब ! उन्हे भी तो मुहब्बत होगी जिनकी सन्नाईने (कारागिरी) बक्शी हैं इसे शक्ले-जमील (सौंदर्य) उनके प्यारोंके मकाबिर (कबर) रहे बेनाम-ओ-नमूद (नामोनिशाण नाही कुठे) आजतक उनपे जलायी नही किसीने कंदील एक बादशाहने दौलत का सहारा लेकर हम गरीबोंकी मुहब्बतका उडाया है मजाक मेरी महबूब! कही और मिला कर मुझसे
वाह क्या बात.

स्पंदना Wed, 05/07/2014 - 03:57
उर्दुवर इतकी जबरदस्त पकड मिका? स्पेशल्ली शिकलात की अशीच शिकत गेलात. खर सांगु? मला त्यातले थोडे शब्द नाही समजले. अन मुळ कविता चाणक्यांमुळे समजली उमजली अन भिडली. तुम्हा दोघांनाही सलाम!

पाषाणभेद Sun, 05/11/2014 - 09:43
उर्दू कविता समजली नाही पण चाणक्याचा भावानुवादामुळे रचना समजायला सोपे झाले. अवांतरः ताजमहाल ही वास्तू पाहिलेली नाही पण ती कधीच आवडली नाही. असो.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sun, 05/11/2014 - 17:38
पण मला आवडली ती उर्दू रचना ! फुतुर है ये मगर कल रात फिर उसी महीन कोहरे मे कई हाथोंको देखा था उस इमारत के तआकुब में कोई आदम तो दिखे नही.. बस हाथ हि थे और फिर रातभर वो परछाईओंका खेल चलता रहा क्लास !!! माझ्या एका मित्राची अशीच एक सुन्दर कविता आहे जमल्यास इथे डकवेन. -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sun, 05/11/2014 - 17:55
ताजमहल. नाही ती केवळ मुमताज आणि शहाजहानची समाधी मला दिसताहेत हजारो कारागिरांचे छाटलेले हात प्रत्येक पायरीवर ऐकूच येऊ नयेत आकाश किंकाळ्या शिल्पकारांच्या म्हणूण आत बेमालूपणने चाललाय अल्लाचा गजर आता टिकत नाही ताजमहलवर माझी नजर ताजमहल _ अमानुष क्रौर्य ताजमहल - छाटलेल्या हाताचं दीनवानं रूप ताजमहल - आपल्या भुंड्या बापाच्या वेदना दगडी बुबुळांनी पहाणारं अजाण मूल विचारा, जवळून वाहणा-या यमुनेला ताजमहलचा काय इतिहास आहे ? अन तिच्या पाण्याला अजूणही रक्ताचा का वास आहे ? आपल्या शिल्पाची एवढी किंमत कधी कुणी चुकविली आहे ? दोस्तहो, ताजमहल दुसरं तिसरं काही नसून माझ्या माणसांच्या पृथ्वीच्या पाठीवरील गोठलेला अश्रू आहे ! (अनारंभ- राजेंद्र ना गोणारकर.)

मिसळलेला काव्यप्रेमी Mon, 05/12/2014 - 11:27
आपल्या भुंड्या बापाच्या वेदना दगडी बुबुळांनी पहाणारं अजाण मूल
व्वाह!!
लेखनविषय:
कविता
प्रेमकाव्य
मुक्तक
काव्यरस
करुण
प्रस्तावना: हि माझी अजून एक हिंदी-उर्दू कविता आणि चाणक्यने केलेला तिचा मराठी अनुवाद.
एक इमारत है संग-ए-मर्मर मे तराशी हुई चौधवी चांद जब महीन कोहरा लिपटकर आता है तब मानो जन्नत की हूर लगती है वो इमारत ----- सुना है के ये इमारत किसी शाह ने अपने बेगम कि याद मे बनवायी है हां... होगा कोई इश्क का मारा ----- जब उसकी यांदे किसी आभिसारों की तरह बरसती होंगी तो वो शाह उस इमारत को देख के क्या सोचता होगा? हां... इश्क का मारा जो ठहराँ ----- फुतुर है ये मगर कल रात फिर उसी महीन कोहरे मे कई हाथोंको देखा था उस इमारत के तआकुब में कोई आदम तो दिखे नही..

कलगीतुरा-भाग ३

बबन ताम्बे ·

चौथा कोनाडा Mon, 05/05/2014 - 21:18
हा ही भाग भन्नाट! आवडला! संवाद मस्तच ! >>फक्त हे आत्ता गेलो आणि आत्ता आलो ही नक्कल त्याने करायला नको होती. झकास टोला ! पुभाप्र.

बबन ताम्बे Tue, 05/06/2014 - 20:37
अच्छा, गुळाचे "गौडबंगाल" म्हणायचेय का तुम्हाला? ती चंपकलाल अँड सन्सची टॅग लाईन आहे. वाशा उर्फ वासुदेव तिरमारें स्वतःच्या कंपनीची (म्हणजे प्रॉडक्टची - गुळाची) जाहीरात करताहेत. :-)

चौथा कोनाडा Mon, 05/05/2014 - 21:18
हा ही भाग भन्नाट! आवडला! संवाद मस्तच ! >>फक्त हे आत्ता गेलो आणि आत्ता आलो ही नक्कल त्याने करायला नको होती. झकास टोला ! पुभाप्र.

बबन ताम्बे Tue, 05/06/2014 - 20:37
अच्छा, गुळाचे "गौडबंगाल" म्हणायचेय का तुम्हाला? ती चंपकलाल अँड सन्सची टॅग लाईन आहे. वाशा उर्फ वासुदेव तिरमारें स्वतःच्या कंपनीची (म्हणजे प्रॉडक्टची - गुळाची) जाहीरात करताहेत. :-)
लेखनविषय:
कथा
विडंबन
विनोद
लेखनप्रकार
लेख
या आधीच्या भागांची लिन्क खाली देत आहे. कलगीतुरा- भाग १ कलगीतुरा- भाग २ बघता बघता तो दिवस उजाडला. जसजशी वेळ जवळ येत चालली तसतशी उत्कंठा शिगेला पोहचली. संध्याकाळी साडे सात वाजता कार्यक्रम सुरू होणार होता. पण सकाळपासूनच टी. व्ही. वर सतत कार्यक्रमाच्या जाहीरातींचा मारा चालला होता. मला कार्यक्रमापेक्षा प्रचंड उत्सुकता होती कांतीशेठच्या या व्हेंचर (की अ‍ॅडव्हेंच्रर?) चा आत्तापर्यंतचा ताळेबंद काय झाला असेल! मला रहावेना म्हणून मी कांतीशेठला फोन लावला.

गुढी उभारनी

माहितगार ·

प्रचेतस Mon, 05/05/2014 - 11:57
उत्तम लेख. सातवाहनांनी शालिवाहन शक सुरु केला ह्यावर लेखाचा संपूर्ण डोलारा आधारीत आहे. पण बहुसंख्य विद्वांनाच्या मते सातवाहनांनी विशेषतः गौतमीपुत्र सातकर्णीने शालिवाहन शक सुरु केला ह्याला कसलाही आधार नाही. शक सुरु केला तो कुषाणवंशीय कनिश्काने. त्याचे राज्यारोहण इस. ७८ साली झाले. कुशाणांच्या अस्तानंतर त्यांचे क्षत्रप असलेल्या शकांनी (विशेषतः चष्टन क्षत्रप) हे संवत्सर प्रचलित ठेवल्यामुळेच ह्याला शक असे नाव पडले. शकांवर मिळालेल्या विजयाप्रीत्यर्थ्य शक चालू करणे शक्यच नाही कारण गौतमीपुत्राने शकांचा पराभव केला तो साधारण इ.स. १२५ च्या आसपास येतो. इस. ७८ च्या वेळी तर गौतमीपुत्र बाळच असणार. :) 'शालिवाहन शक' असा नावानिशी उल्लेख साधारण १० /११ व्या शतकात आलेला आहे. तोपर्यंत 'शकु संवतु' हेच नाव प्रचलित होते. सातवाहनांनी जर शक सुरु केला असता तर ते त्यांचे शत्रू असलेल्या शकांचे नाव त्यांच्या संवत्सराला कशाला देतील. सातवाहन संवत असेच त्याचे नामानिधान त्यांनी केले असते. जसे विक्रमादित्याने 'विक्रम संवत' सुरु केले.

माहितगार Mon, 05/05/2014 - 12:21
सातवाहनांनी शालिवाहन शक सुरु केला ह्यावर लेखाचा संपूर्ण डोलारा आधारीत आहे.
आपण म्हणता ते बरोबर आहे. यादव आणि त्यानंतरच्या काळात गूढीचे उल्लेख अचानक येणार नाहीत, गुढी उभारण्याची परंपरा त्या पुर्वी पासून असली पाहिजे. मग पुर्वी म्हणजे केव्हा पासून तर त्या पुर्वी शालिवाहन काळापर्यंत कदाचित मागे नेता येईल असा सर्व साधारण कयास बांधला आहे. माझा भर ठाम दावा या पेक्षा कयास करण्यावर अधिक राहीला आहे. अर्थात आपण आणि इतिहासाच्या अभ्यासकांची/जाणकारांची मते निश्चीत महत्वाची असणार. त्यामुळे या विषयावर अधिका माहिती अथवा साधनांकडे लक्ष वेधणे शक्य असल्यास आपल्याकडून इतर जाणकारांकडून माहिती घेण्यास निश्चित आवडेल. अभिप्रायासाठी धन्यवाद

पैसा Tue, 05/06/2014 - 11:02
श्रीरामाने रावणावर विजय मिळवला आणि ज्या दिवशी अयोध्येत पुन्हा प्रवेश केला त्या दिवशी म्हणजे चैत्र शुद्ध प्रतिपदेला नागरिकांनी गुढ्या उभारून उत्सव साजरा केला, अशी पारंपारिक समजूत आहे. अर्थात गुढ्या उभारण्याची चाल प्राचीन असली तरी नेमकी केव्हा सुरू झाली हे सांगणे कठीण आहे. उंच निशाण काठी पाहून तिथे पोचणे लोकांना सोपे जात असणार हे साहजिकच आहे. त्यामुळे गुढी/काठी/देवाचे निशाण ही खूण म्हणून फार पूर्वीपासून वापरात आहे/असणार. दुसरे म्हणजे गुढी-पताका असा जोडशब्द बरेचदा ऐकायला मिळतो. तोही या जुन्या काळाकडे निर्देश करत असावा. पाडवा हा शब्द 'प्रतिपदा' यावरून आला असावा.

प्रचेतस Tue, 05/06/2014 - 11:25
ततोऽभयवकिरंस तव अन्ये लाजैः पुष्पैश च सर्वतः समुच्छ्रितपताकास तु रथ्याः पुरवरॊत्तमे || ततॊ हय अभ्युच्छ्रयन पौराः पताकास ते गृहे गृहे ऐक्ष्वाकाध्युषितं रम्यम आससाद पितुर गृहम || हे वाल्मिकी रामायणातील श्लोक. ह्यात गुढी असे कुठेही म्हटले नसून पताका हाच शब्द वापरलेला आहे.

माहितगार Tue, 05/06/2014 - 13:09
उंच निशाण काठी पाहून तिथे पोचणे लोकांना सोपे जात असणार हे साहजिकच आहे. त्यामुळे गुढी/काठी/देवाचे निशाण ही खूण म्हणून फार पूर्वीपासून वापरात आहे/असणार. दुसरे म्हणजे गुढी-पताका असा जोडशब्द बरेचदा ऐकायला मिळतो.
गुढी-पताका हे शब्द मराठी वारकरी संप्रदाय सोबत वापरताना दिसतो पण मराठीत (कदाचित) वेगवेगळे शब्द असावेत का हे जाणकारांनी सांगावे. कन्नड भाषेत मात्र गुडीपताका शब्द एकत्र पणे ध्वज या अर्थाने येतो. कन्नड मध्ये गुडी शब्द मुख्यत्वे मंदीर या अर्थाने वापरला जात असलातरी ग्रामीण तेलगू प्रमाणे ग्रामीण कन्नडात तो लाकूड या अर्थाने येतोच पण सोबत लाकडी नक्षीकामास गुडीकारागिर असा काही शब्द कन्नड मध्ये असावा आणि ह्या लाकडी नक्षी/कोरीव काम करणार्‍यांना कन्नड मध्ये गुडीगार म्हणतात हा गुडीगार समाज मुळचा गोवा राज्यातला असावा आणि त्यांनी पोर्तुगिजांच्या धार्मिक जाचास कंटाळून कर्नाटकात स्थानांतरही केले आणि पोर्तुगीज मिशनर्‍यांनी पाडलेल्या गुड्यांची (मंदिरांची) कर्नाटकात जाऊन पुर्नउभारणीही केली. कन्नड भाषेचे कुणी जाणकार मिपावर असतील तर त्यांनी या विषयाबद्दल शोध घेऊन अधिक माहिती दिल्यास आनंद वाटेल. संदर्भ: कामत.कॉम आणि ऑनलाईन कन्नड-इंग्रजी शब्दकोश माहितीपूर्ण प्रतिसादांसाठी पैसा ताई, वल्ली, बोबो आणि इस्पीकचा एक्का आपणा सर्वांना धन्यवाद.

पैसा Tue, 05/06/2014 - 13:22
देवळाच्या गर्भगृहाला "गर्भकुडी" असे म्हणतात. तसेच कोंकणीमधे स्वयंपाकघराला "रांदची कूड" असा शब्दप्रयोग आहे. "कुडाची झोपडी" असा शब्दप्रयोग ऐकला आहे. त्याचा अर्थ गवत-पाल्याने, काठ्या-तुराट्याने बनवलेली, शाकारलेली झोपडी असा असावा.

माहितगार Tue, 05/06/2014 - 13:43
देवळाच्या गर्भगृहाला "गर्भकुडी" असे म्हणतात.
गूगल शोधावर रोमन लिपीत गर्भगुडी लिहिले तर कन्नड देवळांच्या गर्भगृहांबद्दल भरपूर रिझल्ट येतात. कोकणीतही काही वेळा ग चा क झाला असणे शक्य वाटते.

डॉ सुहास म्हात्रे Tue, 05/06/2014 - 13:57
कुडाची झोपडी म्हणजे कारवी या वनस्पतीच्या सडपातळ आणि लांब खोडांना दोरीने बांधून त्यांच्या भिंतींसारखा उपयोग करून बनवलेली झोपडी. तिचे छ्प्पर शाकारायला पेंढा अथवा गवत वापरले जाते.

डॉ सुहास म्हात्रे Tue, 05/06/2014 - 12:06
अत्यंत माहितीपूर्ण लेख. गुढ्यांची परंपरा बालीतही पाळली जाते. बांबूच्या खांबांच्या बांबूच्याच पानांनी सजवलेल्या रंगीबेरंगी गुढ्या ही बालीची एक खासियत आहे... बालिनीज पितृपक्षांत (याच्या तारीख-तिथीचा भारतातील पितृपक्षाशी काही संबंध नाही) मृत पूर्वजांचे आत्मे आपल्याला भेटायला येतात अशी तेथे समजूत आहे. त्यांच्या स्वागतासाठी या गुढ्या उभारल्या जातात. त्या गुढ्यांमध्ये पूर्वजांसाठी प्रसाद (जेवण) आणि फुले ठेवायची व्यवस्थाही असते. या काळात चढाओढीने कलाकुसर केलेल्या गुढ्यांनी सजलेल्या बालीमध्ये चक्कर मारणे हा एक अविस्मरणीय अनुभव असतो.

माहितगार Tue, 05/06/2014 - 13:15
आपल्या छायाचित्रातील बालिनीज गुढ्या सुंदरच आहेत. एवढ्या सुंदर गुढ्यांमध्ये पुर्वजांना जेवणही मिळते म्हणजे बालिनीज पुर्वजांची खरेच मज्जाच आहे तर ! :) अशी सुरेख माहिती वाचली की मन भरून पावल्या सारख वाटत. धन्यवाद

माहितगार Tue, 05/06/2014 - 14:43
मिपावर कुणी "गाहा सत्तसई" च्या शब्दार्थांचे जाणकार आहेत का ? खालील गाहांमधील ठळक अक्षरातील शब्दांचे अर्थ कुणाला सांगता येऊ शकतील का ? कदाचित धागा विषयाशी संबंध निघणार नाही असे होऊ शकते. पण चर्चा चालू आहे तर माहिती मिळवलेली बरी. गाहा सत्तसई विषयी वेगळा धागाही या चर्चेनंतर थोड्या दिवसांनी काढेनच. **ओहिदिअहागमासंकिरीहि सहिआहि कुड्डलिहिआओ / गाहा२०६कख दो तिण्णि तहिं मिअ चोरिआइ रेहा पुसिज्जंति / गाहा२०६गघ **अज्जं गओ त्ति अज्जं गओ त्ति अज्जं गओ त्ति गणिरीए / गाहा२०८कख पढम च्चिअ दिअहद्धे कुड्डो रेहाहि चित्तलिओ / गाहा२०८गघ **सव्वस्सम्मि वि डड्ढे तह वि हु हिअअस्स णिव्वुइ च्चेअ / गाहा२२९कख जं तेन गामडाहे हत्थाहत्थिं कुडो गहिओ / गाहा२२९गघ **ते वोलिआ वअस्सा ताण कुडुंगाण खण्णुआ सेसा / गाहा२३२कख अम्हे वि गअवआओ मूलुच्छेअं गअं पेम्मं / गाहा२३२गघ **सच्चं भणामि मरणे ठिअ म्हि पुण्णे तडम्मि तावीए / गाहा२३९कख अज्ज वि तत्थ कुडुंगे णिवडइ दिट्ठी तह च्चेअ / गाहा२३९गघ

प्रचेतस Tue, 05/06/2014 - 15:04
२०६. प्रवासास गेलेल्या पतीच्या आगमनाची मुदत टळली असावी अशा आशंकेने सखींनी कुडावरील (कुडाच्या भिंतीवरील) रेषा वाढवल्या पण पत्नीने त्यावरील दोन, तीन रेषा पुसून टाकल्या. २३२. कुडुंगाण = कुञ्जानां = वनातील २३८. कुडुंगे = वनाकडे / कुंजाकडे

माहितगार गुरुवार, 05/08/2014 - 13:33
जगातल्या सर्व महत्वाच्या भाषा गटांच्या प्राच्य व्युत्पत्ती एकाच संकेतस्थळावर शोधावयाच्या संकेतस्थळाचा बदललेला दुवा मिळाला. हे कुणा (चांगल्या) रशियन माणसाने उभारलेले (चांगले) संकेतस्थळ आहे. http://starling.rinet.ru/cgi-bin/main.cgi?root=config&morpho=0

माहितगार गुरुवार, 05/08/2014 - 14:34
ना ना स्वतंत्र भाषा नव्हे भाषा गटांबद्दल आहे. Indo-European etymology, Dravidian etymology, Afroasiatic etymology हे पर्याय मी सहसा तपासत असतो. या http://starling.rinet.ru/Texts/ToB_FAQ.pdf या पिडि एफ दुव्यावर साहाय्य माहिती दिसते.

माहितगार गुरुवार, 02/05/2015 - 17:20
माझ्या अलिकडील आंतरजालावरील वाचनावरून काठी पूजा हा प्रकार मानवी समाजात अधिक सार्वत्रिक आणि अतीप्राचीन काळापासून असावा असे वाटते. आफ्रीकन आदीवासी समूह , जपान, जर्मनी मधील जुन्या परंपरा ते इज्राएल मधील प्राचिन आशेरा पोल ते अजूनही चालू असलेल्या नाशिक , गडचिरोली, छत्तीसगढ मधील काही आदीवासी समुह वेगवेगळ्या प्रकारे काठी पूजा प्रकार आहेत असे दिसते. आदीवासी प्रथांबद्दल माहिती फारच सावकाशीने हाती लागते. ओडीसातील काही आदीवासी समाजही काठी पूजा करत असत त्यातील एका देवीचे नाव चक्क खंबेश्वरी असे पडले कालांतराने तिची दगडी मुर्तीही पुजेत आली. ओरीसातील सोनेपूर रामपूर इत्यादी भागात बाऊंथी / खिलामुंडा अथवा भगवती देवीचे रुप समजून काठीस साडी गुंडाळली जाते ती बुधाराजाच्या मंदीरात भेटीला जाते. The Concept of the Goddess Khambhesvari in The Culture of the Orissan Tribes या Dr. Bidyut Lata Ray यांच्या प्रबंधात हि काठी पुजेची परंपरा मूळची अब्राह्मणी हिंदवेतर प्राचीन आदीम आदीवासींच्या परंपरातून येत असून काळाच्या ओघात त्याचे हिदूवीकरण झाले असल्याचा दावा केलेला दिसतो आहे.

माहितगार Tue, 03/10/2015 - 18:30
२१ तारखेस शनिवारी गुढीपाढवा येतो आहे. आपापल्या घरच्या गुढ्यांची छायाचित्रे विकिमिडीया कॉमन्सवर चढवून मिळाल्यास आणि या धागालेखात जोडण्याची संधी मिळाल्यास आभारी राहीन. धन्यवाद.

माहितगार Fri, 08/28/2015 - 14:59
खालील छायाचित्र वि.का.राजवाडेंनी प्रकाशित केलेल्या १३व्या शतकाच्या आसपास अज्ञात महानुभाव कवीने रचलेल्या कडवे ९४ आणि ९५ चा अर्थ करून हवा आहे. खालील छायाचित्र अर्काईव्ह डॉट ऑर्गवर उपलब्ध प्रतितून घेतले आहे संपूर्ण संदर्भा साठी अर्काईव्ह डॉट ऑर्गवर मूळ काव्य पहावे. Stanza 94 & 95 of a Mahanubhav Poem 13th century छायाचित्र सौजन्य विकिमिडीया कॉमन्स

पैसा Fri, 08/28/2015 - 16:44
कृष्ण बलराम रुक्मिणीहरणासाठी कौंडिण्यपुरला गेले त्या प्रसंगाचं वर्णन आहे. बलराम- कृष्ण यादवसैन्यासहित नदीकाठी पोचले आणि तिथून त्यांनी ब्राह्मणाला पुढे पाठवले. तो आनंदाने गुढी उभारून रुक्मिणीच्या मंदिरी गेला. रुक्मिणीने त्याच्या हातात गुढी पाहून दारातच आनंदाने त्याला वंदन केले.

माहितगार Fri, 08/28/2015 - 17:50
अनुवाद उपलब्ध करून देण्या बद्दल, खूप खूप धन्यवाद. मध्यंतरात गुढी बाबत शोध घेता घेता काठी पूजा विषयक अधिक माहिती मिळाली त्यास अनुसरून काठी पूजा या विषयावर मराठी विकिपीडियावर स्वतंत्र लेख चालू केला आहे. मध्यप्रदेशातील निमाड प्रांतात काठी मातेची पूजा आणि काठी नृत्याची परंपरा आहे. त्या विषयी कूणास काही माहिती मिळाल्यास अवश्य द्यावी.

माहितगार Sat, 08/29/2015 - 13:26
या दुव्यावरील केरळातील मल्याळम जाहीरातीचे छायाचित्र कॉपी राइटेड असल्यामूळे येथे देता येत नाही; या जाहीरात चित्रातील मुलीच्या हातात गुढी सदृष्य एक तर गुढीच अथवा दिव्याचा स्तंभ नेमके काय असावे असा प्रश्न पडतो आहे.

माहितगार Tue, 10/06/2015 - 09:47
छत्तीसगढ आदिवासीमध्ये हरेली नावाचा उत्सव वेगळ्या (पेरणीच्या ?) मोसमात होतो पण दोन वैशिष्ट्य उल्लेखनीय आहेत, एक प्रत्येक झोपड्यावर अथवा घरावर आरोग्यरक्षणासाठी कडूनिंबाची पाने बांधली जातात. (संदर्भ) दुसरे वैशिष्ट्य गेडी नृत्याचे, बांबूस गेडी म्हणतात, (मारवाडी भाषेतही काठीस गेडी/गेढी शब्द प्रचलीत असावा संदर्भ

राही Tue, 10/06/2015 - 14:52
वरती गुढी आणि कुडीचा संबंध दाखवला आहे. पण कुडी हा शब्द 'कुटी' या संस्कृत शब्दावरून आला आहे. कुटी म्हणजे छोटेखणी घर. निवारा. कुटीवरून कूड, कुडी हे शब्द आले. देहाला कुडी म्हणतात कारण ते आत्म्याचे घर असते. देहिन् म्हणजे देहधारी असा तो आत्मा. (अग्नीत घेतली उडी, उजळ ही कुडी, पटविले तेव्हा...) पर्णकुटी हा शब्द चांगलाच प्रचलित आहे. कूट, कोट हे शब्द आणखीनच वेगळे आहेत. मध्यप्रदेशातल्या काही लोकांकडून कळले की तिथेही गुढी उभारतात, पण ते तिला गुड्डी म्हणतात, कारण शीर्षस्थानी लोटा, गळ्यात माळ, खांद्यापासून नेसवलेली साडी अशी नटवलेली गुढी त्यांना गुड्डी म्हणजे बाहुली वाटते.

माहितगार Tue, 10/06/2015 - 16:31
मध्यप्रदेशातल्या काही लोकांकडून कळले की तिथेही गुढी उभारतात, पण ते तिला गुड्डी म्हणतात, कारण शीर्षस्थानी लोटा, गळ्यात माळ, खांद्यापासून नेसवलेली साडी अशी नटवलेली गुढी त्यांना गुड्डी म्हणजे बाहुली वाटते.
मुळचे मराठी नसलेल्या समाजात अशी परंपरा असेल तर अधिक माहिती शोधून नक्की द्यावी.

माहितगार Tue, 10/06/2015 - 17:51
१) माणूस उत्क्रांत होताना (ज्याने अद्यापी झोपडीपण बनवली नसेल) आधी लाकूड अथवा काडी वापरेल का कुटी आधी वापरेल ? कुटी शब्द आधी आला असावा असे का वाटते ? २) माझ्याकडे कृष्णाजी पांडुरंग कुलकर्णी यांचा मराठी व्युत्पत्तिकोश नाही त्यामुळे त्यानी कुटी आणि कुडी शब्दाच्या काय व्युत्पत्ती दिल्या आहेत ते कळण्यास मला मार्ग नाही. बुकगंगा डॉट कॉमवर त्यांच्या पुस्तकाची प्रस्तावना दिसते त्यात पृष्ठ क्रमांक ६ वर लाकूड हा शब्द आर्य नव्हे मूळ ऑस्ट्रीक आहे असे म्हटले आहे या बद्दल आपले काय मत आहे /

राही Tue, 10/06/2015 - 18:34
मध्य भारतातील बराच भाग अठराव्या शतकाच्या मध्यापासून म्हणजे अडीजशे वर्षे मराठी संस्थानिकांच्या अंमलाखाली होता. धार, इंदौर, देवास, ग्वालियर ही मोठी संस्थाने होतीच शिवाय इंग्रजांनी सेंट्रल प्रॉविन्सेस अँड बेरार (सी.पी. अँड बेरार) असा एक नवीन प्रांत कारभाराच्या सोयीसाठी बनवला त्यात सध्याच्या महाराष्ट्रातले अनेक जिल्हे आणि संपूर्ण विदर्भ समाविष्ट होता. आणखी मागे जायचे तर इ.स.च्या दुसर्‍या शतकात गौतमीपुत्र सातकर्णीने माळवा जिंकून घेतला होता. त्यानंतर राष्ट्रकूट आणि पश्चिमी चालुक्यांच्या राजवटी होत्या. या सगळ्यामुळे मध्यप्रदेशावर मराठी संस्कृतीची गडद छाया १९५६पर्यंत होती. रतलाम, राजनांदगाव,(आता छत्तीसगढ) जबलपूर, नेमाडप्रांत (पूर्व आणि पश्चिम निमाड), सागरप्रांत अशी अनेक ठिकाणे मराठीभाषिक होती किंवा तिथे मराठी वस्ती लक्षणीय होती. १९५६च्या भाषावार राज्यपुनर्रचनेमध्ये मराठीभाषिक विदर्भ महाराष्ट्रात आला आणि काही थोडा हिंदीभाषिक प्रदेश-विन्ध्यप्रदेश आणि भोपाळ संस्थान मध्यप्रदेशात येऊन मध्यप्रदेश हे हिंदीभाषिक राज्य बनले. त्यामुळे मराठी परंपरा या इथल्या मूळच्याच. फक्त आता गेल्या साठ-सत्तर वर्षांत त्यांचा चेहरामोहरा बदलून गेला आहे इतकेच. उगाडी किंवा युगादी हा सण आंध्रप्रदेश,तेलंगण आणि कर्नाटकाच्या काही भागात साजरा केला जातो त्याचेही कारण असेच काहीसे आहे.

माहितगार Tue, 10/06/2015 - 19:25
मध्यप्रदेशच्या गुढी पुजनाबद्दल आंजावर अथव पुस्तकातील काही संदर्भ मिळू शकतील का ? कालावधी साम्य असले तरी उगादी/युगादीची सदृश्यता दिसत नाही बरे गुढी मुख्यत्वे तेलंगाणा आणि कर्नाटकात प्रचलीत शब्द आहे पण गुढी पूजन दिसत नाही

माहितगार Fri, 05/19/2017 - 17:17
ज्ञानेश्वरीत पुढील ओव्या आल्या आहेत. अधोर्ध्व गूढें काढी । प्राण नवांची पेंडी । बांधोनि घाली उडी । मध्यमेमाजीं ॥७३९॥ संकल्पविकल्पांचें लुगडे । सांडूनि मन उघडें । बुद्धि मागिलेकडे । उगीचि बैसे ॥७४०॥ ट्रांस लिटरल डॉट ऑर्गवरील संदर्भ ज्ञानेश्वरीतील उपमा नावाच्या ब्लॉगवर प्राण नवांची पेंडी / प्राणु नवां पेढी चा काँटेक्स्ट दिलेला आहे. दुसर्‍या एका ब्लॉगवर गूढें म्हणजे गुढी आणि पुढच्या ओवीत लुगडे असा उल्लेख आहे म्हणून गुढीस ज्ञानेश्वर काळापासून लुगडे गुंडाळले जात असावे असा काही निश्कर्षाचा प्रयत्न केला आहे. गुढीस साडी किंवा लुगडे नेसवण्याचा जुन्या साहित्यात नेमका उल्लेख उपलब्ध होणे प्रथेबद्दल अधिक निश्चित माहिती देणारे असू शकते -गुढी आणि गुढीपाडव्या बद्दल सावकाशपणे अधिक संदर्भ प्रकाशात येत आहेत त्यामुळे -अगदी ओढून ताणून संबंध जोडला पाहीजे असे नाही. इथे गूढें म्हणजे खरेच गुढी अभिप्रेत आहे का या बद्दल व्यक्तिशः मी जरासा साशंक असल्यामुळे ज्ञानेश्वरीतील या दोन्ही ओव्यांचा अर्थ लावून हवा आहे. आणि त्या ब्लॉग लेखकास वाटते तसे गूढें (गुढी)- लुगडे असा संबंध या दोन ओव्यातून सिद्ध होतो का या बद्दल मत प्रदर्शन हवे आहे.
गीतेतील मूळ श्लोक धृत्या यया धारयते मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः । योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥३३॥ हे पार्था (अर्थात पृथापुत्र अर्जुना), ज्या अव्यभिचारिणी धारणशक्तीने मनुष्य ध्यानयोगाने मन, प्राण व इंद्रिये यांच्या क्रिया धारण करीत असतो, ती धारणा सात्त्विक होय. ॥ १८-३३ ॥ संदर्भ

गामा पैलवान Sat, 05/20/2017 - 16:20
लोकहो, अतिशय माहितीपूर्ण धागा व चर्चा आहे. धन्यवाद! :-) माझ्या समजुतीप्रमाणे गुढी हे पाठीच्या कण्याचे प्रतीक आहे, तर उपडा तांब्या शिराचे. कुडी म्हणजे देह ह्याच अर्थी समजलं जात असावं. केरळकन्येच्या चित्रात गुढीवर शिरोघट दिसतो. आ.न., -गा.पै.

प्रचेतस Mon, 05/05/2014 - 11:57
उत्तम लेख. सातवाहनांनी शालिवाहन शक सुरु केला ह्यावर लेखाचा संपूर्ण डोलारा आधारीत आहे. पण बहुसंख्य विद्वांनाच्या मते सातवाहनांनी विशेषतः गौतमीपुत्र सातकर्णीने शालिवाहन शक सुरु केला ह्याला कसलाही आधार नाही. शक सुरु केला तो कुषाणवंशीय कनिश्काने. त्याचे राज्यारोहण इस. ७८ साली झाले. कुशाणांच्या अस्तानंतर त्यांचे क्षत्रप असलेल्या शकांनी (विशेषतः चष्टन क्षत्रप) हे संवत्सर प्रचलित ठेवल्यामुळेच ह्याला शक असे नाव पडले. शकांवर मिळालेल्या विजयाप्रीत्यर्थ्य शक चालू करणे शक्यच नाही कारण गौतमीपुत्राने शकांचा पराभव केला तो साधारण इ.स. १२५ च्या आसपास येतो. इस. ७८ च्या वेळी तर गौतमीपुत्र बाळच असणार. :) 'शालिवाहन शक' असा नावानिशी उल्लेख साधारण १० /११ व्या शतकात आलेला आहे. तोपर्यंत 'शकु संवतु' हेच नाव प्रचलित होते. सातवाहनांनी जर शक सुरु केला असता तर ते त्यांचे शत्रू असलेल्या शकांचे नाव त्यांच्या संवत्सराला कशाला देतील. सातवाहन संवत असेच त्याचे नामानिधान त्यांनी केले असते. जसे विक्रमादित्याने 'विक्रम संवत' सुरु केले.

माहितगार Mon, 05/05/2014 - 12:21
सातवाहनांनी शालिवाहन शक सुरु केला ह्यावर लेखाचा संपूर्ण डोलारा आधारीत आहे.
आपण म्हणता ते बरोबर आहे. यादव आणि त्यानंतरच्या काळात गूढीचे उल्लेख अचानक येणार नाहीत, गुढी उभारण्याची परंपरा त्या पुर्वी पासून असली पाहिजे. मग पुर्वी म्हणजे केव्हा पासून तर त्या पुर्वी शालिवाहन काळापर्यंत कदाचित मागे नेता येईल असा सर्व साधारण कयास बांधला आहे. माझा भर ठाम दावा या पेक्षा कयास करण्यावर अधिक राहीला आहे. अर्थात आपण आणि इतिहासाच्या अभ्यासकांची/जाणकारांची मते निश्चीत महत्वाची असणार. त्यामुळे या विषयावर अधिका माहिती अथवा साधनांकडे लक्ष वेधणे शक्य असल्यास आपल्याकडून इतर जाणकारांकडून माहिती घेण्यास निश्चित आवडेल. अभिप्रायासाठी धन्यवाद

पैसा Tue, 05/06/2014 - 11:02
श्रीरामाने रावणावर विजय मिळवला आणि ज्या दिवशी अयोध्येत पुन्हा प्रवेश केला त्या दिवशी म्हणजे चैत्र शुद्ध प्रतिपदेला नागरिकांनी गुढ्या उभारून उत्सव साजरा केला, अशी पारंपारिक समजूत आहे. अर्थात गुढ्या उभारण्याची चाल प्राचीन असली तरी नेमकी केव्हा सुरू झाली हे सांगणे कठीण आहे. उंच निशाण काठी पाहून तिथे पोचणे लोकांना सोपे जात असणार हे साहजिकच आहे. त्यामुळे गुढी/काठी/देवाचे निशाण ही खूण म्हणून फार पूर्वीपासून वापरात आहे/असणार. दुसरे म्हणजे गुढी-पताका असा जोडशब्द बरेचदा ऐकायला मिळतो. तोही या जुन्या काळाकडे निर्देश करत असावा. पाडवा हा शब्द 'प्रतिपदा' यावरून आला असावा.

प्रचेतस Tue, 05/06/2014 - 11:25
ततोऽभयवकिरंस तव अन्ये लाजैः पुष्पैश च सर्वतः समुच्छ्रितपताकास तु रथ्याः पुरवरॊत्तमे || ततॊ हय अभ्युच्छ्रयन पौराः पताकास ते गृहे गृहे ऐक्ष्वाकाध्युषितं रम्यम आससाद पितुर गृहम || हे वाल्मिकी रामायणातील श्लोक. ह्यात गुढी असे कुठेही म्हटले नसून पताका हाच शब्द वापरलेला आहे.

माहितगार Tue, 05/06/2014 - 13:09
उंच निशाण काठी पाहून तिथे पोचणे लोकांना सोपे जात असणार हे साहजिकच आहे. त्यामुळे गुढी/काठी/देवाचे निशाण ही खूण म्हणून फार पूर्वीपासून वापरात आहे/असणार. दुसरे म्हणजे गुढी-पताका असा जोडशब्द बरेचदा ऐकायला मिळतो.
गुढी-पताका हे शब्द मराठी वारकरी संप्रदाय सोबत वापरताना दिसतो पण मराठीत (कदाचित) वेगवेगळे शब्द असावेत का हे जाणकारांनी सांगावे. कन्नड भाषेत मात्र गुडीपताका शब्द एकत्र पणे ध्वज या अर्थाने येतो. कन्नड मध्ये गुडी शब्द मुख्यत्वे मंदीर या अर्थाने वापरला जात असलातरी ग्रामीण तेलगू प्रमाणे ग्रामीण कन्नडात तो लाकूड या अर्थाने येतोच पण सोबत लाकडी नक्षीकामास गुडीकारागिर असा काही शब्द कन्नड मध्ये असावा आणि ह्या लाकडी नक्षी/कोरीव काम करणार्‍यांना कन्नड मध्ये गुडीगार म्हणतात हा गुडीगार समाज मुळचा गोवा राज्यातला असावा आणि त्यांनी पोर्तुगिजांच्या धार्मिक जाचास कंटाळून कर्नाटकात स्थानांतरही केले आणि पोर्तुगीज मिशनर्‍यांनी पाडलेल्या गुड्यांची (मंदिरांची) कर्नाटकात जाऊन पुर्नउभारणीही केली. कन्नड भाषेचे कुणी जाणकार मिपावर असतील तर त्यांनी या विषयाबद्दल शोध घेऊन अधिक माहिती दिल्यास आनंद वाटेल. संदर्भ: कामत.कॉम आणि ऑनलाईन कन्नड-इंग्रजी शब्दकोश माहितीपूर्ण प्रतिसादांसाठी पैसा ताई, वल्ली, बोबो आणि इस्पीकचा एक्का आपणा सर्वांना धन्यवाद.

पैसा Tue, 05/06/2014 - 13:22
देवळाच्या गर्भगृहाला "गर्भकुडी" असे म्हणतात. तसेच कोंकणीमधे स्वयंपाकघराला "रांदची कूड" असा शब्दप्रयोग आहे. "कुडाची झोपडी" असा शब्दप्रयोग ऐकला आहे. त्याचा अर्थ गवत-पाल्याने, काठ्या-तुराट्याने बनवलेली, शाकारलेली झोपडी असा असावा.

माहितगार Tue, 05/06/2014 - 13:43
देवळाच्या गर्भगृहाला "गर्भकुडी" असे म्हणतात.
गूगल शोधावर रोमन लिपीत गर्भगुडी लिहिले तर कन्नड देवळांच्या गर्भगृहांबद्दल भरपूर रिझल्ट येतात. कोकणीतही काही वेळा ग चा क झाला असणे शक्य वाटते.

डॉ सुहास म्हात्रे Tue, 05/06/2014 - 13:57
कुडाची झोपडी म्हणजे कारवी या वनस्पतीच्या सडपातळ आणि लांब खोडांना दोरीने बांधून त्यांच्या भिंतींसारखा उपयोग करून बनवलेली झोपडी. तिचे छ्प्पर शाकारायला पेंढा अथवा गवत वापरले जाते.

डॉ सुहास म्हात्रे Tue, 05/06/2014 - 12:06
अत्यंत माहितीपूर्ण लेख. गुढ्यांची परंपरा बालीतही पाळली जाते. बांबूच्या खांबांच्या बांबूच्याच पानांनी सजवलेल्या रंगीबेरंगी गुढ्या ही बालीची एक खासियत आहे... बालिनीज पितृपक्षांत (याच्या तारीख-तिथीचा भारतातील पितृपक्षाशी काही संबंध नाही) मृत पूर्वजांचे आत्मे आपल्याला भेटायला येतात अशी तेथे समजूत आहे. त्यांच्या स्वागतासाठी या गुढ्या उभारल्या जातात. त्या गुढ्यांमध्ये पूर्वजांसाठी प्रसाद (जेवण) आणि फुले ठेवायची व्यवस्थाही असते. या काळात चढाओढीने कलाकुसर केलेल्या गुढ्यांनी सजलेल्या बालीमध्ये चक्कर मारणे हा एक अविस्मरणीय अनुभव असतो.

माहितगार Tue, 05/06/2014 - 13:15
आपल्या छायाचित्रातील बालिनीज गुढ्या सुंदरच आहेत. एवढ्या सुंदर गुढ्यांमध्ये पुर्वजांना जेवणही मिळते म्हणजे बालिनीज पुर्वजांची खरेच मज्जाच आहे तर ! :) अशी सुरेख माहिती वाचली की मन भरून पावल्या सारख वाटत. धन्यवाद

माहितगार Tue, 05/06/2014 - 14:43
मिपावर कुणी "गाहा सत्तसई" च्या शब्दार्थांचे जाणकार आहेत का ? खालील गाहांमधील ठळक अक्षरातील शब्दांचे अर्थ कुणाला सांगता येऊ शकतील का ? कदाचित धागा विषयाशी संबंध निघणार नाही असे होऊ शकते. पण चर्चा चालू आहे तर माहिती मिळवलेली बरी. गाहा सत्तसई विषयी वेगळा धागाही या चर्चेनंतर थोड्या दिवसांनी काढेनच. **ओहिदिअहागमासंकिरीहि सहिआहि कुड्डलिहिआओ / गाहा२०६कख दो तिण्णि तहिं मिअ चोरिआइ रेहा पुसिज्जंति / गाहा२०६गघ **अज्जं गओ त्ति अज्जं गओ त्ति अज्जं गओ त्ति गणिरीए / गाहा२०८कख पढम च्चिअ दिअहद्धे कुड्डो रेहाहि चित्तलिओ / गाहा२०८गघ **सव्वस्सम्मि वि डड्ढे तह वि हु हिअअस्स णिव्वुइ च्चेअ / गाहा२२९कख जं तेन गामडाहे हत्थाहत्थिं कुडो गहिओ / गाहा२२९गघ **ते वोलिआ वअस्सा ताण कुडुंगाण खण्णुआ सेसा / गाहा२३२कख अम्हे वि गअवआओ मूलुच्छेअं गअं पेम्मं / गाहा२३२गघ **सच्चं भणामि मरणे ठिअ म्हि पुण्णे तडम्मि तावीए / गाहा२३९कख अज्ज वि तत्थ कुडुंगे णिवडइ दिट्ठी तह च्चेअ / गाहा२३९गघ

प्रचेतस Tue, 05/06/2014 - 15:04
२०६. प्रवासास गेलेल्या पतीच्या आगमनाची मुदत टळली असावी अशा आशंकेने सखींनी कुडावरील (कुडाच्या भिंतीवरील) रेषा वाढवल्या पण पत्नीने त्यावरील दोन, तीन रेषा पुसून टाकल्या. २३२. कुडुंगाण = कुञ्जानां = वनातील २३८. कुडुंगे = वनाकडे / कुंजाकडे

माहितगार गुरुवार, 05/08/2014 - 13:33
जगातल्या सर्व महत्वाच्या भाषा गटांच्या प्राच्य व्युत्पत्ती एकाच संकेतस्थळावर शोधावयाच्या संकेतस्थळाचा बदललेला दुवा मिळाला. हे कुणा (चांगल्या) रशियन माणसाने उभारलेले (चांगले) संकेतस्थळ आहे. http://starling.rinet.ru/cgi-bin/main.cgi?root=config&morpho=0

माहितगार गुरुवार, 05/08/2014 - 14:34
ना ना स्वतंत्र भाषा नव्हे भाषा गटांबद्दल आहे. Indo-European etymology, Dravidian etymology, Afroasiatic etymology हे पर्याय मी सहसा तपासत असतो. या http://starling.rinet.ru/Texts/ToB_FAQ.pdf या पिडि एफ दुव्यावर साहाय्य माहिती दिसते.

माहितगार गुरुवार, 02/05/2015 - 17:20
माझ्या अलिकडील आंतरजालावरील वाचनावरून काठी पूजा हा प्रकार मानवी समाजात अधिक सार्वत्रिक आणि अतीप्राचीन काळापासून असावा असे वाटते. आफ्रीकन आदीवासी समूह , जपान, जर्मनी मधील जुन्या परंपरा ते इज्राएल मधील प्राचिन आशेरा पोल ते अजूनही चालू असलेल्या नाशिक , गडचिरोली, छत्तीसगढ मधील काही आदीवासी समुह वेगवेगळ्या प्रकारे काठी पूजा प्रकार आहेत असे दिसते. आदीवासी प्रथांबद्दल माहिती फारच सावकाशीने हाती लागते. ओडीसातील काही आदीवासी समाजही काठी पूजा करत असत त्यातील एका देवीचे नाव चक्क खंबेश्वरी असे पडले कालांतराने तिची दगडी मुर्तीही पुजेत आली. ओरीसातील सोनेपूर रामपूर इत्यादी भागात बाऊंथी / खिलामुंडा अथवा भगवती देवीचे रुप समजून काठीस साडी गुंडाळली जाते ती बुधाराजाच्या मंदीरात भेटीला जाते. The Concept of the Goddess Khambhesvari in The Culture of the Orissan Tribes या Dr. Bidyut Lata Ray यांच्या प्रबंधात हि काठी पुजेची परंपरा मूळची अब्राह्मणी हिंदवेतर प्राचीन आदीम आदीवासींच्या परंपरातून येत असून काळाच्या ओघात त्याचे हिदूवीकरण झाले असल्याचा दावा केलेला दिसतो आहे.

माहितगार Tue, 03/10/2015 - 18:30
२१ तारखेस शनिवारी गुढीपाढवा येतो आहे. आपापल्या घरच्या गुढ्यांची छायाचित्रे विकिमिडीया कॉमन्सवर चढवून मिळाल्यास आणि या धागालेखात जोडण्याची संधी मिळाल्यास आभारी राहीन. धन्यवाद.

माहितगार Fri, 08/28/2015 - 14:59
खालील छायाचित्र वि.का.राजवाडेंनी प्रकाशित केलेल्या १३व्या शतकाच्या आसपास अज्ञात महानुभाव कवीने रचलेल्या कडवे ९४ आणि ९५ चा अर्थ करून हवा आहे. खालील छायाचित्र अर्काईव्ह डॉट ऑर्गवर उपलब्ध प्रतितून घेतले आहे संपूर्ण संदर्भा साठी अर्काईव्ह डॉट ऑर्गवर मूळ काव्य पहावे. Stanza 94 & 95 of a Mahanubhav Poem 13th century छायाचित्र सौजन्य विकिमिडीया कॉमन्स

पैसा Fri, 08/28/2015 - 16:44
कृष्ण बलराम रुक्मिणीहरणासाठी कौंडिण्यपुरला गेले त्या प्रसंगाचं वर्णन आहे. बलराम- कृष्ण यादवसैन्यासहित नदीकाठी पोचले आणि तिथून त्यांनी ब्राह्मणाला पुढे पाठवले. तो आनंदाने गुढी उभारून रुक्मिणीच्या मंदिरी गेला. रुक्मिणीने त्याच्या हातात गुढी पाहून दारातच आनंदाने त्याला वंदन केले.

माहितगार Fri, 08/28/2015 - 17:50
अनुवाद उपलब्ध करून देण्या बद्दल, खूप खूप धन्यवाद. मध्यंतरात गुढी बाबत शोध घेता घेता काठी पूजा विषयक अधिक माहिती मिळाली त्यास अनुसरून काठी पूजा या विषयावर मराठी विकिपीडियावर स्वतंत्र लेख चालू केला आहे. मध्यप्रदेशातील निमाड प्रांतात काठी मातेची पूजा आणि काठी नृत्याची परंपरा आहे. त्या विषयी कूणास काही माहिती मिळाल्यास अवश्य द्यावी.

माहितगार Sat, 08/29/2015 - 13:26
या दुव्यावरील केरळातील मल्याळम जाहीरातीचे छायाचित्र कॉपी राइटेड असल्यामूळे येथे देता येत नाही; या जाहीरात चित्रातील मुलीच्या हातात गुढी सदृष्य एक तर गुढीच अथवा दिव्याचा स्तंभ नेमके काय असावे असा प्रश्न पडतो आहे.

माहितगार Tue, 10/06/2015 - 09:47
छत्तीसगढ आदिवासीमध्ये हरेली नावाचा उत्सव वेगळ्या (पेरणीच्या ?) मोसमात होतो पण दोन वैशिष्ट्य उल्लेखनीय आहेत, एक प्रत्येक झोपड्यावर अथवा घरावर आरोग्यरक्षणासाठी कडूनिंबाची पाने बांधली जातात. (संदर्भ) दुसरे वैशिष्ट्य गेडी नृत्याचे, बांबूस गेडी म्हणतात, (मारवाडी भाषेतही काठीस गेडी/गेढी शब्द प्रचलीत असावा संदर्भ

राही Tue, 10/06/2015 - 14:52
वरती गुढी आणि कुडीचा संबंध दाखवला आहे. पण कुडी हा शब्द 'कुटी' या संस्कृत शब्दावरून आला आहे. कुटी म्हणजे छोटेखणी घर. निवारा. कुटीवरून कूड, कुडी हे शब्द आले. देहाला कुडी म्हणतात कारण ते आत्म्याचे घर असते. देहिन् म्हणजे देहधारी असा तो आत्मा. (अग्नीत घेतली उडी, उजळ ही कुडी, पटविले तेव्हा...) पर्णकुटी हा शब्द चांगलाच प्रचलित आहे. कूट, कोट हे शब्द आणखीनच वेगळे आहेत. मध्यप्रदेशातल्या काही लोकांकडून कळले की तिथेही गुढी उभारतात, पण ते तिला गुड्डी म्हणतात, कारण शीर्षस्थानी लोटा, गळ्यात माळ, खांद्यापासून नेसवलेली साडी अशी नटवलेली गुढी त्यांना गुड्डी म्हणजे बाहुली वाटते.

माहितगार Tue, 10/06/2015 - 16:31
मध्यप्रदेशातल्या काही लोकांकडून कळले की तिथेही गुढी उभारतात, पण ते तिला गुड्डी म्हणतात, कारण शीर्षस्थानी लोटा, गळ्यात माळ, खांद्यापासून नेसवलेली साडी अशी नटवलेली गुढी त्यांना गुड्डी म्हणजे बाहुली वाटते.
मुळचे मराठी नसलेल्या समाजात अशी परंपरा असेल तर अधिक माहिती शोधून नक्की द्यावी.

माहितगार Tue, 10/06/2015 - 17:51
१) माणूस उत्क्रांत होताना (ज्याने अद्यापी झोपडीपण बनवली नसेल) आधी लाकूड अथवा काडी वापरेल का कुटी आधी वापरेल ? कुटी शब्द आधी आला असावा असे का वाटते ? २) माझ्याकडे कृष्णाजी पांडुरंग कुलकर्णी यांचा मराठी व्युत्पत्तिकोश नाही त्यामुळे त्यानी कुटी आणि कुडी शब्दाच्या काय व्युत्पत्ती दिल्या आहेत ते कळण्यास मला मार्ग नाही. बुकगंगा डॉट कॉमवर त्यांच्या पुस्तकाची प्रस्तावना दिसते त्यात पृष्ठ क्रमांक ६ वर लाकूड हा शब्द आर्य नव्हे मूळ ऑस्ट्रीक आहे असे म्हटले आहे या बद्दल आपले काय मत आहे /

राही Tue, 10/06/2015 - 18:34
मध्य भारतातील बराच भाग अठराव्या शतकाच्या मध्यापासून म्हणजे अडीजशे वर्षे मराठी संस्थानिकांच्या अंमलाखाली होता. धार, इंदौर, देवास, ग्वालियर ही मोठी संस्थाने होतीच शिवाय इंग्रजांनी सेंट्रल प्रॉविन्सेस अँड बेरार (सी.पी. अँड बेरार) असा एक नवीन प्रांत कारभाराच्या सोयीसाठी बनवला त्यात सध्याच्या महाराष्ट्रातले अनेक जिल्हे आणि संपूर्ण विदर्भ समाविष्ट होता. आणखी मागे जायचे तर इ.स.च्या दुसर्‍या शतकात गौतमीपुत्र सातकर्णीने माळवा जिंकून घेतला होता. त्यानंतर राष्ट्रकूट आणि पश्चिमी चालुक्यांच्या राजवटी होत्या. या सगळ्यामुळे मध्यप्रदेशावर मराठी संस्कृतीची गडद छाया १९५६पर्यंत होती. रतलाम, राजनांदगाव,(आता छत्तीसगढ) जबलपूर, नेमाडप्रांत (पूर्व आणि पश्चिम निमाड), सागरप्रांत अशी अनेक ठिकाणे मराठीभाषिक होती किंवा तिथे मराठी वस्ती लक्षणीय होती. १९५६च्या भाषावार राज्यपुनर्रचनेमध्ये मराठीभाषिक विदर्भ महाराष्ट्रात आला आणि काही थोडा हिंदीभाषिक प्रदेश-विन्ध्यप्रदेश आणि भोपाळ संस्थान मध्यप्रदेशात येऊन मध्यप्रदेश हे हिंदीभाषिक राज्य बनले. त्यामुळे मराठी परंपरा या इथल्या मूळच्याच. फक्त आता गेल्या साठ-सत्तर वर्षांत त्यांचा चेहरामोहरा बदलून गेला आहे इतकेच. उगाडी किंवा युगादी हा सण आंध्रप्रदेश,तेलंगण आणि कर्नाटकाच्या काही भागात साजरा केला जातो त्याचेही कारण असेच काहीसे आहे.

माहितगार Tue, 10/06/2015 - 19:25
मध्यप्रदेशच्या गुढी पुजनाबद्दल आंजावर अथव पुस्तकातील काही संदर्भ मिळू शकतील का ? कालावधी साम्य असले तरी उगादी/युगादीची सदृश्यता दिसत नाही बरे गुढी मुख्यत्वे तेलंगाणा आणि कर्नाटकात प्रचलीत शब्द आहे पण गुढी पूजन दिसत नाही

माहितगार Fri, 05/19/2017 - 17:17
ज्ञानेश्वरीत पुढील ओव्या आल्या आहेत. अधोर्ध्व गूढें काढी । प्राण नवांची पेंडी । बांधोनि घाली उडी । मध्यमेमाजीं ॥७३९॥ संकल्पविकल्पांचें लुगडे । सांडूनि मन उघडें । बुद्धि मागिलेकडे । उगीचि बैसे ॥७४०॥ ट्रांस लिटरल डॉट ऑर्गवरील संदर्भ ज्ञानेश्वरीतील उपमा नावाच्या ब्लॉगवर प्राण नवांची पेंडी / प्राणु नवां पेढी चा काँटेक्स्ट दिलेला आहे. दुसर्‍या एका ब्लॉगवर गूढें म्हणजे गुढी आणि पुढच्या ओवीत लुगडे असा उल्लेख आहे म्हणून गुढीस ज्ञानेश्वर काळापासून लुगडे गुंडाळले जात असावे असा काही निश्कर्षाचा प्रयत्न केला आहे. गुढीस साडी किंवा लुगडे नेसवण्याचा जुन्या साहित्यात नेमका उल्लेख उपलब्ध होणे प्रथेबद्दल अधिक निश्चित माहिती देणारे असू शकते -गुढी आणि गुढीपाडव्या बद्दल सावकाशपणे अधिक संदर्भ प्रकाशात येत आहेत त्यामुळे -अगदी ओढून ताणून संबंध जोडला पाहीजे असे नाही. इथे गूढें म्हणजे खरेच गुढी अभिप्रेत आहे का या बद्दल व्यक्तिशः मी जरासा साशंक असल्यामुळे ज्ञानेश्वरीतील या दोन्ही ओव्यांचा अर्थ लावून हवा आहे. आणि त्या ब्लॉग लेखकास वाटते तसे गूढें (गुढी)- लुगडे असा संबंध या दोन ओव्यातून सिद्ध होतो का या बद्दल मत प्रदर्शन हवे आहे.
गीतेतील मूळ श्लोक धृत्या यया धारयते मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः । योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥३३॥ हे पार्था (अर्थात पृथापुत्र अर्जुना), ज्या अव्यभिचारिणी धारणशक्तीने मनुष्य ध्यानयोगाने मन, प्राण व इंद्रिये यांच्या क्रिया धारण करीत असतो, ती धारणा सात्त्विक होय. ॥ १८-३३ ॥ संदर्भ

गामा पैलवान Sat, 05/20/2017 - 16:20
लोकहो, अतिशय माहितीपूर्ण धागा व चर्चा आहे. धन्यवाद! :-) माझ्या समजुतीप्रमाणे गुढी हे पाठीच्या कण्याचे प्रतीक आहे, तर उपडा तांब्या शिराचे. कुडी म्हणजे देह ह्याच अर्थी समजलं जात असावं. केरळकन्येच्या चित्रात गुढीवर शिरोघट दिसतो. आ.न., -गा.पै.
लेखनविषय:
संस्कृती
इतिहास
वाङ्मय
भाषा
व्युत्पत्ती
लेखनप्रकार
माहिती
गुढी उभारनी (कवियत्री बहिणाबाई चौधरी ) गुढीपाडव्याचा सन आतां उभारा रे गुढी नव्या वरसाचं देनं सोडा मनांतली आढी गेलसालीं गेली आढी आतां पाडवा पाडवा तुम्ही येरांयेरांवरी लोभ वाढवा वाढवा .........उर्वरीत कविता: http://www.transliteral.org/pages/z70717225241/view ......... बहिणाबाईंची "गुढी उभारनी": एक आस्वाद - डॉ. सुधीर रा. देवरे: http://sudhirdeore29.blogspot.in/2014/05/blog-post.html चैत्र शुद्ध प्रतिपदा ही चैत्र महिन्याच्या शुद्ध पक्षातील पहिली तिथी आहे. महाराष्ट्रीय दिनदर्शिकेनुसार वर्षाचा हा प्रथम दिवस आहे. या दिवशी शालिवाहन शक प्रारंभ झाला.

अशीच एक फँटसी..(३)

सस्नेह ·

दिपक.कुवेत Tue, 05/06/2014 - 14:18
तीनहि भाग आत्ताच वाचुन काढलेत. आता थांबु नकोस. वेळात वेळ काढुन कथा संपव. पुढे काय होणार आहे त्याची फार उत्सुकता लागुन राहिली आहे.

सखी Mon, 05/05/2014 - 22:30
कथेची वळणं आवडत आहेत. लवकर लिही म्हणजे लिंक तुटत नाही. मलाही दुसरा भाग गोष्टीतल्या गोष्टीसाठी परत वाचायला लागला, अर्णव व उर्मी (आणि गुरुदेव!) तसे लक्षात आहे पण बाकीची सगळीच पात्र जी येऊन जाऊन आहेत ती लक्षात रहात नाही.

स्पंदना Wed, 05/07/2014 - 09:54
एकूण साध्या विसरभोळ्या अर्णवचा पार मेमरी स्पेश्शालिस्ट बाबा होउन गेला. आणा तुमच्या समस्या आम्ही आमच्या मेमरीवर ताण देउ अन झटकन सोडवु!! चांगल आहे. स्नेहांकिता मस्त जमलाय भाग हा. बघु आता पुढे काय होतेय.

दिपक.कुवेत Tue, 05/06/2014 - 14:18
तीनहि भाग आत्ताच वाचुन काढलेत. आता थांबु नकोस. वेळात वेळ काढुन कथा संपव. पुढे काय होणार आहे त्याची फार उत्सुकता लागुन राहिली आहे.

सखी Mon, 05/05/2014 - 22:30
कथेची वळणं आवडत आहेत. लवकर लिही म्हणजे लिंक तुटत नाही. मलाही दुसरा भाग गोष्टीतल्या गोष्टीसाठी परत वाचायला लागला, अर्णव व उर्मी (आणि गुरुदेव!) तसे लक्षात आहे पण बाकीची सगळीच पात्र जी येऊन जाऊन आहेत ती लक्षात रहात नाही.

स्पंदना Wed, 05/07/2014 - 09:54
एकूण साध्या विसरभोळ्या अर्णवचा पार मेमरी स्पेश्शालिस्ट बाबा होउन गेला. आणा तुमच्या समस्या आम्ही आमच्या मेमरीवर ताण देउ अन झटकन सोडवु!! चांगल आहे. स्नेहांकिता मस्त जमलाय भाग हा. बघु आता पुढे काय होतेय.
लेखनविषय:
कथा
लेखनप्रकार
विरंगुळा
अशीच एक फँटसी..(१) अशीच एक फँटसी..(२) गुरूदेवांची भेट घेण्यासाठी उर्मीला विषय माहिती असणे गरजेचे होते. शनिवारी संध्याकाळी अर्णवने उर्मीला आपल्या स्मरणशक्ती(?)चे दोन्ही किस्से कथन केले. ...अन त्याच्या कल्पनेप्रमाणेच झाले. उर्मी जे हसत सुटली ते काही केल्या थांबेचना. शेवटी त्याने दोन्ही हातांची घडी घातली अन पायावर पाय टाकून गंभीर चेहेऱ्याने सोफ्यावर बैठक मारली. पाच सात मिनिटे हसून लोळून झाल्यावर अखेर त्याचा चेहेरा बघून उर्मी त्याच्याजवळ जाऊन बसली.

काही लोक ना उगाच जरा जास्तच करतात प्रायव्हसी प्रायव्हसी!!

निनाद ·

आतिवास Mon, 05/05/2014 - 08:23
तुम्ही दिलेल्या साईट्सदेखील किती काळ आपली प्रायव्हसी जपणार हा एक मोठा प्रश्न आहेच म्हणा. त्यामुळे त्यावरही फार विसंबून न राहता सतत जागरूक राहायला हवं हे खरं. ब-याच वर्षांपूर्वी एकदा मी एका मित्राला सायन्स डायजेस्ट या विषयावर काहीतरी लिहिलं होतं आणि दुस-या क्षणी त्याची जाहिरात बाजूला झळकली तेंव्हाच काहीतरी गडबड आहे हे लक्षात आलं होतं. तेव्हापासून काम संपताक्षणी लॉगआऊट करायची सवय लावून घेतली होती स्वतःला - पण हल्ली विसरले होते. आता पुन्हा नव्याने सुरूवात करते. :-) आणि आंतरजालीय आयुष्यापेक्षा प्रत्यक्ष लोकांसोबत जगणे हा तर अधिक चांगला पर्याय आहेच! :-)

मैत्र Mon, 05/05/2014 - 09:16
अँड्रॉइडवर असं कोणतं सोयीचं सर्च इंजिन आहे? duckduckgo किंवा startpage मोबाईलवर सोयीस्कर रित्या वापरता येतं का? वरची एकूण माहिती खूप धक्कादायक / सरप्राईज नाही पण हे अंदाजापेक्षा फार फार मोठं आहे हे जाणवतंय..

राजेश घासकडवी Mon, 05/05/2014 - 09:16
एके काळी गावगाडा होता. त्यात तुम्ही काय करता, काय बोलता, कोणाशी संबंध आहेत, कोणाशी नाहीत याची बित्तंबातमी गावाला असे. गावातला दुकानदार तुम्ही गेल्यावर 'नेहमीप्रमाणेच वीस किलो गहू पाठवून दिले आहेत. आणि तांदूळ तुम्हाला आंबेमोहोर लागतो ना, तोही पाठवून देतो' असं म्हणायचा. त्याला व्यक्तिगत संबंध म्हणायचे लोक. जिव्हाळा, आपुलकी, जाण वगैरे शब्द वापरायचे. 'मुलीचं लग्न आलंय ना पंधरा दिवसांवर, मग देईलच तीनशे रुपये जास्त. नाहीतर जावं लागेल त्याला तालुक्याच्या गावाला. त्यासाठी कुठे आहे त्याला वेळ आणि पैसा...' असाही विचार दुकानदार करत असे. गूगल यापेक्षा वेगळं काय करतं? हेच गूगलने केलं की प्रायव्हसी वगैरे मुद्दे येतात. एकाच वेळी शेजारी कोण राहतो कल्पना नाही याबद्दल तक्रार असते. मग तिथे शेजाऱ्यांबरोबर आपल्याला प्रायव्हेट गोष्टी शेअर न कराव्या लागण्याबद्दल कौतुक नाही. आणि गूगलबरोबर दोस्ती केल्यावर त्याला माहिती कळल्याबद्दल तक्रार करायची. मेक अप युअर माइंड! प्रायव्हसीही हवी, गूगल देतो त्या सगळ्या सर्व्हिसेसही फुकटात हव्या, केक ठेवायचाही आहे, आणि तो खायचाही आहे... प्रश्न असा आहे, की गूगल नसतानाच्या काळात तुमचं आयुष्य जास्त सुखी होतं का? त्याचं उत्तर खणखणीतपणे हो असेल तर द्या सोडून गूगल. खणखणीतपणे नाही असेल तर सहन करा गूगलला माहीत असणं. या दोनच्या मधलं काही असेल तर ठरवा काय करायचं ते.

आतिवास Mon, 05/05/2014 - 17:16
"गावाला बित्तंबातमी" असण्याचा मुद्दा मान्य आहे. पण अशा संबंधांत माझी माहिती जशी इतरांना कळू शकते, तशीच इतरांचीही मला कळण्याची सोय होती. आता माझी माहिती गोळा करणारे लोक अज्ञात आहेत; त्यांचे हेतू मला कळत नाहीत; त्या माहितीचा दुरूपयोग होतो आहे का हेही मला कळण्याची शक्यता नाही. माझी माहिती गोळा करणा-यांची माहिती मिळवण्याचं साधन माझ्याकडं नाही - हा एक मोठा फरक आहे. त्यामुळे ज्यांना केक ठेवायचा आहे आणि खायचाही आहे, त्यांनी अधिक काळजी घेतली पाहिजे हे खरं! :-)

निनाद Tue, 05/06/2014 - 04:52
आता माझी माहिती गोळा करणारे लोक अज्ञात आहेत; त्यांचे हेतू मला कळत नाहीत; त्या माहितीचा दुरूपयोग होतो आहे का हेही मला कळण्याची शक्यता नाही. माझी माहिती गोळा करणा-यांची माहिती मिळवण्याचं साधन माझ्याकडं नाही - हा एक मोठा फरक आहे. हेच म्हणायचे होते. तुमची माहिती कोण कशी कधी आणि कुठे वापरतो आहे याचा तुम्हाला काहीही पत्ता नाहीये. थोडक्यात गुगल उपकार करत नाहीये. मी माझी माहिती त्यांना देतो ती ते विकतात, मग परत विकतात, आणि परत परत विकत राहतात... कुणाला ते मला माहिती नाही!

राजेश घासकडवी Wed, 05/07/2014 - 03:10
'आपली माहिती' हा शब्दप्रयोग फारच व्यापक आहे. त्यामुळे 'प्रायव्हसीचा भंग' किंवा 'माहिती विकणं' याला काहीशी भीतीदायक संदर्भ प्राप्त होतात. उदाहरणार्थ, प्रायव्हसी हा शब्द आपण अत्यंत खाजगी व्यवहारांबाबत वापरतो. पण गूगल तुम्ही बेडरूममध्ये काय करता, कोणाबरोबर अफेअर्स करता इत्यादी माहिती कोणाला विकत नाही. गूगल जी माहिती विकतं ती तुम्ही गेल्या आठवड्यात कुठल्या व्हेकेशन्सच्या जागा सर्च केल्या असतील तर 'ही व्यक्ती प्रवास करू इच्छिते' या स्वरूपाची माहिती कंपन्यांना विकते, जेणेकरून त्या कंपन्या तुमच्याकडे प्रवासविषयक प्रॉडक्ट्स विकण्यासाठी जाहिराती करू शकतात. ही माहिती व्यक्तिगत आहे खरी, पण तुमच्यासाठी तितकी 'कोणाला कळल्यास हानिकारक/लज्जास्पद/अपमानास्पद' अशी नाही. जोपर्यंत 'तुम्ही इतके इतके पैसे दिले नाहीत तर तुमची ही ही माहिती जाहीर करू' अशी गूगल मला धमकी पाठवत नाही (किंवा गूगलकडून विकत घेतलेल्या माहितीवरून कोणी मला पाठवत नाही) तोपर्यंत माझी जी माहिती गूगलला कळते ती फारशी महत्त्वाची नाही असं गृहित धरायला माझी ना नाही. (काही गुन्हेगार पिनकोड नंबर पळवतात ते वेगळं.)

निनाद Tue, 05/06/2014 - 05:08
एकाच कंपनीने माझा सगळा विदा गोळा करावा याला माझा आक्षेप आहे. प्रायवसी नसतेच पण माझा विदा विखुरुन जावा जेणे करून किमान तो सहजतेने एकाच कंपनीच्या हाती लागू नये असे वाटते. तुम्ही रिसर्चवाली माणसं त्यामुळे तुम्हाला याची जाणीव/ माहिती जास्त असणार असे वाटते.

कंजूस Mon, 05/05/2014 - 09:34
यावरून मला एक नाटकवाल्याचा किस्सा वाचलेला आठवला .एकदा एका नटाला दुपारी भजी ,मिसळ खाऊन पोटात गैसेस होऊ लागले .संध्याकाळी नाटक सुरू झाले .याचे संवादही बरेच होते .मध्येच दुसऱ्या नटाचा मोठा संवाद आल्यावर थोडे कडेला जाऊन झाडांच्या कुंड्याँपाशी जाऊन याने लांबलचक पूँऽऽ सोडले .आणि एकच मोठा हशा पिकला .त्या दिवशी नेपथ्यवाल्याकडे थेटरवाल्याने दिलेला जादा माईक नेमका कुंडीत ठेवलेला होता . लॉग इन /आउट करून कुठेही XXलात तरी आवाज घुमतोच .शक्यतो Xदूच नका .

प्रकाश घाटपांडे Mon, 05/05/2014 - 09:36
कदाचित अशा माहितीच्या आधारे भविष्यात ब्लॅकमेल करायला पण सुरवात करतील. पण नंगेसे खुदा भी डरता है अशा लोकांना काय ब्लॅकमेल करणार? माहितीच्या विस्फोटात अशा गोष्टी घडणार हे आता मान्य करण्याची मानसिकता तयार झाली आहे.

निनाद Tue, 05/06/2014 - 05:12
तुमची 'सर्व' माहिती कंपन्यांना मिळणारच ही धारणाच चुकीची आहे. ही धारणा जाणीवपुर्वक पसरवली गेली आहे हे लक्षात घ्या. तुम्ही बळी आहात पण 'तुम्हाला बळी जायचेच असते' ही मानसिकता 'तयार केलेली' आहे हे ध्यानात असु द्या. माझी माहिती ही माझी आहे आणि कुणीही यावे आणि ती ताब्यात घ्यावी हे गृहितक चुकीचे वाटत नाही काय?

संजय क्षीरसागर Mon, 05/05/2014 - 09:53
मधे एका सदस्यानं `व्य. नि. सुविधा सुरक्षित आहे का? अशा आशयाचा लेख टाकला होता. एकदा तुम्ही नेटवर आहात म्हणजे एक्सपोज्ड आहातच. खरं तर प्रत्येक अभिव्यक्त हे एक्स्पोज होणंच आहे. बँक अकाऊंट हॅकींग वगैरे गोष्टी संपूर्ण वेगळ्या आहेत. पण एकदा `जे आत, तेच बाहेर' अशी मनोदशा झाली की भीती नाही.

आत्मशून्य Mon, 05/05/2014 - 14:58
पण एकदा `जे आत, तेच बाहेर' अशी मनोदशा झाली की भीती नाही.
पण तुमची मनोदशा इतरांना तुमड्या भरायला मदत करणारी व गोष्टी महाग करणारी नको. तसेच मला घासकडवींचा मुद्दा पटलाय तरी रोजच्या गाठीभेटी असणारे चावडीबहाद्दर आणी त्रयस्थ गुगल यात फरक जाणवतो.

मदनबाण Mon, 05/05/2014 - 09:57
जगभरातले लोक प्रायव्हसीच्या बाबतीत अधिक जागॄत होत चालले आहेत, आणि ही अत्यंत महत्वाची आणि आनंदाची गोष्ट आहे. एखादी गोष्ट आपल्याला फुकट मिळत असेल तर त्या बदले आपली व्यक्तीगत माहिती मिळवणे किंवा ती मिळवुन विकणे यावर नियंत्रण कसे मिळवणार ? तसेही गुगलला तुमच्या अनेक गोष्टी कळु शकतात. अगदी तुम्ही एटीएम मधुन पैसे काढले, किती काढले आणि आत्ता तुमच्या "क्ष" खात्यात किती पैसे आहेत ? आता हे कसं शक्य आहे ? तर समजा तुमचे आयसीआयसीआय बॅंकेचे खाते आहे, तुमच्या सोयीसाठी बँकेने एसएमएस आणि इमेल नोटीफिकेशनची सुविधा तुम्हाला दिली आहे.जसे तुम्ही एटीएम मधुन पैसे काढाल तसे तुमच्या मोबाइलवर ट्रॅन्झॅक्शन मेसेज येइल आणि मेल अकाउंटवर {कोणतेही, इथे फक्त जी-मेलचा विचार करतोय} नोटिफिकेशन मेल येइल. आता त्यात नवल / विशेष ते काय ? तर त्या नोटिफिकेशन मेल मधे तुमच्या अकांउट नंबर चे काही डिजीट XXX असे करुन ठेवलेले असतात त्यामुळे तुमचा संपूर्ण अकाउंट नंबर समजणार नाही,पण काढली गेलेली रक्कम आणि शिल्लक रक्कम त्या नोटिफिकेशन मधे स्पष्ट करण्यात आलेली असते. ;) त्यामुळे ही माहित मेल अकाउंटवाल्यांना आयतीच मिळते ! तसही जी-मेल ने कबुल केले आहे की ते तुमचे मेल स्कॅन करतात. संदर्भ :- Google admits it's reading your emails Google admits just how much it scans our Gmail Gmail does scan all emails, new Google terms clarify बाकी फायरफॉक्सवाल्यांचा या बाबतचा {प्रायव्हसी आणि इतर} स्टँड मला पहिल्या पासुन आवडत आला आहे.सध्या त्यांच्या या http://goo.gl/buZcwd पेजवर लक्ष ठेवुन आहे, हे नक्की काय आहे ते इथे :- http://goo.gl/Y8VH1e वाचता येइल.

निनाद Tue, 05/06/2014 - 04:54
जी-मेल ने कबुल केले आहे की ते तुमचे मेल स्कॅन करतात. तर त्यापुढे जाऊन त्याचा विकायला किंवा इतर काही अनेक कारणांसाठी उपयोग करतात.

चित्रगुप्त Mon, 05/05/2014 - 10:26
. च्च्लेअनेर अर्थात 'CCleaner' बरंच काही साफ करतो, अश्या समजुतीने नियमितपणे वापरतो आहे. यावर जाणकारांनी प्रकाश टाकावा. http://www.pc-file.com/ccleaner?utm_source=google&utm_medium=cpc&utm_campaign=PC_IN_Top_Utilidades&utm_content=Ccleaner&utm_term=ccleaner%20download

तुषार काळभोर Mon, 05/05/2014 - 17:05
सीक्लीनर सर्च केल्या"नंतर" किंवा इंटरनेट वापरल्या"नंतर" किंवा ईमेल वापरल्या"नंतर" तुमच्या टेंपररी फाईलस/कॅशे/स्टोअर्ड पासवर्ड्स इ. काढून टाकतो. पण गुगल हे सर्व वापरत असताना म्हणजे रिअल टाईममध्ये पाहत असते. त्यामुळे इथे जो प्रायव्हसीचा मुद्दा चालू आहे, त्याबाबतीत सीक्लीनर निरुपयोगी आहे. "अर्थातच सीक्लीनरचे इतर फायदे आहेत" पण प्रायव्हासी जपणे, हा त्याचा फायदा नाहि.

आनन्दा Mon, 05/05/2014 - 14:02
माझ्या माहितीप्रमाणे विदा ही नवीन जगाची गुरुकिल्लि आहे, तेव्हा ज्यच्याकडे जास्ता विदा, तो जास्त मोठा. बाकी चालू द्या. मला या सगळ्यात काही गैर वाटत नाही. आपली प्रायव्हसी आपणच जपली पाहिजे.

प्रसाद१९७१ Mon, 05/05/2014 - 16:58
धन्यवाद. तुमची माहीती वापरुन, मी लगेच गूगल चा माझा इतिहास पुसुन टाकला. म्हणजे तसे गूगल नी सांगितले, पण मागे त्यांनी तसाच ठेवला असण्याची पण शक्यता आहे.

चित्रगुप्त Mon, 05/05/2014 - 20:06
एक शंका: हार्ड ड्राईव्हमधे संग्रहित असलेली माहिती सुद्धा नेट द्वारे कुणी मिळवू शकतात का? कशी ?

निनाद Tue, 05/06/2014 - 04:57
तुमची प्रायव्हसी जपायला कितपत होतो या विषयी साशंक आहे... चांगला मार्ग टॉर वापरणे आणि गुगल फेबुवरचा वापर झाल्यावर लॉग आऊट करणे हा असावा असे वाटते. जाणकारांनी यावर प्रकाश टाकावा.

एस Tue, 05/06/2014 - 12:37
टॉर वापरणे म्हणजे संपूर्ण आंतरजालीय-एकांत नाही. टॉर वापरण्याचेही काही तोटे आहेत. एक म्हणजे एक्झिट नोड हे कुठलेही संगणक असू शकतात. सरकारी गुप्तचर संघटना किंवा आंतरजाल-गुन्हेगार. तुम्ही पाठवत असलेली माहिती एनक्रिप्ट करून पाठवणे हाच एक पर्याय यावर आहे. पण ते तुमच्या सर्च लागू नाही. सर्च कीवर्ड एनक्रिप्ट करणे-न करणे हे त्या सर्च इंजिनवर अवलंबून असते. दुसरे असे की, काही प्लगइन विशेषतः फ्लॅश प्लगइन हे एचटीएमएल ला बायपास करतात. त्यामुळे टोर वगैरे वापरूनही तुमच्या संगणकाचा आयपी लपवता येत नाही. तिसरे आणि सर्वात महत्त्वाचे - तुम्ही तुमचा संगणक टॉर रिले म्हणून वापरू देत असाल आणि एखाद्याने काही किडे केले व ते डेटा ट्रॅफिक नेमके तुमच्याच संगणकाच्या टॉर रिले मधून बाहेर पडले आणि ते पोलिसांनी पकडले, तर तुमचा संतपणा तुम्हांला चांगलाच महाग पडू शकतो. स्वतःची संपूर्ण ऑनलाईन प्रायवसी जपण्याचा फुलप्रूफ उपाय तसा सोपा नाही. त्यात अशक्य गुंतागुंत आहे आणि तुम्ही तेवढे बाप हॅकर हवेत. सर्वसामान्यांनी कुठलेही सर्च करताना एक तर ट्रॅक न करणारे (किंवा निदान तसा दावातरी करणारे) सर्च इंजिन वापरावीत. सर्च करताना कुठेही लॉग-इन राहू नये. आणि ब्राउजरचा सगळा डेटा प्रत्येक सेशननंतर पुसून टाकावा. तुमच्या सर्व सोशल नेटवर्किंग संस्थळांवरच्या सर्व खर्‍याखोट्या प्रोफाइलवरून तुम्हांला पिनपॉईंट करू शकणारी माहिती उडवावी. शक्यतो कुटुंबातील व्यक्ती, खूप जवळचे मित्र यांना फ्रेंडलिस्ट मध्ये ठेवू नये. ठेवलेत, तर निदान त्यांच्या आपण किती जवळ आहोत हे ओळखू शकेल अशी सेटिंग (उदा. गेट नोटिफिकेशन, क्लोज फ्रेंड इ.) ठेवू नये. स्वत:चा व्यक्तिगत इ-मेल आयडी, दूरध्वनी क्रमांक, प्लेसेस व्हिजिटेड, फोटो टॅग वगैरे सर्व उडवावे. असो. बरंच लिहिण्यासारखं आहे ह्या विषयावर. सध्या इत्यलम्!

निनाद Wed, 05/07/2014 - 08:50
उत्कृष्ठ माहिती. धन्यवाद! आता टॉर पण वापरायचे नाही म्हंटल्यावर उपायच खुंटले असे वाटते आहे. त्यातही एग्झिट नोड म्हणून वापरले नाही तर चालण्यासारखे आहे का? टॉर फक्त रिले म्हणून कसे कॉन्फिगर करायचे ते पण लिहा. फ्लॅश ला काय पर्याय आहे?/असतो? मी युट्युबच्या जाहिरातींना कंटाळून एसएम प्लेयर (http://smplayer.sourceforge.net/) वापरायला सुरुवात केली आहे. जाहिराती गेल्याने बरे वाटते आहे. पण हे प्रायव्हसी कितपत जपते याविषयी काहीच कल्पना नाही. वापरणार असाल तर याला फिल्टर्स वगैरे नाहीत हे ध्यानात ठेवा. त्यामुले लहान मुलांना तुम्हीच व्हिडियो शोधून लाऊन मगच द्या! सर्वसामान्यांनी कुठलेही सर्च करताना एक तर ट्रॅक न करणारे (किंवा निदान तसा दावातरी करणारे) सर्च इंजिन वापरावीत. = https://startpage.com/ आणि https://duckduckgo.com/ अजून माहिती असल्यास कृपया भर घाला... सर्च करताना कुठेही लॉग-इन राहू नये. हे फार महत्त्वाचे आहे! ब्राउजरचा सगळा डेटा प्रत्येक सेशननंतर पुसून टाकावा. हे नवीन कळले. यासाठी फाफॉमध्ये काय सेटिंग्ज करायचे ते ही कुणी सांगेल का? बरंच लिहिण्यासारखं आहे ह्या विषयावर. नक्की लिहा. फार महत्त्वाचा विषय आहे. तुमच्या सारख्या तज्ञ माणसाकडून लेख आला तर खुपच महत्त्वाचा आणि उपयोगी ठरेल. तेव्हा लिहाच!

एस Wed, 05/07/2014 - 13:15
'खव'त सांगितल्याप्रमाणे मी यातला तज्ञ नाही. टॉर वापरू शकता, फक्त तुमची बॅण्डविड्थ वापरायला देऊ नका. एग्झिट नोड किंवा रिले बनण्यास नकार द्या. यावर दुसरा पर्याय हा फक्त एखादे नेटवर्क हॅक करून त्यातून दुसरे आणि त्यातून तिसरे, चौथे वगैरे असं करत करत दर वेळी आयडेंटिटी चोरत टारगेटपर्यंत पोहोचणे हा आहे. हे पूर्णपणे बेकायदेशीर आहे. अगदी ज्याला एथिकल हॅकिंग म्हणतात तेही निदान भारतात तरी गुन्हा आहे. असे अजिबात करू नये. आणि भारतीय पोलिसांच्या सायबर गुन्हे शाखेला कमी तर मुळीच लेखू नये. :-) टॉरचा वापर त्यातल्या कायदेशीर डिस्क्लेमर प्रमाणे समजून-उमजून केला तर किमान सायबर्-गुन्हेगारांपासून आणि काही मोजकी 'रोग्यू स्टेट्स' यांच्या सायबर सेन्सॉरशिपपासून काही प्रमाणात वाचण्यासाठी होऊ शकतो. फ्लॅशला पर्याय एचटीएम्एल् ५ हा असू शकतो, पण अजून कित्येक संस्थळांनी ते स्टँडर्ड पूर्णपणे स्वीकारलेले नाही. त्यामुळे खरंच पर्याय नाही. संस्थळातील एम्बेडेड फ्लॅश व्हिडिओ किंवा फ्लॅश्-बेस्ड पॉप्-अप वर कधीच क्लिक करू नये. कुठूनही काहीही डाउनलोड करताना त्यातील कंटेंट पुन:पुन्हा तपासून घ्यावे. फ्री अ‍ॅन्टिवायरस वापरत असाल, तर शक्यतो पैसे भरून अपग्रेड करून घ्यावे आणि फायरवॉल चालू करावी. अश्लील संस्थळे ब्लॉक करून टाकावीत. वेळोवेळी आपल्या इंटरनेट प्रोवायडरचे इनकमिंग-आउटगोइंग डेटा ट्रॅफिक तपासत जावे. संशयास्पद अ‍ॅक्टिविटी दिसल्यास तसे तपासून पहावे. आपल्या नकळत कुठला प्रोग्राम इन्स्टॉल झालाय का ते पहावे. संगणक पूर्ण स्कॅन करावा. आणि इंटरनेटला जेव्हा गरज आहे तेव्हाच कनेक्ट करावे. इतर वेळी कनेक्शन बंद करावे. आपल्याव्यतिरिक्त घरात इंटरनेट वापरणारे जे असतील त्यांना वरील धोके एकदा समजाऊन सांगावेत. आपण जी काळजी घेतो ती त्यांनाही घ्यायला लावावी.

एस Fri, 05/09/2014 - 00:15
आंतरजालीय खाजगीपणा म्हणजे स्वतःशी संबंधित अशी माहिती वाचणे, साठवणे, तिचा पुनर्वापर करणे, तिर्‍हाईतास देणे अथवा प्रकाशित करणे यावर नियंत्रण ठेवण्याचा हक्क. अशा माहितीत व्यक्तिशः अभिज्ञेय माहिती (personally-identifiable information) किंवा व्यक्तिशः अनभिज्ञेय माहितीचा (non-PII) समावेश होऊ शकतो. एखाद्या व्यक्तीचा आंतरजालीय खाजगीपणा जपणे म्हणजे त्या व्यक्तीची आंतरजालावरील गतिविधी (Internet activities) ही तिच्या व्यक्तिशः अभिज्ञेय माहितीशी संलग्न करू शकण्याची क्षमता तिर्‍हाईत अभिपक्षास नाकारणे होय. तुमच्या व्यक्तिगत माहितीचा वापर्/गैरवापर कशाकशाप्रकारे होऊ शकतो? आजकाल बर्‍याचशा कंपन्या आणि काही विद्यापीठेही उमेदवाराची आंतरजालावरील गतिविधी, सोशल नेटवर्कवरील सार्वजनिक माहिती याचा वापर करून उमेदवाराला नोकरी/प्रवेश द्यायचा की नाही ते ठरवतात. प्रोफाइलिंग : तुमचा ब्राउजिंग इतिहास, शोध शब्दावल्या, सोशल नेटवर्कवरील प्रोफाइल इत्यादी वापरून क्लिष्ट गणितीय अल्गोरिथमच्या सहाय्याने तुमचे बर्‍यापैकी अचूक प्रोफाइल बनवले जाऊ शकते जे इतके विस्तृत असते की त्यात तुमचे नाव नसले तरी हे प्रोफाइल कोणाचे आहे हे ठळकपणे सांगता येऊ शकते. या माहितीमुळे तुमचे व्यक्तिमत्त्व, बुद्धिमत्ता, जात-धर्म-वंश, राजकीय, सामाजिक, आर्थिक दृष्टिकोन, अगदी तुमच्या 'भानगडी' आणि 'भूतकाळातील चुका', लैंगिक कल वगैरे उघड झाली तर अशक्य त्रास होऊ शकणार्‍या बाबी शोधणार्‍यास मिळू शकतात. लहान मुले व इतर संवेदनशील घटक : आपण कुठल्या प्रकारच्या संस्थळाला टाळायला हवे हे पुरेसे माहित नसते. सायबर बुलींगला चटकन बळी पडू शकतात. कुणाचीही फ्रेंड रिक्वेस्ट अ‍ॅक्सेप्ट करतात. इमेल अ‍ॅटॅचमेंट, पॉप-अप उघडणे; दृश्यफिती, गाणी, संगणक प्रणाली डाऊनलोड करणे; टोरेंट वापरणे; साँग्ज डॉट पीके सारख्या संस्थळांना भेटी देणे या व अशा अनेक प्रकारांनी ह्या व्यक्ती मॅलवेअर, स्पायवेअरची सोप्पी टारगेट्स असतात. लहान मुलांचे लैंगिक शोषण करणारे अशाच पद्धतीने आपल्या भावी बळींचा शोध घेत असतात. हनीट्रॅप : सायबर गुन्हेगारांना पकडण्यासाठी विविध देशांची सरकारे, तसेच काही हॅकर्स हे ज्याला हनीट्रॅप संस्थळे म्हणतात अशी संस्थळे उघडून ठेऊन त्यावर विवादास्पद मुद्दे किंवा चर्चा मुद्दाम चालू करून संशयास्पद व्यक्ती किंवा व्हिक्टिम्स आकर्षित करण्यासाठी व त्यांच्यावर नजर ठेवण्यासाठी या संस्थळांचा वापर करू शकतात. (अगदी मिपासारखंच ना! ;-) ) याचा नेहमी गैरवापरच होतो असे नाही. उदा. काही काळापूर्वी चाइल्ड पॉर्नविरोधी कारवाई करणार्‍या एका एजन्सीने एका चिमुरडीचे खोटे प्रोफाइल तयार केले. या मुलीकडे जगभरातले बरेच paedophile आकर्षित झाले आणि अलगद त्यांच्यासाठी लावलेल्या जाळ्यात सापडले. पण समजा तुम्ही जर सरकारच्या काही धोरणांविरुद्ध काम करणारे सामाजिक कार्यकते असाल तर सरकार तुमच्या पोस्ट, ब्लॉग, इ. लेखन, खोटे फ्रेंड्स किंवा खोटे फॉलोअर्स इ.च्या माध्यमातून तुमच्यावर कडक नजर ठेऊ शकते व वेळप्रसंगी त्यांचा तुमच्याविरुद्ध पुरावा म्हणूनही वापर करू शकते. फ्लॅश कुकीज् : एरवीच्या सर्वसाधारण टेक्स्ट कुकीज् किंवा एचटीटीपी कुकीज् आपल्याला माहित आहेत. त्या तुमच्या ब्राउजरच्या टेम्पररी फोल्डर मध्ये साठवल्या जातात. जेव्हा आपण ब्लॉक ऑल कुकीज अशी सेटिंग करतो तेव्हा या टेक्स्ट कुकीज् ब्लॉक होतात. त्यावर पर्याय फक्त यूआरएल रिरायटिंग हाच होता, पण फ्लॅश आल्यापासून सगळंच बदललंय. फ्लॅश कुकीज म्हणजेच लोकल शेअर्ड ऑब्जेक्ट्स. ज्या वेबपेजेसमध्ये अ‍ॅडोबी फ्लॅश प्लेअर किंवा SWF ऑब्जेक्ट्स वापरलेले असतात, ती वेबपेजेस क्लायंटच्या संगणकावर ह्या फ्लॅश कुकीज साठवतात व त्यांच्याद्वारे तुमचा माग ठेवतात. फक्त या कुकीज् क्लायंट मशीनपासून सर्वर मशीनला ट्रान्सफर होत नाहीत. पण फ्लॅश कुकीज ब्लॉक करणं सोपं नाही. आता काही अ‍ॅडऑन्स आले आहेत जे या फ्लॅश कुकीजना ट्रॅक करू शकतात किंवा त्यांच्यामार्फत होणारे माहितीचे संक्रमण किमान पाहू शकतात. यासाठी मोझिलासारख्या ब्राउजरचे खास अ‍ॅडऑन्स किंवा प्लगइन मिळतात ते वापरावेत व त्यांच्यामार्फत फ्लॅश कुकीज ब्लॉक करता येतात का ते पहावे. एवरकुकी : हा फ्लॅश कुकीजच्याही पुढचा प्रकार आहे. यात कुकी एखाद्या सेल्फरेप्लिकेटिंग वायरसप्रमाणे स्वतःच्या वेगवेगळ्या प्रकारात प्रतिरूपे करू शकतात. आणि जर तुम्ही यातली काही प्रतिरूपे पुसून टाकलीत तरी जे प्रतिरूप राहिले असेल ते पुन्हा इतर प्रकारात प्रतिरूपे तयार करून ठेवते. याचा उद्देश हा की, एकदा एवरकुकीज् (Evercookies) वापरकर्त्याच्या संगणकावर आल्या की त्या कधीच डिलीट करता येऊ नयेत. फायरफॉक्ससारख्या ब्राउजरसाठी Anonymizer nevercookie म्हणून प्लगइन येतात. ती डाउनलोड करून वापरावीत म्हणजे एवरकुकींपासून संरक्षण होण्यास मदत होते. डिवाइस फिंगरप्रिंटिंग : एवरकुकीजच्या खूप खूप पुढचा प्रकार... यापासून वाचणे केवळ हॅकर्सनाच शक्य आहे. हे तंत्रज्ञान सर्व प्रॉक्सी, फायरवॉल, आयपी मास्किंग वगैरे भेदून तुमच्या संगणकापर्यंत पोहोचू शकते व तुमच्या माहितीचे संक्रमण याच संगणकापासून सुरू झाले होते हे सांगू शकते. गुगल अकाउंट्स ही डिवाइस फिंगरप्रिंटिंगसाठी सु(की कु)प्रसिद्ध आहेत. सर्चइंजिन प्रोफाइलिंग : वेगवेगळी सर्चइंजिने ही त्यांचा वापर करणार्‍या प्रत्येक वापरकर्त्याची PII माहिती जरी घेत नसती तरी ती प्रत्येकास एक विशिष्ट संकेतांक देऊन ठेवतात आणि त्यांच्या अबबबबब अशा अतिप्रचंड डिस्ट्रिब्युटेड डेटाबेसेसमध्ये साठवतात. प्रत्येक यूजर कुठे कुठे गेला, कायकाय सर्च केले, कुठलीकुठली संस्थळे पाहिली, कायकाय उतरवून घेतले, कायकाय लिहिले, कायकाय चढवले वगैरे सर्व माहिती या माहितीसाठ्यांमध्ये लोड होत राहते. हे माहितीसाठे हाताळणारे लोक तुमचे ओळखता येण्यासारखे (identifiable) प्रोफाइल सहज बनवू शकतात तसेच अशी माहिती कुणालाही विकूही शकतात. अक्षरशः पाच डॉलरपासून हजारोलाखो लोकांची माहिती विक्रीस उपलब्ध असते. या माहितीसाठ्यांना असणारा हॅकिंगचा धोकातर वेगळाच. काही छोट्याछोट्या पण महत्त्वाच्या बाबी : # एक अकाउंट दुसर्‍या साइटवर लॉगइन करण्यासाठी वापरू नये. उदा. गुगलने फेसबुकवर, फेसबुकने फ्लिकरवर इ. # एखाद्या साइटवर शेअर करण्यासाठी गुगल, फेसबुक, याहू, लिंक्डइन वगैरेंची लिंक दिलेली असते. त्यावर क्लिक करून आपले सोशल नेटवर्किंग प्रोफाइल अशा साइट्सना दाखवू नये. # फेसबुकवर आधी Who can look up your Timeline by name हे नियंत्रित करण्याची सोय होती. आता ती सोय त्यांनी काढून टाकली आहे. आता कुणीही तुमचे फेसबुक प्रोफाइल शोधू शकतं. # फेसबुकवर कुणीही कुणालाही टॅग करू शकतं. Timeline Review नेहमी वापरा. # फेसबुक तुम्ही टाइप केलेला प्रत्येक शब्द-न-शब्द लक्षात ठेवतं. जरी तुम्ही ते पब्लिश नाही केले तरी. हे फार महत्त्वाचे आहे. तुमची कुठलीच पोस्ट कायमची डिलीट तर होतच नसते, जे सहज म्हणून तुम्ही कराल ते सगळं तिथं कायमचं साठवलं जातं. # समजा एका ब्राउजरमध्ये वेगवेगळ्या टॅबमध्ये तुम्ही फेसबुक उघडलं आहे आणि इतरही साइट्स पाहत आहात. फेसबुक तुम्ही काय करताय याचा पूर्ण मागोवा ठेवते. लॉगआउट केले किंवा फेसबुकची टॅब बंद केली तरीसुद्धा हे ट्रॅकिंग चालूच राहतं. ही धक्कादायक बाब फेसबुकने नुकतीच कबूल केली आहे. गुगल, याहूसारख्या इतर साइट्ससु्द्धा असे करत असतील या शंकेला भरपूर वाव आहे. # फेसबुकवर एखादा फोटो तुम्ही टाकला असेल व त्याचे नोटिफिकेशन इतरांना गेले असेल, त्याची यूआरएल त्यांच्याकडे असेल तर तो फोटो तुम्ही फेसबुकवरून काढून टाकला तरी त्यांना त्या लिंकचा वापर करून तो पाहता येतो. स्वतःची चित्रविचित्र छायाचित्रे चेपुवर हिरिरीने टाकणार्‍यांनी ही बाब लक्षात ठेवावी. # फेसबुकवर लॉगइन करताना बाय डिफॉल्ट https वापरले जात नाही. यासाठी ब्राउजरमधून फेसबुक ओपन करताना नुसते facebook टंकून Ctrl+Enter दाबू नये. मुद्दाम https://www.facebook.com/ असे टंकावे व मगच लॉगइन करावे. (https म्हणजे हायपर टेक्स्ट ट्रान्सफर प्रोटोकॉल ऑन सिक्युअर्ड सॉकेट लेअर. यात आंतरजालावर संक्रमित होणारी माहिती कूटबद्ध म्हणजेच एनक्रिप्ट होऊन पुढे जाते.) # फेसबुकवरील तुमच्या प्रोफाइलवरील सार्वजनिक माहिती ही कोणालाही उपलब्ध असते व त्यात तुमच्या प्रोफाइल फोटोंचा समावेश होतो. त्याचबरोबर इतरांच्या तुम्ही टॅग झालेल्या पण पब्लिक सेटिंग असणार्‍या पोस्ट, कॉमेंट्स, फोटो इ. ही सहज उपलब्ध होऊ शकते. तेव्हा प्रोफाइल फोटो हा सहज कुणाला ओळखता येणार नाही असा लॉन्ग शॉटवाला, दुसरीकडेच पाहत असलेला वगैरे ठेवावा. स्वतःचे इतर चांगले फोटो वेगळ्या अल्बममध्ये चढवून तो फक्त निकटवर्तियांना पाहता येईल असा ठेवावा. # फेसबुकवर सर्व फ्रेंड्सचे वर्गीकरण Close Friends, Family, Acquintances वगैरेंमध्ये नीट करून ठेवावे. # स्मार्टफोनवरील तिर्‍हाईत अ‍ॅप्सना तुमच्या फेसबुक किंवा गुगल अकाउंटला कनेक्ट करू देऊ नये. # लिंक्डइन वरील संकेताक्षरे (पासवर्ड) सुरक्षित नाहीत. तुमचे जुने पासवर्ड (सर्वच संस्थळांवरील) नियमितपणे बदला. एकच पासवर्ड दोन संस्थळांसाठी वापरू नका. # वेबक्रॉलर्स प्रकारची सर्चइंजिने प्रत्येक संस्थळाच्या प्रत्येक पेजवरील माहिती गोळा करत असतात. तेव्हा आपला मोबाइल नंबर, इमेल आयडी वगैरे कुठेच देऊन ठेऊ नये. (याला मिपाची खरडवहीसुद्धा अपवाद नाही.) # बॉटनेट्स - तुमच्या संगणकाकडून तुमच्या नकळत काही वेगळेच काम करून घेतले जात असू शकते. तेव्हा गरज नसताना आंतरजालाशी कनेक्टेड राहू नका. # इमेल अथवा वेबपेजेसमधील कुठल्याच लिंकवर थेट क्लिक करू नका. लिंकवर राइटक्लिक करून टारगेट कॉपी करा व नोटपॅडमध्ये पेस्ट करा. आता ही योग्य व सुरक्षित लिंक आहे याची खात्री झाल्यावर ब्राउजरचे नवीन सेशन उघडून किंवा वेगळा ब्राउजर खोलून (आधीचा मोझिला असेल तर इंटरनेट एक्स्प्लोअरर इ.) त्याच्या अ‍ॅड्रेसबारमध्ये लिंक टंका - पेस्ट करू नका. # ऑनलाइन शॉपिंग निकड असतानाच करा. कुठेही खाते खोलल्यास त्यात क्रेडिट कार्डची माहिती साठवून ठेऊ नका. त्यासाठी एचडीएफसी बॅंकेच्या नेटसेफ या व्हर्च्यूअल क्रेडिट कार्डांसारख्या तात्पुरत्या कार्डांचा वापर करा. # ऑनलाइन अर्थविषयक व्यवहार करताना पासवर्ड हा कळफलकाचा वापर करून टंकू नये. शक्यतो व्हर्च्युअल किबोर्डचा वापर करावा. # ब्राउजरमधील Javascript शक्यतो ब्लॉक करून टाका. सेम-ओरिजिन पॉलिसी टाळून जावास्क्रिप्ट व अ‍ॅजॅक्सच्या सहाय्याने क्रॉस-साइड स्क्रिप्टिंग, XSS अ‍ॅटॅकसारखे प्रकार सर्रास घडत असतात. # शक्यतो IE आणि FireFox मध्ये Ctrl+Shift+P वापरून प्रायवेट ब्राउजिंग मोड वापरावा.

एस Fri, 05/09/2014 - 00:20
वरील माहितीत काही चूक कुणाला आढळल्यास त्वरित नजरेस आणून द्यावे म्हणजे संपादकांकरवी लगेच दुरुस्त करून घेता येईल. विषय सुरक्षिततेचा आहे म्हणून म्हटलं. तसेच ही माहिती तुम्हीही पडताळून पहा व नंतरच वापरा. याची कोणतीही जबाबदारी मी घेणार नाही. *stop*

तुमचा अभिषेक Tue, 05/06/2014 - 13:55
मध्यंतरी व्हॉटसपला फेसबूक ने लाखो करोडो रुपये देऊन खरेदी केले तेव्हा पर युजर साधारण ४० रुपये अशी किंमत फेसबूकला पडली असे गणित आलेले. (आकडा चुकत असेल तर करेक्ट करा) पण हा सौदा करून फेसबूकने एवढ्या लोकांची माहिती विकत घेतली म्हणून हा फायद्याचा सौदाच आहे असे काहीसे वाचनात आलेले. मला यातले जास्त कळत नाही पण हे या चर्चेशी निगडीत आहे का?

निनाद Wed, 05/07/2014 - 12:02
व्हॉटसपला काय काय परमिशन तुम्ही देता ते एकदा वाचले की लगेच लक्षात येईल त्याचे किम्मत का. तसेच फेसबुकचे ही अ‍ॅप आपल्या फोन वर असायचे कारण नाही. कारण ते ब्राउझरने पण पाहता येते. मग कशाला त्यांना सगळे दार उघडून द्यायचे?

तुमचा अभिषेक Wed, 05/07/2014 - 14:08
व्हॉटसपला काय काय परमिशन तुम्ही देता ते एकदा वाचले की हायला कधीच नाही वाचले तसेच फेसबुकचे ही अ‍ॅप आपल्या फोन वर असायचे कारण नाही.कारण ते ब्राउझरने पण पाहता येते. हायला ते पण ईजी पडते म्हणून आहेच. तसा फेसबूकचा मी शौकीन नाही पण त्यात नोटीफिकेशन कळत असल्याने बरे पडते.

मराठी कथालेखक गुरुवार, 05/08/2014 - 12:40
मागे एका गुन्हे-पत्रकारिता करणा-या पत्रकाराची (डे असं नाव होतं त्यांचं) हत्या झाली , त्यावेळि गुन्ह्याची उकल करण्यासाठी पोलिसांनी गुगलची मदत घेतली. गुगले ने डे यांचा मेलबॉक्स उघडून पोलिसांना उपयूक्त माहिती पुरविली. विचार करा एखादी व्यक्ती घरातून अचानक गायब झाली, कुणाचा खून झाला आणि इतर धागेदोरे मिळत नसतील तर त्या व्यक्तीने गुगलवरुन काय शोधले, कोणते नकाशे पाहिले ई गोष्टी उपयोगी ठरु शकतील. कुणी बॉम्ब वा ईतर घातक स्फोटके बनविण्याची कृती गुगलवर शोधत असेल आणि ती माहिती गुगलने पोलिसांना आगाऊ पुरविली तर पोलिस दक्ष राहून तपास करु शकतील. अर्थात हया गोष्टी फार क्वचित होणा-या आहेत. पण दैनंदिन आयुष्याही मला याचा उपयोग होवू शकतो. उदा: मला माझ्या Android tablet साठी TV tuner card हवे आहे. मी गुगलवर किंवा काही shopping sites वर ते शोधले पण अजून तरी अशी काही गोष्ट बाजारात नसल्याने मी विकत घेवू शकलो नाही. पुढे मी तो नाद सोडला. पण त्यानंतर अशी वस्तू बाजारात आली आणि माझ्या search history मुळे गुगलने किंवा कुणा shopping site ने मला ईमेल पाठवून त्याबद्दल कळविले तर मला आनंदच होणार की. बाकी "कर नाही त्याला डर कशाला" मी काही देशविघातक कृत्य करत नाही. आणि गुन्हेगार गुगलकडे जावून माझा डेटा विकत घेतील अशी शक्यता कमीच.

पैसा गुरुवार, 05/08/2014 - 13:02
लेख आणि मुख्यतः स्वॅप्स च्या प्रतिक्रियातून बरीच उपयुक्त माहिती दिली आहे. जास्त विचार करायचा नसेल तर एखादा साधा हजारभर रुपयांचा मोबाईल फोन म्हणून वापरण्यासाठी घ्यावा. आपले बँकेचे एसेमेस अ‍ॅलर्ट्स वगैरे जे काय असतील ते ते त्या नंबरावर घ्यावेत हे शहाणपणाचं दिसतं आहे. अँड्रॉईड फोनवर गुगल खात्याने लॉग इन केल्याशिवाय तो आपल्याला काही करू देत नाही. तेव्हा मोबाईलवरून सर्च वगैरे सहसा वापरू नये असं अकूण दिसतंय. फेसबुक अ‍ॅप मोबाईलवर बरीच मेमरी खातं. शिवाय ते मोबाईलवर असावं अशी काही गरज नाही. अँड्रॉईड सोडून इतर लिनक्स प्रणालीवर आधारित मोबाईल कधी येतो आहे याची उत्सुकतेने वाट बघत आहे.

विकास गुरुवार, 05/08/2014 - 20:19
यावरून एक विनोद आठवला. सध्या अमेरीकेत जे काही सरकारकडून जनतेच्या प्रायवसीवर हल्ला केला गेला आहे त्या संदर्भातला हा विनोद आहे :) Obama

विकास गुरुवार, 05/08/2014 - 20:22
भारतात माहीत नाही, पण येथे अमेरीकेत तुम्ही जर एखाद्या शॉपिंग कॉप्लेकसमधे गेलात आणि तुमचा अँड्रॉईड फोन असला तर लगेच तिथल्या विविध दुकानातली डील्स कळतात. मध्यंतरी त्यांनी फोनवर गुगल नाऊ म्हणून सेवा चालू केली. ती डिअ‍ॅक्टीव्हेट करता येते. पण माझी चालू होती. एक दिवस सकाळी मला अ‍ॅलर्ट ऑफिसला जायला ट्रॅफिकमुळे इतका वेळ लागेल. तेच संध्याकाळी घरी जायच्या सुमारास. पण गुगलपेक्षाही काही सेवा आहेत तेथे तर अजून माहिती कळू शकते.

मदनबाण गुरुवार, 05/08/2014 - 22:17
एक दिवस सकाळी मला अ‍ॅलर्ट ऑफिसला जायला ट्रॅफिकमुळे इतका वेळ लागेल. तेच संध्याकाळी घरी जायच्या सुमारास. :) बाकी गुगल आणि मायकोसॉफ्टची आपापसामधील साठमारी अधुन मधुन समोर येत असते... मग कधी गुगलची आपल्या सर्वरचा अप-टाइम मायकोसॉफ्ट पेक्षा जास्त आहे असे सांगुन कळ काढणे असो वा... मायकोसॉफ्टचा Scroogled प्रचार... आत्ताच http://www.scroogled.com/Home इथे जाउन आलो आणि तिथे त्यांनीच दिलेला दुवा वाचतोय :- Google Accused of Wiretapping in Gmail Scans

आतिवास Mon, 05/05/2014 - 08:23
तुम्ही दिलेल्या साईट्सदेखील किती काळ आपली प्रायव्हसी जपणार हा एक मोठा प्रश्न आहेच म्हणा. त्यामुळे त्यावरही फार विसंबून न राहता सतत जागरूक राहायला हवं हे खरं. ब-याच वर्षांपूर्वी एकदा मी एका मित्राला सायन्स डायजेस्ट या विषयावर काहीतरी लिहिलं होतं आणि दुस-या क्षणी त्याची जाहिरात बाजूला झळकली तेंव्हाच काहीतरी गडबड आहे हे लक्षात आलं होतं. तेव्हापासून काम संपताक्षणी लॉगआऊट करायची सवय लावून घेतली होती स्वतःला - पण हल्ली विसरले होते. आता पुन्हा नव्याने सुरूवात करते. :-) आणि आंतरजालीय आयुष्यापेक्षा प्रत्यक्ष लोकांसोबत जगणे हा तर अधिक चांगला पर्याय आहेच! :-)

मैत्र Mon, 05/05/2014 - 09:16
अँड्रॉइडवर असं कोणतं सोयीचं सर्च इंजिन आहे? duckduckgo किंवा startpage मोबाईलवर सोयीस्कर रित्या वापरता येतं का? वरची एकूण माहिती खूप धक्कादायक / सरप्राईज नाही पण हे अंदाजापेक्षा फार फार मोठं आहे हे जाणवतंय..

राजेश घासकडवी Mon, 05/05/2014 - 09:16
एके काळी गावगाडा होता. त्यात तुम्ही काय करता, काय बोलता, कोणाशी संबंध आहेत, कोणाशी नाहीत याची बित्तंबातमी गावाला असे. गावातला दुकानदार तुम्ही गेल्यावर 'नेहमीप्रमाणेच वीस किलो गहू पाठवून दिले आहेत. आणि तांदूळ तुम्हाला आंबेमोहोर लागतो ना, तोही पाठवून देतो' असं म्हणायचा. त्याला व्यक्तिगत संबंध म्हणायचे लोक. जिव्हाळा, आपुलकी, जाण वगैरे शब्द वापरायचे. 'मुलीचं लग्न आलंय ना पंधरा दिवसांवर, मग देईलच तीनशे रुपये जास्त. नाहीतर जावं लागेल त्याला तालुक्याच्या गावाला. त्यासाठी कुठे आहे त्याला वेळ आणि पैसा...' असाही विचार दुकानदार करत असे. गूगल यापेक्षा वेगळं काय करतं? हेच गूगलने केलं की प्रायव्हसी वगैरे मुद्दे येतात. एकाच वेळी शेजारी कोण राहतो कल्पना नाही याबद्दल तक्रार असते. मग तिथे शेजाऱ्यांबरोबर आपल्याला प्रायव्हेट गोष्टी शेअर न कराव्या लागण्याबद्दल कौतुक नाही. आणि गूगलबरोबर दोस्ती केल्यावर त्याला माहिती कळल्याबद्दल तक्रार करायची. मेक अप युअर माइंड! प्रायव्हसीही हवी, गूगल देतो त्या सगळ्या सर्व्हिसेसही फुकटात हव्या, केक ठेवायचाही आहे, आणि तो खायचाही आहे... प्रश्न असा आहे, की गूगल नसतानाच्या काळात तुमचं आयुष्य जास्त सुखी होतं का? त्याचं उत्तर खणखणीतपणे हो असेल तर द्या सोडून गूगल. खणखणीतपणे नाही असेल तर सहन करा गूगलला माहीत असणं. या दोनच्या मधलं काही असेल तर ठरवा काय करायचं ते.

आतिवास Mon, 05/05/2014 - 17:16
"गावाला बित्तंबातमी" असण्याचा मुद्दा मान्य आहे. पण अशा संबंधांत माझी माहिती जशी इतरांना कळू शकते, तशीच इतरांचीही मला कळण्याची सोय होती. आता माझी माहिती गोळा करणारे लोक अज्ञात आहेत; त्यांचे हेतू मला कळत नाहीत; त्या माहितीचा दुरूपयोग होतो आहे का हेही मला कळण्याची शक्यता नाही. माझी माहिती गोळा करणा-यांची माहिती मिळवण्याचं साधन माझ्याकडं नाही - हा एक मोठा फरक आहे. त्यामुळे ज्यांना केक ठेवायचा आहे आणि खायचाही आहे, त्यांनी अधिक काळजी घेतली पाहिजे हे खरं! :-)

निनाद Tue, 05/06/2014 - 04:52
आता माझी माहिती गोळा करणारे लोक अज्ञात आहेत; त्यांचे हेतू मला कळत नाहीत; त्या माहितीचा दुरूपयोग होतो आहे का हेही मला कळण्याची शक्यता नाही. माझी माहिती गोळा करणा-यांची माहिती मिळवण्याचं साधन माझ्याकडं नाही - हा एक मोठा फरक आहे. हेच म्हणायचे होते. तुमची माहिती कोण कशी कधी आणि कुठे वापरतो आहे याचा तुम्हाला काहीही पत्ता नाहीये. थोडक्यात गुगल उपकार करत नाहीये. मी माझी माहिती त्यांना देतो ती ते विकतात, मग परत विकतात, आणि परत परत विकत राहतात... कुणाला ते मला माहिती नाही!

राजेश घासकडवी Wed, 05/07/2014 - 03:10
'आपली माहिती' हा शब्दप्रयोग फारच व्यापक आहे. त्यामुळे 'प्रायव्हसीचा भंग' किंवा 'माहिती विकणं' याला काहीशी भीतीदायक संदर्भ प्राप्त होतात. उदाहरणार्थ, प्रायव्हसी हा शब्द आपण अत्यंत खाजगी व्यवहारांबाबत वापरतो. पण गूगल तुम्ही बेडरूममध्ये काय करता, कोणाबरोबर अफेअर्स करता इत्यादी माहिती कोणाला विकत नाही. गूगल जी माहिती विकतं ती तुम्ही गेल्या आठवड्यात कुठल्या व्हेकेशन्सच्या जागा सर्च केल्या असतील तर 'ही व्यक्ती प्रवास करू इच्छिते' या स्वरूपाची माहिती कंपन्यांना विकते, जेणेकरून त्या कंपन्या तुमच्याकडे प्रवासविषयक प्रॉडक्ट्स विकण्यासाठी जाहिराती करू शकतात. ही माहिती व्यक्तिगत आहे खरी, पण तुमच्यासाठी तितकी 'कोणाला कळल्यास हानिकारक/लज्जास्पद/अपमानास्पद' अशी नाही. जोपर्यंत 'तुम्ही इतके इतके पैसे दिले नाहीत तर तुमची ही ही माहिती जाहीर करू' अशी गूगल मला धमकी पाठवत नाही (किंवा गूगलकडून विकत घेतलेल्या माहितीवरून कोणी मला पाठवत नाही) तोपर्यंत माझी जी माहिती गूगलला कळते ती फारशी महत्त्वाची नाही असं गृहित धरायला माझी ना नाही. (काही गुन्हेगार पिनकोड नंबर पळवतात ते वेगळं.)

निनाद Tue, 05/06/2014 - 05:08
एकाच कंपनीने माझा सगळा विदा गोळा करावा याला माझा आक्षेप आहे. प्रायवसी नसतेच पण माझा विदा विखुरुन जावा जेणे करून किमान तो सहजतेने एकाच कंपनीच्या हाती लागू नये असे वाटते. तुम्ही रिसर्चवाली माणसं त्यामुळे तुम्हाला याची जाणीव/ माहिती जास्त असणार असे वाटते.

कंजूस Mon, 05/05/2014 - 09:34
यावरून मला एक नाटकवाल्याचा किस्सा वाचलेला आठवला .एकदा एका नटाला दुपारी भजी ,मिसळ खाऊन पोटात गैसेस होऊ लागले .संध्याकाळी नाटक सुरू झाले .याचे संवादही बरेच होते .मध्येच दुसऱ्या नटाचा मोठा संवाद आल्यावर थोडे कडेला जाऊन झाडांच्या कुंड्याँपाशी जाऊन याने लांबलचक पूँऽऽ सोडले .आणि एकच मोठा हशा पिकला .त्या दिवशी नेपथ्यवाल्याकडे थेटरवाल्याने दिलेला जादा माईक नेमका कुंडीत ठेवलेला होता . लॉग इन /आउट करून कुठेही XXलात तरी आवाज घुमतोच .शक्यतो Xदूच नका .

प्रकाश घाटपांडे Mon, 05/05/2014 - 09:36
कदाचित अशा माहितीच्या आधारे भविष्यात ब्लॅकमेल करायला पण सुरवात करतील. पण नंगेसे खुदा भी डरता है अशा लोकांना काय ब्लॅकमेल करणार? माहितीच्या विस्फोटात अशा गोष्टी घडणार हे आता मान्य करण्याची मानसिकता तयार झाली आहे.

निनाद Tue, 05/06/2014 - 05:12
तुमची 'सर्व' माहिती कंपन्यांना मिळणारच ही धारणाच चुकीची आहे. ही धारणा जाणीवपुर्वक पसरवली गेली आहे हे लक्षात घ्या. तुम्ही बळी आहात पण 'तुम्हाला बळी जायचेच असते' ही मानसिकता 'तयार केलेली' आहे हे ध्यानात असु द्या. माझी माहिती ही माझी आहे आणि कुणीही यावे आणि ती ताब्यात घ्यावी हे गृहितक चुकीचे वाटत नाही काय?

संजय क्षीरसागर Mon, 05/05/2014 - 09:53
मधे एका सदस्यानं `व्य. नि. सुविधा सुरक्षित आहे का? अशा आशयाचा लेख टाकला होता. एकदा तुम्ही नेटवर आहात म्हणजे एक्सपोज्ड आहातच. खरं तर प्रत्येक अभिव्यक्त हे एक्स्पोज होणंच आहे. बँक अकाऊंट हॅकींग वगैरे गोष्टी संपूर्ण वेगळ्या आहेत. पण एकदा `जे आत, तेच बाहेर' अशी मनोदशा झाली की भीती नाही.

आत्मशून्य Mon, 05/05/2014 - 14:58
पण एकदा `जे आत, तेच बाहेर' अशी मनोदशा झाली की भीती नाही.
पण तुमची मनोदशा इतरांना तुमड्या भरायला मदत करणारी व गोष्टी महाग करणारी नको. तसेच मला घासकडवींचा मुद्दा पटलाय तरी रोजच्या गाठीभेटी असणारे चावडीबहाद्दर आणी त्रयस्थ गुगल यात फरक जाणवतो.

मदनबाण Mon, 05/05/2014 - 09:57
जगभरातले लोक प्रायव्हसीच्या बाबतीत अधिक जागॄत होत चालले आहेत, आणि ही अत्यंत महत्वाची आणि आनंदाची गोष्ट आहे. एखादी गोष्ट आपल्याला फुकट मिळत असेल तर त्या बदले आपली व्यक्तीगत माहिती मिळवणे किंवा ती मिळवुन विकणे यावर नियंत्रण कसे मिळवणार ? तसेही गुगलला तुमच्या अनेक गोष्टी कळु शकतात. अगदी तुम्ही एटीएम मधुन पैसे काढले, किती काढले आणि आत्ता तुमच्या "क्ष" खात्यात किती पैसे आहेत ? आता हे कसं शक्य आहे ? तर समजा तुमचे आयसीआयसीआय बॅंकेचे खाते आहे, तुमच्या सोयीसाठी बँकेने एसएमएस आणि इमेल नोटीफिकेशनची सुविधा तुम्हाला दिली आहे.जसे तुम्ही एटीएम मधुन पैसे काढाल तसे तुमच्या मोबाइलवर ट्रॅन्झॅक्शन मेसेज येइल आणि मेल अकाउंटवर {कोणतेही, इथे फक्त जी-मेलचा विचार करतोय} नोटिफिकेशन मेल येइल. आता त्यात नवल / विशेष ते काय ? तर त्या नोटिफिकेशन मेल मधे तुमच्या अकांउट नंबर चे काही डिजीट XXX असे करुन ठेवलेले असतात त्यामुळे तुमचा संपूर्ण अकाउंट नंबर समजणार नाही,पण काढली गेलेली रक्कम आणि शिल्लक रक्कम त्या नोटिफिकेशन मधे स्पष्ट करण्यात आलेली असते. ;) त्यामुळे ही माहित मेल अकाउंटवाल्यांना आयतीच मिळते ! तसही जी-मेल ने कबुल केले आहे की ते तुमचे मेल स्कॅन करतात. संदर्भ :- Google admits it's reading your emails Google admits just how much it scans our Gmail Gmail does scan all emails, new Google terms clarify बाकी फायरफॉक्सवाल्यांचा या बाबतचा {प्रायव्हसी आणि इतर} स्टँड मला पहिल्या पासुन आवडत आला आहे.सध्या त्यांच्या या http://goo.gl/buZcwd पेजवर लक्ष ठेवुन आहे, हे नक्की काय आहे ते इथे :- http://goo.gl/Y8VH1e वाचता येइल.

निनाद Tue, 05/06/2014 - 04:54
जी-मेल ने कबुल केले आहे की ते तुमचे मेल स्कॅन करतात. तर त्यापुढे जाऊन त्याचा विकायला किंवा इतर काही अनेक कारणांसाठी उपयोग करतात.

चित्रगुप्त Mon, 05/05/2014 - 10:26
. च्च्लेअनेर अर्थात 'CCleaner' बरंच काही साफ करतो, अश्या समजुतीने नियमितपणे वापरतो आहे. यावर जाणकारांनी प्रकाश टाकावा. http://www.pc-file.com/ccleaner?utm_source=google&utm_medium=cpc&utm_campaign=PC_IN_Top_Utilidades&utm_content=Ccleaner&utm_term=ccleaner%20download

तुषार काळभोर Mon, 05/05/2014 - 17:05
सीक्लीनर सर्च केल्या"नंतर" किंवा इंटरनेट वापरल्या"नंतर" किंवा ईमेल वापरल्या"नंतर" तुमच्या टेंपररी फाईलस/कॅशे/स्टोअर्ड पासवर्ड्स इ. काढून टाकतो. पण गुगल हे सर्व वापरत असताना म्हणजे रिअल टाईममध्ये पाहत असते. त्यामुळे इथे जो प्रायव्हसीचा मुद्दा चालू आहे, त्याबाबतीत सीक्लीनर निरुपयोगी आहे. "अर्थातच सीक्लीनरचे इतर फायदे आहेत" पण प्रायव्हासी जपणे, हा त्याचा फायदा नाहि.

आनन्दा Mon, 05/05/2014 - 14:02
माझ्या माहितीप्रमाणे विदा ही नवीन जगाची गुरुकिल्लि आहे, तेव्हा ज्यच्याकडे जास्ता विदा, तो जास्त मोठा. बाकी चालू द्या. मला या सगळ्यात काही गैर वाटत नाही. आपली प्रायव्हसी आपणच जपली पाहिजे.

प्रसाद१९७१ Mon, 05/05/2014 - 16:58
धन्यवाद. तुमची माहीती वापरुन, मी लगेच गूगल चा माझा इतिहास पुसुन टाकला. म्हणजे तसे गूगल नी सांगितले, पण मागे त्यांनी तसाच ठेवला असण्याची पण शक्यता आहे.

चित्रगुप्त Mon, 05/05/2014 - 20:06
एक शंका: हार्ड ड्राईव्हमधे संग्रहित असलेली माहिती सुद्धा नेट द्वारे कुणी मिळवू शकतात का? कशी ?

निनाद Tue, 05/06/2014 - 04:57
तुमची प्रायव्हसी जपायला कितपत होतो या विषयी साशंक आहे... चांगला मार्ग टॉर वापरणे आणि गुगल फेबुवरचा वापर झाल्यावर लॉग आऊट करणे हा असावा असे वाटते. जाणकारांनी यावर प्रकाश टाकावा.

एस Tue, 05/06/2014 - 12:37
टॉर वापरणे म्हणजे संपूर्ण आंतरजालीय-एकांत नाही. टॉर वापरण्याचेही काही तोटे आहेत. एक म्हणजे एक्झिट नोड हे कुठलेही संगणक असू शकतात. सरकारी गुप्तचर संघटना किंवा आंतरजाल-गुन्हेगार. तुम्ही पाठवत असलेली माहिती एनक्रिप्ट करून पाठवणे हाच एक पर्याय यावर आहे. पण ते तुमच्या सर्च लागू नाही. सर्च कीवर्ड एनक्रिप्ट करणे-न करणे हे त्या सर्च इंजिनवर अवलंबून असते. दुसरे असे की, काही प्लगइन विशेषतः फ्लॅश प्लगइन हे एचटीएमएल ला बायपास करतात. त्यामुळे टोर वगैरे वापरूनही तुमच्या संगणकाचा आयपी लपवता येत नाही. तिसरे आणि सर्वात महत्त्वाचे - तुम्ही तुमचा संगणक टॉर रिले म्हणून वापरू देत असाल आणि एखाद्याने काही किडे केले व ते डेटा ट्रॅफिक नेमके तुमच्याच संगणकाच्या टॉर रिले मधून बाहेर पडले आणि ते पोलिसांनी पकडले, तर तुमचा संतपणा तुम्हांला चांगलाच महाग पडू शकतो. स्वतःची संपूर्ण ऑनलाईन प्रायवसी जपण्याचा फुलप्रूफ उपाय तसा सोपा नाही. त्यात अशक्य गुंतागुंत आहे आणि तुम्ही तेवढे बाप हॅकर हवेत. सर्वसामान्यांनी कुठलेही सर्च करताना एक तर ट्रॅक न करणारे (किंवा निदान तसा दावातरी करणारे) सर्च इंजिन वापरावीत. सर्च करताना कुठेही लॉग-इन राहू नये. आणि ब्राउजरचा सगळा डेटा प्रत्येक सेशननंतर पुसून टाकावा. तुमच्या सर्व सोशल नेटवर्किंग संस्थळांवरच्या सर्व खर्‍याखोट्या प्रोफाइलवरून तुम्हांला पिनपॉईंट करू शकणारी माहिती उडवावी. शक्यतो कुटुंबातील व्यक्ती, खूप जवळचे मित्र यांना फ्रेंडलिस्ट मध्ये ठेवू नये. ठेवलेत, तर निदान त्यांच्या आपण किती जवळ आहोत हे ओळखू शकेल अशी सेटिंग (उदा. गेट नोटिफिकेशन, क्लोज फ्रेंड इ.) ठेवू नये. स्वत:चा व्यक्तिगत इ-मेल आयडी, दूरध्वनी क्रमांक, प्लेसेस व्हिजिटेड, फोटो टॅग वगैरे सर्व उडवावे. असो. बरंच लिहिण्यासारखं आहे ह्या विषयावर. सध्या इत्यलम्!

निनाद Wed, 05/07/2014 - 08:50
उत्कृष्ठ माहिती. धन्यवाद! आता टॉर पण वापरायचे नाही म्हंटल्यावर उपायच खुंटले असे वाटते आहे. त्यातही एग्झिट नोड म्हणून वापरले नाही तर चालण्यासारखे आहे का? टॉर फक्त रिले म्हणून कसे कॉन्फिगर करायचे ते पण लिहा. फ्लॅश ला काय पर्याय आहे?/असतो? मी युट्युबच्या जाहिरातींना कंटाळून एसएम प्लेयर (http://smplayer.sourceforge.net/) वापरायला सुरुवात केली आहे. जाहिराती गेल्याने बरे वाटते आहे. पण हे प्रायव्हसी कितपत जपते याविषयी काहीच कल्पना नाही. वापरणार असाल तर याला फिल्टर्स वगैरे नाहीत हे ध्यानात ठेवा. त्यामुले लहान मुलांना तुम्हीच व्हिडियो शोधून लाऊन मगच द्या! सर्वसामान्यांनी कुठलेही सर्च करताना एक तर ट्रॅक न करणारे (किंवा निदान तसा दावातरी करणारे) सर्च इंजिन वापरावीत. = https://startpage.com/ आणि https://duckduckgo.com/ अजून माहिती असल्यास कृपया भर घाला... सर्च करताना कुठेही लॉग-इन राहू नये. हे फार महत्त्वाचे आहे! ब्राउजरचा सगळा डेटा प्रत्येक सेशननंतर पुसून टाकावा. हे नवीन कळले. यासाठी फाफॉमध्ये काय सेटिंग्ज करायचे ते ही कुणी सांगेल का? बरंच लिहिण्यासारखं आहे ह्या विषयावर. नक्की लिहा. फार महत्त्वाचा विषय आहे. तुमच्या सारख्या तज्ञ माणसाकडून लेख आला तर खुपच महत्त्वाचा आणि उपयोगी ठरेल. तेव्हा लिहाच!

एस Wed, 05/07/2014 - 13:15
'खव'त सांगितल्याप्रमाणे मी यातला तज्ञ नाही. टॉर वापरू शकता, फक्त तुमची बॅण्डविड्थ वापरायला देऊ नका. एग्झिट नोड किंवा रिले बनण्यास नकार द्या. यावर दुसरा पर्याय हा फक्त एखादे नेटवर्क हॅक करून त्यातून दुसरे आणि त्यातून तिसरे, चौथे वगैरे असं करत करत दर वेळी आयडेंटिटी चोरत टारगेटपर्यंत पोहोचणे हा आहे. हे पूर्णपणे बेकायदेशीर आहे. अगदी ज्याला एथिकल हॅकिंग म्हणतात तेही निदान भारतात तरी गुन्हा आहे. असे अजिबात करू नये. आणि भारतीय पोलिसांच्या सायबर गुन्हे शाखेला कमी तर मुळीच लेखू नये. :-) टॉरचा वापर त्यातल्या कायदेशीर डिस्क्लेमर प्रमाणे समजून-उमजून केला तर किमान सायबर्-गुन्हेगारांपासून आणि काही मोजकी 'रोग्यू स्टेट्स' यांच्या सायबर सेन्सॉरशिपपासून काही प्रमाणात वाचण्यासाठी होऊ शकतो. फ्लॅशला पर्याय एचटीएम्एल् ५ हा असू शकतो, पण अजून कित्येक संस्थळांनी ते स्टँडर्ड पूर्णपणे स्वीकारलेले नाही. त्यामुळे खरंच पर्याय नाही. संस्थळातील एम्बेडेड फ्लॅश व्हिडिओ किंवा फ्लॅश्-बेस्ड पॉप्-अप वर कधीच क्लिक करू नये. कुठूनही काहीही डाउनलोड करताना त्यातील कंटेंट पुन:पुन्हा तपासून घ्यावे. फ्री अ‍ॅन्टिवायरस वापरत असाल, तर शक्यतो पैसे भरून अपग्रेड करून घ्यावे आणि फायरवॉल चालू करावी. अश्लील संस्थळे ब्लॉक करून टाकावीत. वेळोवेळी आपल्या इंटरनेट प्रोवायडरचे इनकमिंग-आउटगोइंग डेटा ट्रॅफिक तपासत जावे. संशयास्पद अ‍ॅक्टिविटी दिसल्यास तसे तपासून पहावे. आपल्या नकळत कुठला प्रोग्राम इन्स्टॉल झालाय का ते पहावे. संगणक पूर्ण स्कॅन करावा. आणि इंटरनेटला जेव्हा गरज आहे तेव्हाच कनेक्ट करावे. इतर वेळी कनेक्शन बंद करावे. आपल्याव्यतिरिक्त घरात इंटरनेट वापरणारे जे असतील त्यांना वरील धोके एकदा समजाऊन सांगावेत. आपण जी काळजी घेतो ती त्यांनाही घ्यायला लावावी.

एस Fri, 05/09/2014 - 00:15
आंतरजालीय खाजगीपणा म्हणजे स्वतःशी संबंधित अशी माहिती वाचणे, साठवणे, तिचा पुनर्वापर करणे, तिर्‍हाईतास देणे अथवा प्रकाशित करणे यावर नियंत्रण ठेवण्याचा हक्क. अशा माहितीत व्यक्तिशः अभिज्ञेय माहिती (personally-identifiable information) किंवा व्यक्तिशः अनभिज्ञेय माहितीचा (non-PII) समावेश होऊ शकतो. एखाद्या व्यक्तीचा आंतरजालीय खाजगीपणा जपणे म्हणजे त्या व्यक्तीची आंतरजालावरील गतिविधी (Internet activities) ही तिच्या व्यक्तिशः अभिज्ञेय माहितीशी संलग्न करू शकण्याची क्षमता तिर्‍हाईत अभिपक्षास नाकारणे होय. तुमच्या व्यक्तिगत माहितीचा वापर्/गैरवापर कशाकशाप्रकारे होऊ शकतो? आजकाल बर्‍याचशा कंपन्या आणि काही विद्यापीठेही उमेदवाराची आंतरजालावरील गतिविधी, सोशल नेटवर्कवरील सार्वजनिक माहिती याचा वापर करून उमेदवाराला नोकरी/प्रवेश द्यायचा की नाही ते ठरवतात. प्रोफाइलिंग : तुमचा ब्राउजिंग इतिहास, शोध शब्दावल्या, सोशल नेटवर्कवरील प्रोफाइल इत्यादी वापरून क्लिष्ट गणितीय अल्गोरिथमच्या सहाय्याने तुमचे बर्‍यापैकी अचूक प्रोफाइल बनवले जाऊ शकते जे इतके विस्तृत असते की त्यात तुमचे नाव नसले तरी हे प्रोफाइल कोणाचे आहे हे ठळकपणे सांगता येऊ शकते. या माहितीमुळे तुमचे व्यक्तिमत्त्व, बुद्धिमत्ता, जात-धर्म-वंश, राजकीय, सामाजिक, आर्थिक दृष्टिकोन, अगदी तुमच्या 'भानगडी' आणि 'भूतकाळातील चुका', लैंगिक कल वगैरे उघड झाली तर अशक्य त्रास होऊ शकणार्‍या बाबी शोधणार्‍यास मिळू शकतात. लहान मुले व इतर संवेदनशील घटक : आपण कुठल्या प्रकारच्या संस्थळाला टाळायला हवे हे पुरेसे माहित नसते. सायबर बुलींगला चटकन बळी पडू शकतात. कुणाचीही फ्रेंड रिक्वेस्ट अ‍ॅक्सेप्ट करतात. इमेल अ‍ॅटॅचमेंट, पॉप-अप उघडणे; दृश्यफिती, गाणी, संगणक प्रणाली डाऊनलोड करणे; टोरेंट वापरणे; साँग्ज डॉट पीके सारख्या संस्थळांना भेटी देणे या व अशा अनेक प्रकारांनी ह्या व्यक्ती मॅलवेअर, स्पायवेअरची सोप्पी टारगेट्स असतात. लहान मुलांचे लैंगिक शोषण करणारे अशाच पद्धतीने आपल्या भावी बळींचा शोध घेत असतात. हनीट्रॅप : सायबर गुन्हेगारांना पकडण्यासाठी विविध देशांची सरकारे, तसेच काही हॅकर्स हे ज्याला हनीट्रॅप संस्थळे म्हणतात अशी संस्थळे उघडून ठेऊन त्यावर विवादास्पद मुद्दे किंवा चर्चा मुद्दाम चालू करून संशयास्पद व्यक्ती किंवा व्हिक्टिम्स आकर्षित करण्यासाठी व त्यांच्यावर नजर ठेवण्यासाठी या संस्थळांचा वापर करू शकतात. (अगदी मिपासारखंच ना! ;-) ) याचा नेहमी गैरवापरच होतो असे नाही. उदा. काही काळापूर्वी चाइल्ड पॉर्नविरोधी कारवाई करणार्‍या एका एजन्सीने एका चिमुरडीचे खोटे प्रोफाइल तयार केले. या मुलीकडे जगभरातले बरेच paedophile आकर्षित झाले आणि अलगद त्यांच्यासाठी लावलेल्या जाळ्यात सापडले. पण समजा तुम्ही जर सरकारच्या काही धोरणांविरुद्ध काम करणारे सामाजिक कार्यकते असाल तर सरकार तुमच्या पोस्ट, ब्लॉग, इ. लेखन, खोटे फ्रेंड्स किंवा खोटे फॉलोअर्स इ.च्या माध्यमातून तुमच्यावर कडक नजर ठेऊ शकते व वेळप्रसंगी त्यांचा तुमच्याविरुद्ध पुरावा म्हणूनही वापर करू शकते. फ्लॅश कुकीज् : एरवीच्या सर्वसाधारण टेक्स्ट कुकीज् किंवा एचटीटीपी कुकीज् आपल्याला माहित आहेत. त्या तुमच्या ब्राउजरच्या टेम्पररी फोल्डर मध्ये साठवल्या जातात. जेव्हा आपण ब्लॉक ऑल कुकीज अशी सेटिंग करतो तेव्हा या टेक्स्ट कुकीज् ब्लॉक होतात. त्यावर पर्याय फक्त यूआरएल रिरायटिंग हाच होता, पण फ्लॅश आल्यापासून सगळंच बदललंय. फ्लॅश कुकीज म्हणजेच लोकल शेअर्ड ऑब्जेक्ट्स. ज्या वेबपेजेसमध्ये अ‍ॅडोबी फ्लॅश प्लेअर किंवा SWF ऑब्जेक्ट्स वापरलेले असतात, ती वेबपेजेस क्लायंटच्या संगणकावर ह्या फ्लॅश कुकीज साठवतात व त्यांच्याद्वारे तुमचा माग ठेवतात. फक्त या कुकीज् क्लायंट मशीनपासून सर्वर मशीनला ट्रान्सफर होत नाहीत. पण फ्लॅश कुकीज ब्लॉक करणं सोपं नाही. आता काही अ‍ॅडऑन्स आले आहेत जे या फ्लॅश कुकीजना ट्रॅक करू शकतात किंवा त्यांच्यामार्फत होणारे माहितीचे संक्रमण किमान पाहू शकतात. यासाठी मोझिलासारख्या ब्राउजरचे खास अ‍ॅडऑन्स किंवा प्लगइन मिळतात ते वापरावेत व त्यांच्यामार्फत फ्लॅश कुकीज ब्लॉक करता येतात का ते पहावे. एवरकुकी : हा फ्लॅश कुकीजच्याही पुढचा प्रकार आहे. यात कुकी एखाद्या सेल्फरेप्लिकेटिंग वायरसप्रमाणे स्वतःच्या वेगवेगळ्या प्रकारात प्रतिरूपे करू शकतात. आणि जर तुम्ही यातली काही प्रतिरूपे पुसून टाकलीत तरी जे प्रतिरूप राहिले असेल ते पुन्हा इतर प्रकारात प्रतिरूपे तयार करून ठेवते. याचा उद्देश हा की, एकदा एवरकुकीज् (Evercookies) वापरकर्त्याच्या संगणकावर आल्या की त्या कधीच डिलीट करता येऊ नयेत. फायरफॉक्ससारख्या ब्राउजरसाठी Anonymizer nevercookie म्हणून प्लगइन येतात. ती डाउनलोड करून वापरावीत म्हणजे एवरकुकींपासून संरक्षण होण्यास मदत होते. डिवाइस फिंगरप्रिंटिंग : एवरकुकीजच्या खूप खूप पुढचा प्रकार... यापासून वाचणे केवळ हॅकर्सनाच शक्य आहे. हे तंत्रज्ञान सर्व प्रॉक्सी, फायरवॉल, आयपी मास्किंग वगैरे भेदून तुमच्या संगणकापर्यंत पोहोचू शकते व तुमच्या माहितीचे संक्रमण याच संगणकापासून सुरू झाले होते हे सांगू शकते. गुगल अकाउंट्स ही डिवाइस फिंगरप्रिंटिंगसाठी सु(की कु)प्रसिद्ध आहेत. सर्चइंजिन प्रोफाइलिंग : वेगवेगळी सर्चइंजिने ही त्यांचा वापर करणार्‍या प्रत्येक वापरकर्त्याची PII माहिती जरी घेत नसती तरी ती प्रत्येकास एक विशिष्ट संकेतांक देऊन ठेवतात आणि त्यांच्या अबबबबब अशा अतिप्रचंड डिस्ट्रिब्युटेड डेटाबेसेसमध्ये साठवतात. प्रत्येक यूजर कुठे कुठे गेला, कायकाय सर्च केले, कुठलीकुठली संस्थळे पाहिली, कायकाय उतरवून घेतले, कायकाय लिहिले, कायकाय चढवले वगैरे सर्व माहिती या माहितीसाठ्यांमध्ये लोड होत राहते. हे माहितीसाठे हाताळणारे लोक तुमचे ओळखता येण्यासारखे (identifiable) प्रोफाइल सहज बनवू शकतात तसेच अशी माहिती कुणालाही विकूही शकतात. अक्षरशः पाच डॉलरपासून हजारोलाखो लोकांची माहिती विक्रीस उपलब्ध असते. या माहितीसाठ्यांना असणारा हॅकिंगचा धोकातर वेगळाच. काही छोट्याछोट्या पण महत्त्वाच्या बाबी : # एक अकाउंट दुसर्‍या साइटवर लॉगइन करण्यासाठी वापरू नये. उदा. गुगलने फेसबुकवर, फेसबुकने फ्लिकरवर इ. # एखाद्या साइटवर शेअर करण्यासाठी गुगल, फेसबुक, याहू, लिंक्डइन वगैरेंची लिंक दिलेली असते. त्यावर क्लिक करून आपले सोशल नेटवर्किंग प्रोफाइल अशा साइट्सना दाखवू नये. # फेसबुकवर आधी Who can look up your Timeline by name हे नियंत्रित करण्याची सोय होती. आता ती सोय त्यांनी काढून टाकली आहे. आता कुणीही तुमचे फेसबुक प्रोफाइल शोधू शकतं. # फेसबुकवर कुणीही कुणालाही टॅग करू शकतं. Timeline Review नेहमी वापरा. # फेसबुक तुम्ही टाइप केलेला प्रत्येक शब्द-न-शब्द लक्षात ठेवतं. जरी तुम्ही ते पब्लिश नाही केले तरी. हे फार महत्त्वाचे आहे. तुमची कुठलीच पोस्ट कायमची डिलीट तर होतच नसते, जे सहज म्हणून तुम्ही कराल ते सगळं तिथं कायमचं साठवलं जातं. # समजा एका ब्राउजरमध्ये वेगवेगळ्या टॅबमध्ये तुम्ही फेसबुक उघडलं आहे आणि इतरही साइट्स पाहत आहात. फेसबुक तुम्ही काय करताय याचा पूर्ण मागोवा ठेवते. लॉगआउट केले किंवा फेसबुकची टॅब बंद केली तरीसुद्धा हे ट्रॅकिंग चालूच राहतं. ही धक्कादायक बाब फेसबुकने नुकतीच कबूल केली आहे. गुगल, याहूसारख्या इतर साइट्ससु्द्धा असे करत असतील या शंकेला भरपूर वाव आहे. # फेसबुकवर एखादा फोटो तुम्ही टाकला असेल व त्याचे नोटिफिकेशन इतरांना गेले असेल, त्याची यूआरएल त्यांच्याकडे असेल तर तो फोटो तुम्ही फेसबुकवरून काढून टाकला तरी त्यांना त्या लिंकचा वापर करून तो पाहता येतो. स्वतःची चित्रविचित्र छायाचित्रे चेपुवर हिरिरीने टाकणार्‍यांनी ही बाब लक्षात ठेवावी. # फेसबुकवर लॉगइन करताना बाय डिफॉल्ट https वापरले जात नाही. यासाठी ब्राउजरमधून फेसबुक ओपन करताना नुसते facebook टंकून Ctrl+Enter दाबू नये. मुद्दाम https://www.facebook.com/ असे टंकावे व मगच लॉगइन करावे. (https म्हणजे हायपर टेक्स्ट ट्रान्सफर प्रोटोकॉल ऑन सिक्युअर्ड सॉकेट लेअर. यात आंतरजालावर संक्रमित होणारी माहिती कूटबद्ध म्हणजेच एनक्रिप्ट होऊन पुढे जाते.) # फेसबुकवरील तुमच्या प्रोफाइलवरील सार्वजनिक माहिती ही कोणालाही उपलब्ध असते व त्यात तुमच्या प्रोफाइल फोटोंचा समावेश होतो. त्याचबरोबर इतरांच्या तुम्ही टॅग झालेल्या पण पब्लिक सेटिंग असणार्‍या पोस्ट, कॉमेंट्स, फोटो इ. ही सहज उपलब्ध होऊ शकते. तेव्हा प्रोफाइल फोटो हा सहज कुणाला ओळखता येणार नाही असा लॉन्ग शॉटवाला, दुसरीकडेच पाहत असलेला वगैरे ठेवावा. स्वतःचे इतर चांगले फोटो वेगळ्या अल्बममध्ये चढवून तो फक्त निकटवर्तियांना पाहता येईल असा ठेवावा. # फेसबुकवर सर्व फ्रेंड्सचे वर्गीकरण Close Friends, Family, Acquintances वगैरेंमध्ये नीट करून ठेवावे. # स्मार्टफोनवरील तिर्‍हाईत अ‍ॅप्सना तुमच्या फेसबुक किंवा गुगल अकाउंटला कनेक्ट करू देऊ नये. # लिंक्डइन वरील संकेताक्षरे (पासवर्ड) सुरक्षित नाहीत. तुमचे जुने पासवर्ड (सर्वच संस्थळांवरील) नियमितपणे बदला. एकच पासवर्ड दोन संस्थळांसाठी वापरू नका. # वेबक्रॉलर्स प्रकारची सर्चइंजिने प्रत्येक संस्थळाच्या प्रत्येक पेजवरील माहिती गोळा करत असतात. तेव्हा आपला मोबाइल नंबर, इमेल आयडी वगैरे कुठेच देऊन ठेऊ नये. (याला मिपाची खरडवहीसुद्धा अपवाद नाही.) # बॉटनेट्स - तुमच्या संगणकाकडून तुमच्या नकळत काही वेगळेच काम करून घेतले जात असू शकते. तेव्हा गरज नसताना आंतरजालाशी कनेक्टेड राहू नका. # इमेल अथवा वेबपेजेसमधील कुठल्याच लिंकवर थेट क्लिक करू नका. लिंकवर राइटक्लिक करून टारगेट कॉपी करा व नोटपॅडमध्ये पेस्ट करा. आता ही योग्य व सुरक्षित लिंक आहे याची खात्री झाल्यावर ब्राउजरचे नवीन सेशन उघडून किंवा वेगळा ब्राउजर खोलून (आधीचा मोझिला असेल तर इंटरनेट एक्स्प्लोअरर इ.) त्याच्या अ‍ॅड्रेसबारमध्ये लिंक टंका - पेस्ट करू नका. # ऑनलाइन शॉपिंग निकड असतानाच करा. कुठेही खाते खोलल्यास त्यात क्रेडिट कार्डची माहिती साठवून ठेऊ नका. त्यासाठी एचडीएफसी बॅंकेच्या नेटसेफ या व्हर्च्यूअल क्रेडिट कार्डांसारख्या तात्पुरत्या कार्डांचा वापर करा. # ऑनलाइन अर्थविषयक व्यवहार करताना पासवर्ड हा कळफलकाचा वापर करून टंकू नये. शक्यतो व्हर्च्युअल किबोर्डचा वापर करावा. # ब्राउजरमधील Javascript शक्यतो ब्लॉक करून टाका. सेम-ओरिजिन पॉलिसी टाळून जावास्क्रिप्ट व अ‍ॅजॅक्सच्या सहाय्याने क्रॉस-साइड स्क्रिप्टिंग, XSS अ‍ॅटॅकसारखे प्रकार सर्रास घडत असतात. # शक्यतो IE आणि FireFox मध्ये Ctrl+Shift+P वापरून प्रायवेट ब्राउजिंग मोड वापरावा.

एस Fri, 05/09/2014 - 00:20
वरील माहितीत काही चूक कुणाला आढळल्यास त्वरित नजरेस आणून द्यावे म्हणजे संपादकांकरवी लगेच दुरुस्त करून घेता येईल. विषय सुरक्षिततेचा आहे म्हणून म्हटलं. तसेच ही माहिती तुम्हीही पडताळून पहा व नंतरच वापरा. याची कोणतीही जबाबदारी मी घेणार नाही. *stop*

तुमचा अभिषेक Tue, 05/06/2014 - 13:55
मध्यंतरी व्हॉटसपला फेसबूक ने लाखो करोडो रुपये देऊन खरेदी केले तेव्हा पर युजर साधारण ४० रुपये अशी किंमत फेसबूकला पडली असे गणित आलेले. (आकडा चुकत असेल तर करेक्ट करा) पण हा सौदा करून फेसबूकने एवढ्या लोकांची माहिती विकत घेतली म्हणून हा फायद्याचा सौदाच आहे असे काहीसे वाचनात आलेले. मला यातले जास्त कळत नाही पण हे या चर्चेशी निगडीत आहे का?

निनाद Wed, 05/07/2014 - 12:02
व्हॉटसपला काय काय परमिशन तुम्ही देता ते एकदा वाचले की लगेच लक्षात येईल त्याचे किम्मत का. तसेच फेसबुकचे ही अ‍ॅप आपल्या फोन वर असायचे कारण नाही. कारण ते ब्राउझरने पण पाहता येते. मग कशाला त्यांना सगळे दार उघडून द्यायचे?

तुमचा अभिषेक Wed, 05/07/2014 - 14:08
व्हॉटसपला काय काय परमिशन तुम्ही देता ते एकदा वाचले की हायला कधीच नाही वाचले तसेच फेसबुकचे ही अ‍ॅप आपल्या फोन वर असायचे कारण नाही.कारण ते ब्राउझरने पण पाहता येते. हायला ते पण ईजी पडते म्हणून आहेच. तसा फेसबूकचा मी शौकीन नाही पण त्यात नोटीफिकेशन कळत असल्याने बरे पडते.

मराठी कथालेखक गुरुवार, 05/08/2014 - 12:40
मागे एका गुन्हे-पत्रकारिता करणा-या पत्रकाराची (डे असं नाव होतं त्यांचं) हत्या झाली , त्यावेळि गुन्ह्याची उकल करण्यासाठी पोलिसांनी गुगलची मदत घेतली. गुगले ने डे यांचा मेलबॉक्स उघडून पोलिसांना उपयूक्त माहिती पुरविली. विचार करा एखादी व्यक्ती घरातून अचानक गायब झाली, कुणाचा खून झाला आणि इतर धागेदोरे मिळत नसतील तर त्या व्यक्तीने गुगलवरुन काय शोधले, कोणते नकाशे पाहिले ई गोष्टी उपयोगी ठरु शकतील. कुणी बॉम्ब वा ईतर घातक स्फोटके बनविण्याची कृती गुगलवर शोधत असेल आणि ती माहिती गुगलने पोलिसांना आगाऊ पुरविली तर पोलिस दक्ष राहून तपास करु शकतील. अर्थात हया गोष्टी फार क्वचित होणा-या आहेत. पण दैनंदिन आयुष्याही मला याचा उपयोग होवू शकतो. उदा: मला माझ्या Android tablet साठी TV tuner card हवे आहे. मी गुगलवर किंवा काही shopping sites वर ते शोधले पण अजून तरी अशी काही गोष्ट बाजारात नसल्याने मी विकत घेवू शकलो नाही. पुढे मी तो नाद सोडला. पण त्यानंतर अशी वस्तू बाजारात आली आणि माझ्या search history मुळे गुगलने किंवा कुणा shopping site ने मला ईमेल पाठवून त्याबद्दल कळविले तर मला आनंदच होणार की. बाकी "कर नाही त्याला डर कशाला" मी काही देशविघातक कृत्य करत नाही. आणि गुन्हेगार गुगलकडे जावून माझा डेटा विकत घेतील अशी शक्यता कमीच.

पैसा गुरुवार, 05/08/2014 - 13:02
लेख आणि मुख्यतः स्वॅप्स च्या प्रतिक्रियातून बरीच उपयुक्त माहिती दिली आहे. जास्त विचार करायचा नसेल तर एखादा साधा हजारभर रुपयांचा मोबाईल फोन म्हणून वापरण्यासाठी घ्यावा. आपले बँकेचे एसेमेस अ‍ॅलर्ट्स वगैरे जे काय असतील ते ते त्या नंबरावर घ्यावेत हे शहाणपणाचं दिसतं आहे. अँड्रॉईड फोनवर गुगल खात्याने लॉग इन केल्याशिवाय तो आपल्याला काही करू देत नाही. तेव्हा मोबाईलवरून सर्च वगैरे सहसा वापरू नये असं अकूण दिसतंय. फेसबुक अ‍ॅप मोबाईलवर बरीच मेमरी खातं. शिवाय ते मोबाईलवर असावं अशी काही गरज नाही. अँड्रॉईड सोडून इतर लिनक्स प्रणालीवर आधारित मोबाईल कधी येतो आहे याची उत्सुकतेने वाट बघत आहे.

विकास गुरुवार, 05/08/2014 - 20:19
यावरून एक विनोद आठवला. सध्या अमेरीकेत जे काही सरकारकडून जनतेच्या प्रायवसीवर हल्ला केला गेला आहे त्या संदर्भातला हा विनोद आहे :) Obama

विकास गुरुवार, 05/08/2014 - 20:22
भारतात माहीत नाही, पण येथे अमेरीकेत तुम्ही जर एखाद्या शॉपिंग कॉप्लेकसमधे गेलात आणि तुमचा अँड्रॉईड फोन असला तर लगेच तिथल्या विविध दुकानातली डील्स कळतात. मध्यंतरी त्यांनी फोनवर गुगल नाऊ म्हणून सेवा चालू केली. ती डिअ‍ॅक्टीव्हेट करता येते. पण माझी चालू होती. एक दिवस सकाळी मला अ‍ॅलर्ट ऑफिसला जायला ट्रॅफिकमुळे इतका वेळ लागेल. तेच संध्याकाळी घरी जायच्या सुमारास. पण गुगलपेक्षाही काही सेवा आहेत तेथे तर अजून माहिती कळू शकते.

मदनबाण गुरुवार, 05/08/2014 - 22:17
एक दिवस सकाळी मला अ‍ॅलर्ट ऑफिसला जायला ट्रॅफिकमुळे इतका वेळ लागेल. तेच संध्याकाळी घरी जायच्या सुमारास. :) बाकी गुगल आणि मायकोसॉफ्टची आपापसामधील साठमारी अधुन मधुन समोर येत असते... मग कधी गुगलची आपल्या सर्वरचा अप-टाइम मायकोसॉफ्ट पेक्षा जास्त आहे असे सांगुन कळ काढणे असो वा... मायकोसॉफ्टचा Scroogled प्रचार... आत्ताच http://www.scroogled.com/Home इथे जाउन आलो आणि तिथे त्यांनीच दिलेला दुवा वाचतोय :- Google Accused of Wiretapping in Gmail Scans
लेखनविषय:
समाज
जीवनमान
तंत्र
राहणी
लेखनप्रकार
माहिती
पुर्वी मला वाटायचे की कसली प्रायव्हसी? काही लोक ना उगाच जरा जास्तच करतात प्रायव्हसी प्रायव्हसी! माझ्या सर्च त्या काय असणार आणि त्यातून कुणाला काय फायदा असणार? पण एकदा सहज आपला गुगल इतिहास पाहिला आणि हादरलोच! माझ्या काय वाटेल त्या सर्चेस तेथे तरिखवार जपून ठेवलेल्या होत्या. अगदी एयरक्रॅश इन्वेस्टिगेशन ते नर्मदा परिक्रमा. तरी विचार केला की मग काय बिघडले? बिघडले हे की मी काय आणि कसा विचार करतो यावरून या कंपन्या माझे प्रोफाईल तयार करतात. मग मला जे 'आवडेल' तेच मला जालावर पुरवतात.

लव्ह - ट्रँगल (Love-Triangle)

बोबो ·

स्पंदना Mon, 05/05/2014 - 04:27
झकास! ते सिगरेटच्या धुरातसुद्धा त्रिकोण दिसणं लय भारी!

बालगंधर्व Mon, 05/05/2014 - 10:36
असे त्रयनग्ल परवद्तात राव, पन ते लफ्द्याचे ट्रिकोन लय दोक्यात जातात. बायमानउस म्हनुन काइ पोरिना अपन मरु बि शक्त नै. मरला तर अप्लयावरच केस थोक्नर. बेबो, मि पन तुमाचयासरखा त्रयन्ग्नल पय्जे म्हन्तो. तुमचया मुलच नावच्कुहुप चान जतिन.

पैसा Mon, 05/05/2014 - 11:19
जेनी तीन टिंबे यांना "ओह मै ग्वाड" म्हणायला लावणारा/री कोणतरी आयडी पैदा झालाच तर शेवटी!

मैत्र Mon, 05/05/2014 - 15:05
जेनी तीन टिंबे आणि ओह मै ग्वाड पैसा तै फॉर्मात.. (ती लोळणारी स्मायली अजूनही येत नाही राव )

संजय क्षीरसागर Mon, 05/05/2014 - 11:26
त्यानं उत्कंठा वाढली. मग कथेला न्याय द्यावा म्हणून इमानदारीत, वरुन खाली वाचली, मग पुन्हा खालून वर वाचली. स्वतःच्या मुलाचं नांव विसरुन, जीवाची इतकी घालमेल होणारी, ट्रँगलची कथा पटली नाही.

प्यारे१ Mon, 05/05/2014 - 13:45
>>> जीवाची इतकी घालमेल होणारी, ट्रँगलची कथा पटली नाही. वरील वाक्याबद्दल अगदी सहमत.

आत्मशून्य Mon, 05/05/2014 - 14:46
कथन आहे म्हणुनच,
मग पुन्हा खालून वर वाचली. स्वतःच्या मुलाचं नांव विसरुन, जीवाची इतकी घालमेल होणारी, ट्रँगलची कथा पटली नाही.
याला अनर्थ म्हणतात.

बॅटमॅन Mon, 05/05/2014 - 15:14
यग्जाक्टलि हेच म्हंटो. पण पालथ्या घड्यावर पाणी ओतून तो भरायचा म्हटलं की त्रास तर होणारच. *dash1* काही इलाज नाही. *wacko*

बोबो Tue, 05/06/2014 - 05:15
सर्व प्रतिसादकर्त्यांचे मनापासून आभार :) बालगंधर्व - जतिन हे कथानायकाच्या मुलाचे नाव. माझ्या नाही :) संजय क्षीरसागर - कथानायक कुठेही स्वतःच्या मुलाचं नाव विसरल्याचं मी सुचित केलेलं नाही. प्रशांत आवले - तुमच्या मताचा आदर आहे. कुसुमावती - मला ही कमेंट आणखी एका वाचकांकडून मिळाली होती. त्यांनी My Oedipus Complex इंग्रजी कथेची लिंकसुद्धा पाठवली. छान आहे ती कथा. अनिता ठाकूर - सूचना पटली. नवीन योग्य शब्दाच्या शोधात. तुम्हाला सुचल्यास जरूर कळवा :)

आत्मशून्य गुरुवार, 05/08/2014 - 10:22
रिचा आणि माझ्यामध्ये जतीन कडमडला होता
याचा अर्थ इतकाच असावा की बहुदा अवांछीत संतती असावी. मे बी कॅप इशु अथवा आणखी काही... तत्सम पर्फॉमन्स स्ट्फ, नॉट सो अनकॉमन वन ऑटॉफ टेन मे बी...? ऑर ही वाज नॉट रेडी टु बी अ फादर ऑफ्टरओल् ? लेख फारच जमलाय, नायकाची वेदना तळापर्यंत पोचतीय लेखकाचे हे यशच गणले पाहीजे, विषेशतः शेवटची ओळ "मला सांगा सुख म्हणजे नक्की काय असते?" तर लेखकाची वेदना चिरंतन बनवुन गेला...

बोबो Fri, 05/09/2014 - 05:45
@अनिता ठाकूर -धन्यवाद :) @आत्मशून्य - 'कडमडला' या शब्दामुळे तुमचा गैरसमज झालेला दिसतो. दोन नात्यांमधली किंचित मत्सर हा याचा साधासा विषय आहे. सुखांतिका आहे ही :) @लीमाउजेट - हो, दुसऱ्याही एका संस्थळावर आहे ही कथा. :)

आत्मशून्य Fri, 05/09/2014 - 07:05
अलट कडमडला हा शब्द वापरुन तुम्ही ही कथा न्हवे शोकांतीका चक्क पराकोटीच्या उच्च आणी कुट पातळीवर न्हेउन ठेवली आहे, शेक्सपीअरच आठवला. अवांतर :- मी उगाच गंमत करतोय. लिहलेली कथा पोचली, आवडली.

स्पंदना Mon, 05/05/2014 - 04:27
झकास! ते सिगरेटच्या धुरातसुद्धा त्रिकोण दिसणं लय भारी!

बालगंधर्व Mon, 05/05/2014 - 10:36
असे त्रयनग्ल परवद्तात राव, पन ते लफ्द्याचे ट्रिकोन लय दोक्यात जातात. बायमानउस म्हनुन काइ पोरिना अपन मरु बि शक्त नै. मरला तर अप्लयावरच केस थोक्नर. बेबो, मि पन तुमाचयासरखा त्रयन्ग्नल पय्जे म्हन्तो. तुमचया मुलच नावच्कुहुप चान जतिन.

पैसा Mon, 05/05/2014 - 11:19
जेनी तीन टिंबे यांना "ओह मै ग्वाड" म्हणायला लावणारा/री कोणतरी आयडी पैदा झालाच तर शेवटी!

मैत्र Mon, 05/05/2014 - 15:05
जेनी तीन टिंबे आणि ओह मै ग्वाड पैसा तै फॉर्मात.. (ती लोळणारी स्मायली अजूनही येत नाही राव )

संजय क्षीरसागर Mon, 05/05/2014 - 11:26
त्यानं उत्कंठा वाढली. मग कथेला न्याय द्यावा म्हणून इमानदारीत, वरुन खाली वाचली, मग पुन्हा खालून वर वाचली. स्वतःच्या मुलाचं नांव विसरुन, जीवाची इतकी घालमेल होणारी, ट्रँगलची कथा पटली नाही.

प्यारे१ Mon, 05/05/2014 - 13:45
>>> जीवाची इतकी घालमेल होणारी, ट्रँगलची कथा पटली नाही. वरील वाक्याबद्दल अगदी सहमत.

आत्मशून्य Mon, 05/05/2014 - 14:46
कथन आहे म्हणुनच,
मग पुन्हा खालून वर वाचली. स्वतःच्या मुलाचं नांव विसरुन, जीवाची इतकी घालमेल होणारी, ट्रँगलची कथा पटली नाही.
याला अनर्थ म्हणतात.

बॅटमॅन Mon, 05/05/2014 - 15:14
यग्जाक्टलि हेच म्हंटो. पण पालथ्या घड्यावर पाणी ओतून तो भरायचा म्हटलं की त्रास तर होणारच. *dash1* काही इलाज नाही. *wacko*

बोबो Tue, 05/06/2014 - 05:15
सर्व प्रतिसादकर्त्यांचे मनापासून आभार :) बालगंधर्व - जतिन हे कथानायकाच्या मुलाचे नाव. माझ्या नाही :) संजय क्षीरसागर - कथानायक कुठेही स्वतःच्या मुलाचं नाव विसरल्याचं मी सुचित केलेलं नाही. प्रशांत आवले - तुमच्या मताचा आदर आहे. कुसुमावती - मला ही कमेंट आणखी एका वाचकांकडून मिळाली होती. त्यांनी My Oedipus Complex इंग्रजी कथेची लिंकसुद्धा पाठवली. छान आहे ती कथा. अनिता ठाकूर - सूचना पटली. नवीन योग्य शब्दाच्या शोधात. तुम्हाला सुचल्यास जरूर कळवा :)

आत्मशून्य गुरुवार, 05/08/2014 - 10:22
रिचा आणि माझ्यामध्ये जतीन कडमडला होता
याचा अर्थ इतकाच असावा की बहुदा अवांछीत संतती असावी. मे बी कॅप इशु अथवा आणखी काही... तत्सम पर्फॉमन्स स्ट्फ, नॉट सो अनकॉमन वन ऑटॉफ टेन मे बी...? ऑर ही वाज नॉट रेडी टु बी अ फादर ऑफ्टरओल् ? लेख फारच जमलाय, नायकाची वेदना तळापर्यंत पोचतीय लेखकाचे हे यशच गणले पाहीजे, विषेशतः शेवटची ओळ "मला सांगा सुख म्हणजे नक्की काय असते?" तर लेखकाची वेदना चिरंतन बनवुन गेला...

बोबो Fri, 05/09/2014 - 05:45
@अनिता ठाकूर -धन्यवाद :) @आत्मशून्य - 'कडमडला' या शब्दामुळे तुमचा गैरसमज झालेला दिसतो. दोन नात्यांमधली किंचित मत्सर हा याचा साधासा विषय आहे. सुखांतिका आहे ही :) @लीमाउजेट - हो, दुसऱ्याही एका संस्थळावर आहे ही कथा. :)

आत्मशून्य Fri, 05/09/2014 - 07:05
अलट कडमडला हा शब्द वापरुन तुम्ही ही कथा न्हवे शोकांतीका चक्क पराकोटीच्या उच्च आणी कुट पातळीवर न्हेउन ठेवली आहे, शेक्सपीअरच आठवला. अवांतर :- मी उगाच गंमत करतोय. लिहलेली कथा पोचली, आवडली.
लेखनविषय:
कथा
लेखनप्रकार
लेख
--------------------------------------------------------------------------------- रिचाचं आणि माझं तसं सारं व्यवस्थित चाललं होतं, रिचा दिवसातला बराच वेळ मला देत असे. त्या व्यतिरिक्त नित्यनियमाने फोनवर बोलणे होत असे . कधी ती फोन करत असे तर कधी मी. पण गेल्या जवळ जवळ वर्षभरात हे चित्र बदललं होतं.आता फक्त मीच फोन करत होतो. आणि पूर्वी तासन तास फोन वर बोलणारी रिचा मात्र फोन उचलल्या पासून "ठेवू का?" चा घोष लावत असे. आजसुद्धा तिच्या फोनची वाट पाहून शेवटी मीच तिला फोन लावला. तिने फोन उचलला, पण पहिलेच वाक्य -"अरे जरा बिझी आहे, नंतर बोलूया का?" मी विचारले "कुणी बरोबर आहे का?" "हो, जतीन आहे.

मुंबई गर्ल !

तुमचा अभिषेक ·

स्पंदना Mon, 05/05/2014 - 04:16
जय माताजी! अगदी जसच्या तस चित्र उभं राह्यलं डोळ्यासमोर. गर्दीला चेहरा नसतो याचा औभव घ्यावा तर अश्यावेळीच.

तुमचा अभिषेक Mon, 05/05/2014 - 12:13
हो खरेय, ती मुलगी होती मात्र जबरी. बरेचदा अश्या वात्रट कार्ट्यांना बघून एक फटका आपल्यालाच ठेऊन द्यावासा वाटतो, तिच्याकडे पाहून ते वाटले नाही यातच सारे आले.

स्वप्नांची राणी Mon, 05/05/2014 - 16:50
खरच...जागीच हाणली पाहिजेत.. हा लेख वाचुन वाटल कि अशी वेडी का होईना पण हिम्मत आपल्यात पण हवी होती...फक्त नुसती हूल ना देता चेचून काढण्याची..

तुमचा अभिषेक Mon, 05/05/2014 - 17:08
आपल्या बोलण्याचा रोख थोडाफार लक्षात आला तरी स्पष्ट बोला, अन्यथा शांत बसून आपले समाधान होत असेल तर मी देखील उत्तर देत नाही :)

आत्मशून्य Mon, 05/05/2014 - 17:18
उलटून प्रतिकार करणे तर दूरची गोष्ट उलट बचावात्मक पवित्रा घेऊन त्यांनी तिचे उपद्रवमूल्य मान्य केले.
हे वाक्य आपल्या समाजाबद्दल बरेच काही सांगुन जाते. मग बोलण्यासारखे काय उरते ?

पैसा Mon, 05/05/2014 - 17:13
सगळे प्रकार याच पृथ्वीच्या पाठीवर. हल्लीच फेसबुकवर कोणीतरी मुंबईच्या एका मुलीचा फोटो शेअर केला होता त्याची आठवण झाली. धक्के मारणार्‍याला तिने चांगलाच बदडून काढून पोलिसांच्या ताब्यात दिला होता.

पैसा Mon, 05/05/2014 - 17:33
फेसबुकचा असा वापर? https://www.facebook.com/media/set/?set=a.388877754550583.1073741826.190374131067614&type=1 मी म्हणाले ती ही बातमी. त्या मुलीने स्वतःच शेअर केली होती.

स्पंदना Mon, 05/05/2014 - 04:16
जय माताजी! अगदी जसच्या तस चित्र उभं राह्यलं डोळ्यासमोर. गर्दीला चेहरा नसतो याचा औभव घ्यावा तर अश्यावेळीच.

तुमचा अभिषेक Mon, 05/05/2014 - 12:13
हो खरेय, ती मुलगी होती मात्र जबरी. बरेचदा अश्या वात्रट कार्ट्यांना बघून एक फटका आपल्यालाच ठेऊन द्यावासा वाटतो, तिच्याकडे पाहून ते वाटले नाही यातच सारे आले.

स्वप्नांची राणी Mon, 05/05/2014 - 16:50
खरच...जागीच हाणली पाहिजेत.. हा लेख वाचुन वाटल कि अशी वेडी का होईना पण हिम्मत आपल्यात पण हवी होती...फक्त नुसती हूल ना देता चेचून काढण्याची..

तुमचा अभिषेक Mon, 05/05/2014 - 17:08
आपल्या बोलण्याचा रोख थोडाफार लक्षात आला तरी स्पष्ट बोला, अन्यथा शांत बसून आपले समाधान होत असेल तर मी देखील उत्तर देत नाही :)

आत्मशून्य Mon, 05/05/2014 - 17:18
उलटून प्रतिकार करणे तर दूरची गोष्ट उलट बचावात्मक पवित्रा घेऊन त्यांनी तिचे उपद्रवमूल्य मान्य केले.
हे वाक्य आपल्या समाजाबद्दल बरेच काही सांगुन जाते. मग बोलण्यासारखे काय उरते ?

पैसा Mon, 05/05/2014 - 17:13
सगळे प्रकार याच पृथ्वीच्या पाठीवर. हल्लीच फेसबुकवर कोणीतरी मुंबईच्या एका मुलीचा फोटो शेअर केला होता त्याची आठवण झाली. धक्के मारणार्‍याला तिने चांगलाच बदडून काढून पोलिसांच्या ताब्यात दिला होता.

पैसा Mon, 05/05/2014 - 17:33
फेसबुकचा असा वापर? https://www.facebook.com/media/set/?set=a.388877754550583.1073741826.190374131067614&type=1 मी म्हणाले ती ही बातमी. त्या मुलीने स्वतःच शेअर केली होती.
लेखनविषय:
रेखाटन
लेखनप्रकार
प्रकटन
परवाचीच गोष्ट. तब्येत बरी नसल्याने ऑफिसला अर्ध्या दिवसाने जात होतो. दुपारची वेळ, प्लॅटफॉर्म क्रमांक ‘१’ वर बेलापूर ट्रेनची वाट बघत उभा होतो. इतक्यात पलीकडल्या रुळावर बोरीबंदरला (आताच्या सीएसटीला) जाणारी ट्रेन लागली. आपल्याला जायचे नाही त्या दिशेची ट्रेन आधी येणे हे नेहमीचेच. मलाही तशी काही घाई नव्हती पण उकाड्याने जीव हैराण झाल्याने फलाटावर फार वेळ ताटकळत उभे राहण्यात रस नव्हता. पण या तप्त वातावरणातही समोरच्या ट्रेनला काही वीर दाराला लटकलेले दिसत होते. रोजचेच असल्याप्रमाणे त्यांच्या आपापसात कुचाळक्या चालू होत्या. आत बसायला जागा असूनही उन्हे झेलत बाहेर दाराला लटकण्याचे ते एक कारण असावे.

९० डिग्री साऊथ - ४

स्पार्टाकस ·
९० डिग्री साऊथ - ३. अ‍ॅमंडसेनने फ्रिट्झॉफ नॅन्सनलाही तपशीलवार पत्रं लिहून आपल्या योजनेची कल्पना दिली. पेरी आणि कूकने उत्तर धृव पादाक्रांत केल्याच्या आलेल्या बातम्यांमुळे उत्तर धृव गाठण्याच्या मूळ बेताला हादरा बसल्याचं त्याने नमूद केलं. इतक्या तयारीनंतर आता उत्तर धृवाऐवजी दक्षिण धृवाकडे जाण्याविषयी गत्यंतर नसल्याचं त्याने नॅन्सनला कळवलं. मूळ योजनेतील बदलाविषयी दिलगीरी व्यक्त करण्यासही तो विसरला नाही ! अ‍ॅमंडसेनच्या या बदललेल्या बेताची माहीती नॉर्वेला पोहोचताच एकच गोंधळ उडाला.

पाणी

शब्दानुज ·

प्यारे१ Mon, 05/05/2014 - 19:53
>>> पुन्हा सांगतो सांभाळुन घ्या आत्ता ही सुरवात आहे... इथेच शेवट करू नका आपले 'लहान वय' नेमके किती आहे?????????????

पैसा Sun, 05/04/2014 - 08:23
जराशी चेष्टा झाली तर जास्त मनाला लावून घेऊ नका! वय काय म्हणालात तुमचं? प्रतिभा ही वयावर अवलंबून नसते. मिपावर स्वागत. भरपूर वाचा आणि लिहीत रहा.

पैसा Mon, 05/05/2014 - 20:07
प्रामाणिकपणे सांगू? कविता ठीकठाक वाटली. कल्पना चांगली आहे, पण विस्तार जरा नीटनेटका हवा होता. मला छंद/वृत्तात एकतर नीट बांधलेल्या किंवा मग संपूर्ण मुक्तछंदात्मक कविता आवडतात. तुम्हाला छंदोबद्ध लिहायचं आहे का याबद्दल जरा गोंधळ वाटला. अजून भरपूर वाचा. हळूहळू नक्की सफाई येईल.

स्पंदना Mon, 05/05/2014 - 07:09
शब्दानुज. पाणी मग ते आसवांच्या रुपातल असो वा तिर्थ किंवा चार आश्रमांच् निदर्शक, छान मांडायचा प्रय्त्न केलाय तुम्ही. लिहीत रहा.

शब्दानुज Mon, 05/05/2014 - 19:50
पहिल्याच लेखात दम कसा देणार??? ती विनंती होती !!उगाच वाद का??? शेवट वाचा पाणी बाहेर पड्ले तर पाणीपट्टी कसली??

संजय क्षीरसागर Mon, 05/05/2014 - 21:34
आणि आधी पाणी मडक्यात भरलं होतं ना? त्याची पाणीपट्टी पडणारच. तुम्ही मडकं फोडून वर पाणीपट्टीत सूट मागतायं.

प्यारे१ Mon, 05/05/2014 - 19:53
>>> पुन्हा सांगतो सांभाळुन घ्या आत्ता ही सुरवात आहे... इथेच शेवट करू नका आपले 'लहान वय' नेमके किती आहे?????????????

पैसा Sun, 05/04/2014 - 08:23
जराशी चेष्टा झाली तर जास्त मनाला लावून घेऊ नका! वय काय म्हणालात तुमचं? प्रतिभा ही वयावर अवलंबून नसते. मिपावर स्वागत. भरपूर वाचा आणि लिहीत रहा.

पैसा Mon, 05/05/2014 - 20:07
प्रामाणिकपणे सांगू? कविता ठीकठाक वाटली. कल्पना चांगली आहे, पण विस्तार जरा नीटनेटका हवा होता. मला छंद/वृत्तात एकतर नीट बांधलेल्या किंवा मग संपूर्ण मुक्तछंदात्मक कविता आवडतात. तुम्हाला छंदोबद्ध लिहायचं आहे का याबद्दल जरा गोंधळ वाटला. अजून भरपूर वाचा. हळूहळू नक्की सफाई येईल.

स्पंदना Mon, 05/05/2014 - 07:09
शब्दानुज. पाणी मग ते आसवांच्या रुपातल असो वा तिर्थ किंवा चार आश्रमांच् निदर्शक, छान मांडायचा प्रय्त्न केलाय तुम्ही. लिहीत रहा.

शब्दानुज Mon, 05/05/2014 - 19:50
पहिल्याच लेखात दम कसा देणार??? ती विनंती होती !!उगाच वाद का??? शेवट वाचा पाणी बाहेर पड्ले तर पाणीपट्टी कसली??

संजय क्षीरसागर Mon, 05/05/2014 - 21:34
आणि आधी पाणी मडक्यात भरलं होतं ना? त्याची पाणीपट्टी पडणारच. तुम्ही मडकं फोडून वर पाणीपट्टीत सूट मागतायं.
लेखनविषय:
कविता
जलरुपी आसु गालावर ओघळले नवजन्माचे सोहळे साजरे जाहले कधी त्रुप्तीचे माध्यम बनले अत्रुप्तीचे प्रतिक आसवातुन बनले कधी उद्काच्या रुपाने हाती घेतले नवसोबतीस नवआयुष्याचे साक्षीदार बनले अखेर मडक्यातील पाणि बाहेर झेपावले माझ्यासोबत तेही पंचतत्वात विलीन जाहले ----------------------------------------------------------------------------------- टिप== प्रतिक्रिया देताना हा पहिलाच प्रयत्न आहे हे लक्षात घ्या अन्यथा एक भावी कवी इथेच मारला जाईल त्याचबरोबर माझ्या वयाचा विचार करुन सांभाळून घ्यावे
Subscribe to