व्हेंडरशी मिटींग फार तर ३०-४० मिनिटांची असते. ती आमच्या कंपनीचे टेक्निकल लोक लीड करतात. व्हेंडर चा फोकस 'त्याचीच उत्पादने' आणि 'तोच प्रोजेक्ट' असा असतो. त्यातून जितके ज्ञानामृत मिळायचे ते मिळाले आहे. शिवाय तिथे "मूलभूत माहिती विचारणारा प्रश्न" उभा करणे थिल्लर दिसते. त्याउलट एक "इंटरनेट/कनेक्टाविटी" वरचा पेड १-२ दिवसांचा ट्रेनिंग प्रोगाम घ्या. १. तो पहिल्याने थोडक्यात ती कशी काम करते, तिचे प्रकार किती, कोणते (leaseline, broadband, wifi, bluetooth,MPLS), तिचे महत्त्वाचे स्पेसिफिकेशन्स काय (speed, reliability, data, compatibility, scalability,), कुठे कुठली वापरली जाते (mobile, comp, devices), तिचे एकूण आय ती प्रोजेक्त मधे कसे स्थान असते, हार्डवेर, सॉफ्टवेर कंपोनंट्स, ओ एस, त्यांची कामे, इ थोडक्यात २. मग भारतात ग्राहकांचे प्रकार कॉर्पोरेटचे उपप्रकार), त्यांच्या गरजांचे स्पेक, त्यांच्या किंमती (Capital cost for a certain project configuration), सेवादाते, ब्रँडची तुलना, पॅकेजेस, ३. ए एम सी, ऑपरेटींग कोस्ट, सीम कॉस्ट, फिक्स्ड कॉस्ट, डेटा कॉस्ट, स्पीड कॉस्ट, नि जनरली बाजारात ही कशी निगोसिएट होतात. हेवी यूज, मोबिलिटीच्या, जागांची स्प्रेड यांचा परिणाम. टेक्सेस काय आहेत. वहन नि विम्याचे काही वेगळे रूल ४. याची लाईफ किती असते, ३-४ वर्षांनी इतरत्र वापरण्याची शक्यता, सॅल्वेज व्हॅल्यू, स्पेर किती लागतात, ५. यांचे एस एल काय असतात. ६. कोड्स नि स्टँडर्ड्स. ७. बाजारात काय प्रॅक्टीस आहेत. ८. इंटरनॅशनल प्रॅक्टीसेस ९. ट्रान्स्पोर्ट प्रोजेक्त मधे खूप वेगवेगळ्या ठिकाणी वेगवेगळ्या स्पीडची, रिलायेबिलिटीची, स्टोरेजची गरज असते. म्हणून कोणत्याही एक प्रोजेक्ट मधे कनेक्टीव्हीटी कशी साधली गेली याची केस स्टडी. १०. सरकारी कंप्लायंसेस. हे करू शकत नाही, इ इ शिवाय नविन ट्रेनिंना व्हेंडरसमोर बसवता येत नाही. तरीही आपल्या युक्तिसाठी आभारी आहे. असले ट्रेनिंग प्रोग्राम बाजारात नसणार, पण याशी बरेच साधर्म्य दाखवणारे असू शकतात. म्हणून पृच्छा. मला ट्रेनिंग

बाबांनो, हे सर्व ज्ञान एकूण कामातील खूप लहान हिस्सा आहे. वेगवेगळ्या आयटमच्या किमती काढून, प्रोजेक्टचे काँफिगरेशन करून, वेगवेगळी टेक्निकल ऑप्शन्स पाहून, एकूण चित्र दाखवणारे बहुवर्षीय आर्थिक मॉडेल बनवणे नि वेगवेगळ्या संभावनांचा विचार करणे, कंपिटिशनपेक्षा जास्त चांगले निघणे, इ इ नि मग प्रोजेक्ट नि फायनान्सिंग करार करून "प्रोजेक्ट प्रोजेक्ट टिमच्या हवाली करणे" हा प्रकार आहे. बाकी क्षेत्रात आपण काय विकत घेतोय हे कळते, पण आय टी मधे जरा प्रबोधन लागते. न शिकता या गोष्तींत चूक होऊ शकते.

अरूण जोशी एकच माणूस आहे का १२३ वेगवेगळी माणसं आहेत?

अजूनही शंका? शोभते या वयात ? (ह घ्या)

ही सर्व तांत्रिक क्षमता आमच्या कंपनीत आहे. त्याच्यामुळे चिंतेची गरज नाही. तांत्रिक लोकांना वाणिज्यिक गोष्टींचा गंध नसतो नि वाणिज्यिक लोकांना तांत्रिक. पण जे लोक नवे उद्योग मिळवतात, सर्व आर्थिक नि रिस्कचा अभ्यास करून कोट करतात, मग प्रोजेक्टचा करार निगोशिएट करतात, त्यांना दोघांच्या मधे उभे राहावे लागले आहे. मी यापूर्वीही इथे मॉडेल्स नि बीड्स नि करार केले आहेत (काही जिंकले देखिल), पण लोकांनी सांगावे ते काँफिगरेशन ऐकावे, सांगाव्या त्या किमती भराव्या हे रुचत नाही. पूर्वी तेल, गॅस, ऱोड्स मधे काय काय लिहिलं चाललय ते सगळं कळायचं. अर्थात तिथेही टेक्निकल टिम हीच बी ओ एम बनवायची. आम्ही छोटे छोते आक्षेप घ्यायचो. बीड करताना नाजूक स्थिती असते. अगदी शेवटच्या वेळी एका आयटमचा / टायटलचा क्ष क्ष म्हणून गृहित धरलेला खर्च जर थोडाही वाढला, तर बीड इनकंपिटंट होते. अशात आय टी वाले (कशाची किंमत शेवटच्या क्षणी, एका छोट्या स्पेक मुळे) बरीच वर खाली करतात. मला काहीच बोलता येत नाही. आणि बर्‍याचदा त्यात चॅलेंजला स्कोप असतो. उदाहरण देतो. समजा दिल्लीत सगळ्या पार्किंग मधे लाइट लावायला १०० +- २०% रु लागतात इ मला अनुभवाने माहित आहे. नी मॉडेलही तेच सांगते. अचानक कोणी बाबा येऊन अरे कंट्रोलर २० रुचा नाही, ३५ चा आहे म्हणतो. सगळा घोळ होतो. मग आता आम्ही जिंकायची शक्यता उरतच नाही. इथे आम्हाला नि त्या तांत्रिक टिमला ट्रेनिंगची गरज आहे. ती (गरज) प्रत्येक कंपनीत असते. काही कंपन्यांतच ट्रेनिंग डिपार्टमेंट असते. आमच्याकडे नाही, नि असला मसाला जालावर दिसेना, म्हणून विचारले. समजा मी दिलेल्या धाग्यावर १०० एकके टेक्निकल नि २०० एकके व्यापारीय ज्यान अपेक्षित आहे( फॉर ४० प्रोडक्टस नि १० सेक्टर्स) तर यातली १०-२० , १०-२० एकके कवर करणारे प्रोग्राम तरी बाजारात असणारच. नसले तर हा धंदा जबर्‍या चालेल याची गॅरंटी.

मदनबाण, दुव्यांबद्दल धन्यवाद. सावकाश वाचेन. काही वाचलेलेही आहेत. शिवाय हा एकहाती प्रयत्न नाही. माझ्या कंपनीत बर्‍याच लोकांना असे प्रोग्राम कामाला येतील. नि माझा आजचा रोल मी उत्तमरित्या पार पाडतो. त्यात पुढे काही नवे शिकता आले तर पाहणे ( नि मला पक्की खाती आहे कि याचा आमच्या प्रोजेक्ट असेसमेंट वर परिणाम होईल.) (हलक्याने - ट्रेनिंग प्रोग्राम यासाठी कि ते हलके फुलके असतात. दिवस कसा जातो ते कळत नाही.)

माझ्या शुभेच्छा आपली सोबत करतील.

माथापच्ची करून वाटले कि हाच वेळ सदुपयोगी पण लावता येईल.

हे लवकर लक्षात आलं ते बरं. पण त्यासाठी संकेतस्थळाचा तो एकमेव उपयोग आहे अशी धारणा असलेले संकेतस्थळ बदलेलं बरं. उगीच अंतर्गत बलात्कार करण्यात हशील नाही.

आता थकवा गेला आहे. पुन्हा उत्तर देतो. मी इतके विषय आणि इतकी क्षेत्रे आहेत ती सिमित करून एकच विषय ठेवतो. कुणाला Electronic Ticketing Machines , Handheld Devices, इ इ ची माहिती असेल तर सांगा. आत्मशून्यजी, मी प्रोफेशनल स्किल्ससाठी (as against soft skills) आजवर २५-२० ट्रेनिंग केल्या आहेत. त्या सगळ्या हॉटेलातच होत्या. सहसा १-२ दिवसाच्या असतील तर त्या हॉटेलात होतात. मला महिना, सहा महिन्याच्या ट्रेनिंगपासून फरक करायचा होता म्हणून मी हॉटेलमधे म्हटले. तसे मला अपरिचित लोकांमधे, एका रूम मधे, ८ तास ताटकळत बसायला आवडत नाही. जेवण देखिल बायकोच्याच हातचे आवडते. पण असा प्रोग्राम जर धारावीच्या झोपडपट्टीत जरी असेल तरी कळवायला हरकत नाही. माझा मतलब कंटेंटशी आहे, स्थानाशी नाही. जगात खूप जास्त खोटारडे लोक पाहिल्यानंतर माणसाची मानसिकता फार निगेटीव होते. आपल्या इथल्या प्रतिसादांचा सुर पाहता आपली मानसिकता देखिल अशी असल्याची शक्यता नाकारता येत नाही. पण मनाने हे लोक चांगलेच असतात. त्यांना जर हे कळले कि कोणी जर खरोखरीच प्रामाणिकपणे काही म्हणत आहेत तर मग मात्र ते त्या विशिष्ट माणसासाठी वागण्यात अपवाद करतात. माझ्या बाबतीत आपण करावी ही विनंती. मी पुन्हा लिहितो - १. मला स्वतःचे पैसे द्यायला हरकत नाही. २. प्रोग्राम झोपडीत, झाडाखाली, इ इ असला तरी हरकत नाही. ३. माझ्या ऑफिसच्या अगदी शेजारी असला तरी हरकत नाही. हे सगळे जाड टायपात आहे असे माना. आपण केवळ आत्मशून्य आहात, भवत्शून्य, जगत्शून्य, ब्रह्मांडशून्य, सकलजनशून्य, इ इ नाही आहात. तेव्हा आम्हाला आपल्या दृष्टीने काही ना काही अर्थ असणारच. पाहू आपण आत्मनामाला कसे जागता ते. शिवाय या विषयांसाठी मला अख्खा जन्म इ इ लागणार नाही. या सर्व गोष्टींत मला थोडीशी अगोदरच प्राप्त आहे. हे सर्व ज्ञान संकलन करणे, मार्गदर्शनाशिवाय आत्मसात करणे याचे माझ्या कंपनीला थेट आर्थिक तोटे असतील. मी एकच विषय घेऊन, त्यात संबद्ध, असंबद्ध असे बरेच काही वाचून /टाळून माझे ज्ञान बनवू शकतो. पण ते एकांगी असेल. शिवाय अति वेळखाऊ असेल. या विषयात २०-३०% तांत्रिक नि ७०-८०% वाणिज्यिक ज्ञान मला अलरडी आहे, त्यातले काही कन्फर्म करून घ्यायचे आहे, काही अप्डेट घ्यायचे आहेत. हे मॅगॅझिन, वेबसाईट वर मिळत नाही. म्हणून इथे लिहिले आहे. माझ्या या प्रतिसादात कोणता खवचट टोन आहे असे मानू नका. तो नाही हे मी कसे सांगू? पण याउपरही आपण निराशावादी वा हेटाळणीचा प्रतिसाद दिला तर मी माझे भूमिका मांडायचे सारे कौशल्य पणाला लावून आपणांस पुढचा प्रतिसाद देण्याचा प्रयत्न करेन. त्यात यश नाही आले तर मी खर्‍या अर्थाने थकलो असे म्हणता येईल.

व्हेंडरशी मिटींग फार तर ३०-४० मिनिटांची असते. ती आमच्या कंपनीचे टेक्निकल लोक लीड करतात. व्हेंडर चा फोकस 'त्याचीच उत्पादने' आणि 'तोच प्रोजेक्ट' असा असतो. त्यातून जितके ज्ञानामृत मिळायचे ते मिळाले आहे. शिवाय तिथे "मूलभूत माहिती विचारणारा प्रश्न" उभा करणे थिल्लर दिसते. त्याउलट एक "इंटरनेट/कनेक्टाविटी" वरचा पेड १-२ दिवसांचा ट्रेनिंग प्रोगाम घ्या. १. तो पहिल्याने थोडक्यात ती कशी काम करते, तिचे प्रकार किती, कोणते (leaseline, broadband, wifi, bluetooth,MPLS), तिचे महत्त्वाचे स्पेसिफिकेशन्स काय (speed, reliability, data, compatibility, scalability,), कुठे कुठली वापरली जाते (mobile, comp, devices), तिचे एकूण आय ती प्रोजेक्त मधे कसे स्थान असते, हार्डवेर, सॉफ्टवेर कंपोनंट्स, ओ एस, त्यांची कामे, इ थोडक्यात २. मग भारतात ग्राहकांचे प्रकार कॉर्पोरेटचे उपप्रकार), त्यांच्या गरजांचे स्पेक, त्यांच्या किंमती (Capital cost for a certain project configuration), सेवादाते, ब्रँडची तुलना, पॅकेजेस, ३. ए एम सी, ऑपरेटींग कोस्ट, सीम कॉस्ट, फिक्स्ड कॉस्ट, डेटा कॉस्ट, स्पीड कॉस्ट, नि जनरली बाजारात ही कशी निगोसिएट होतात. हेवी यूज, मोबिलिटीच्या, जागांची स्प्रेड यांचा परिणाम. टेक्सेस काय आहेत. वहन नि विम्याचे काही वेगळे रूल ४. याची लाईफ किती असते, ३-४ वर्षांनी इतरत्र वापरण्याची शक्यता, सॅल्वेज व्हॅल्यू, स्पेर किती लागतात, ५. यांचे एस एल काय असतात. ६. कोड्स नि स्टँडर्ड्स. ७. बाजारात काय प्रॅक्टीस आहेत. ८. इंटरनॅशनल प्रॅक्टीसेस ९. ट्रान्स्पोर्ट प्रोजेक्त मधे खूप वेगवेगळ्या ठिकाणी वेगवेगळ्या स्पीडची, रिलायेबिलिटीची, स्टोरेजची गरज असते. म्हणून कोणत्याही एक प्रोजेक्ट मधे कनेक्टीव्हीटी कशी साधली गेली याची केस स्टडी. १०. सरकारी कंप्लायंसेस. हे करू शकत नाही, इ इ शिवाय नविन ट्रेनिंना व्हेंडरसमोर बसवता येत नाही. तरीही आपल्या युक्तिसाठी आभारी आहे. असले ट्रेनिंग प्रोग्राम बाजारात नसणार, पण याशी बरेच साधर्म्य दाखवणारे असू शकतात. म्हणून पृच्छा. मला ट्रेनिंग

बाबांनो, हे सर्व ज्ञान एकूण कामातील खूप लहान हिस्सा आहे. वेगवेगळ्या आयटमच्या किमती काढून, प्रोजेक्टचे काँफिगरेशन करून, वेगवेगळी टेक्निकल ऑप्शन्स पाहून, एकूण चित्र दाखवणारे बहुवर्षीय आर्थिक मॉडेल बनवणे नि वेगवेगळ्या संभावनांचा विचार करणे, कंपिटिशनपेक्षा जास्त चांगले निघणे, इ इ नि मग प्रोजेक्ट नि फायनान्सिंग करार करून "प्रोजेक्ट प्रोजेक्ट टिमच्या हवाली करणे" हा प्रकार आहे. बाकी क्षेत्रात आपण काय विकत घेतोय हे कळते, पण आय टी मधे जरा प्रबोधन लागते. न शिकता या गोष्तींत चूक होऊ शकते.

अरूण जोशी एकच माणूस आहे का १२३ वेगवेगळी माणसं आहेत?

अजूनही शंका? शोभते या वयात ? (ह घ्या)

ही सर्व तांत्रिक क्षमता आमच्या कंपनीत आहे. त्याच्यामुळे चिंतेची गरज नाही. तांत्रिक लोकांना वाणिज्यिक गोष्टींचा गंध नसतो नि वाणिज्यिक लोकांना तांत्रिक. पण जे लोक नवे उद्योग मिळवतात, सर्व आर्थिक नि रिस्कचा अभ्यास करून कोट करतात, मग प्रोजेक्टचा करार निगोशिएट करतात, त्यांना दोघांच्या मधे उभे राहावे लागले आहे. मी यापूर्वीही इथे मॉडेल्स नि बीड्स नि करार केले आहेत (काही जिंकले देखिल), पण लोकांनी सांगावे ते काँफिगरेशन ऐकावे, सांगाव्या त्या किमती भराव्या हे रुचत नाही. पूर्वी तेल, गॅस, ऱोड्स मधे काय काय लिहिलं चाललय ते सगळं कळायचं. अर्थात तिथेही टेक्निकल टिम हीच बी ओ एम बनवायची. आम्ही छोटे छोते आक्षेप घ्यायचो. बीड करताना नाजूक स्थिती असते. अगदी शेवटच्या वेळी एका आयटमचा / टायटलचा क्ष क्ष म्हणून गृहित धरलेला खर्च जर थोडाही वाढला, तर बीड इनकंपिटंट होते. अशात आय टी वाले (कशाची किंमत शेवटच्या क्षणी, एका छोट्या स्पेक मुळे) बरीच वर खाली करतात. मला काहीच बोलता येत नाही. आणि बर्‍याचदा त्यात चॅलेंजला स्कोप असतो. उदाहरण देतो. समजा दिल्लीत सगळ्या पार्किंग मधे लाइट लावायला १०० +- २०% रु लागतात इ मला अनुभवाने माहित आहे. नी मॉडेलही तेच सांगते. अचानक कोणी बाबा येऊन अरे कंट्रोलर २० रुचा नाही, ३५ चा आहे म्हणतो. सगळा घोळ होतो. मग आता आम्ही जिंकायची शक्यता उरतच नाही. इथे आम्हाला नि त्या तांत्रिक टिमला ट्रेनिंगची गरज आहे. ती (गरज) प्रत्येक कंपनीत असते. काही कंपन्यांतच ट्रेनिंग डिपार्टमेंट असते. आमच्याकडे नाही, नि असला मसाला जालावर दिसेना, म्हणून विचारले. समजा मी दिलेल्या धाग्यावर १०० एकके टेक्निकल नि २०० एकके व्यापारीय ज्यान अपेक्षित आहे( फॉर ४० प्रोडक्टस नि १० सेक्टर्स) तर यातली १०-२० , १०-२० एकके कवर करणारे प्रोग्राम तरी बाजारात असणारच. नसले तर हा धंदा जबर्‍या चालेल याची गॅरंटी.

मदनबाण, दुव्यांबद्दल धन्यवाद. सावकाश वाचेन. काही वाचलेलेही आहेत. शिवाय हा एकहाती प्रयत्न नाही. माझ्या कंपनीत बर्‍याच लोकांना असे प्रोग्राम कामाला येतील. नि माझा आजचा रोल मी उत्तमरित्या पार पाडतो. त्यात पुढे काही नवे शिकता आले तर पाहणे ( नि मला पक्की खाती आहे कि याचा आमच्या प्रोजेक्ट असेसमेंट वर परिणाम होईल.) (हलक्याने - ट्रेनिंग प्रोग्राम यासाठी कि ते हलके फुलके असतात. दिवस कसा जातो ते कळत नाही.)

माझ्या शुभेच्छा आपली सोबत करतील.

माथापच्ची करून वाटले कि हाच वेळ सदुपयोगी पण लावता येईल.

हे लवकर लक्षात आलं ते बरं. पण त्यासाठी संकेतस्थळाचा तो एकमेव उपयोग आहे अशी धारणा असलेले संकेतस्थळ बदलेलं बरं. उगीच अंतर्गत बलात्कार करण्यात हशील नाही.

आता थकवा गेला आहे. पुन्हा उत्तर देतो. मी इतके विषय आणि इतकी क्षेत्रे आहेत ती सिमित करून एकच विषय ठेवतो. कुणाला Electronic Ticketing Machines , Handheld Devices, इ इ ची माहिती असेल तर सांगा. आत्मशून्यजी, मी प्रोफेशनल स्किल्ससाठी (as against soft skills) आजवर २५-२० ट्रेनिंग केल्या आहेत. त्या सगळ्या हॉटेलातच होत्या. सहसा १-२ दिवसाच्या असतील तर त्या हॉटेलात होतात. मला महिना, सहा महिन्याच्या ट्रेनिंगपासून फरक करायचा होता म्हणून मी हॉटेलमधे म्हटले. तसे मला अपरिचित लोकांमधे, एका रूम मधे, ८ तास ताटकळत बसायला आवडत नाही. जेवण देखिल बायकोच्याच हातचे आवडते. पण असा प्रोग्राम जर धारावीच्या झोपडपट्टीत जरी असेल तरी कळवायला हरकत नाही. माझा मतलब कंटेंटशी आहे, स्थानाशी नाही. जगात खूप जास्त खोटारडे लोक पाहिल्यानंतर माणसाची मानसिकता फार निगेटीव होते. आपल्या इथल्या प्रतिसादांचा सुर पाहता आपली मानसिकता देखिल अशी असल्याची शक्यता नाकारता येत नाही. पण मनाने हे लोक चांगलेच असतात. त्यांना जर हे कळले कि कोणी जर खरोखरीच प्रामाणिकपणे काही म्हणत आहेत तर मग मात्र ते त्या विशिष्ट माणसासाठी वागण्यात अपवाद करतात. माझ्या बाबतीत आपण करावी ही विनंती. मी पुन्हा लिहितो - १. मला स्वतःचे पैसे द्यायला हरकत नाही. २. प्रोग्राम झोपडीत, झाडाखाली, इ इ असला तरी हरकत नाही. ३. माझ्या ऑफिसच्या अगदी शेजारी असला तरी हरकत नाही. हे सगळे जाड टायपात आहे असे माना. आपण केवळ आत्मशून्य आहात, भवत्शून्य, जगत्शून्य, ब्रह्मांडशून्य, सकलजनशून्य, इ इ नाही आहात. तेव्हा आम्हाला आपल्या दृष्टीने काही ना काही अर्थ असणारच. पाहू आपण आत्मनामाला कसे जागता ते. शिवाय या विषयांसाठी मला अख्खा जन्म इ इ लागणार नाही. या सर्व गोष्टींत मला थोडीशी अगोदरच प्राप्त आहे. हे सर्व ज्ञान संकलन करणे, मार्गदर्शनाशिवाय आत्मसात करणे याचे माझ्या कंपनीला थेट आर्थिक तोटे असतील. मी एकच विषय घेऊन, त्यात संबद्ध, असंबद्ध असे बरेच काही वाचून /टाळून माझे ज्ञान बनवू शकतो. पण ते एकांगी असेल. शिवाय अति वेळखाऊ असेल. या विषयात २०-३०% तांत्रिक नि ७०-८०% वाणिज्यिक ज्ञान मला अलरडी आहे, त्यातले काही कन्फर्म करून घ्यायचे आहे, काही अप्डेट घ्यायचे आहेत. हे मॅगॅझिन, वेबसाईट वर मिळत नाही. म्हणून इथे लिहिले आहे. माझ्या या प्रतिसादात कोणता खवचट टोन आहे असे मानू नका. तो नाही हे मी कसे सांगू? पण याउपरही आपण निराशावादी वा हेटाळणीचा प्रतिसाद दिला तर मी माझे भूमिका मांडायचे सारे कौशल्य पणाला लावून आपणांस पुढचा प्रतिसाद देण्याचा प्रयत्न करेन. त्यात यश नाही आले तर मी खर्‍या अर्थाने थकलो असे म्हणता येईल.

मला अंजिर खाताना जो त्रास झाला, तो 'आपण चीनी फळ खातोय ह्या विचारानी' नक्कीच नव्हता, तर हानिकारक रसायनाच्या प्रभावाने झाला हे निश्चित. मी त्यावेळी त्या दुकानापासून खूप दूर गेलेलो असल्याने, त्याखेरीज फ्रेंच आणि चिनी भाषांच्या ज्ञानाअभावी मला तक्रार करता आली नाही. मला आला, तसा 'अनुभव बाकी कोणाला च येत नसणार' असे असते, तर माझ्या मुलाने तिथून फळे घेत जाऊ नका' असे आधीच का बरे सांगितले असते? युरोप अमेरिकेत आपल्याइकडल्यासारखा भ्रष्टाचार अनुभवास येत नाही, याचा अर्थ तिथे तो नाहीच, असे म्हणता येत नाही. अमेरिकेत सर्व फळे, भाज्या इ. राक्षसी आकाराच्या असतात, त्या खाण्याचे दुष्परिणाम (उदा. लठ्ठपणा इ.) जाणवू लागल्यानंतर आता तथाकथित 'बायो' पदार्थ वापरण्याकडे लोकांचा वाढता कल काय दर्शवतो?

युरोप-अमेरिकेतल्या शेतकर्‍यांना मिळते त्यापुढे आपल्या शेतकर्‍यांची सबसिडी म्हणजे चणे-फुटाण्यासारखी आहे. सामान्य माणसाला मिळतं की नाही याची काळजी कोणाला असते? आपल्या मालाने इतर मार्केट्स काबीज करू पाहणे हे प्रत्येक देशातल्या श्रीमंत सत्ताधारी वर्गाचे (यात अतिश्रीमंत कॉर्पोरेट्स प्रामुख्याने येतात) एकप्रकारचे आर्थिक युद्ध सतत चालू आहे (आण्विक परवडणार नाही म्हणून). म्हणूनच मुबलक अन्न निर्माण होऊन ४०-५०% वाया जाते आणि अब्जावधी लोक उपाशी किंवा अर्धपोटी राहतात; पण सत्ता आणि संपत्तीचे खेळ खेळणार्‍यांना त्याचे काय?

मला अंजिर खाताना जो त्रास झाला, तो 'आपण चीनी फळ खातोय ह्या विचारानी' नक्कीच नव्हता, तर हानिकारक रसायनाच्या प्रभावाने झाला हे निश्चित. मी त्यावेळी त्या दुकानापासून खूप दूर गेलेलो असल्याने, त्याखेरीज फ्रेंच आणि चिनी भाषांच्या ज्ञानाअभावी मला तक्रार करता आली नाही. मला आला, तसा 'अनुभव बाकी कोणाला च येत नसणार' असे असते, तर माझ्या मुलाने तिथून फळे घेत जाऊ नका' असे आधीच का बरे सांगितले असते? युरोप अमेरिकेत आपल्याइकडल्यासारखा भ्रष्टाचार अनुभवास येत नाही, याचा अर्थ तिथे तो नाहीच, असे म्हणता येत नाही. अमेरिकेत सर्व फळे, भाज्या इ. राक्षसी आकाराच्या असतात, त्या खाण्याचे दुष्परिणाम (उदा. लठ्ठपणा इ.) जाणवू लागल्यानंतर आता तथाकथित 'बायो' पदार्थ वापरण्याकडे लोकांचा वाढता कल काय दर्शवतो?

युरोप-अमेरिकेतल्या शेतकर्‍यांना मिळते त्यापुढे आपल्या शेतकर्‍यांची सबसिडी म्हणजे चणे-फुटाण्यासारखी आहे. सामान्य माणसाला मिळतं की नाही याची काळजी कोणाला असते? आपल्या मालाने इतर मार्केट्स काबीज करू पाहणे हे प्रत्येक देशातल्या श्रीमंत सत्ताधारी वर्गाचे (यात अतिश्रीमंत कॉर्पोरेट्स प्रामुख्याने येतात) एकप्रकारचे आर्थिक युद्ध सतत चालू आहे (आण्विक परवडणार नाही म्हणून). म्हणूनच मुबलक अन्न निर्माण होऊन ४०-५०% वाया जाते आणि अब्जावधी लोक उपाशी किंवा अर्धपोटी राहतात; पण सत्ता आणि संपत्तीचे खेळ खेळणार्‍यांना त्याचे काय?