मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ
प्रवेश करा | सदस्य व्हा
मिसळपाव

उमड घुमड ...

मैत्र ·

पैसा Sat, 06/28/2014 - 22:49
किती सुंदर लिहिलंय! मस्त! तो पाऊस वाचता वाचता मलाही भिजवून गेला!

एस Sat, 06/28/2014 - 23:13
भिजलो वाचताना. इथे पुण्यात दिवसभराच्या झळा रात्रीही मागे रेंगाळताहेत. अशा परिस्थितीत बंगळूराची खूपच आठवण आली.

किसन शिंदे Sun, 06/29/2014 - 09:36
अतिशय सुरेख!! आणि वर पैसाताईंच्या प्रतिसादाशी सहमत. वाचता वाचता सगळं छानसं सगळं चित्र डोळ्यासमोर उभं राह्यलं.

सुहास.. Sun, 06/29/2014 - 14:20
हलक्या विजा चमकायला लागल्या. हे छान आहे. आधी कडकडाट नाही. आता ताल द्यावा तशा छोट्या विजा समेवर येतायत. मी डोळे बंद केले तर कुठे आहे याचंही भान वाटत नाहीये. काही वेळ असाच गेला त्या चढत्या तानांबरोबर. वरच्या सूरांच्या आक्रमक तानांबरोबर डोळे उघडले. >>> मनापासुन लिहीलयस !! बाकी एकदम चकीत झालो ... प्रतिसादातुन गायब झालेला तु, इतका सुंदर लेख घेवुन येशील अस अजिबात वाटत नव्हते ... मॅनेजर ची बदली झाली वाटतं का स्वतः च डॅमेजर झालास ??

बॅटमॅन Sun, 06/29/2014 - 20:31
अप्रतीम!!!! (मनापासनं दाद द्यायची झाली तर 'ती' दुसराच येतो, त्याला इलाज नाही.)

पैसा Sat, 06/28/2014 - 22:49
किती सुंदर लिहिलंय! मस्त! तो पाऊस वाचता वाचता मलाही भिजवून गेला!

एस Sat, 06/28/2014 - 23:13
भिजलो वाचताना. इथे पुण्यात दिवसभराच्या झळा रात्रीही मागे रेंगाळताहेत. अशा परिस्थितीत बंगळूराची खूपच आठवण आली.

किसन शिंदे Sun, 06/29/2014 - 09:36
अतिशय सुरेख!! आणि वर पैसाताईंच्या प्रतिसादाशी सहमत. वाचता वाचता सगळं छानसं सगळं चित्र डोळ्यासमोर उभं राह्यलं.

सुहास.. Sun, 06/29/2014 - 14:20
हलक्या विजा चमकायला लागल्या. हे छान आहे. आधी कडकडाट नाही. आता ताल द्यावा तशा छोट्या विजा समेवर येतायत. मी डोळे बंद केले तर कुठे आहे याचंही भान वाटत नाहीये. काही वेळ असाच गेला त्या चढत्या तानांबरोबर. वरच्या सूरांच्या आक्रमक तानांबरोबर डोळे उघडले. >>> मनापासुन लिहीलयस !! बाकी एकदम चकीत झालो ... प्रतिसादातुन गायब झालेला तु, इतका सुंदर लेख घेवुन येशील अस अजिबात वाटत नव्हते ... मॅनेजर ची बदली झाली वाटतं का स्वतः च डॅमेजर झालास ??

बॅटमॅन Sun, 06/29/2014 - 20:31
अप्रतीम!!!! (मनापासनं दाद द्यायची झाली तर 'ती' दुसराच येतो, त्याला इलाज नाही.)
लेखनविषय:
मुक्तक
लेखनप्रकार
आस्वाद
अनुभव
विरंगुळा
दुपारपासून उकाडा जास्तच जाणवत होता. कुठे जावं तर रस्त्यावरची गर्दी नकोशी वाटत होती. गाडी चालवण्यासाठी किंवा वाट काढण्यासाठी होणारी चिडचिड लक्षात घेता तो बेत रहित केला. उगाच काहीतरी किरकोळ उद्योग करत घरीच बसून राहिलो. घरात कोंदट वाटत होतं म्हणून अनेक दिवसांनी बाल्कनीत जाऊन बसलो थोडी मोकळी हवा मिळावी अशा विचाराने. फोनचा चाळा होताच वेळ घालवण्यासाठी. थोड्या वेळाने काहीतरी फरक जाणवला की हवा बदलते आहे. वारा सुटला आहे. आजूबाजूची मोठी झाडं सळसळत होती. छोटी झुड्पं वार्‍याच्या वेगाने थडथडत होती... आभाळ भरून आलं होतं.. एखाद्या उत्तम जलरंग चित्रासारखे ग्रे ढग पसरले होते.

नवा भिडू..

निखळानंद ·

ज्ञानोबाचे पैजार Sat, 06/28/2014 - 15:40
निखळानंद,निखळानंद, सांगा बर तुम्हाला कसले कसले छंद तुमच्या स्वर्गीय काव्याने झालो आम्ही धुंद तुमच्या लेखणीतुन भेटो आम्हा राधा आणि मुकुंद इथे उगा कचरा नका टाकु,नाहीतर प्रतिसाद होतील बंद मिपा सदस्यांना समजू नका बावळट आणि मंद (सगळाच आनंद )पैजारबुवा,

पैसा Sat, 06/28/2014 - 17:11
मिपावर स्वागत हो भौ! तुमच्या आगमनाची वर्दी आवडली. पैजारबुवांची प्रतिक्रिया प्रातिनिधिक आहे म्हणा! इथे काहीही 'दिल पे मत ले यार'! मिपाकरांचं कवीलोकांवर जास्त प्रेम आहे. चेष्टामस्करी तर होणारच, होऊ द्या खर्च, मिपा आहे घरचं! बघता काय, सामील व्हा, वगैरे वगैरे नेहमी लक्षात असू द्या म्हणजे झालं!

भावना कल्लोळ Sat, 06/28/2014 - 18:06
निखळानंद आपले मिपावर स्वागत ……. पै ताई म्हणाली त्याप्रमाणे इथे काही मनावर नाही घ्यायचे, जे क्षण अनुभवतो आनंदाचे, दुःखाचे, हास्याचे, चिडायचे, खादाडी आणि भटकंतीचे शब्दातुन मिपाचरणी वाहायचेआणि निश्चिंत व्हायचे … बाकी सब अपने भिडू लोग संभाल लेंगे… *new_russian*

निखळानंद Mon, 06/30/2014 - 10:57
'लिल्याssssssssss' मधून मला झालेला अर्थबोधः माझ्या कवितेचे एक एक कडवे म्हणजे जणू लिलि चे फूल ! आणि अशी अनेक सुन्दर कडवी पाहून सहज तोंडातून निघालेले आनंदोद्गार ! सगळे माझ्या कवितेतल्या काव्याला 'आनंदी-आनंद' म्हणू लागल्या मुळे मी हा अर्थ काढला ! त्यातून 'दिल पे मत ले यार' वगैरे मौलिक सल्ले मला मिळालेले असल्यामुळे मी ते लगेच अंमलात आणले. असो. मी माझ्या आगाऊ(आगमनपर)सूचनावजा चारोळ्यांना (किंवा आठ-दाहोळ्यांना) इथे 'काव्य' प्रकारात छापले ही माझीच चूक होती म्हणा.. माझ्या ओळखी बद्दलही काही गैरसमज झालेले दिसतायत. मला लखोबा लोखंडे म्हणा हवं तर पण परकाया प्रवेश किंवा तत्सम लीला करणारा 'तो' मी नव्हेच ! पण वरील सगळ्याच प्रतिक्रीया वाचून मला निखळ आनंद मिळाला हे खरेच ! *smile*

निश Tue, 07/22/2014 - 18:13
निखळानंद महाराज, कशाला मिपा करांना जाग करता आहात. कोण आहात ते आमच्या गुरु़जीनी सांगितलेल आहे. ते बरोबर असेल तर बरोबर म्हणा व प्रकट व्हा व जर ते चुक असेल तर स्वताहुन प्रकट व्हा. उगाच मिपाकर जागे झाले तर तुमचा मोकलाया दाही दिशा करतील..........

ज्ञानोबाचे पैजार Sat, 06/28/2014 - 15:40
निखळानंद,निखळानंद, सांगा बर तुम्हाला कसले कसले छंद तुमच्या स्वर्गीय काव्याने झालो आम्ही धुंद तुमच्या लेखणीतुन भेटो आम्हा राधा आणि मुकुंद इथे उगा कचरा नका टाकु,नाहीतर प्रतिसाद होतील बंद मिपा सदस्यांना समजू नका बावळट आणि मंद (सगळाच आनंद )पैजारबुवा,

पैसा Sat, 06/28/2014 - 17:11
मिपावर स्वागत हो भौ! तुमच्या आगमनाची वर्दी आवडली. पैजारबुवांची प्रतिक्रिया प्रातिनिधिक आहे म्हणा! इथे काहीही 'दिल पे मत ले यार'! मिपाकरांचं कवीलोकांवर जास्त प्रेम आहे. चेष्टामस्करी तर होणारच, होऊ द्या खर्च, मिपा आहे घरचं! बघता काय, सामील व्हा, वगैरे वगैरे नेहमी लक्षात असू द्या म्हणजे झालं!

भावना कल्लोळ Sat, 06/28/2014 - 18:06
निखळानंद आपले मिपावर स्वागत ……. पै ताई म्हणाली त्याप्रमाणे इथे काही मनावर नाही घ्यायचे, जे क्षण अनुभवतो आनंदाचे, दुःखाचे, हास्याचे, चिडायचे, खादाडी आणि भटकंतीचे शब्दातुन मिपाचरणी वाहायचेआणि निश्चिंत व्हायचे … बाकी सब अपने भिडू लोग संभाल लेंगे… *new_russian*

निखळानंद Mon, 06/30/2014 - 10:57
'लिल्याssssssssss' मधून मला झालेला अर्थबोधः माझ्या कवितेचे एक एक कडवे म्हणजे जणू लिलि चे फूल ! आणि अशी अनेक सुन्दर कडवी पाहून सहज तोंडातून निघालेले आनंदोद्गार ! सगळे माझ्या कवितेतल्या काव्याला 'आनंदी-आनंद' म्हणू लागल्या मुळे मी हा अर्थ काढला ! त्यातून 'दिल पे मत ले यार' वगैरे मौलिक सल्ले मला मिळालेले असल्यामुळे मी ते लगेच अंमलात आणले. असो. मी माझ्या आगाऊ(आगमनपर)सूचनावजा चारोळ्यांना (किंवा आठ-दाहोळ्यांना) इथे 'काव्य' प्रकारात छापले ही माझीच चूक होती म्हणा.. माझ्या ओळखी बद्दलही काही गैरसमज झालेले दिसतायत. मला लखोबा लोखंडे म्हणा हवं तर पण परकाया प्रवेश किंवा तत्सम लीला करणारा 'तो' मी नव्हेच ! पण वरील सगळ्याच प्रतिक्रीया वाचून मला निखळ आनंद मिळाला हे खरेच ! *smile*

निश Tue, 07/22/2014 - 18:13
निखळानंद महाराज, कशाला मिपा करांना जाग करता आहात. कोण आहात ते आमच्या गुरु़जीनी सांगितलेल आहे. ते बरोबर असेल तर बरोबर म्हणा व प्रकट व्हा व जर ते चुक असेल तर स्वताहुन प्रकट व्हा. उगाच मिपाकर जागे झाले तर तुमचा मोकलाया दाही दिशा करतील..........
लेखनविषय:
हे ठिकाण
काव्यरस
अद्भुतरस
मिपाकरांनी वसवलेला हा नेटका गाव.. घेतो आम्हा नेटसरुंच्या मनाचा ठाव.. इथे कोणासही नाही पावभाजी ची हाव.. सगळे मारतात फक्त मिसळीवरच ताव.. इथे सगळ्यांमधे दिसतोय आपुलकीचाच भाव.. नाही दिसत कुठे आत्मप्रौढीचा प्रभाव.. मझ्यासारख्या नवख्याला सांभाळून घ्या राव.. चुकलो माकलो तर घालू नका घाव.. मला बघायला आवडतील तुमचे हाव-भाव.. मला आपले म्हणा.. निखळानंद माझे नाव ! - मी इथे नवीन सभासद आहे. इथल्या कोणाशीही मझी ओळख नाही. इथल्या मोजक्याच गोष्टी वाचल्यायत. पण पहाताक्षणी प्रेमात पडतात तसे मी लगेचच इथला सभासद होण्याकडे ओढला गेलोय ! आशा आहे इथला प्रवास रम्यच होइल...

वातव्याधी सामान्य आहार :-

बाबा पाटील ·

किसन शिंदे Sat, 06/28/2014 - 14:36
वातव्याधीतल्या आहाराबद्द्ल लिहिलत त्याबद्दल धन्यवाद, पण त्याचबरोबर वातप्रकृतीच्या माणसाला कोणकोणत्या व्याधी होतात/ होऊ शकतात त्याबद्दलही थोडं फार लिहावं अशी विनंती.

चित्रगुप्त Sat, 06/28/2014 - 18:20
याप्रकारे आहारातून व्याधिंचा उपचार करणे हे उत्तमच, परंतु मुळात वातव्याधिचि लक्षणे सुद्धा द्यावीत. कित्येकदा आपल्याला होत असलेला त्रास नेमका कोणता आहे, वा त्या व्याधीचे नाव काय आहे, हेच ठाऊक नसते, त्यामुळे उपाययोजना शोधता येत नाही. मला स्वतःला सुमारे वीस वर्षे एक त्रास होता, परंतु त्याचे नाव ठाऊक नव्हते. ते समजल्यावर जालावरून त्याची कारणे ठाऊक करून घेता आली, आणि आहार-विहाराची काळजी घेऊन त्यातून सुटका करून घेता आली.

बाबा पाटील Sat, 06/28/2014 - 19:08
http://www.misalpav.com/node/27828 यात लक्षणे व उपचार देत आहे. पुढच्या लेखात सविस्तर कारणे व त्यापासुनचे घरगुती उपाय देतो.

नानासाहेब नेफळे Sat, 06/28/2014 - 22:27
गुडघेदुखीचा त्रास होणारी प्रकृती कोणती? वातप्रकृती.? माझे वजन वाढतेय ,आहार तेवढाच आहे ,फक्त घरचं बंद करुन बाहेरचं खातोय.गुडघे प्रचंड दुखतात. वात कफ पित्त यापैकी कोणती प्रकृती असु शकते माझी व गुडघेदुखीवर आहारात काय बदल करावेत?

विटेकर Mon, 06/30/2014 - 11:16
पाटील बोवा ... १. वात प्रकृतीच्या आणि मधुमेही लोकांनी भात खाउ नये असे म्ह्णतात ..भाताने वजन वाढते का? तसे असेल तर को़क णातील लोक जाड असायला हवेत ? २. भात नको तर पोहे / मुरमुरे / चिरमुरे / भाजके पोहे हे पण वर्ज्य का ? की चालते ? ३. ज्वारीच्या भाकरीने साखर वाढते हे खरे का ? मधुमेही माणसाने खावे की खाऊ नये ? ४. भरपूर साजूक तूप ? हे जाड माणसाला चालेल का ? कोलेस्टेरॉल ची वाट लागेल का ? साक्षात्कारी ह्र्दयरोग .. पुस्तकात तूप खाऊ नका असे म्हटले आहे .. की ऑलोपथी ला तूपाचे वाव डे आहे ? ( मला तूप भयंकर आवडते म्हणून जरा सविस्तर विचारले ..) ५.तुरीची डाळ वर्ज्य का ?

किसन शिंदे Sat, 06/28/2014 - 14:36
वातव्याधीतल्या आहाराबद्द्ल लिहिलत त्याबद्दल धन्यवाद, पण त्याचबरोबर वातप्रकृतीच्या माणसाला कोणकोणत्या व्याधी होतात/ होऊ शकतात त्याबद्दलही थोडं फार लिहावं अशी विनंती.

चित्रगुप्त Sat, 06/28/2014 - 18:20
याप्रकारे आहारातून व्याधिंचा उपचार करणे हे उत्तमच, परंतु मुळात वातव्याधिचि लक्षणे सुद्धा द्यावीत. कित्येकदा आपल्याला होत असलेला त्रास नेमका कोणता आहे, वा त्या व्याधीचे नाव काय आहे, हेच ठाऊक नसते, त्यामुळे उपाययोजना शोधता येत नाही. मला स्वतःला सुमारे वीस वर्षे एक त्रास होता, परंतु त्याचे नाव ठाऊक नव्हते. ते समजल्यावर जालावरून त्याची कारणे ठाऊक करून घेता आली, आणि आहार-विहाराची काळजी घेऊन त्यातून सुटका करून घेता आली.

बाबा पाटील Sat, 06/28/2014 - 19:08
http://www.misalpav.com/node/27828 यात लक्षणे व उपचार देत आहे. पुढच्या लेखात सविस्तर कारणे व त्यापासुनचे घरगुती उपाय देतो.

नानासाहेब नेफळे Sat, 06/28/2014 - 22:27
गुडघेदुखीचा त्रास होणारी प्रकृती कोणती? वातप्रकृती.? माझे वजन वाढतेय ,आहार तेवढाच आहे ,फक्त घरचं बंद करुन बाहेरचं खातोय.गुडघे प्रचंड दुखतात. वात कफ पित्त यापैकी कोणती प्रकृती असु शकते माझी व गुडघेदुखीवर आहारात काय बदल करावेत?

विटेकर Mon, 06/30/2014 - 11:16
पाटील बोवा ... १. वात प्रकृतीच्या आणि मधुमेही लोकांनी भात खाउ नये असे म्ह्णतात ..भाताने वजन वाढते का? तसे असेल तर को़क णातील लोक जाड असायला हवेत ? २. भात नको तर पोहे / मुरमुरे / चिरमुरे / भाजके पोहे हे पण वर्ज्य का ? की चालते ? ३. ज्वारीच्या भाकरीने साखर वाढते हे खरे का ? मधुमेही माणसाने खावे की खाऊ नये ? ४. भरपूर साजूक तूप ? हे जाड माणसाला चालेल का ? कोलेस्टेरॉल ची वाट लागेल का ? साक्षात्कारी ह्र्दयरोग .. पुस्तकात तूप खाऊ नका असे म्हटले आहे .. की ऑलोपथी ला तूपाचे वाव डे आहे ? ( मला तूप भयंकर आवडते म्हणून जरा सविस्तर विचारले ..) ५.तुरीची डाळ वर्ज्य का ?
लेखनविषय:
समाज
जीवनमान
राहणी
औषधोपचार
लेखनप्रकार
लेख
शिफारस
सल्ला
माहिती
वातव्याधी सामान्य आहार १)सकाळी ज्वारीची भाकरी किंवा गव्हाचा फुलका. २),दोडका ,कारले,घोसाळे,पडवळ,लाल माठ,भोपळा,पालक,शिमला मिर्च,कोहळा, काटेमाठ, राजगिरा,भेंडी,तांदुळचा.फ्लावर,कोबी,कोवळे वांगे फक्त ३)मुगाची डाळ,मुग तांदळाची खिचडी, ४)सफरचंद,मोसंबी,शहाळे,डाळिंब,अंजिर,बीट,सॅलड चालेल ५)गाइचे दुध,तुप, ताक दररोज घ्यावे. ६)उपिठ,शिरा भाजणीचे थालीपिठ,भरपुर साजुक तुप टाकुन ७)हुलग्याचे माडगे दररोज घ्यावे. ८)रात्री बाजरीची भाकरी खावी,त्यात १/४ च.स

फुटबॉल विश्वचषक :२०१४ (उपउपांत्य ते अंतिम सामना)

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे ·

खटपट्या Sat, 06/28/2014 - 09:56
माझे अंदाज खालीलप्रमाणे ब्राझील वि चिली - ब्राझील (ब्राझील जिंकावा असे वाटतेय. जबरी सामना होणार आहे) कोलंबिया वि उरुग्वे - कोलंबिया (उरुग्वे जिंकावे असे वाटतेय) नेदरलँड वि. मेक्सिको - मेक्सिको कोस्टारिका वि. ग्रीस - कोस्टारिका जिंकावा असे वाटतेय फ्रान्स वि. नायजेरिया - नायजेरिया जिंकावा असे वाटतेय. पण सामना जबरी होणार जर्मनी वि अल्जेरिया - जर्मनी अर्जेंटीना वि. स्वित्झर्लंड - हा अजून एक सामना मस्त होणार आहे. मेसिमुळे आर्जेन्टिना विजयी होईलही त्यातल्या त्यात फक्त जर्मनीची खात्री देता येतेय.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 06/28/2014 - 10:01
>>>ब्राझील वि चिली - ब्राझील (ब्राझील जिंकावा असे वाटतेय. जबरी सामना होणार आहे) +१. आजचा सामना लैच जबरी होणार आहे. ब्राझील जिंकेलच. च्यायला, या ब्राझीलने माझं नाक ठेवलं पाहिजे. नै तर आम्हाला झेंडा बदलनं आलं. ;) -दिलीप बिरुटे

जे.पी.मॉर्गन Sat, 06/28/2014 - 11:38
ब्राझील, उरुग्वे, नेदरलँड्स, कोस्टारिका, फ्रान्स, जर्मनी, आर्जेन्टिना, बेल्जियम आपला झेंडा नेदरलँड्सचा! जे.पी.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 06/28/2014 - 21:52
नेयमारने दिलेल्या कॉर्नवर डेव्हीडने पहिला गोल १९व्या मिनिटाला नोंदवला. १-० झ़़्कास सामना सुरु आहे, सुंदर चाली आणि ब्राझीलचे सुरेख आक्रमण. नेयमार तर मैदानभर खेळतोय. मजा येतेय. -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 06/28/2014 - 22:07
चिलीच्या सँचेझ ने केला बॉ एक गोल. ब्राझीलच्या गोलकीपरला फार अवघड असा हा स्ट्रोक नव्हता. :( -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 06/28/2014 - 23:27
हुल्क,फ्रेड,नेयमार यांनी आक्रमणं केली परंतु चिलीच्या बचावापुढे ब्राझीलची दाळ काही शिजेना. सेकंड हाफ मधेही निकाल लागला नाही, आता अतिरिक्त वेळेत काय होतं ते बघुया. -दिलीप बिरुटे (ब्राझीलवर नाराज झालेला)

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 06/28/2014 - 23:55
दुस-या अतिरिक्त वेळेत केला तर ब्राझीलच गोल करेल असे त्यांचे आक्रमण पाहता वाटते नै तर पेनाल्टी शुट वर जातोच आहे सामना. आणि तिथे ब्राझील बाजी मारेल असे वाटते. -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sun, 06/29/2014 - 00:15
अतिशय रोमांचकारी सामना आता पेनॉल्टी शुटवर पोहचलाय. ब्राझीलची सर्व मदार आता गोलकिपर ज्युलियो सेसर वर आहे, तो किती गोल वाचवतो आणि ब्राझील स्टार खेळाडू किती गोल करतात, चिली किती करतील एकदम भारी सामना. निकाल आता काही क्षणावर येऊन पोहचलाय. -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sun, 06/29/2014 - 00:21
ज्युलियो सेसर ने दुसराही गोल वाचवला सिंपली ग्रेट. ब्राझीलला मात्र दुसरा गोल करता आला नाही. तिस-या शॉटवर ब्राझील २-०. चिलीने गोल केला. २-१. ब्राझीलला चौथा शॉटचे रुपांतर गोल मधे करता आले नाही. चिलीने दुसरा गोल नोंदवला. २-२. नेयमारचा फटका आहे आता. गोल. ३-२ चिलीचा शेवटचा फटका बारला लागून गेला.... ब्राझील विजयी.... ३-२.... सुप्प्पर म्याच.... :) -दिलीप बिरुटे

प्रचेतस Sun, 06/29/2014 - 00:32
मायला, दिवसभर भटकून आता घरी आलो. नशिबाने पेनल्टी शूटाऔट बघता आले. बिरुटे सरांना दुसर्या संघाचा झेंडा हाती घ्यायची वेळ आली नाही हे नशिब. :)

प्रचेतस Sun, 06/29/2014 - 16:20
आज सकाळी हायलाईट्स पाहताना ब्राझीलचा खेळ बराच अवसानाघातकी वाटला. गोल करण्याच्या संधी दवडणे, ढिसाळ बचाव, मध्यरक्षक आणि बचावपटूंचे इकडेतिकडे बागडणे. एकंदरित लुइज फिलिप स्कोलरींना विद्यार्थ्यांवर लै मेहनत करावी लागणार आहे असे दिसते कारण पुढचे पेपर अधिकाधिक अवघड होत जातील.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sun, 06/29/2014 - 16:38
गोल करण्याच्या काही सोपे चान्सेस गेले याच्याशी सहमत काही फटके आणि काही पासेस ऐनवेळी फसले आणि गोल करण्याची संधी गेली याच्याशी सहमत आहे. आक्रमण केले परंतु वाया गेले. आपण म्हणता त्या प्रमाणे फिलिप सेठ विद्यार्थ्यांवर मेहनत घेतील. काल मैदानावर हातवारे करु करु आणि खेळाडुंना सांगू सांगू थकुन गेलेले दिसले. :) -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sun, 06/29/2014 - 16:00
स्पेनला ज्यांनी पळता भुई थोडी अशी ज्यांची अवस्था केली अशा नेदरलँडचा सामना आज मेक्सिकोशी रंगणार आहे. नेदरलँडचे वॅन पर्सी आणि रॉबेन पूर्ण जोशात आहेत. नेदरलँडने बी गृपमधे सर्व सामने जिंकले आहेत. तीन सामन्यात दहा गोल नोंदवले आहेत. मेक्सिकोच्या तुलनेत नेदरलँड आजच्या विजयाचा दावेदार आहे असे मला वाटते. मेक्सिकोचा गोलरक्षक गुलेर्मो ओचोआ हाही फार्मात आहे, तीन सामन्यात फक्त एक गोल स्वीकारला आहे. एकूणच दोन्ही संघातला आजचा सामना रंगतदार होणार आहे, पटावर नेदरलँड जिंकेल असे वाटत असले तरी मेक्सिकोही काही चमत्कार करु शकतो. -दिलीप बिरुटे

प्रचेतस Sun, 06/29/2014 - 16:16
नारिंगी सेनाच हां सामना जिंकणार असे वाटत आहे. मेक्सिको बचावात जरी मजबूत असले तरी आक्रमणाची धार त्यांच्यात नाही. एकंदरीत डचांचे आक्रमण विरुद्ध मेक्सिकनांचा बचाव. सामना रंगतदार होईल असे वाटते.

खटपट्या Mon, 06/30/2014 - 02:54
कोस्टारिकाचा अनपेक्षित गोल कोस्टा रिका १ - ० ग्रीस अजून एक विचित्र गोष्ट बघायला मिळाली कोस्टारिकाचा एक खेळाडू मैदानाबाहेर खुर्चीत आराम करत होता त्यालाही पिवळे कार्ड दाखवले

खटपट्या Mon, 06/30/2014 - 04:08
कोस्टारिकाच्या गोलकीपर ने जबरदस्त बचाव केला. कोस्टारिका चा आघाडीपटू काम्प्बेल ला जखडून ठेवले गेले आणि जेव्हा त्याला संधी मिळाली तेव्हा त्याचे गोलात रुपांतर करता आले नाही

प्रचेतस Mon, 06/30/2014 - 17:40
काल डच आणि मेक्सिकनांमधला सामना जबरदस्त झाला. मेक्सिकन गोलरक्षक ओचोओने जबरदस्त गोल सेव्हज केले. डच गोलरक्षकाने पण बरेच गोल वाचवले. वेस्ले श्न्यायडरने ८८ व्या मिनिटाला आपल्या ताकदीचे प्रदर्शन करत मारलेल्या तूफानी गोलमुळे डचांना बरोबरी करता आली. इंज्युरी टाईम मध्ये रॉबेनने मात्र पडल्याचे नाटकीय प्रदर्शन करत रेफ्रींकडून पेनल्टी किक ढापली आणि डचांना विजयी केले.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Mon, 06/30/2014 - 19:42
मेक्सिकोला शेवटची काही मिनिटे सांभाळता आली नाहीत आणि ते विजयी होता होता राहीले. मेक्सिकोचा गोलरक्षक ओचोओनो किमान तीन गोल वाचवलेत तोच म्यान ऑफ दी म्याचचा हक्कदार होता. श्वायडरचा फटका केलवळ लाजवाब ओचोओ त्या फटक्याकडे केवळ पाहात राहीला. आपण म्हणता तसं रॉबेनचे पडण्याचे नाटक योग्य वेळी कामाला आले आणि नेदरलँडला दुसरा गोल करता आला. नेदरलँड जरी आठमधे पोहचले आणि त्यांचा खेळ असाच राहीला तर मला नै वाटत की ग्रीस किंवा कोस्टारिका पुढे त्यांचा शनिवारी काही निभाव लागेल. कालचा नेदरलँडचा खेळ तेवढा मला भावला नाही. -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Mon, 06/30/2014 - 19:48
फ्रान्स वि. नायजेरियाचा सामना थोड्या वेळाने सुरु होईल. जर्मनी आणि अल्जेरियाचा रात्री दीड वाजता सामना आहे, हा सामना पाहणं काही शक्य नाही. फ्रान्स वि. नायजेरियात कोण जिंकेल काय सांगता येत नाय, हा सामना नक्की पाहु. जर्मनी अल्जेरियाचा सामना थेट इंजॉय करणा-या मिपाकरांनी जर्मनी आणि अल्जेरियाच्या सामन्याचा थेट वृत्तांत लिहावा. :) -दिलीप बिरुटे

प्रचेतस Mon, 06/30/2014 - 20:12
फ्रान्स जिंकेल असं वाटतंय. एकतर गटसाखळीत त्यांनी सुरेख प्रदर्शन केलंय आणि त्यांच्या स्ट्रायकर करीम बेन्झेमा पूर्ण भरात आहे. बाकी तसं पाहता फ्रान्सला तगडी प्रतिस्पर्धी अजून भेटलाच नाही. नायाजेरियाही तसा कमजोरच असल्याने हा पेपर फ्रेंचांना सोपा जावा.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Mon, 06/30/2014 - 23:24
दूसरा गोल काय सेल्फ झाला की फ्रांस ने केला काय समजले नाही 2-0 खेळ संपला फ्रांस विजयी. रटाळ खेळ वाटला. दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Tue, 07/01/2014 - 08:30
गोलरक्षकाने हाताने बॉल अजून दूर ढकलला असता तर हा गोल झाला नसता. फ्रांसच्या खेळाडुंच्या चांगल्या उड्या वाया गेल्या आणि पोग्बोला चांगला चान्स मिळाला आणि बॉल गोलपोष्टमधे रवाना झाला. चित्रफित आवडली. नेहमीच संग्रही ठेवावी अशी. धन्स. -दिलीप बिरुटे

शिद Tue, 07/01/2014 - 03:53
अल्जेरिया जर्मनीला तगडी स्पर्धा देत आहे. ९० मी. पुर्ण होऊन सुद्धा दोन्ही देशांचा एकही गोल नाही. Thomas Müller ने केलेल्या पासवर André Schürrle ने ९२ मी. बॅकप्लिप करत सुरेख गोल डागला आहे. आता शेवटच्या ८ मी. जर अल्जेरिया कडून गोल झाला नाही तर जर्मनी विजयी.

शिद Tue, 07/01/2014 - 04:04
Mesut Özil चा अल्जेरियन गोली व २ डिफेंडरना भेदून १०९ मी. जबरा गोल. आणि अश्या रीतीने जर्मनीचा विजय व अल्जेरियाचे तगडे आव्हान संपुष्टात.

शिद Tue, 07/01/2014 - 04:25
Abdelmoumene Djabou ने १२१ मी. गोल करुन अल्जेरियाचा थोडा का होईना पण मान राखला. अल्जेरियाने जर्मनीला तशी कडवी झुंज दिली व शेवटच्या ९० मी. पर्यंत एकही गोल होऊ दिला नाही हे महत्वाचं.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Tue, 07/01/2014 - 08:25
चित्रफिती चांगल्या डकवल्यात. कसं काय आणायच्या आणि कोठून ? म्हणजे पुढच्या सामन्याच्या वेळी काही क्षण आवडलेले वगैरे टाकायला ! :) -दिलीप बिरुटे

कोट्या धीश Tue, 07/01/2014 - 10:11
जर्मनीने जरी match जिंकली तरी अल्जेरियाने मने जिंकली काय जबरी खेळत होते लेकाचे, जर्मनी सारख्या तगड्या team सोबत खेळत असल्याचे काहीही tension नव्हते चिली नंतर कुठल्या team ने इतके impress केले असेल तर ते अल्गेरिया.... hats off to their spirit & फ्रांस ला आता पर्यंत तुलनेत कमी ताकदवान संघासोबत खेळावे लागले होते , so कदाचित याचा फटका त्यांना जर्मनी सोबत खेळताना बसू शकतो

निनाद मुक्काम पोस्ट जर्मनी Tue, 07/01/2014 - 17:46
दरवेळी प्रत्येक विश्वचषक सामन्यात एखादी आफ्रिकन टीम आपला जलवा दाखवते अर्थात पुढच्या स्पर्धेत ते कुठे असतात हे पाहण्यासारखे असते, जो जीता वही सिकंदर १९६२ साली चीन जिंकला पण भारताने मन जिंकले असे ,मानण्यात काय हशील त्यापेक्षा १९७१ कधीही जास्त स्फूर्तिदायक आहे . काल रस्त्यावर लोक धमाल करत होते, एकटा अल्जेरियन चाहता आपला झेंडा खांद्यावर घेऊन ताठ मानेने त्या गर्दीतून वाट काढत जात होता , कोणीही त्याची हुर्या उडवली नाही , माझ्या परिचयाचे अनेक तुर्की हे जर्मनीला पाठिंबा देत होते . हे विशेष धर्मा पेक्ष्या देश मोठा ज्या देशात आपले भवितव्य आहे हा व्यावहारिक दृष्टीकोन तुर्की समाजात रुजावा ही जर्मनीच्या दृष्टीने चांगली गोष्ट आहे.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Tue, 07/01/2014 - 21:41
अर्जेंटीना वि. स्वित्झर्लंड सामना सुरु आहे खेळाची अकरा मिनिटे संपत आलीय. अजून दोघंही एकमेकांना आजमावित आहे, असे वाटते. मेस्सीवरच लक्ष केंद्रीत आहे सध्या. आणि अर्जेंटीनाच जिंकेल असे वाटते. -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Tue, 07/01/2014 - 21:58
मेस्सीच्या बुटाला चिकटून चाललेल्या चेंडुची नजाकत खासच पण. सामना सत्तावीसव्या मिनिटाला पोहोचतोय पण अजुनही कोणत्याच संघाला गोल करता आला नाही. स्वित्झर्लंडचा एक चांगला प्रयत्न पण गोलरक्षकामुळे तो प्रयत्न विफल झाला. -दिलीप बिरुटे

शिद Wed, 07/02/2014 - 01:28
मेस्सीने स्विट्झर्लंडच्या मधल्या व बचाव फळीला झुलवत खरचं सुंदर पास केला. त्याबदल्यात तो आजच्या मॅचचा सामनावीर ठरला. Argentina Goal स्विट्झर्लंडने जबरदस्त कडवी झुंज दिली पण त्यांना शेवट पर्यंत काही गोल करता आला नाही. स्विट्झर्लंडला १२१ मी. ला बरोबरी करण्याची एक संधी मिळाली होती Blerim Dzemaili च्या हेडरच्या प्रयत्नाने पण दुर्दैवाने बॉल पोलवर लागून री-बाऊंड झाला.

शिद Wed, 07/02/2014 - 02:22
बेल्जिअम वि. अमेरिका सामन्याचा हाल्फ टाईम झालाय पण हवी तशी मजा येत नाही. थोडाफार रटाळ खेळ चालू आहे दोन्ही बाजूंनी. बघू आता पुढच्या हाल्फमध्ये काय होतं ते.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Fri, 07/04/2014 - 08:28
मंडळी, आजचे दोनही सामने अतिशय रंगतदार होणार आहेत. फ्रान्स वि. जर्मनी या सामन्यात जर्मनी भक्कम वाटत आहेत. जर्मनीची मधली फळी भक्कम आहे, लिलया पास देऊन खोलवर उभे असलेल्या खेळाडूकडे दिलेल्या पासेसचे गोलमधे रुपांतर झाल्याचे आपल्याला दिसते. कर्णधार लेहाम आणि मध्यफळीतील ओझीलवर जर्मनीची खरी भिस्त आहे. जर्मनीच्या संघाचा फॉर्म हा समोरच्या संघाच्या तोडीवर बराच अवलंबून असतो म्हणजे त्यांचा फॉर्म उंचावतो. संघातील उत्कृष्ट आणि समतोल संघ म्हणुन ज्याचा उल्लेख होतोय तो फ्रांस जर्मनीला कदाचित भारी पडू शकेल. मध्यरक्षक,बचावफळी आणि स्ट्रायकर यांचा पूर्ण भरलेला असलेला हा संघ पण जर्मनीविरुद्ध खेळतोय त्यामुळे त्यांचा खेळ तितकाच उंचावला तर ते जिंकू शकतील असे वाटाते. दुस-या ब्राझील वि. कोलंबिया सामन्यातही मजा येणार आहे. यजमान संघावर पूर्णपणे दबाव असणार आहे. संपूर्ण स्पर्धेत नेयमारच्या भरवशावर ब्राझील दिसत आहे. नेयमारनेही अतिशय कौशल्यपूर्ण खेळ केलाय. पण काही सामन्यात त्याला प्रतिस्पर्धी संघाने गुंडाळून टाकलंय, प्रचंड कोंडी केलीय आणि त्या घेरावातून त्याला बाहेर पडता आले नाही. गेल्या सामन्यात तर त्याला गोलही करता आला नाही. डॅनियल अल्वेस, मार्सेलो आणि ऑस्कर, हुल्क,फ्रेड यांनी जर खेळ चांगला केला प्रतिस्पर्धी संघावर आक्रमण केलं आणि खोलवर उभ्या असलेल्या नेयमारला उत्तम पासेस मिळाले तर ब्राझील जिंकेल. फुटबॉलचा सुपरस्टार मॅराडोना लेखात एका लेखात म्हणतो की, 'ब्राझीलकडे मिडफील्डमधून पास देणारा उत्तम खेळाडू नाही, ऑस्कर वगळता' या आणि काही उणिवा ब्राझीलच्या आहेत. मॅराडोनाच्या भाषेत म्हणायचं तर, ''विश्वविजेता म्हणुन दिसावेत असे कोणतेही गुण ब्राझीलमधे दिसत नाही'' :( कोणी काही म्हणत असले तरी ब्राझीलच जिंकेल असं माझं मत आहे, आपणही या रंगतदार सामन्यांचे साक्षीदार व्हाल, असे मला वाटते. तर भेटूच फ्रान्स वि. जर्मनीच्या सामन्यावेळी रात्री साडे नऊ वाजता. काय काम असतील ती साडेनऊच्या आत होऊ द्या. :) -दिलीप बिरुटे

प्रचेतस Fri, 07/04/2014 - 08:41
बाकी फ्रान्स विरुद्ध जर्मनी हा सामना भलताच रंगतदार होईल. आतापर्यंत फ्रान्सच्या गटातले संघ तुलनेने बरेच दुबळे होते आणि बादफेरीतल्या पहिल्या सामन्यातही दुबळ्या संघाबरोबरच लढत झाली त्यामुळे फ्रान्सचा खर्‍या अर्थाने कस अजून लागलाच नाही. त्याउलट जर्मनी पहिल्या मोठ्या विजयानंतर जरा ढेपाळलेले दिसतात अर्थात त्यांनी नंतर जे काय विजय मिळवले ते विलक्षण शिस्तबद्धतेमुळेच. नेमारच्या कोंडीबद्दल सहमत. पण इथेच मेस्सी आणि नेमारमधला फरक अधोरेखीत होतो. मेस्सीने कोंडीतून मार्ग काढत काढतच अफलातून खेळ केलाय आणि गोल करण्याबरोबरच देखणे पासेस देऊन विजयचा मार्ग सुकर केला. बाकी पुढच्या फेर्‍यांत मजा टिकून राहावी म्हणूनच दुसर्‍या सामन्यांत ब्राझील जिंकावा असे वाटतेय.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Fri, 07/04/2014 - 09:10

   ब्राझील स्पेशल स्क्वॅड

       

     नेयमार.                  ऑस्कर             फ्रेड                  मार्सिलो            हुल्क.

श्रीगुरुजी Fri, 07/04/2014 - 12:52
अमेरिकन भूमीवर युरोपिअन संघ कधीही विश्वविजेते ठरलेले नाहीत. युरोपच्या भूमीवर मात्र अमेरिकन संघाने विश्वविजेतेपद मिळविले आहे. हा इतिहास अमेरिकन संघांच्या बाजूने आहे. याच भरवश्यावर ब्राझील, अर्जेंटिना, कोलंबिया व कोस्टा रिका असतील. परंतु उपांत्यपूर्व फेरीत प्रवेश केलेले ८ संघ बघता, ब्राझील, अर्जेंटिना, नेदरलँड्स व जर्मनी हे उपांत्य फेरीत पोहोचतील असं वाटतंय. कोलंबिया व फ्रान्स आपल्या प्रतिस्पर्ध्यांना धक्का देऊ शकतील. तेवढी क्षमता त्यांच्यात आहे. पण बेल्जिअम व कोस्टा रिकाला फारशी संधी नाही. अंतिम फेरीत जर्मनी व नेदरलँड्स यापैकी एकजण नक्की असणार.

sagarpdy Fri, 07/04/2014 - 15:51
नेदरलँड्स साखळी सामन्यातच गारद होणार असं बऱ्याच लोकांना वाटलं होतं. मागच्या स्पर्धेवेळी जशी जर्मनीची तरुण टीम होती तशी नेदरलँड्स ची या वेळची आहे (अर्थात तेवढी तांत्रिकदृष्ट्या चांगली वाटत नसली तरी). पठ्ठ्यानी कठीण सामन्यात विजयश्री या ना त्या मार्गे मिळवलीच (१००% रेकॉर्ड आहे स्पर्धेत). स्वतःच्या तांत्रिक कमतरतांवर अधिक शारीरिक खेळ व 'टोटल फुटबॉल' चे तत्त्व यांनी मात करत आहेत.स्वित्झर्लंड प्रमाणेच बेल्जियम देखील आर्जेन्टिनाला कडवी झुंज देऊ शकतो. जर हा सामनाही १२० मिनिटापर्यंत लांबला तर अर्जेन्तिनाला थकव्यामुळे नेदरलँड्स ला सामोरे जाणे सोपे राहणार नाही. माझ्या मते अंतिम सामना ब्राझील वि. नेदरलँड्स असा अंतिम सामना पण बघायला मिळू शकेल.

sagarpdy Fri, 07/04/2014 - 16:15
नेदरलँड्स साखळी सामन्यातच गारद होणार असं बऱ्याच लोकांना वाटलं होतं. मागच्या स्पर्धेवेळी जशी जर्मनीची तरुण टीम होती तशी नेदरलँड्स ची या वेळची आहे (अर्थात तेवढी तांत्रिकदृष्ट्या चांगली वाटत नसली तरी). पठ्ठ्यानी कठीण सामन्यात विजयश्री या ना त्या मार्गे मिळवलीच (१००% रेकॉर्ड आहे स्पर्धेत). स्वतःच्या तांत्रिक कमतरतांवर अधिक शारीरिक खेळ व 'टोटल फुटबॉल' चे तत्त्व यांनी मात करत आहेत.स्वित्झर्लंड प्रमाणेच बेल्जियम देखील आर्जेन्टिनाला कडवी झुंज देऊ शकतो. जर हा सामनाही १२० मिनिटापर्यंत लांबला तर अर्जेन्तिनाला थकव्यामुळे नेदरलँड्स ला सामोरे जाणे सोपे राहणार नाही. माझ्या मते अंतिम सामना ब्राझील वि. नेदरलँड्स असा होईल

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Fri, 07/04/2014 - 23:10
फ्रान्स ला निरोप द्यायची वेळ येत आहे असे वाटते. 78 मिनिटांचा खेळ संपत येतोय. सर्व क्षेत्रात संपन्न सक्षम अशा खेळाडूचा भरणा असलेल्या फ्रान्सला अजुन गोल नोंदवता आलेला नाही. असेच राहिले तर शेवटी काही चमत्कार करतील ते असे काही वाटत नाही.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Fri, 07/04/2014 - 23:29
बेन्झिमा ला शेवटच्या काही क्षणात संधी आली होती पण जमले नाही. जर्मनी 1-0ने विजयी. चांगला सामना झाला. आता ब्राझिलचा सामना पाहण आहे पण झोप येतेय. हजर होतो एक डुलकी मारून. दिलीप बिरुटे

प्रचेतस Fri, 07/04/2014 - 23:26
शेवटचे ३० सेकंद बाकी असताना बेन्झेमाचा जोरकस प्रयत्न जर्मन गोलरक्षक न्यूमरने विफल केला. जर्मनी उपांत्य फेरीत.

शिद Sat, 07/05/2014 - 01:45
सामना चालू होतो न होतो तोच नेमारने दिलेल्या कॉर्नर-किकच्या पास वर कॅप्टन सिल्वाचा ७ व्या मी. बाझिलचा पहीला गोल.

शिद Sat, 07/05/2014 - 02:44
हाफ टाईम मध्ये दोन्ही टिमकडून जबरदस्त झटापटीचा सामना झाला. आता बघू पुढच्या हाफ मध्ये काय होतं ते.

शिद Sat, 07/05/2014 - 03:18
ब्राझिलचा गोलकिपर सिजरच्या चुकीमुळे त्याला पिवळं कार्ड मिळालं पण त्याचबरोबर कोलंबियाला पेनल्टी किकचे बक्षीस. मिळालेल्या संधीचा फायदा घेत जेम्स रॉड्रिग्जने कोलंबियासाठी ८० व्या मी. पहीला गोल केला. जेम्स रॉड्रिग्जचा ह्या वर्ल्डकप मधील ६ वा गोल. गोल्डन बुटाकडे वाटचाल.

शिद Sat, 07/05/2014 - 03:25
कोलंबियन गोलकिपरला गोलपोस्ट वरुन किक मारताना अडथळा आणल्यामुळे ब्राझिलचा कॅप्टन सिल्वाला पंचातर्फे पिवळं कार्ड. Silva ब्राझिल जर जिंकून सेमी-फायनलला पोहोचली तर सिल्वा केलेल्या चुकीमुळे त्या मॅचला मुकणार.

प्रचेतस Sat, 07/05/2014 - 08:22
बिरुटे सरांसाठी आणि एकंदरीतच सर्व फूटबॉल शौकिनांसाठी लै धक्कादायक. नेमार विश्वकरंडक स्पर्धेतून बाहेर. एकंदरीत ब्राझीलच्या पुढच्या वाटचालीला हा प्रचंड धक्का आहे.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 07/05/2014 - 10:05
च्यायला, आमचा भरवसा नेयमारवर त्याच्या आक्रमणामुळे प्रतिस्पर्धी संघावर दडपण यायचं. आता आमचं काय खरं नाय दिसत. जर्मनी जाते वाटतं अंतिम सामन्यात. :( -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 07/05/2014 - 21:15
अर्जेंटीना वि. बेल्जियम आणि नेदरलँड वि.कोस्टारिका असे दोन्ही सामने आज रात्री होत आहेत. पैकी एक चांगला सामना आज अर्जेंटीना वि. बेल्जियम यांच्यात  बघायला मिळणार आहे. अर्जेंटीनाचा फॉर्म मधे असलेला कर्णधार मेस्सीवर सर्व सामन्याची दारोमदार आहे.

अर्जेंटीनाचा देव लिओनेल मेस्सी

मेस्सीला संघातील खेळाडु कसे साथ देतात त्यावरही अर्जेंटीनाचा विजय अवलंबुन असेल. दुसरीकडे बेल्जियमचे ब्रुईन, ई.हजार्ड,  डी. ऑरीजी, यांच्यावर बेल्जियमची खरी भिस्त आहे. एक चांगला सामना थोड्याच वेळात बघायला मिळणार आहे. दुसरया सामन्यात नेदरलँड वि. कोष्टारिका या सामन्या नेदरलँड (नारंगी सेना) बाजी मारेल असे वाटते. नेदरलँडने या स्पर्धेत सर्वोत्तम कामगिरी नोंदवली आहे. कर्णधार रॉबीन व्हॅन पर्सी आणि रॉबेन ही जोडी सध्या फॉर्मात आहे. कोस्टारिका नेदरलँडच्या तुलनेत कमी अनुभवी असले तरी चमत्कार करु शकतात. परंतु सर्वाधिक विजयाची शक्यता नेदरलँडचीच वाटते. फुटबॉल विश्वचषकात एकापेक्षा एक सरस टीम असतांना केवळ एक गोल दोन गोलांवर विजय मिळत आहेत, हे पाहतांना बरे वाटत नाही. धडाकेबाज खेळात तीन चार गोल व्हावेत अर्थात असे होत नाही कारण दोनही संघ सक्षम असतात बचावाच्या बाबतीत तरीही असं सामन्यात दिसत नाही. -दिलीप बिरुटे

प्रचेतस Sat, 07/05/2014 - 21:47
हिग्युएनचा सुरेख गोल. त्याआधी मेस्सिने स्वत:भोवतीच गिरक्या घेत बेल्जियनांना नाचवलं ते केवळ लाजवाब.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 07/05/2014 - 23:25
बेल्जियमचा शेवटचा मिनिट आणि ते बाहेर जाणार काही प्रयत्न उत्तम होते. अर्जेंटीना सेमीफायनल मधे पोहोचले 1-0 दिलीप बिरुटे

हाडक्या Wed, 07/09/2014 - 16:36
फुटबॉल विश्वचषकात एकापेक्षा एक सरस टीम असतांना केवळ एक गोल दोन गोलांवर विजय मिळत आहेत, हे पाहतांना बरे वाटत नाही. धडाकेबाज खेळात तीन चार गोल व्हावेत अर्थात असे होत नाही कारण दोनही संघ सक्षम असतात बचावाच्या बाबतीत तरीही असं सामन्यात दिसत नाही.
बिरुटे सर, जर्मनीने तुमचं म्हणणं लईच मनावर घेतलं बघा. ब्राझीलवर तब्बल ७ (सात) गोल केलेत !! आता यात एक दोन विश्व-चषक निघतील ब्राझीलवाल्यांचे.. :)

हाडक्या Wed, 07/09/2014 - 16:50
फुटबॉल विश्वचषकात एकापेक्षा एक सरस टीम असतांना केवळ एक गोल दोन गोलांवर विजय मिळत आहेत, हे पाहतांना बरे वाटत नाही. धडाकेबाज खेळात तीन चार गोल व्हावेत अर्थात असे होत नाही कारण दोनही संघ सक्षम असतात बचावाच्या बाबतीत तरीही असं सामन्यात दिसत नाही.
बिरुटे सर, जर्मनीने तुमचं म्हणणं लईच मनावर घेतलं बघा. ब्राझीलवर तब्बल ७ (सात) गोल केलेत !! आता यात एक दोन विश्व-चषक निघतील ब्राझीलवाल्यांचे.. :)

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Wed, 07/09/2014 - 17:39
च्यायला, काल ब्राझील जे हरलं त्याच्यामुळे मला करमू नै राह्यलं सालं इतका बोगस खेळ झाला की दर मिनिटाला हळहळत होतो. काल जर्मनी इतकी सुरेख खेळली की १०-० झाले असते तरी मला वाईट वाट्लं नसतं. अजिबात खेळ करता आला नाही ब्राझीलला. दुस-या हाफ मधे ब्राझीलने आक्रमण केलं परंतु तेव्हा खूप उशीर झालेला होता. संपूर्ण जर्मनी संघ गोल करायच्या मुड मधे होता आणि ब्राझील कुठे कुठे झाकू असं चाललेलं होतं. एक ऑसकरचा गोल सोडला आणि काही आक्रमणात गोल करण्याची संधी मिळाली परंतु गोल करता आला नाही. पण सामना केवळ सुप्पर झाला. जर्मनी निर्विवाद विजयी होते. त्यांनी ब्राझीलवासियांनाही आपल्या खेळाने वेड लावलं. असो, ब्राझील काय अन जर्मनी काय खेळेल त्याच्या बाजूने आपण नैका. आमचा झेंडा आता जर्मनीचा. :) आज अर्जेंटीना आणि नेदरलँड यांच्यात नेदरलँड जिंकेल असे वाटते. एकटा मेस्सी काही करु शकत नाही. बाकी, खेळ पाहू कालच्या सामन्यासारखा मजा यावी. म्हणजे झोपेचं केलेल्या बलिदानाचं काही वाटत नाही. -दिलीप बिरुटे

हाडक्या Wed, 07/09/2014 - 19:26
ब्राझील कुठे कुठे झाकू असं चाललेलं होतं
हा हा हा ..!! आमचा या वेळचा ब्राझील-विरोध (आणि नेहमीचे युरोपीय फुटबॉल समर्थन) काल कामी आले. सगळे ब्राझील समर्थक मित्र फोन बंद करून बसले होते. आज 'सिल्वा नव्हता रे' (नेमार नव्हे!), नायतर सिल्वाने दोन तीन तरी वाचवले असते म्हणे.. :D

वेल्लाभट Sun, 07/06/2014 - 08:58
नेदरलँड जिंकले !!!!!! पण कोस्टा रिका ने मनं जिंकली राव.... लई चिवट. जबराट !आवडले लोक. सेमी फायनल मधे कुणाला सपोर्ट करू कळत नाहीये. पण नाही; नेदरलँड च. सही खेळ करताय्त. लुई वॅन हाल.... नेदरलँड मॅनेजर... भावी युनायटेड मॅनेजर आहे ही सुखद बाब आहे.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 07/12/2014 - 22:39
आज ब्राझील आणि नेदरलँड यांच्यात तिसर्‍या स्थानासाठी सामना होत आहे, ब्राझील आपली आबरु वाचवतो का एवढाच तो प्रश्न. बाकी उद्या अर्जेंटीना वि. जर्मनी या सामन्यात जर्मनीची बाजू वरचढ दिसते आहे. अर्जेंटीनाकडे मेस्सी सोडला तर दुसरा खेळाडूचे नाव दिसत नाही. मेस्सीपेक्षा जर्मनांकडे भरपुर आक्रमण आहे, उत्तम पासेस आहेत आणि गोल करण्याची क्षमता त्यांच्या प्रत्येक खेळाडू दिसते. हा सामना मला जर्मनी वि. मेस्सी असा वाटतो.

(छायाचित्र फिफावरुन) -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sun, 07/13/2014 - 17:55

विश्वचषकात अतिशय सुरेख खेळ करणारे आणि स्पर्धेत ब्राझीलचा पराभव करुन विजय मिळवणारे नेदरलँडचे हिरो.

रॉबिन व्हॅन पर्सी                      जॉर्जिनो विनाल्ड                  डॅले ब्लिंड

 

मंडळी, कालचा ब्राझीलसाठी प्रतिष्ठेचा असलेला सामनाही ब्राझीलला ३-० ने गमवावा लागला. जर्मनीकडून झालेल्या मानहानिकारक पराभवातून ब्राझील सावरलेच नाहीत. नेदरलँडने या विश्वचषकात रसिकांची मनं जिंकली असे मी म्हणेन. रॉबिन व्हॅन पर्सी, डॅले ब्लिंडने आणि शेवटी  जॉर्जिनो विनाल्डमने गोल करुन थाटात विजयी समारोप या स्पर्धेचा केला.


आज जर्मनी आणि अर्जेंटीनाचा सामना रात्री साडेबारा वाजता होतोय. बघायला विसरु नका. जर्मनीचीच विजयाची शक्यता आहे.

-दिलीप बिरुटे

स्वाती दिनेश Sun, 07/13/2014 - 19:51
म्याच साठी जर्मनी बिअरचे क्यान घेऊन स्टेडियम्स,स्पोर्ट्बार,ब्रांडॅनबुर्ग टोअर अशा पब्लिक व्ह्यूइंग प्लेसेस मध्ये तय्यार आहे...

प्रचेतस Mon, 07/14/2014 - 01:03
हिग्युएनने गोल केला पण ऑफसाईड असल्याने पंचांनी दिला नाही. जर्मनी परत बचावले तत्पुर्वी मध्यरक्षक श्वाईनस्टायगरला पिवळे कार्ड मिळाले.

प्रचेतस Mon, 07/14/2014 - 01:19
हाफ टाइम ०-० जर्मनांचा हेडर अर्जेण्टीनाच्या गोलपोस्टच्या क्रॉस बारला धडकून माघारी.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Mon, 07/14/2014 - 02:27
दोन्ही संघाच्या बचावाच्या धोरणामुळे सामना अधिकच्या वेळात पोहच्लाय. राहिलेल्या तीस मिनिटात कोण गोल करतंय ते पाहू या....नाही तर आहेच पेनाल्टी शूट.

प्रचेतस Mon, 07/14/2014 - 03:18
पेनल्टी शूट आउट दोन्ही संघांसाठी विलक्षण वेदनादायी आणि अन्यायकारक असते. सामना अतिरिक्त वेळेत संपला हे चांगले झाले.

स्वाती दिनेश Mon, 07/14/2014 - 10:00
काल जर्मनी वि अर्जेंटिना.... मेर्केलबाई वचन दिल्याप्रमाणे म्याच बघायला जातीने हजर राहिल्या होत्या.. म्याचची सुरुवात झाल्यापासून दोघेही संघ सावध खेळत होते. नंतर थोडा धसमुसळेपणा वाढला पण बचाव भक्कम होता.. क्लोजला शेवटच्या ५ मि.त बदलून ग्योट्झंला आणला योगीने आणि त्याने गोल केला.. लगेच इकडे रस्त्यावर गाड्यांचे हॉर्न्स्,पिपाण्या वाजवणे चालू झाले.. स्वाती

श्रीगुरुजी Mon, 07/14/2014 - 12:52
मस्त सामना झाला. अपेक्षेप्रमाणेच जर्मनीच जिंकले. हरल्यानंतर मेस्सीच्या चेहर्‍यावरील पराभवाच्या वेदना बघवत नव्हत्या. श्वाईनस्टायगरची कमाल आहे. कालच्या सामन्यात त्याला किमान ७-८ वेळा पाडले गेले (किंवा तो पडला). शेवटी तर उजव्या भुवईखालून रक्त पण आले. पण पट्ठ्या डगमगला नाही. शेवटच्या क्षणापर्यंत त्याने सामना सोडला नाही. इतक्या दुखापतीनंतरसुद्धा खेळत राहण्याचा त्याचा निर्धार कौतुकास्पद होता. तशा दोन्ही संघांनी बर्‍याच संधी गमाविल्या. पण गोट्झेने केलेला गोल अप्रतिम होता आणि दोन्ही संघातला तोच मुख्य फरक ठरला.

खटपट्या Sat, 06/28/2014 - 09:56
माझे अंदाज खालीलप्रमाणे ब्राझील वि चिली - ब्राझील (ब्राझील जिंकावा असे वाटतेय. जबरी सामना होणार आहे) कोलंबिया वि उरुग्वे - कोलंबिया (उरुग्वे जिंकावे असे वाटतेय) नेदरलँड वि. मेक्सिको - मेक्सिको कोस्टारिका वि. ग्रीस - कोस्टारिका जिंकावा असे वाटतेय फ्रान्स वि. नायजेरिया - नायजेरिया जिंकावा असे वाटतेय. पण सामना जबरी होणार जर्मनी वि अल्जेरिया - जर्मनी अर्जेंटीना वि. स्वित्झर्लंड - हा अजून एक सामना मस्त होणार आहे. मेसिमुळे आर्जेन्टिना विजयी होईलही त्यातल्या त्यात फक्त जर्मनीची खात्री देता येतेय.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 06/28/2014 - 10:01
>>>ब्राझील वि चिली - ब्राझील (ब्राझील जिंकावा असे वाटतेय. जबरी सामना होणार आहे) +१. आजचा सामना लैच जबरी होणार आहे. ब्राझील जिंकेलच. च्यायला, या ब्राझीलने माझं नाक ठेवलं पाहिजे. नै तर आम्हाला झेंडा बदलनं आलं. ;) -दिलीप बिरुटे

जे.पी.मॉर्गन Sat, 06/28/2014 - 11:38
ब्राझील, उरुग्वे, नेदरलँड्स, कोस्टारिका, फ्रान्स, जर्मनी, आर्जेन्टिना, बेल्जियम आपला झेंडा नेदरलँड्सचा! जे.पी.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 06/28/2014 - 21:52
नेयमारने दिलेल्या कॉर्नवर डेव्हीडने पहिला गोल १९व्या मिनिटाला नोंदवला. १-० झ़़्कास सामना सुरु आहे, सुंदर चाली आणि ब्राझीलचे सुरेख आक्रमण. नेयमार तर मैदानभर खेळतोय. मजा येतेय. -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 06/28/2014 - 22:07
चिलीच्या सँचेझ ने केला बॉ एक गोल. ब्राझीलच्या गोलकीपरला फार अवघड असा हा स्ट्रोक नव्हता. :( -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 06/28/2014 - 23:27
हुल्क,फ्रेड,नेयमार यांनी आक्रमणं केली परंतु चिलीच्या बचावापुढे ब्राझीलची दाळ काही शिजेना. सेकंड हाफ मधेही निकाल लागला नाही, आता अतिरिक्त वेळेत काय होतं ते बघुया. -दिलीप बिरुटे (ब्राझीलवर नाराज झालेला)

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 06/28/2014 - 23:55
दुस-या अतिरिक्त वेळेत केला तर ब्राझीलच गोल करेल असे त्यांचे आक्रमण पाहता वाटते नै तर पेनाल्टी शुट वर जातोच आहे सामना. आणि तिथे ब्राझील बाजी मारेल असे वाटते. -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sun, 06/29/2014 - 00:15
अतिशय रोमांचकारी सामना आता पेनॉल्टी शुटवर पोहचलाय. ब्राझीलची सर्व मदार आता गोलकिपर ज्युलियो सेसर वर आहे, तो किती गोल वाचवतो आणि ब्राझील स्टार खेळाडू किती गोल करतात, चिली किती करतील एकदम भारी सामना. निकाल आता काही क्षणावर येऊन पोहचलाय. -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sun, 06/29/2014 - 00:21
ज्युलियो सेसर ने दुसराही गोल वाचवला सिंपली ग्रेट. ब्राझीलला मात्र दुसरा गोल करता आला नाही. तिस-या शॉटवर ब्राझील २-०. चिलीने गोल केला. २-१. ब्राझीलला चौथा शॉटचे रुपांतर गोल मधे करता आले नाही. चिलीने दुसरा गोल नोंदवला. २-२. नेयमारचा फटका आहे आता. गोल. ३-२ चिलीचा शेवटचा फटका बारला लागून गेला.... ब्राझील विजयी.... ३-२.... सुप्प्पर म्याच.... :) -दिलीप बिरुटे

प्रचेतस Sun, 06/29/2014 - 00:32
मायला, दिवसभर भटकून आता घरी आलो. नशिबाने पेनल्टी शूटाऔट बघता आले. बिरुटे सरांना दुसर्या संघाचा झेंडा हाती घ्यायची वेळ आली नाही हे नशिब. :)

प्रचेतस Sun, 06/29/2014 - 16:20
आज सकाळी हायलाईट्स पाहताना ब्राझीलचा खेळ बराच अवसानाघातकी वाटला. गोल करण्याच्या संधी दवडणे, ढिसाळ बचाव, मध्यरक्षक आणि बचावपटूंचे इकडेतिकडे बागडणे. एकंदरित लुइज फिलिप स्कोलरींना विद्यार्थ्यांवर लै मेहनत करावी लागणार आहे असे दिसते कारण पुढचे पेपर अधिकाधिक अवघड होत जातील.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sun, 06/29/2014 - 16:38
गोल करण्याच्या काही सोपे चान्सेस गेले याच्याशी सहमत काही फटके आणि काही पासेस ऐनवेळी फसले आणि गोल करण्याची संधी गेली याच्याशी सहमत आहे. आक्रमण केले परंतु वाया गेले. आपण म्हणता त्या प्रमाणे फिलिप सेठ विद्यार्थ्यांवर मेहनत घेतील. काल मैदानावर हातवारे करु करु आणि खेळाडुंना सांगू सांगू थकुन गेलेले दिसले. :) -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sun, 06/29/2014 - 16:00
स्पेनला ज्यांनी पळता भुई थोडी अशी ज्यांची अवस्था केली अशा नेदरलँडचा सामना आज मेक्सिकोशी रंगणार आहे. नेदरलँडचे वॅन पर्सी आणि रॉबेन पूर्ण जोशात आहेत. नेदरलँडने बी गृपमधे सर्व सामने जिंकले आहेत. तीन सामन्यात दहा गोल नोंदवले आहेत. मेक्सिकोच्या तुलनेत नेदरलँड आजच्या विजयाचा दावेदार आहे असे मला वाटते. मेक्सिकोचा गोलरक्षक गुलेर्मो ओचोआ हाही फार्मात आहे, तीन सामन्यात फक्त एक गोल स्वीकारला आहे. एकूणच दोन्ही संघातला आजचा सामना रंगतदार होणार आहे, पटावर नेदरलँड जिंकेल असे वाटत असले तरी मेक्सिकोही काही चमत्कार करु शकतो. -दिलीप बिरुटे

प्रचेतस Sun, 06/29/2014 - 16:16
नारिंगी सेनाच हां सामना जिंकणार असे वाटत आहे. मेक्सिको बचावात जरी मजबूत असले तरी आक्रमणाची धार त्यांच्यात नाही. एकंदरीत डचांचे आक्रमण विरुद्ध मेक्सिकनांचा बचाव. सामना रंगतदार होईल असे वाटते.

खटपट्या Mon, 06/30/2014 - 02:54
कोस्टारिकाचा अनपेक्षित गोल कोस्टा रिका १ - ० ग्रीस अजून एक विचित्र गोष्ट बघायला मिळाली कोस्टारिकाचा एक खेळाडू मैदानाबाहेर खुर्चीत आराम करत होता त्यालाही पिवळे कार्ड दाखवले

खटपट्या Mon, 06/30/2014 - 04:08
कोस्टारिकाच्या गोलकीपर ने जबरदस्त बचाव केला. कोस्टारिका चा आघाडीपटू काम्प्बेल ला जखडून ठेवले गेले आणि जेव्हा त्याला संधी मिळाली तेव्हा त्याचे गोलात रुपांतर करता आले नाही

प्रचेतस Mon, 06/30/2014 - 17:40
काल डच आणि मेक्सिकनांमधला सामना जबरदस्त झाला. मेक्सिकन गोलरक्षक ओचोओने जबरदस्त गोल सेव्हज केले. डच गोलरक्षकाने पण बरेच गोल वाचवले. वेस्ले श्न्यायडरने ८८ व्या मिनिटाला आपल्या ताकदीचे प्रदर्शन करत मारलेल्या तूफानी गोलमुळे डचांना बरोबरी करता आली. इंज्युरी टाईम मध्ये रॉबेनने मात्र पडल्याचे नाटकीय प्रदर्शन करत रेफ्रींकडून पेनल्टी किक ढापली आणि डचांना विजयी केले.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Mon, 06/30/2014 - 19:42
मेक्सिकोला शेवटची काही मिनिटे सांभाळता आली नाहीत आणि ते विजयी होता होता राहीले. मेक्सिकोचा गोलरक्षक ओचोओनो किमान तीन गोल वाचवलेत तोच म्यान ऑफ दी म्याचचा हक्कदार होता. श्वायडरचा फटका केलवळ लाजवाब ओचोओ त्या फटक्याकडे केवळ पाहात राहीला. आपण म्हणता तसं रॉबेनचे पडण्याचे नाटक योग्य वेळी कामाला आले आणि नेदरलँडला दुसरा गोल करता आला. नेदरलँड जरी आठमधे पोहचले आणि त्यांचा खेळ असाच राहीला तर मला नै वाटत की ग्रीस किंवा कोस्टारिका पुढे त्यांचा शनिवारी काही निभाव लागेल. कालचा नेदरलँडचा खेळ तेवढा मला भावला नाही. -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Mon, 06/30/2014 - 19:48
फ्रान्स वि. नायजेरियाचा सामना थोड्या वेळाने सुरु होईल. जर्मनी आणि अल्जेरियाचा रात्री दीड वाजता सामना आहे, हा सामना पाहणं काही शक्य नाही. फ्रान्स वि. नायजेरियात कोण जिंकेल काय सांगता येत नाय, हा सामना नक्की पाहु. जर्मनी अल्जेरियाचा सामना थेट इंजॉय करणा-या मिपाकरांनी जर्मनी आणि अल्जेरियाच्या सामन्याचा थेट वृत्तांत लिहावा. :) -दिलीप बिरुटे

प्रचेतस Mon, 06/30/2014 - 20:12
फ्रान्स जिंकेल असं वाटतंय. एकतर गटसाखळीत त्यांनी सुरेख प्रदर्शन केलंय आणि त्यांच्या स्ट्रायकर करीम बेन्झेमा पूर्ण भरात आहे. बाकी तसं पाहता फ्रान्सला तगडी प्रतिस्पर्धी अजून भेटलाच नाही. नायाजेरियाही तसा कमजोरच असल्याने हा पेपर फ्रेंचांना सोपा जावा.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Mon, 06/30/2014 - 23:24
दूसरा गोल काय सेल्फ झाला की फ्रांस ने केला काय समजले नाही 2-0 खेळ संपला फ्रांस विजयी. रटाळ खेळ वाटला. दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Tue, 07/01/2014 - 08:30
गोलरक्षकाने हाताने बॉल अजून दूर ढकलला असता तर हा गोल झाला नसता. फ्रांसच्या खेळाडुंच्या चांगल्या उड्या वाया गेल्या आणि पोग्बोला चांगला चान्स मिळाला आणि बॉल गोलपोष्टमधे रवाना झाला. चित्रफित आवडली. नेहमीच संग्रही ठेवावी अशी. धन्स. -दिलीप बिरुटे

शिद Tue, 07/01/2014 - 03:53
अल्जेरिया जर्मनीला तगडी स्पर्धा देत आहे. ९० मी. पुर्ण होऊन सुद्धा दोन्ही देशांचा एकही गोल नाही. Thomas Müller ने केलेल्या पासवर André Schürrle ने ९२ मी. बॅकप्लिप करत सुरेख गोल डागला आहे. आता शेवटच्या ८ मी. जर अल्जेरिया कडून गोल झाला नाही तर जर्मनी विजयी.

शिद Tue, 07/01/2014 - 04:04
Mesut Özil चा अल्जेरियन गोली व २ डिफेंडरना भेदून १०९ मी. जबरा गोल. आणि अश्या रीतीने जर्मनीचा विजय व अल्जेरियाचे तगडे आव्हान संपुष्टात.

शिद Tue, 07/01/2014 - 04:25
Abdelmoumene Djabou ने १२१ मी. गोल करुन अल्जेरियाचा थोडा का होईना पण मान राखला. अल्जेरियाने जर्मनीला तशी कडवी झुंज दिली व शेवटच्या ९० मी. पर्यंत एकही गोल होऊ दिला नाही हे महत्वाचं.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Tue, 07/01/2014 - 08:25
चित्रफिती चांगल्या डकवल्यात. कसं काय आणायच्या आणि कोठून ? म्हणजे पुढच्या सामन्याच्या वेळी काही क्षण आवडलेले वगैरे टाकायला ! :) -दिलीप बिरुटे

कोट्या धीश Tue, 07/01/2014 - 10:11
जर्मनीने जरी match जिंकली तरी अल्जेरियाने मने जिंकली काय जबरी खेळत होते लेकाचे, जर्मनी सारख्या तगड्या team सोबत खेळत असल्याचे काहीही tension नव्हते चिली नंतर कुठल्या team ने इतके impress केले असेल तर ते अल्गेरिया.... hats off to their spirit & फ्रांस ला आता पर्यंत तुलनेत कमी ताकदवान संघासोबत खेळावे लागले होते , so कदाचित याचा फटका त्यांना जर्मनी सोबत खेळताना बसू शकतो

निनाद मुक्काम पोस्ट जर्मनी Tue, 07/01/2014 - 17:46
दरवेळी प्रत्येक विश्वचषक सामन्यात एखादी आफ्रिकन टीम आपला जलवा दाखवते अर्थात पुढच्या स्पर्धेत ते कुठे असतात हे पाहण्यासारखे असते, जो जीता वही सिकंदर १९६२ साली चीन जिंकला पण भारताने मन जिंकले असे ,मानण्यात काय हशील त्यापेक्षा १९७१ कधीही जास्त स्फूर्तिदायक आहे . काल रस्त्यावर लोक धमाल करत होते, एकटा अल्जेरियन चाहता आपला झेंडा खांद्यावर घेऊन ताठ मानेने त्या गर्दीतून वाट काढत जात होता , कोणीही त्याची हुर्या उडवली नाही , माझ्या परिचयाचे अनेक तुर्की हे जर्मनीला पाठिंबा देत होते . हे विशेष धर्मा पेक्ष्या देश मोठा ज्या देशात आपले भवितव्य आहे हा व्यावहारिक दृष्टीकोन तुर्की समाजात रुजावा ही जर्मनीच्या दृष्टीने चांगली गोष्ट आहे.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Tue, 07/01/2014 - 21:41
अर्जेंटीना वि. स्वित्झर्लंड सामना सुरु आहे खेळाची अकरा मिनिटे संपत आलीय. अजून दोघंही एकमेकांना आजमावित आहे, असे वाटते. मेस्सीवरच लक्ष केंद्रीत आहे सध्या. आणि अर्जेंटीनाच जिंकेल असे वाटते. -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Tue, 07/01/2014 - 21:58
मेस्सीच्या बुटाला चिकटून चाललेल्या चेंडुची नजाकत खासच पण. सामना सत्तावीसव्या मिनिटाला पोहोचतोय पण अजुनही कोणत्याच संघाला गोल करता आला नाही. स्वित्झर्लंडचा एक चांगला प्रयत्न पण गोलरक्षकामुळे तो प्रयत्न विफल झाला. -दिलीप बिरुटे

शिद Wed, 07/02/2014 - 01:28
मेस्सीने स्विट्झर्लंडच्या मधल्या व बचाव फळीला झुलवत खरचं सुंदर पास केला. त्याबदल्यात तो आजच्या मॅचचा सामनावीर ठरला. Argentina Goal स्विट्झर्लंडने जबरदस्त कडवी झुंज दिली पण त्यांना शेवट पर्यंत काही गोल करता आला नाही. स्विट्झर्लंडला १२१ मी. ला बरोबरी करण्याची एक संधी मिळाली होती Blerim Dzemaili च्या हेडरच्या प्रयत्नाने पण दुर्दैवाने बॉल पोलवर लागून री-बाऊंड झाला.

शिद Wed, 07/02/2014 - 02:22
बेल्जिअम वि. अमेरिका सामन्याचा हाल्फ टाईम झालाय पण हवी तशी मजा येत नाही. थोडाफार रटाळ खेळ चालू आहे दोन्ही बाजूंनी. बघू आता पुढच्या हाल्फमध्ये काय होतं ते.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Fri, 07/04/2014 - 08:28
मंडळी, आजचे दोनही सामने अतिशय रंगतदार होणार आहेत. फ्रान्स वि. जर्मनी या सामन्यात जर्मनी भक्कम वाटत आहेत. जर्मनीची मधली फळी भक्कम आहे, लिलया पास देऊन खोलवर उभे असलेल्या खेळाडूकडे दिलेल्या पासेसचे गोलमधे रुपांतर झाल्याचे आपल्याला दिसते. कर्णधार लेहाम आणि मध्यफळीतील ओझीलवर जर्मनीची खरी भिस्त आहे. जर्मनीच्या संघाचा फॉर्म हा समोरच्या संघाच्या तोडीवर बराच अवलंबून असतो म्हणजे त्यांचा फॉर्म उंचावतो. संघातील उत्कृष्ट आणि समतोल संघ म्हणुन ज्याचा उल्लेख होतोय तो फ्रांस जर्मनीला कदाचित भारी पडू शकेल. मध्यरक्षक,बचावफळी आणि स्ट्रायकर यांचा पूर्ण भरलेला असलेला हा संघ पण जर्मनीविरुद्ध खेळतोय त्यामुळे त्यांचा खेळ तितकाच उंचावला तर ते जिंकू शकतील असे वाटाते. दुस-या ब्राझील वि. कोलंबिया सामन्यातही मजा येणार आहे. यजमान संघावर पूर्णपणे दबाव असणार आहे. संपूर्ण स्पर्धेत नेयमारच्या भरवशावर ब्राझील दिसत आहे. नेयमारनेही अतिशय कौशल्यपूर्ण खेळ केलाय. पण काही सामन्यात त्याला प्रतिस्पर्धी संघाने गुंडाळून टाकलंय, प्रचंड कोंडी केलीय आणि त्या घेरावातून त्याला बाहेर पडता आले नाही. गेल्या सामन्यात तर त्याला गोलही करता आला नाही. डॅनियल अल्वेस, मार्सेलो आणि ऑस्कर, हुल्क,फ्रेड यांनी जर खेळ चांगला केला प्रतिस्पर्धी संघावर आक्रमण केलं आणि खोलवर उभ्या असलेल्या नेयमारला उत्तम पासेस मिळाले तर ब्राझील जिंकेल. फुटबॉलचा सुपरस्टार मॅराडोना लेखात एका लेखात म्हणतो की, 'ब्राझीलकडे मिडफील्डमधून पास देणारा उत्तम खेळाडू नाही, ऑस्कर वगळता' या आणि काही उणिवा ब्राझीलच्या आहेत. मॅराडोनाच्या भाषेत म्हणायचं तर, ''विश्वविजेता म्हणुन दिसावेत असे कोणतेही गुण ब्राझीलमधे दिसत नाही'' :( कोणी काही म्हणत असले तरी ब्राझीलच जिंकेल असं माझं मत आहे, आपणही या रंगतदार सामन्यांचे साक्षीदार व्हाल, असे मला वाटते. तर भेटूच फ्रान्स वि. जर्मनीच्या सामन्यावेळी रात्री साडे नऊ वाजता. काय काम असतील ती साडेनऊच्या आत होऊ द्या. :) -दिलीप बिरुटे

प्रचेतस Fri, 07/04/2014 - 08:41
बाकी फ्रान्स विरुद्ध जर्मनी हा सामना भलताच रंगतदार होईल. आतापर्यंत फ्रान्सच्या गटातले संघ तुलनेने बरेच दुबळे होते आणि बादफेरीतल्या पहिल्या सामन्यातही दुबळ्या संघाबरोबरच लढत झाली त्यामुळे फ्रान्सचा खर्‍या अर्थाने कस अजून लागलाच नाही. त्याउलट जर्मनी पहिल्या मोठ्या विजयानंतर जरा ढेपाळलेले दिसतात अर्थात त्यांनी नंतर जे काय विजय मिळवले ते विलक्षण शिस्तबद्धतेमुळेच. नेमारच्या कोंडीबद्दल सहमत. पण इथेच मेस्सी आणि नेमारमधला फरक अधोरेखीत होतो. मेस्सीने कोंडीतून मार्ग काढत काढतच अफलातून खेळ केलाय आणि गोल करण्याबरोबरच देखणे पासेस देऊन विजयचा मार्ग सुकर केला. बाकी पुढच्या फेर्‍यांत मजा टिकून राहावी म्हणूनच दुसर्‍या सामन्यांत ब्राझील जिंकावा असे वाटतेय.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Fri, 07/04/2014 - 09:10

   ब्राझील स्पेशल स्क्वॅड

       

     नेयमार.                  ऑस्कर             फ्रेड                  मार्सिलो            हुल्क.

श्रीगुरुजी Fri, 07/04/2014 - 12:52
अमेरिकन भूमीवर युरोपिअन संघ कधीही विश्वविजेते ठरलेले नाहीत. युरोपच्या भूमीवर मात्र अमेरिकन संघाने विश्वविजेतेपद मिळविले आहे. हा इतिहास अमेरिकन संघांच्या बाजूने आहे. याच भरवश्यावर ब्राझील, अर्जेंटिना, कोलंबिया व कोस्टा रिका असतील. परंतु उपांत्यपूर्व फेरीत प्रवेश केलेले ८ संघ बघता, ब्राझील, अर्जेंटिना, नेदरलँड्स व जर्मनी हे उपांत्य फेरीत पोहोचतील असं वाटतंय. कोलंबिया व फ्रान्स आपल्या प्रतिस्पर्ध्यांना धक्का देऊ शकतील. तेवढी क्षमता त्यांच्यात आहे. पण बेल्जिअम व कोस्टा रिकाला फारशी संधी नाही. अंतिम फेरीत जर्मनी व नेदरलँड्स यापैकी एकजण नक्की असणार.

sagarpdy Fri, 07/04/2014 - 15:51
नेदरलँड्स साखळी सामन्यातच गारद होणार असं बऱ्याच लोकांना वाटलं होतं. मागच्या स्पर्धेवेळी जशी जर्मनीची तरुण टीम होती तशी नेदरलँड्स ची या वेळची आहे (अर्थात तेवढी तांत्रिकदृष्ट्या चांगली वाटत नसली तरी). पठ्ठ्यानी कठीण सामन्यात विजयश्री या ना त्या मार्गे मिळवलीच (१००% रेकॉर्ड आहे स्पर्धेत). स्वतःच्या तांत्रिक कमतरतांवर अधिक शारीरिक खेळ व 'टोटल फुटबॉल' चे तत्त्व यांनी मात करत आहेत.स्वित्झर्लंड प्रमाणेच बेल्जियम देखील आर्जेन्टिनाला कडवी झुंज देऊ शकतो. जर हा सामनाही १२० मिनिटापर्यंत लांबला तर अर्जेन्तिनाला थकव्यामुळे नेदरलँड्स ला सामोरे जाणे सोपे राहणार नाही. माझ्या मते अंतिम सामना ब्राझील वि. नेदरलँड्स असा अंतिम सामना पण बघायला मिळू शकेल.

sagarpdy Fri, 07/04/2014 - 16:15
नेदरलँड्स साखळी सामन्यातच गारद होणार असं बऱ्याच लोकांना वाटलं होतं. मागच्या स्पर्धेवेळी जशी जर्मनीची तरुण टीम होती तशी नेदरलँड्स ची या वेळची आहे (अर्थात तेवढी तांत्रिकदृष्ट्या चांगली वाटत नसली तरी). पठ्ठ्यानी कठीण सामन्यात विजयश्री या ना त्या मार्गे मिळवलीच (१००% रेकॉर्ड आहे स्पर्धेत). स्वतःच्या तांत्रिक कमतरतांवर अधिक शारीरिक खेळ व 'टोटल फुटबॉल' चे तत्त्व यांनी मात करत आहेत.स्वित्झर्लंड प्रमाणेच बेल्जियम देखील आर्जेन्टिनाला कडवी झुंज देऊ शकतो. जर हा सामनाही १२० मिनिटापर्यंत लांबला तर अर्जेन्तिनाला थकव्यामुळे नेदरलँड्स ला सामोरे जाणे सोपे राहणार नाही. माझ्या मते अंतिम सामना ब्राझील वि. नेदरलँड्स असा होईल

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Fri, 07/04/2014 - 23:10
फ्रान्स ला निरोप द्यायची वेळ येत आहे असे वाटते. 78 मिनिटांचा खेळ संपत येतोय. सर्व क्षेत्रात संपन्न सक्षम अशा खेळाडूचा भरणा असलेल्या फ्रान्सला अजुन गोल नोंदवता आलेला नाही. असेच राहिले तर शेवटी काही चमत्कार करतील ते असे काही वाटत नाही.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Fri, 07/04/2014 - 23:29
बेन्झिमा ला शेवटच्या काही क्षणात संधी आली होती पण जमले नाही. जर्मनी 1-0ने विजयी. चांगला सामना झाला. आता ब्राझिलचा सामना पाहण आहे पण झोप येतेय. हजर होतो एक डुलकी मारून. दिलीप बिरुटे

प्रचेतस Fri, 07/04/2014 - 23:26
शेवटचे ३० सेकंद बाकी असताना बेन्झेमाचा जोरकस प्रयत्न जर्मन गोलरक्षक न्यूमरने विफल केला. जर्मनी उपांत्य फेरीत.

शिद Sat, 07/05/2014 - 01:45
सामना चालू होतो न होतो तोच नेमारने दिलेल्या कॉर्नर-किकच्या पास वर कॅप्टन सिल्वाचा ७ व्या मी. बाझिलचा पहीला गोल.

शिद Sat, 07/05/2014 - 02:44
हाफ टाईम मध्ये दोन्ही टिमकडून जबरदस्त झटापटीचा सामना झाला. आता बघू पुढच्या हाफ मध्ये काय होतं ते.

शिद Sat, 07/05/2014 - 03:18
ब्राझिलचा गोलकिपर सिजरच्या चुकीमुळे त्याला पिवळं कार्ड मिळालं पण त्याचबरोबर कोलंबियाला पेनल्टी किकचे बक्षीस. मिळालेल्या संधीचा फायदा घेत जेम्स रॉड्रिग्जने कोलंबियासाठी ८० व्या मी. पहीला गोल केला. जेम्स रॉड्रिग्जचा ह्या वर्ल्डकप मधील ६ वा गोल. गोल्डन बुटाकडे वाटचाल.

शिद Sat, 07/05/2014 - 03:25
कोलंबियन गोलकिपरला गोलपोस्ट वरुन किक मारताना अडथळा आणल्यामुळे ब्राझिलचा कॅप्टन सिल्वाला पंचातर्फे पिवळं कार्ड. Silva ब्राझिल जर जिंकून सेमी-फायनलला पोहोचली तर सिल्वा केलेल्या चुकीमुळे त्या मॅचला मुकणार.

प्रचेतस Sat, 07/05/2014 - 08:22
बिरुटे सरांसाठी आणि एकंदरीतच सर्व फूटबॉल शौकिनांसाठी लै धक्कादायक. नेमार विश्वकरंडक स्पर्धेतून बाहेर. एकंदरीत ब्राझीलच्या पुढच्या वाटचालीला हा प्रचंड धक्का आहे.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 07/05/2014 - 10:05
च्यायला, आमचा भरवसा नेयमारवर त्याच्या आक्रमणामुळे प्रतिस्पर्धी संघावर दडपण यायचं. आता आमचं काय खरं नाय दिसत. जर्मनी जाते वाटतं अंतिम सामन्यात. :( -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 07/05/2014 - 21:15
अर्जेंटीना वि. बेल्जियम आणि नेदरलँड वि.कोस्टारिका असे दोन्ही सामने आज रात्री होत आहेत. पैकी एक चांगला सामना आज अर्जेंटीना वि. बेल्जियम यांच्यात  बघायला मिळणार आहे. अर्जेंटीनाचा फॉर्म मधे असलेला कर्णधार मेस्सीवर सर्व सामन्याची दारोमदार आहे.

अर्जेंटीनाचा देव लिओनेल मेस्सी

मेस्सीला संघातील खेळाडु कसे साथ देतात त्यावरही अर्जेंटीनाचा विजय अवलंबुन असेल. दुसरीकडे बेल्जियमचे ब्रुईन, ई.हजार्ड,  डी. ऑरीजी, यांच्यावर बेल्जियमची खरी भिस्त आहे. एक चांगला सामना थोड्याच वेळात बघायला मिळणार आहे. दुसरया सामन्यात नेदरलँड वि. कोष्टारिका या सामन्या नेदरलँड (नारंगी सेना) बाजी मारेल असे वाटते. नेदरलँडने या स्पर्धेत सर्वोत्तम कामगिरी नोंदवली आहे. कर्णधार रॉबीन व्हॅन पर्सी आणि रॉबेन ही जोडी सध्या फॉर्मात आहे. कोस्टारिका नेदरलँडच्या तुलनेत कमी अनुभवी असले तरी चमत्कार करु शकतात. परंतु सर्वाधिक विजयाची शक्यता नेदरलँडचीच वाटते. फुटबॉल विश्वचषकात एकापेक्षा एक सरस टीम असतांना केवळ एक गोल दोन गोलांवर विजय मिळत आहेत, हे पाहतांना बरे वाटत नाही. धडाकेबाज खेळात तीन चार गोल व्हावेत अर्थात असे होत नाही कारण दोनही संघ सक्षम असतात बचावाच्या बाबतीत तरीही असं सामन्यात दिसत नाही. -दिलीप बिरुटे

प्रचेतस Sat, 07/05/2014 - 21:47
हिग्युएनचा सुरेख गोल. त्याआधी मेस्सिने स्वत:भोवतीच गिरक्या घेत बेल्जियनांना नाचवलं ते केवळ लाजवाब.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 07/05/2014 - 23:25
बेल्जियमचा शेवटचा मिनिट आणि ते बाहेर जाणार काही प्रयत्न उत्तम होते. अर्जेंटीना सेमीफायनल मधे पोहोचले 1-0 दिलीप बिरुटे

हाडक्या Wed, 07/09/2014 - 16:36
फुटबॉल विश्वचषकात एकापेक्षा एक सरस टीम असतांना केवळ एक गोल दोन गोलांवर विजय मिळत आहेत, हे पाहतांना बरे वाटत नाही. धडाकेबाज खेळात तीन चार गोल व्हावेत अर्थात असे होत नाही कारण दोनही संघ सक्षम असतात बचावाच्या बाबतीत तरीही असं सामन्यात दिसत नाही.
बिरुटे सर, जर्मनीने तुमचं म्हणणं लईच मनावर घेतलं बघा. ब्राझीलवर तब्बल ७ (सात) गोल केलेत !! आता यात एक दोन विश्व-चषक निघतील ब्राझीलवाल्यांचे.. :)

हाडक्या Wed, 07/09/2014 - 16:50
फुटबॉल विश्वचषकात एकापेक्षा एक सरस टीम असतांना केवळ एक गोल दोन गोलांवर विजय मिळत आहेत, हे पाहतांना बरे वाटत नाही. धडाकेबाज खेळात तीन चार गोल व्हावेत अर्थात असे होत नाही कारण दोनही संघ सक्षम असतात बचावाच्या बाबतीत तरीही असं सामन्यात दिसत नाही.
बिरुटे सर, जर्मनीने तुमचं म्हणणं लईच मनावर घेतलं बघा. ब्राझीलवर तब्बल ७ (सात) गोल केलेत !! आता यात एक दोन विश्व-चषक निघतील ब्राझीलवाल्यांचे.. :)

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Wed, 07/09/2014 - 17:39
च्यायला, काल ब्राझील जे हरलं त्याच्यामुळे मला करमू नै राह्यलं सालं इतका बोगस खेळ झाला की दर मिनिटाला हळहळत होतो. काल जर्मनी इतकी सुरेख खेळली की १०-० झाले असते तरी मला वाईट वाट्लं नसतं. अजिबात खेळ करता आला नाही ब्राझीलला. दुस-या हाफ मधे ब्राझीलने आक्रमण केलं परंतु तेव्हा खूप उशीर झालेला होता. संपूर्ण जर्मनी संघ गोल करायच्या मुड मधे होता आणि ब्राझील कुठे कुठे झाकू असं चाललेलं होतं. एक ऑसकरचा गोल सोडला आणि काही आक्रमणात गोल करण्याची संधी मिळाली परंतु गोल करता आला नाही. पण सामना केवळ सुप्पर झाला. जर्मनी निर्विवाद विजयी होते. त्यांनी ब्राझीलवासियांनाही आपल्या खेळाने वेड लावलं. असो, ब्राझील काय अन जर्मनी काय खेळेल त्याच्या बाजूने आपण नैका. आमचा झेंडा आता जर्मनीचा. :) आज अर्जेंटीना आणि नेदरलँड यांच्यात नेदरलँड जिंकेल असे वाटते. एकटा मेस्सी काही करु शकत नाही. बाकी, खेळ पाहू कालच्या सामन्यासारखा मजा यावी. म्हणजे झोपेचं केलेल्या बलिदानाचं काही वाटत नाही. -दिलीप बिरुटे

हाडक्या Wed, 07/09/2014 - 19:26
ब्राझील कुठे कुठे झाकू असं चाललेलं होतं
हा हा हा ..!! आमचा या वेळचा ब्राझील-विरोध (आणि नेहमीचे युरोपीय फुटबॉल समर्थन) काल कामी आले. सगळे ब्राझील समर्थक मित्र फोन बंद करून बसले होते. आज 'सिल्वा नव्हता रे' (नेमार नव्हे!), नायतर सिल्वाने दोन तीन तरी वाचवले असते म्हणे.. :D

वेल्लाभट Sun, 07/06/2014 - 08:58
नेदरलँड जिंकले !!!!!! पण कोस्टा रिका ने मनं जिंकली राव.... लई चिवट. जबराट !आवडले लोक. सेमी फायनल मधे कुणाला सपोर्ट करू कळत नाहीये. पण नाही; नेदरलँड च. सही खेळ करताय्त. लुई वॅन हाल.... नेदरलँड मॅनेजर... भावी युनायटेड मॅनेजर आहे ही सुखद बाब आहे.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 07/12/2014 - 22:39
आज ब्राझील आणि नेदरलँड यांच्यात तिसर्‍या स्थानासाठी सामना होत आहे, ब्राझील आपली आबरु वाचवतो का एवढाच तो प्रश्न. बाकी उद्या अर्जेंटीना वि. जर्मनी या सामन्यात जर्मनीची बाजू वरचढ दिसते आहे. अर्जेंटीनाकडे मेस्सी सोडला तर दुसरा खेळाडूचे नाव दिसत नाही. मेस्सीपेक्षा जर्मनांकडे भरपुर आक्रमण आहे, उत्तम पासेस आहेत आणि गोल करण्याची क्षमता त्यांच्या प्रत्येक खेळाडू दिसते. हा सामना मला जर्मनी वि. मेस्सी असा वाटतो.

(छायाचित्र फिफावरुन) -दिलीप बिरुटे

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sun, 07/13/2014 - 17:55

विश्वचषकात अतिशय सुरेख खेळ करणारे आणि स्पर्धेत ब्राझीलचा पराभव करुन विजय मिळवणारे नेदरलँडचे हिरो.

रॉबिन व्हॅन पर्सी                      जॉर्जिनो विनाल्ड                  डॅले ब्लिंड

 

मंडळी, कालचा ब्राझीलसाठी प्रतिष्ठेचा असलेला सामनाही ब्राझीलला ३-० ने गमवावा लागला. जर्मनीकडून झालेल्या मानहानिकारक पराभवातून ब्राझील सावरलेच नाहीत. नेदरलँडने या विश्वचषकात रसिकांची मनं जिंकली असे मी म्हणेन. रॉबिन व्हॅन पर्सी, डॅले ब्लिंडने आणि शेवटी  जॉर्जिनो विनाल्डमने गोल करुन थाटात विजयी समारोप या स्पर्धेचा केला.


आज जर्मनी आणि अर्जेंटीनाचा सामना रात्री साडेबारा वाजता होतोय. बघायला विसरु नका. जर्मनीचीच विजयाची शक्यता आहे.

-दिलीप बिरुटे

स्वाती दिनेश Sun, 07/13/2014 - 19:51
म्याच साठी जर्मनी बिअरचे क्यान घेऊन स्टेडियम्स,स्पोर्ट्बार,ब्रांडॅनबुर्ग टोअर अशा पब्लिक व्ह्यूइंग प्लेसेस मध्ये तय्यार आहे...

प्रचेतस Mon, 07/14/2014 - 01:03
हिग्युएनने गोल केला पण ऑफसाईड असल्याने पंचांनी दिला नाही. जर्मनी परत बचावले तत्पुर्वी मध्यरक्षक श्वाईनस्टायगरला पिवळे कार्ड मिळाले.

प्रचेतस Mon, 07/14/2014 - 01:19
हाफ टाइम ०-० जर्मनांचा हेडर अर्जेण्टीनाच्या गोलपोस्टच्या क्रॉस बारला धडकून माघारी.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Mon, 07/14/2014 - 02:27
दोन्ही संघाच्या बचावाच्या धोरणामुळे सामना अधिकच्या वेळात पोहच्लाय. राहिलेल्या तीस मिनिटात कोण गोल करतंय ते पाहू या....नाही तर आहेच पेनाल्टी शूट.

प्रचेतस Mon, 07/14/2014 - 03:18
पेनल्टी शूट आउट दोन्ही संघांसाठी विलक्षण वेदनादायी आणि अन्यायकारक असते. सामना अतिरिक्त वेळेत संपला हे चांगले झाले.

स्वाती दिनेश Mon, 07/14/2014 - 10:00
काल जर्मनी वि अर्जेंटिना.... मेर्केलबाई वचन दिल्याप्रमाणे म्याच बघायला जातीने हजर राहिल्या होत्या.. म्याचची सुरुवात झाल्यापासून दोघेही संघ सावध खेळत होते. नंतर थोडा धसमुसळेपणा वाढला पण बचाव भक्कम होता.. क्लोजला शेवटच्या ५ मि.त बदलून ग्योट्झंला आणला योगीने आणि त्याने गोल केला.. लगेच इकडे रस्त्यावर गाड्यांचे हॉर्न्स्,पिपाण्या वाजवणे चालू झाले.. स्वाती

श्रीगुरुजी Mon, 07/14/2014 - 12:52
मस्त सामना झाला. अपेक्षेप्रमाणेच जर्मनीच जिंकले. हरल्यानंतर मेस्सीच्या चेहर्‍यावरील पराभवाच्या वेदना बघवत नव्हत्या. श्वाईनस्टायगरची कमाल आहे. कालच्या सामन्यात त्याला किमान ७-८ वेळा पाडले गेले (किंवा तो पडला). शेवटी तर उजव्या भुवईखालून रक्त पण आले. पण पट्ठ्या डगमगला नाही. शेवटच्या क्षणापर्यंत त्याने सामना सोडला नाही. इतक्या दुखापतीनंतरसुद्धा खेळत राहण्याचा त्याचा निर्धार कौतुकास्पद होता. तशा दोन्ही संघांनी बर्‍याच संधी गमाविल्या. पण गोट्झेने केलेला गोल अप्रतिम होता आणि दोन्ही संघातला तोच मुख्य फरक ठरला.
नमस्कार मंडळी, फुटबॉल फिवरने आता चांगलाच जोर धरलाय हौसे नवशे सर्वच आता फुटबॉलची चर्चा करु लागले आहेत. आपणही मिपावर पहिल्या फेरीतील सामन्यांचा आनंद घेतला आहे. आता बाद फेरीतील सामने सुरु होत आहेत जो जिंकेल तो पुढे जाईल. पहिल्या फेरीत भले भले बाहेर पडले. पोर्तुगाल, स्पेन,इटली,इंलंड,यांनी चांगला खेळ करुनही ते बाहेर पडलेत. पोर्तुगाल केवळ एकट्या रोनोल्डोच्या भरवशावर राहीले आणि सरासरी आवश्यक असतांनाही घानाचा पराभव करुनही परतीच्या मार्गावर लागावं लागलं. बाकीच्या खेळाडुंनी चांगला खेळ करायला पाहिजे होता.

इमारत..

vaibhav deshmukh ·

आयुर्हित Sat, 06/28/2014 - 23:00
खुप छान कविता! भावना पोचल्या!! स्वप्न बघायला उद्द्युक्त करणे हे देखील एक महत्त्वाचे कार्य आहे, जे अर्थव्यवस्थेला चालना देण्याला मदतच करते. उदा: लहानपणी एक कविता ऐकलेली ...... गणपत वाणी बीडी पितांना चावायची नुसतीच काडी आणि मनाशीच म्हणायचा या जागेवर बांधिन मी माडी. यावरुन टकमक पहायला लावणे हेच तर ध्येय आहे त्या उच्चभ्रु अलिशान इमारतींचे! प्रस्थापितांचे डोळस अनुकरणच असंख्य लहान खुराड्य़ांचे उच्चभ्रु अलिशान इमारतींमध्ये रुपांतर करण्याची ताकद निर्माण करु शकतात!

पैसा Mon, 06/30/2014 - 08:41
अजून सफाईदार लिहिता येईल. काही ठिकाणी प्रवाह जरा अडखळल्यासारखा वाटला पण रेग्युलर लिहीत रहा.

आयुर्हित Sat, 06/28/2014 - 23:00
खुप छान कविता! भावना पोचल्या!! स्वप्न बघायला उद्द्युक्त करणे हे देखील एक महत्त्वाचे कार्य आहे, जे अर्थव्यवस्थेला चालना देण्याला मदतच करते. उदा: लहानपणी एक कविता ऐकलेली ...... गणपत वाणी बीडी पितांना चावायची नुसतीच काडी आणि मनाशीच म्हणायचा या जागेवर बांधिन मी माडी. यावरुन टकमक पहायला लावणे हेच तर ध्येय आहे त्या उच्चभ्रु अलिशान इमारतींचे! प्रस्थापितांचे डोळस अनुकरणच असंख्य लहान खुराड्य़ांचे उच्चभ्रु अलिशान इमारतींमध्ये रुपांतर करण्याची ताकद निर्माण करु शकतात!

पैसा Mon, 06/30/2014 - 08:41
अजून सफाईदार लिहिता येईल. काही ठिकाणी प्रवाह जरा अडखळल्यासारखा वाटला पण रेग्युलर लिहीत रहा.
लेखनविषय:
कविता
काव्यरस
शांतरस
इमारत.. मी टकमक पाहतो त्या उच्चभ्रु अलिशान इमारतीकडॆ जीला गर्व जाणवतो स्वत:च्या उच्च्भ्रु अस्मितेचा आणि तिच्या प्रस्थापित संस्कॄतीचा म्हणुनच; ती हसते माझ्य़ा खुज्या अस्तित्वाकडॆ बघुन.. रंगबेरंगी प्रकाशात ती सजते पिवळ्य़ा कांतीची नववधु भासते आता तीलाही जाणवते स्वत:मधील एक हुकमी अस्तित्व मग; ती स्वत:च्या साहेबांचे अनुकरण करते आणि काही फ़ुटाच्या अंतरावर असलेल्या माझ्य़ाकडॆ व माझ्य़ासारख्या असंख्य लहान खुराड्य़ांकडॆ बघुन ती स्वत:ताला पुन्हा एकदा प्रस्थापित करते....! वैभव देशमुख २३८

मनमोहक बाली : ०६ : गालुंगन, बालीचा सर्वात मोठा उत्सव

डॉ सुहास म्हात्रे ·

बॅटमॅन Fri, 06/27/2014 - 23:56
मी पयला!!!!!! च्यामारी मी, इतकेसे बाली बेट पण साला सौंदर्य किती कुटून कुटून भरावे त्याला कै लिमिट???? अफाट प्रकार आहे सगळा. _/\_

एस Sat, 06/28/2014 - 00:13
जंगलाने झाकलेले पर्वत पाणी साठवतात आणि ते नद्यांच्या रूपाने वर्षभर मानवाला देतात.
आपल्याकडे उलटे आहे. वरील वाक्य कंठशोष करत कितीतरी दशके पर्यावरणवादी सांगत आले आहेत. आपण आधी जंगले उजाड करतो आणि मग डोंगरांनाही फोडून तिथे गुंठेवारी काढतो. लक्ष्मीरस्त्यावर दोन्हीं बाजूंनी असे पेंजोर लावायचा इरादा आहे. कसे दिसेल बरे! गेलाबाजार शनिवारवाड्याच्या बुरुजांवर लावून पाहूया. बुरुज अर्ध्यापर्यंत असे पीतांबर सरोंग नेसले आहेत आणि वर पेंजोर झुलत आहेत. वाह! :-)

डॉ सुहास म्हात्रे Sat, 06/28/2014 - 11:06
आपल्या पर्वत-जंगलांच्या काळजीबद्दल म्हणावे तितके थोडेच आहे ! लक्ष्मीरस्त्यावर दोन्हीं बाजूंनी असे पेंजोर लावायचा इरादा आहे. कसे दिसेल बरे! गेलाबाजार शनिवारवाड्याच्या बुरुजांवर लावून पाहूया. बुरुज अर्ध्यापर्यंत असे पीतांबर सरोंग नेसले आहेत आणि वर पेंजोर झुलत आहेत. वाह! भन्नाट कल्पना. प्रयोग करून पाहण्यासारखा आहे :)

आयुर्हित Sat, 06/28/2014 - 00:56
पर्यट्क आकर्षित करण्यासाठी बालीकडुन भारताला खुप बोध घेण्यासारखा आहे! १)रिसोर्ट जंगलात आहे की जंगल रिसोर्ट मध्ये असा प्रश्न पडण्याइतपत घनदाट झाडी आहेत. २)पायवाटा आणि रस्ते सोडले की सर्वीकडे हिरवळ्च हिरवळ आहे. जमीन कोठेही दिसत नाहि. ३)निसर्गरम्य वातावरणासोबत मानवनिर्मीत उत्क्रुष्ट कोरिवकाम असलेले पुतळे व मंदिरे डोळ्याचे पारणे फिटते ४)देवळात पुजेच्या साहित्यासाठी कागद वा प्लॅस्टिकच्या पिशव्या न वापरता बांबूच्या आणि केळीच्या पानांचा वापर करणे. प्रत्येक पेंजोरची कलात्मक नक्षी फारच सुंदर आहे. बालीची पारंपरिक दिनदर्शिका २१० दिवसाची आहे, ह्याचा ज्योतिषिय आधार काय आहे? (शुक्राचा सुर्याभोवती फिरण्याचा काल २२४.७ दिवसाचा आहे. पहाटे शुक्राची चांदणी दिसण्याचा काही संबंध आहे का?)

डॉ सुहास म्हात्रे Sat, 06/28/2014 - 11:01
तुमच्या मतांशी सहमत आहे. बालीची पारंपरिक दिनदर्शिका २१० दिवसाची आहे, ह्याचा ज्योतिषिय आधार काय आहे? (शुक्राचा सुर्याभोवती फिरण्याचा काल २२४.७ दिवसाचा आहे. पहाटे शुक्राची चांदणी दिसण्याचा काही संबंध आहे का?) ती दिनदर्शिका हिंदू धर्माशी निगडीत आहे असं म्हणतात. पण वर वर पाहता मला तरी ते फारच गुंतागुंतीचे प्रकरण आहे असे वाटले. इथे सविस्तर माहिती आहे. त्यातल्या काही विशेष गोष्टी अश्या: १. आठवड्यांच्या दिवसांना 'वार' असेच म्हणतात. २. आठवड्यात एका पासून १० पर्यंत दिवस असू शकतात (एकवारा ते दशवारा आठवडा). ३. आठवड्यात काही वार अनेकदा येऊ शकतात आणि ते एकमेकाशी सलगही असू शकतात.

आयुर्हित Sat, 06/28/2014 - 12:23
पावुकोण दिनदर्शिकात दाखविल्या प्रमाणे सप्तवार पद्ध्ती हि आपल्या शक किंवा ग्रेगोरियन दिनदर्शिकेप्रमाणे ३० आठवड्याचा एक वर्ष हे कळले. फक्त वर्ष केव्हा सुरु होते हे़ कळले नाही.

डॉ सुहास म्हात्रे Sat, 06/28/2014 - 16:05
दर २१० दिवसांचा कालखंड संपला की पुढच्या वर्षाचा पहिला दिवस येतो. त्यामुळे ग्रोगॉरियन दिनदर्शिकेशी, सुर्याच्या भ्रमणाशी अथवा ऋतुंशी बाली वर्षांचा काही ताळमेळ नसतो. त्यामुळे एका ग्रेगॉरियन वर्षात(३६५ दिवसांत) एकापेक्षा जास्त बाली वर्षे (प्रत्येकी २१० दिवस) येत असल्याने एका ग्रेगॉरियन वर्षात बालीचे वार्षिक सण दोनदोनदा येतात. उदाहरणार्थ, खाली दिलेल्या गालुंगन आणि कुनिंगनच्या ग्रेगॉरियन तारखा पहा: Year(G)...Galungan.........Kuningan 2013.........March 27...........April 6 2013.........October 23.........November 2 2014.........May 21..............May 31 2014.........December 17......December 27 2015.........July 15..............July 25

आयुर्हित Sun, 06/29/2014 - 12:16
दिलेल्या तारखांची ग्रहस्थिती ही भिन्न आहे. काहीहि सारखे नाही.त्यामूळे ग्रोगॉरियन दिनदर्शिकेशी, सुर्याच्या भ्रमणाशी अथवा ऋतुंशी बाली वर्षांचा काही ताळमेळ नसतो, हेच खरे!

रेवती Sat, 06/28/2014 - 03:10
सुरेख गुढ्या आहेत, अपल्याकडच्या फिक्या पडल्या असं वाटतय. शेताचे हिरवे फोटू खोटे आहेत की काय इतके चांगले दिसतायत. अवांतर- बाली प्रवासवर्णनाचा ५ वा भाग (आणखीही काही धगे) मला उघडता आला नाही. ते वाचल्यावर तिकडे प्रतिसाद देईन.

यशोधरा Sat, 06/28/2014 - 06:49
सुरेख! हिरवाई पाहून डोळे निवले. आपल्याकडे असे दृश्य कधी दिसणार? इथे तर असलेले डोंगर, पर्वत सपाट करायची अहमहमिका लागलेली आहे! :( असलेले सौंदर्य मातीमोल करत आहेत.

चौकटराजा Sun, 06/29/2014 - 07:20
देशीदेशी का जावे ....केल्याने देशाटन ...हे का म्हटले आहे हे आपल्या लेखांवरून कळते. भारतीय व एक्दम पाश्चात्य या खेरीज मध्यपूर्व मगोलियन, अग्नेय आशियन अशा विविध संस्कतीत किती नवनवीन गोष्टी पाहायला मिळतात. आता यातीलच पहा त्या गुढ्या , तोरणे, फुलांच्या परड्या देखील आपण कधी न पाहिलेल्या. आपण मिपाचे सदस्य नसतो तर . असा एक निबंध लिहायला हवा. आपण पुणेकर आहात हे आमचे कवढे भाग्य की वरचेवर भेट होऊन माहितीत भर पडते. जुग जुग जियो साहब ! जाता जाता - पेठकर काका व मी एकाच वयाचे.त्यानी दुसर्या एका धाग्यात रंग उजळला ज्या ऐवजी रंग उधळला असे वाचले. वयामुळे माझी ही समस्या तीच ...हा गालूंगन शब्द वाचताना मी एकदम 'गाल चुम्बन अलिंगन' असे काही वाचून गेलो.

डॉ सुहास म्हात्रे Mon, 06/30/2014 - 20:34
तुमच्या सारखे रसिक वाचक आहेत म्हणूनच तर ही प्रवासवर्णने लिहायला मजा येत आहे. त्यात कट्ट्यात होणारी प्रत्यक्ष भेट ही तर दुधात साखर !! पेठकर काका व मी एकाच वयाचे.त्यानी दुसर्या एका धाग्यात रंग उजळला ज्या ऐवजी रंग उधळला असे वाचले. वयामुळे माझी ही समस्या तीच ...हा गालूंगन शब्द वाचताना मी एकदम 'गाल चुम्बन अलिंगन' असे काही वाचून गेलो. :)

तुमचा अभिषेक Sun, 06/29/2014 - 12:28
रिसॉर्टचे फोटो अप्रतिम, त्या हिरवाईत कुठेही कृत्रिमता वाटत नाहीये बालीकरांची रंगीबेरंगी टोपी आपल्या लहान पोरांना दिली तर जाम खूश होतील.. :)

डॉ सुहास म्हात्रे Mon, 06/30/2014 - 20:45
सबंध बालीचे निसर्गाशी इतके घट्ट आणि एकसंध नाते आहे की दोघांना वेगळे करणे शक्यच होत नाही. कोठेही कृत्रिमपणे निसर्गाला घासूनपुसून अट्टाहासाने शिस्तीत बसवायचा प्रयत्न दिसत नाही. बालीमध्ये नागरिक, संस्कृती आणि निसर्ग हे एकाच एकत्र कुटुंबाचे सहृदय घटक असल्याचे सारखे जाणवते. टोपीचं म्हणाल तर लहान पोरंच का म्हणून... हा मोठा पोरगाही (अस्मादिक) ती टोपी घालून जाम खूष होताच की !

दिपक.कुवेत Sun, 06/29/2014 - 13:37
भाग ५ आणि ६ मेहमीप्रमाणेच मनमोहक. हिरवाई अगदि दृष्ट लागण्यासारखी आहे.

डॉ सुहास म्हात्रे Mon, 06/30/2014 - 20:49
"बालीच्या प्रेमात न पडणारा माणूस विरळाच" असे म्हणतात यात अजिबात अतिशयोक्ती नाही याची मी खात्री देतो :)

राजेंद्र मेहेंदळे गुरुवार, 07/03/2014 - 19:35
प्रवासवर्णन आणि फोटो दोन्ही सुरेख चालु आहेत. एक से एक फोटो बघुन कधी ना कधी बालीला जायचा विचार पक्का होत आहे. तो आजोबा आणि नातू फोटो आपल्याला फार आवडला राव..घरोघरी..आपले देशोदेशी प्रेमळ आजोबा :)

डॉ सुहास म्हात्रे गुरुवार, 07/03/2014 - 20:26
ती आजोबा-नातू जोडगोळी पाहिली आणि हा प्रसंग कोकणातला म्हणूनही खपून जाईल असे वाटले. गाडीतून गडबडीत काढल्याने तंत्रदृष्ट्या चांगला आला नाही पण तो प्रसंग मनात भरल्याने इथे टाकावाच लागला :)

बॅटमॅन Fri, 06/27/2014 - 23:56
मी पयला!!!!!! च्यामारी मी, इतकेसे बाली बेट पण साला सौंदर्य किती कुटून कुटून भरावे त्याला कै लिमिट???? अफाट प्रकार आहे सगळा. _/\_

एस Sat, 06/28/2014 - 00:13
जंगलाने झाकलेले पर्वत पाणी साठवतात आणि ते नद्यांच्या रूपाने वर्षभर मानवाला देतात.
आपल्याकडे उलटे आहे. वरील वाक्य कंठशोष करत कितीतरी दशके पर्यावरणवादी सांगत आले आहेत. आपण आधी जंगले उजाड करतो आणि मग डोंगरांनाही फोडून तिथे गुंठेवारी काढतो. लक्ष्मीरस्त्यावर दोन्हीं बाजूंनी असे पेंजोर लावायचा इरादा आहे. कसे दिसेल बरे! गेलाबाजार शनिवारवाड्याच्या बुरुजांवर लावून पाहूया. बुरुज अर्ध्यापर्यंत असे पीतांबर सरोंग नेसले आहेत आणि वर पेंजोर झुलत आहेत. वाह! :-)

डॉ सुहास म्हात्रे Sat, 06/28/2014 - 11:06
आपल्या पर्वत-जंगलांच्या काळजीबद्दल म्हणावे तितके थोडेच आहे ! लक्ष्मीरस्त्यावर दोन्हीं बाजूंनी असे पेंजोर लावायचा इरादा आहे. कसे दिसेल बरे! गेलाबाजार शनिवारवाड्याच्या बुरुजांवर लावून पाहूया. बुरुज अर्ध्यापर्यंत असे पीतांबर सरोंग नेसले आहेत आणि वर पेंजोर झुलत आहेत. वाह! भन्नाट कल्पना. प्रयोग करून पाहण्यासारखा आहे :)

आयुर्हित Sat, 06/28/2014 - 00:56
पर्यट्क आकर्षित करण्यासाठी बालीकडुन भारताला खुप बोध घेण्यासारखा आहे! १)रिसोर्ट जंगलात आहे की जंगल रिसोर्ट मध्ये असा प्रश्न पडण्याइतपत घनदाट झाडी आहेत. २)पायवाटा आणि रस्ते सोडले की सर्वीकडे हिरवळ्च हिरवळ आहे. जमीन कोठेही दिसत नाहि. ३)निसर्गरम्य वातावरणासोबत मानवनिर्मीत उत्क्रुष्ट कोरिवकाम असलेले पुतळे व मंदिरे डोळ्याचे पारणे फिटते ४)देवळात पुजेच्या साहित्यासाठी कागद वा प्लॅस्टिकच्या पिशव्या न वापरता बांबूच्या आणि केळीच्या पानांचा वापर करणे. प्रत्येक पेंजोरची कलात्मक नक्षी फारच सुंदर आहे. बालीची पारंपरिक दिनदर्शिका २१० दिवसाची आहे, ह्याचा ज्योतिषिय आधार काय आहे? (शुक्राचा सुर्याभोवती फिरण्याचा काल २२४.७ दिवसाचा आहे. पहाटे शुक्राची चांदणी दिसण्याचा काही संबंध आहे का?)

डॉ सुहास म्हात्रे Sat, 06/28/2014 - 11:01
तुमच्या मतांशी सहमत आहे. बालीची पारंपरिक दिनदर्शिका २१० दिवसाची आहे, ह्याचा ज्योतिषिय आधार काय आहे? (शुक्राचा सुर्याभोवती फिरण्याचा काल २२४.७ दिवसाचा आहे. पहाटे शुक्राची चांदणी दिसण्याचा काही संबंध आहे का?) ती दिनदर्शिका हिंदू धर्माशी निगडीत आहे असं म्हणतात. पण वर वर पाहता मला तरी ते फारच गुंतागुंतीचे प्रकरण आहे असे वाटले. इथे सविस्तर माहिती आहे. त्यातल्या काही विशेष गोष्टी अश्या: १. आठवड्यांच्या दिवसांना 'वार' असेच म्हणतात. २. आठवड्यात एका पासून १० पर्यंत दिवस असू शकतात (एकवारा ते दशवारा आठवडा). ३. आठवड्यात काही वार अनेकदा येऊ शकतात आणि ते एकमेकाशी सलगही असू शकतात.

आयुर्हित Sat, 06/28/2014 - 12:23
पावुकोण दिनदर्शिकात दाखविल्या प्रमाणे सप्तवार पद्ध्ती हि आपल्या शक किंवा ग्रेगोरियन दिनदर्शिकेप्रमाणे ३० आठवड्याचा एक वर्ष हे कळले. फक्त वर्ष केव्हा सुरु होते हे़ कळले नाही.

डॉ सुहास म्हात्रे Sat, 06/28/2014 - 16:05
दर २१० दिवसांचा कालखंड संपला की पुढच्या वर्षाचा पहिला दिवस येतो. त्यामुळे ग्रोगॉरियन दिनदर्शिकेशी, सुर्याच्या भ्रमणाशी अथवा ऋतुंशी बाली वर्षांचा काही ताळमेळ नसतो. त्यामुळे एका ग्रेगॉरियन वर्षात(३६५ दिवसांत) एकापेक्षा जास्त बाली वर्षे (प्रत्येकी २१० दिवस) येत असल्याने एका ग्रेगॉरियन वर्षात बालीचे वार्षिक सण दोनदोनदा येतात. उदाहरणार्थ, खाली दिलेल्या गालुंगन आणि कुनिंगनच्या ग्रेगॉरियन तारखा पहा: Year(G)...Galungan.........Kuningan 2013.........March 27...........April 6 2013.........October 23.........November 2 2014.........May 21..............May 31 2014.........December 17......December 27 2015.........July 15..............July 25

आयुर्हित Sun, 06/29/2014 - 12:16
दिलेल्या तारखांची ग्रहस्थिती ही भिन्न आहे. काहीहि सारखे नाही.त्यामूळे ग्रोगॉरियन दिनदर्शिकेशी, सुर्याच्या भ्रमणाशी अथवा ऋतुंशी बाली वर्षांचा काही ताळमेळ नसतो, हेच खरे!

रेवती Sat, 06/28/2014 - 03:10
सुरेख गुढ्या आहेत, अपल्याकडच्या फिक्या पडल्या असं वाटतय. शेताचे हिरवे फोटू खोटे आहेत की काय इतके चांगले दिसतायत. अवांतर- बाली प्रवासवर्णनाचा ५ वा भाग (आणखीही काही धगे) मला उघडता आला नाही. ते वाचल्यावर तिकडे प्रतिसाद देईन.

यशोधरा Sat, 06/28/2014 - 06:49
सुरेख! हिरवाई पाहून डोळे निवले. आपल्याकडे असे दृश्य कधी दिसणार? इथे तर असलेले डोंगर, पर्वत सपाट करायची अहमहमिका लागलेली आहे! :( असलेले सौंदर्य मातीमोल करत आहेत.

चौकटराजा Sun, 06/29/2014 - 07:20
देशीदेशी का जावे ....केल्याने देशाटन ...हे का म्हटले आहे हे आपल्या लेखांवरून कळते. भारतीय व एक्दम पाश्चात्य या खेरीज मध्यपूर्व मगोलियन, अग्नेय आशियन अशा विविध संस्कतीत किती नवनवीन गोष्टी पाहायला मिळतात. आता यातीलच पहा त्या गुढ्या , तोरणे, फुलांच्या परड्या देखील आपण कधी न पाहिलेल्या. आपण मिपाचे सदस्य नसतो तर . असा एक निबंध लिहायला हवा. आपण पुणेकर आहात हे आमचे कवढे भाग्य की वरचेवर भेट होऊन माहितीत भर पडते. जुग जुग जियो साहब ! जाता जाता - पेठकर काका व मी एकाच वयाचे.त्यानी दुसर्या एका धाग्यात रंग उजळला ज्या ऐवजी रंग उधळला असे वाचले. वयामुळे माझी ही समस्या तीच ...हा गालूंगन शब्द वाचताना मी एकदम 'गाल चुम्बन अलिंगन' असे काही वाचून गेलो.

डॉ सुहास म्हात्रे Mon, 06/30/2014 - 20:34
तुमच्या सारखे रसिक वाचक आहेत म्हणूनच तर ही प्रवासवर्णने लिहायला मजा येत आहे. त्यात कट्ट्यात होणारी प्रत्यक्ष भेट ही तर दुधात साखर !! पेठकर काका व मी एकाच वयाचे.त्यानी दुसर्या एका धाग्यात रंग उजळला ज्या ऐवजी रंग उधळला असे वाचले. वयामुळे माझी ही समस्या तीच ...हा गालूंगन शब्द वाचताना मी एकदम 'गाल चुम्बन अलिंगन' असे काही वाचून गेलो. :)

तुमचा अभिषेक Sun, 06/29/2014 - 12:28
रिसॉर्टचे फोटो अप्रतिम, त्या हिरवाईत कुठेही कृत्रिमता वाटत नाहीये बालीकरांची रंगीबेरंगी टोपी आपल्या लहान पोरांना दिली तर जाम खूश होतील.. :)

डॉ सुहास म्हात्रे Mon, 06/30/2014 - 20:45
सबंध बालीचे निसर्गाशी इतके घट्ट आणि एकसंध नाते आहे की दोघांना वेगळे करणे शक्यच होत नाही. कोठेही कृत्रिमपणे निसर्गाला घासूनपुसून अट्टाहासाने शिस्तीत बसवायचा प्रयत्न दिसत नाही. बालीमध्ये नागरिक, संस्कृती आणि निसर्ग हे एकाच एकत्र कुटुंबाचे सहृदय घटक असल्याचे सारखे जाणवते. टोपीचं म्हणाल तर लहान पोरंच का म्हणून... हा मोठा पोरगाही (अस्मादिक) ती टोपी घालून जाम खूष होताच की !

दिपक.कुवेत Sun, 06/29/2014 - 13:37
भाग ५ आणि ६ मेहमीप्रमाणेच मनमोहक. हिरवाई अगदि दृष्ट लागण्यासारखी आहे.

डॉ सुहास म्हात्रे Mon, 06/30/2014 - 20:49
"बालीच्या प्रेमात न पडणारा माणूस विरळाच" असे म्हणतात यात अजिबात अतिशयोक्ती नाही याची मी खात्री देतो :)

राजेंद्र मेहेंदळे गुरुवार, 07/03/2014 - 19:35
प्रवासवर्णन आणि फोटो दोन्ही सुरेख चालु आहेत. एक से एक फोटो बघुन कधी ना कधी बालीला जायचा विचार पक्का होत आहे. तो आजोबा आणि नातू फोटो आपल्याला फार आवडला राव..घरोघरी..आपले देशोदेशी प्रेमळ आजोबा :)

डॉ सुहास म्हात्रे गुरुवार, 07/03/2014 - 20:26
ती आजोबा-नातू जोडगोळी पाहिली आणि हा प्रसंग कोकणातला म्हणूनही खपून जाईल असे वाटले. गाडीतून गडबडीत काढल्याने तंत्रदृष्ट्या चांगला आला नाही पण तो प्रसंग मनात भरल्याने इथे टाकावाच लागला :)
=================================================================== मनमोहक बाली : ०१... ०२... ०३... ०४... ०५... ०६... ०७...

महाभारताची वेगळी कथा...

माधुरी विनायक ·

हाडक्या Fri, 06/27/2014 - 19:22
काय राव.. दोन इकडच्या तिकडच्या कथांची सरमिसळ आहे इथे. :) उगोलिनोची कथा आहे त्यात त्याला आणि त्याच्या मुलांना असे कैदेत ठेवलेले असते तेव्हा काही जणाना जगवायला इतर जण मरतात. आणि हे एक प्रसिध्द चित्र, Ugolino

मृत्युन्जय Fri, 06/27/2014 - 17:56
वेगळी म्हणुन वाचायला चांगली अशी कथा . पण या कथेव्यतिरिक्त आणि चोप्रांच्या महाभारताव्यतिरिक्त शकुनी कुठेही पंगू आहे असे वाचल्याचे ऐकीवात नाही. चूभूद्याघ्या

प्रचेतस Fri, 06/27/2014 - 18:10
सहमत आहे. उलट भीष्म शकुनीचे वर्णन करताना म्हणतो की शकुनिर्मातुलस्य ते ऽसौ रथ एकौ नराधिप परसज्य पाण्डवैर वैरं यॊत्स्यते नात्र संशयः || एतस्य सैन्या दुर्धर्षाः समरे ऽपरतियायिनः विकृतायुध भूयिष्ठा वायुवेगसमा जवे || हे नराधिपा, तुझा मातुल शकुनी एक रथी असून त्यानेच पांडवांशी हे वैर योजीले आहे. तो युद्ध करील ह्यात शंका नाही समोरच्या शत्रूंवर चालून जाणारी ह्याची सेना दुर्धर्ष असून ह्याचे विचित्र आयुधांनी युक्त असलेले सैन्य वायुप्रमाणे वेगवान आहे.

बॅटमॅन Fri, 06/27/2014 - 18:19
शकुनीची सेना कशीही असली तरी त्यामुळे तो पंगू नसेलच असे सांगता येत नाही. उदा. तैमुरलंग लंगडा होताच की.

प्रचेतस Sat, 06/28/2014 - 09:07
रथी म्हणजे रथारूढ योद्धा आणि महारथी किंवा अतीरथी म्हणजे एकाच रथात बसून कित्येक रथ्यांशी एकाच वेळी युद्ध करू शकणारे. महारथी आणि अतिरथी मधील अधिक श्रेष्ठ कोण याबद्दल महाभारत मुग्धच आहे पण काहीवेळा श्रेष्ठ योद्ध्यांना एकाचवेळी अतिरथ आणि महारथ असेही संबोधलेले आहे. उद्योगपर्वातील रथातिरथसंख्यान उपपर्वात कौरव आणि पांडवांतील रथी, महारथी आणि अतिरथी योद्ध्यांची संख्या दिलेली आहे. ह्यात दुर्योधन, दु:शासनादिक कौरवांना रथी, सिंधुराज जयद्रथाला द्वैरथी, शल्याला, द्रोण, भीष्म अतिरथी/महारथी तर कर्णाला परशुरामाच्या शापामुळे अर्धरथी मानले गेले आहे.

मृत्युन्जय Sat, 06/28/2014 - 10:16
अतिरथी हा महारथींपेक्षा श्रेष्ठ. फार कमी लोकांना अतिरथी म्हणुन संबोधिले गेले आहे. राम, कृष्ण, अर्जुन, कर्ण, द्रोणाचार्य, कृपाचार्य, भीष्म, क्रूतवर्मा, सात्यकी, भूरिश्र्वा, बाल्हिक, प्रद्युम्न, अनिरुद्ध, अभिमन्यु, द्रुष्ट्यद्युम्न, श्वेत हे सर्व अतिरथी होते. दुर्योधन आणि त्याचे १० भाऊ, अश्वत्थामा, घटोत्कच, वृषसेन, विराट, द्रुपद इत्यादी महारथी होते. अश्वत्थामाला काही ठिकाणी अतिरथी म्हटलेले आहे. भीम ८ रथांच्या योग्यतेचा होता (दुर्योधनापेक्षा कमी). एकावेळेस एक यौद्धा किती लोकांशी यशस्वीपणे लढु शकतो त्याप्रमाणे त्याला रथी, महारथी अथवा अतिरथीचा दर्जा मिळत असे. माझ्या माहितीनुसार एक अतिरथी एका वेळेस ६०००० सामान्य यौद्ध्यांशी यशस्वीपणे लढु शकत असे. याचा अर्थ असा की ६०००० सामान्य यौद्ध्यांमध्ये त्याला एकट्याला सोडल्यास तो त्याच्या शस्त्रांस्त्रांच्या बळावर त्यांच्यामधुन तरुन जाउ शकत असणार. भीमाला ८ रथांच्या योग्यतेचा अशासाथी म्हटलेले आहे की त्याच्याकडे इतरांच्या मानाने दिव्यास्त्रे कमी होती (माझे अनुमान). त्यामानाने ती दुर्योधनाकडे जास्त होती असे मानावे लागेल. पण भीम एकटा भल्याभल्यांना भारी पडला. आणि भीष्म आणि बाल्हिक सोडल्यास सर्वांना त्याने हरवले. एका युद्धात त्याने ३० कौरव मारले. ते ही कर्णासमोर ते लक्षात घेता त्याच्या ताकदीच्या जोरावर आणि निर्दयी स्वभावामुळे आणि रणमदात तो एकेकट्ञाला कधीही भारी पडत होता असे दिसेल. तर कर्णाला परशुरामाच्या शापामुळे अर्धरथी मानले गेले आहे. असे भीष्म म्हणतात. तेही केवळ कर्णाचा तेजोभंग करण्यासाठी आणि त्याला युद्धातुन बाजुला ठेवण्यासाठी. भीष्माच्या पाडावानंतर जेव्हा कर्ण भीष्माला भेटायला जातो तेव्हा भीष्म मान्य करतात की तो अर्जुनाच्या बरोबरीचा आहे. नंतर ते स्वतःच त्याला तो २ महारथ्यांच्या बरोबर असल्याचा निर्वाळा देतात. अर्थात तरीही त्याला अतिरथी मानत नहित. इतर बर्‍याच ठिकाणी मात्र कर्णाचा उल्लेख अतिरथी म्हणुन येतो.

कानडाऊ योगेशु Sun, 06/29/2014 - 00:03
अर्धरथी म्हणजे ज्याला रथातुन युध्द करता येते पण रथ चालवण्याचे कौशल्य मात्र तितकेसे नसते असा योध्दा. महाभारतात अर्जुनानेही रथ चालवल्याचे उल्लेख आले आहेत असे वाचल्याचे आठवते पण स्वतः सारथीपूत्र असुनदेखील कर्णाने स्वतः रथ हाकल्याचा उल्लेख महाभारतात नाही.कौरव व पांडवांना शस्त्रास्त्राचे जे शिक्षण मिळाले ते त्याकाळच्या रितिरिवाजानुसार परिपूर्ण असावे त्यामुळे सारथ्यापासुन सर्व शस्त्रे हाताळण्याचे योग्य शास्त्रीय शिक्षण त्यांना मिळाले असण्याची शक्यता असावी. पण कर्ण मात्र शिकला तो केवळ महत्वकांक्षा वा इन्स्टिंक्ट मुळे.त्यामुळे त्याच्या कौशल्यात ती परिपूर्णता कधीही नव्हती.उदाहरणच द्यायचे झाले तर जिम इन्स्ट्रक्टर चा उपयोग करुन शरीरसौष्ठव बनवणे व केवळ शरीर बनवण्याच्या इच्छेखातर स्वतःहुन व्यायाम वगैरे करुन शरीर बनवणे ह्यात जसा फरक आहे तसाच फरक कर्णाच्या व इतर कौरवपांडवांच्या कौशल्यात असावा.(शरीर बनवायला आहार ही तितकाच महत्वाचा असतो व त्याबाबतीत एक निष्णात जिम इन्स्ट्रक्टरच व्यवस्थित मार्गदर्शन करु शकतो.एकुण शरीरसौष्ठव बनवण्यात योग्य डायटचा जो रोल आहे तसाच रोल महारथी बनण्यात सारथ्यकौशल्याचा असावा. त्यामुळे एकुणच सर्वश्रेष्ठ धनुर्धर बनण्याच्या कर्णाच्या प्रयत्नांत ह्या सारथ्यकौशल्य शिकण्याच्या गोष्टीकडे अक्षम्य दुर्लक्ष झाले असु शकते.किंबहुना योग्य मार्गदर्शकच नसल्यामुळे त्याला ही गोष्ट कधी तशी स्ट्राईक झालीच नसावी. ह्याबाबतीत कर्ण मात्र तसा दुर्दैवीच म्हणावा लागेल.) अर्जुन कर्ण ह्या शेवटच्या निर्वाणीच्या युध्दावेळीही शल्य रथ सोडुन पळुन जातो पण केवळ रथ चालवता येत नसल्याने कर्ण असहाय होतो. व त्याची तिच कमतरता त्याचा बळी घेते.

विकास Fri, 06/27/2014 - 18:57
वर सांगितलेली रोचक कथा ऐकलेली आहे, पण खरे खोटे व्यासांनाच माहीत. :) त्यातच पुढे असे देखील होते की त्याने स्वतःच्या वडलांच्या हाडांचा वापर करून फासे तयार केले म्हणून तो जिंकायचा. (वडील मुलांसाठी हाडाची काडे करतात ते माहीत होते. हाडाचे फासे करणे नवीनच आय मीन फारच जुने!) Shakuni Temple विकीवरील माहितीप्रमाणे, महाभारतयुद्धानंतर शकुनी स्वर्गाला व्हाया केरळ गेला. स्थानिक समजुतीप्रमाणे, त्याने तेथे शंकराची पुजा केली आणि नंतर महात्मा (लॉर्ड) शकुनी होऊन तो स्वर्गाला गेला. त्याचे तेथे देऊळ पण आहे! वर दाखवलेले छायाचित्र त्या देवळाचे आहे. अजून एक लंगडण्यासंदर्भात गोष्ट ऐकलेली: महाभारत सिरीयल मधे निवडल्यानंतर गुफि पेंटलला म्हणे व्यक्तीगत आयुष्यात घोड्यावरून पडला. परीणामी व्यासांसमोर नाही पण चोप्रांसमोर तो लंगडत गेला. त्यांना ते आवडले आणि शेवटपर्यंत लंगडीचे राज्य त्याच्यावर (म्हणजे गुफी पेंटलवर) आले!

आगाऊ कार्टा Fri, 06/27/2014 - 19:48
शकुनीने वडलांच्या हाडांचा वापर करून फासे तयार केले नव्हते तर ते फासे जरासंधाच्या हाडांपासुन बनवलेले होते. त्यामुळे दान कोणीही मगितले तरी ते कौरवांच्या बजुनेच पडत असे. परंतु द्युताच्या प्रसंगी फासे फेकत असत तेव्हा भीम मोठ्याने ओरडत असे. भीमाच्या आवाजाने ते फासे थरथरत असत (कारण भीमाने जरासंधाला मारले होते) आणि दान नेमके पांडवांच्या बाजुने पडत असे. हे फक्त शकुनीच्या लक्षात आले तेव्हा त्याने दुर्योधनाला सांगुन भीमाल गप्प केले. त्यानंतरचे महाभारत सर्वांनाच माहित आहे.

विकास Fri, 06/27/2014 - 19:10
खालती गुगलबुक्स मधला संदर्भ आयफ्रेम मधे टाकला आहे, तो वाचता आले नाही तर सांगा. (कधी कधी भारतात वाचता येत नाही म्हणून). देवदत्त पटनाईक यांनी महाभारतावर बराच अभ्यास केला आहे. त्यामुळे त्यांच्या म्हणण्यात तथ्य असावे. (थोडक्यात: ह्या नंतरच्या लोककथा आहेत. बोकडाशी लग्न जैनांच्या महाभारतातून आले आहे. काही ठिकाणी शकुनीच्या भावांना आणि वडलांना भिष्माने नाही तर दुर्योधनाने मारले. तेंव्हा एखादा व्हिलन एकापद्धतीने का वागतो हे समजून घेणे पण महत्वाचे आहे... ) मला एक पडलेला प्रश्नः जर शकुनीला कौरवांचा इतका खुन्नस होता, तर तो सरळ पांडवांनाच जाऊन का मिळाला नाही? ;)

प्रसाद१९७१ Mon, 06/30/2014 - 14:10
जर शकुनीला कौरवांचा इतका खुन्नस होता, तर तो सरळ पांडवांनाच जाऊन का मिळाला नाही? >>>>>>> बाहेरुन जितके नुकसान करता येते त्यापेक्षा कीतीतरी पट जास्त नुकसान आत राहुन करता येते.

धन्या Fri, 06/27/2014 - 19:40
इथेही जन्म पत्रिका आणि ज्योतिषी आहे. म्हणजे हे खुळ अगदी महाभारत काळापासून आहे तर. :D कथा अतिशय रोचक आहे. पहिल्यांदाच वाचली.

मराठे Fri, 06/27/2014 - 21:09
गंमत म्हणून महाभारतातील सगळ्या अकल्पीत आणि असंभव गोष्टी काढून टाकल्या (उदा: वस्त्रहरणाच्या वेळी द्रौपदीची न संपणारी साडी, ब्रह्मास्त्र किंवा पर्जन्यास्त्र सारखी अस्त्र, विश्वरूपदर्शन, संजयाची दिव्यदृष्टी इ.इ.) तर महाभारत कसं असेल? महाभारत तरीही श्रेष्ठ महाकाव्य असेलच. श्रीकृष्ण महा"मानव" म्हणून समोर येईल. महाभारत कालीन राजकारण आणि समाजातील प्रचलीत रुढी आणखी स्पष्ट होतील. वरवरच्या चमत्कारापेक्षा त्या महाकाव्यातलं खरं मर्म लोकांना नीट समजेल.

एस Fri, 06/27/2014 - 23:38
या किंवा अशा हरदासी कथांना महाभारतात आधार शोधणे किचकट काम असणार. इथे घेतले गेलेले आक्षेप या गृहीतकावर आधारीत आहेत की महाभारत रचले गेले व नंतर कालौघात मूळ काव्याचा आधार घेऊन लोकसाहित्यात म्हणा किंवा इतर साहित्यात अशा कल्पना/कथा निर्माण होत गेल्या. समजा आपण हे गृहीतक उलटे करून बघितले, म्हणजे जय हे मूळ काव्य, त्यावर संस्करण-बदल-भर वगैरेंनी झालेले भारत हा विस्तारग्रंथ आणि मग महाभारत या सगळ्यांत ह्या काव्याने लोकसाहित्यातून आणि लोकसाहित्यानेही ह्या महाकाव्यातून संकल्पना उचलल्या असाव्यात, कथाबीजांचे आणि कल्पनाविस्तारांचे आदानप्रदान आणि तेही अतिशय विस्तृत अशा कालखंडात होत राहिले असावे. मग या हरदासी कथांचा अशा साहित्यावर होणारा परिणाम असा छाटून टाकता येत नाही. अशा दृष्टीने विचार करून पाहूया. कालखंडनिश्चितीच्या बाबतीत पं. जवाहरलाल नेहरूंनी आपल्या 'डिस्कवरी ऑफ् इंडिया' या ग्रंथात महाभारताला रामायणापेक्षा जास्त प्राचीन ठरवले आहे. मूळ महाभारताची खात्रीशीर प्रत उपलब्ध असेल का याविषयी माझ्या मनात किंतु आहे.

प्रचेतस Sat, 06/28/2014 - 09:14
इरावती कर्वे यांच्या 'युगांत' मधील प्रस्तावनेत महाभारतावरील जुन्या प्रतींचे तसेच त्याच्या कालखंडाच्या मागोव्याचे उत्कृष्ट विवेचन आहे. तसेच भांडारकर प्राच्य विद्या संस्थेने महाभारताच्या बहुतांश प्राचीन हस्तप्रतींचा अभ्यास करून संशोधीत प्रत सिद्ध केली आहे. विशेष म्हणजे त्यात द्रौपदी वस्त्रहरणाच्या प्रसंगीचा कृष्णाचा धावा, त्याने वस्त्रे पुरवून पुरवून सोडवणे असे प्रसंग गाळून टाकले आहेत.
डिस्कवरी ऑफ् इंडिया' या ग्रंथात महाभारताला रामायणापेक्षा जास्त प्राचीन ठरवले आहे.
ह्याला मी ह्या लेखनाचा काळ असा मानतो. रामायणाचा कालखंड हा महाभारतापेक्षा नक्कीच जुना आहे. महाभारतात रामायण अथवा वाल्मिकिचा उल्लेख कुठेही येत नाही पण रामकथेचे उल्लेख मात्र येतात तसेच त्यात रामाला अवतार न मानता एक श्रेष्ठ राजाच मानलेले आहे. अर्थात रामकथा जरी आधीपासून प्रचलित असली तरी रामायण हे महाभारतानंतर लिहिले गेलेले असावे असे त्याच्या लेखनावरून दिसते.

एस Sat, 06/28/2014 - 15:01
ह्या विषयाचा माझा अजिबात अभ्यास नाही. तरीपण एक तप आणि दोनेक वर्षांनंतर स्मरणशक्ती जेवढी साथ देईल तेवढे आठवून थोडे खरडतो. भाग एक - महाभारताच्या संशोधित प्रतींसंदर्भात, लिपीचा शोध महाभारत वगैरे काव्ये रचली गेली तेव्हा लागला नव्हता. मुखोद्गत पद्धतीने इतक्या मोठ्या साहित्याचे जतन शतकानुशतके होत राहिले. पण त्यात कोणताही बदल झाला नाही असे मानणे कठीण आहे. "Unlike the Vedas, which have to be preserved letter-perfect, the epic was a popular work whose reciters would inevitably conform to changes in language and style." भाग दोन - कालखंडनिश्चिती. इथे मानवाला शेती करण्याची कला माहीत झाली ती साधारणपणे सात हजार वर्षांपूर्वी. तोपर्यंत स्थिर संस्कृतींचा किंवा समाजांचा उदय होणे अशक्य होते. शेतीचा फायदा असा होतो की अन्नोत्पादन आता भुकेपुरते मर्यादित न राहता शिल्लक उरू लागले आणि उत्पादनांची देवाणघेवाण, पुढे वस्तुविनिमयपद्धती (Barter trade) उदयास आली. शेती आणि व्यापार यामुळे स्थिर मनुष्यसमूह व शहरे उदयास आली. त्याआधी अल्पशा मानवी वसाहतींचे एका जागीचे स्थान हे तिथल्या अन्नाच्या उपलब्धतेपुरतेच कायम असे. ही नागरसंस्कृती सिंधू नदीच्या खोर्‍यात उदयास येण्यास आणखी चारेक हजार वर्षे जावी लागली. याच काळात तेव्हाचा द्राविड प्रदेश म्हणजे गंगेच्या खोर्‍यापासून ते दक्षिणेकडे हा घनदाट निबिड अरण्याने व्यापलेला होता. सिंधू संस्कृतीच्या उत्तरकालात नागरसंस्कृती आणखी पूर्वेला आणि दक्षिणेला विकसित झाली. पण अद्यापही आजच्या दख्खनच्या पठारावरील इतर मानवी संस्कृतींशी वायव्येच्या सभ्यतेशी फारसा संबंध आलेला नव्हता. गंगेच्या उर्ध्वखोर्‍यात मानवी वस्तीचे नागरस्वरूपातील अवशेष सापडले ते इसवी सनाच्या हजार वर्षांपूर्वीनंतर. पण तेव्हा द्राविड टोळ्या मध्य व दक्षिण भारतात स्थिरावल्या होत्या. यात नाग व असुर संस्कृती प्रमुख होत्या. महाभारत रचले गेल्याचा कालखंड साडेपाचशे ते तीनशे ख्रिस्तपूर्व असा असावा, तर रामायण हे इसवीसनाच्या पहिल्या शतकात रचले गेले असावे. तत्पूर्वी सातशे ख्रिस्तपूर्वपर्यंत उत्तरवेदिक कालखंड आणि बौद्धमताचा उदय होऊन गेला होता. नॉदर्न ब्लॅक पॉलिश्ड वेअरचा कालखंड Early NBPW (800-300 BC) आणि Late NBPW (300-100 BC) यावरूनही त्याकाळची समाजरचना आणि मुख्यत्वे अर्थकारणाची माहिती मिळते. यावरून सिंधू संस्कृतीच्या अस्तानंतरची पहिली गणराज्ये, नदीकाठी शेतीनिगडीत अर्थव्यवस्थेचा झपाट्याने झालेला विकास, संरक्षणासाठीच्या 'पुर' म्हणजेच कोटांची बांधणी करण्याची पद्धत, लवचिकता गमावलेले सामाजिक स्तरीकरण, वर्णसंस्थेचे जातिव्यवस्थेत अवमूल्यन, व्यापाराचा विस्तार व यादवी युद्धांतून साम्राज्ययुद्धांमध्ये झालेले परिवर्तन ही या काळाची काही ठळक वैशिष्ठ्ये होत. याला भारतीय पुरातत्त्वविभागाने केलेल्या उत्खननात आणि कार्बन डेटिंगद्वारे दुजोरा मिळाला आहे. भाषेबद्दल - ह्या काव्यांचे संस्कृत ही उत्तरवैदिक कालखंडातील वाटते. पाणिनिच्या इसपू. चौथ्या शतकातील व्याकरणाचा प्रभाव या काव्यांच्या भाषेवर आढळतो. दोन्ही काव्ये बुद्धोत्तर असावीत असे सूचित करणारा भाग वाल्मिकीरामायणात येतो. रामाच्या तोंडी अयोध्याकांडात जाबालीला उद्देशून येणारे वाक्य पहा - "यथा ही चोर: स तथा ही बुद्ध स्वथागतं नास्तिक मंत्र विद् तस्मादि य: शक्यतम: प्रजानाम् स नास्तिके नाभि मुखो बुद्ध: स्वातम्।" पूर्ववेदांतमत आणि बौद्ध साहित्यातील पाली-प्राकृत भाषेचा वापर हे दोन्ही समकालीन असावेत. अश्वघोषाच्या बुद्धचरित मध्ये वाल्मिकी त्याच्या समकालीन असल्याचा उल्लेख करतो. दुसरा भाग मानवइतिहासातील वेगवेगळ्या धातूंचा प्रभाव. सिंधूसंस्कृती ही ख्रिस्तपूर्व दोन हजार वर्षांच्या आसपास क्षीण होऊ लागली. त्याचबरोबर मानवइतिहासातील ताम्रयुग संपुष्टात आले. सिंधूसंस्कृतीच्या अस्तानंतर साधारणतः बाराशे ते हजार वर्षे ख्रिस्तपूर्व पासून लोहयुगाची सुरुवात झाली. भारतीय उपखंडात उत्तर आणि दक्षिणेत जवळजवळ एकाच वेळी पण स्वतंत्रपणे लोहयुग अवतरले. लोहयुगाबरोबर गंगेच्या खोर्‍यात गणपद व महाजनपदरूपी राज्यव्यवस्थांची सुरुवात झाली. लोहयुगातील प्रगत शस्त्रास्त्रांमुळे युद्धांचे स्वरूप बदलले व लहान टोळीयुद्धे अस्तित्वात आली. या युद्धांचे स्वरूप आपापसातील यादवीसारखे केंद्रित होते. संस्कृतींमधील विनाशकारी युद्धे अजून लांब होती. महाभारतात कर्ण हा कौरवांचे सैन्य घेऊन तत्कालीन संपूर्ण आर्यावर्तावर ताबा मिळवण्यासाठी मोहीम काढतो. यात कर्णाने कंबोज, शाक्य, केकय, अवंत्य, गांधार, मदरक, त्रिगर्त, तंगण, पांचाल, विदेह, सुहमा, अंग, वंग, निशद, कलिंग, वत्स, अश्मक वगैरे राज्यांवर स्वारी केल्याचा उल्लेख येतो. पण कर्ण मरहट्ठांच्या दक्षिण प्रदेशात पाऊल टाकण्याचे टाळतो. याचे कारण म्हणजे इथून पुढचा (दक्षिणेकडचा) प्रदेश आर्यावर्तात मोडत नाही असे देतो. याउलट रामायणात मध्य व दक्षिण भारताच्या लोकसंस्कृतींचे, भौगोलिक परिस्थितीचे आणि राजकारणाचे खोलवर वर्णन येते. रामायणातील संघर्ष हा जातिव्यवस्था पूर्णपणे प्रचलित झालेल्या संस्कृतीचा आणि दक्षिणेतील अरण्यवासीयांचा संघर्ष आहे. येथे आर्यावर्ताची सीमा ओलांडून कथा दक्षिण टोकापर्यंत पोहोचते. दुसरे म्हणजे महाभारतात असुरांचे वर्णन तितके येत नाही जितके रामायणात येते. रामायण मुळातच सुरासुर संघर्षाची कथा आहे. महाभारतात हा संघर्ष खूपच बाल्यावस्थेत आहे. रामायणातील अर्थव्यवस्था ही मुख्यत्वे उत्तर भारताच्या पूर्व भागातील प्रगत उत्तरनागरसंस्कृतींचे वर्णन आहे, तर महाभारतात प्रामुख्याने कुरुप्रदेश म्हणजे पश्चिमोत्तर भारतातील वरील प्रदेशाच्या पश्चिमेकडील तितक्या विकसित न झालेल्या संस्कृतींचे वर्णन आहे. महाभारतातील युद्धाचे वर्णन हे अतिरंजित असावे. इतके मोठे सैन्य पाळण्याइतकी लोकसंख्या, आर्थिक उलाढाल या सर्व बाबी तेव्हा नव्हत्या. नेहरूंनी ते युद्ध हे प्रत्यक्षात लहानसे टोळीयुद्ध असावे असे म्हटले आहे. रामायणात मात्र दक्षिणेकडील तशाच प्रगत राज्यव्यवस्थांचा उत्तरेकडील जनपदांशी आलेला संबंध अधोरेखित झाला आहे. वरील सर्व बाबी अभ्यासता मला महाभारत हे रामायणापेक्षा जुने असावे, पण बौद्धोत्तर कालखंडातील असावे असे वाटते.

प्रचेतस Sun, 06/29/2014 - 11:16
प्रतिसाद अतिशय आवडला.
अरील सर्व बाबी अभ्यासता मला महाभारत हे रामायणापेक्षा जुने असावे, पण बौद्धोत्तर कालखंडातील असावे असे वाटते.
शंकाच नाही. पण महाभारताचा काळ त्यातही मूळ व्यासप्रणीत 'जय' ग्रंथाचा काळ हा बुद्धपूर्व असावा असे मला वाटते. इ.स. पूर्व १२०० ते ८०० वर्षांच्या आसपास. त्यानंतर बुद्धकाळात व तदनंतरच्या मौर्य, कण्व, सातवाहन, शुंग, गुप्त इत्यादी कालखंडात त्यात सातत्याने भर पडत गेली व आजचे महाभारत तयार झाले. उदा. यवन, शक, हूण अशा परकीय टोळ्यांचा उल्लेख, अहिंसेचा प्रसार करणारी अर्धांग सोनेरी झालेल्या नकुलाची कथा.

बॅटमॅन Sun, 06/29/2014 - 21:03
स्वॅप्स, प्रतिसाद आवडला. बरेच मुद्दे आहेत, आणि त्यातल्या थोड्यांबद्दलच चर्चा करतो. जय, भारत आणि महाभारत या ३ स्टेजेस आहेत असे खुद्द महाभारतातच नमूद आहे. ते सोडून एम आर यार्दी या संशोधकांनी १९८६ साली 'महाभारत : दि ग्रोथ ऑफ एपिक - अ स्टॅटिस्टिकल स्टडी' हे पुस्तक लिहिले, ज्यात महाभारतातील लेखनपद्धतीचा सांख्यिकीय अभ्यास करून त्यांनी ५ वेगवेगळे लेयर्स ओळखून दाखवले की कुठल्या पर्वातला कुठला भाग हा कुठल्या लेयरमध्ये आहे इ.इ. बाकी महाभारत म्ह. ग्लोरिफाईड आणि मॅग्निफाईड दाशराज्ञ युद्ध असे एका जे एन यू मधील प्राध्यापकाचे मत रोचक असले तरी तितके ग्राह्य वाटत नाही. तो पेपर विकीवर पूर्ण डौनलोडसाठी उपलब्ध आहे. अन रामायण व महाभारत या दोहोंची भाषा पाणिनीय संस्कृतच आहे. त्यामुळे लेखनकालदृष्ट्या बौद्धोत्तर असणे क्रमप्राप्तच आहे. मात्र त्यात वर्णिलेल्या घटना या बौद्धोत्तर असणे संभवत नाही, कारण निव्वळ बुद्ध या शब्दोल्लेखाने लुंबिनीत जन्म झालेला सिद्धार्थ गौतमच अभिप्रेत आहे असे दिसत नाही. अन तसे पाहिले तर गीतेतल्या ११ व्या अध्यायात काही श्लोक आर्ष रूपे , आर्ष वृत्ते वापरून लिहिलेले आहेत त्यावरून त्याचे पाणिनीपूर्वत्व अधोरेखित होते. अन जनरल घटना पाहिल्या तर बौद्ध धर्माचा दूरदूरतक संबंधच नाहीये- रामायणातही अन महाभारतातही. बाकी महाभारत-रामायणाच्या पौर्वापर्याबद्दलचे मुद्दे ठीक आहेत, पण या काळाबद्दल साहित्यिक सोडून अन्य माहिती खूप कमी ठिकाणी आहे. रेमंड अलचिन नामक पुरातत्त्ववेत्याचे आयर्न एज इंडिया नामक पुस्तक या कालखंडावर प्रकाश टाकते, पण ते तितपतच. मुख्य अडचण अशी आहे, की आपल्याकडे या महाकाव्यांशी संबंधित ठिकाणे उदा. अयोध्या, द्वारका, इंद्रप्रस्थ, हस्तिनापूर, इ. ठिकाणी व आसपास व्हावे तितके उत्खनन झालेले नाही. कैक ठिकाणी जुन्याच इमारतींवर आजची घरे, देवळे, सर्व काही नांदत आहेत. इतक्या सगळ्या लोकांना अन्यत्र हलवणे केवळ अशक्य आहे. ट्रॉयला हेन्रिख श्लीमानने आणि त्यानंतर ऑल द वे डौन टु नुकतेच वारलेले मान्फ्रेड कॉर्फमन या लोकांनी गेली जवळपास १५० वर्षे उत्खनन केलेय तेव्हा कुठे ट्रोजन युद्धाबद्दल कल्पनातीत नवी माहिती मिळाली. आपल्याकडे काय झालंय? -हस्तिनापूरः १९५१ सालचे एक उत्खनन, बहुतेक ७३ साली अजूनेक. -इंद्रप्रस्थः सत्तरच्या दशकात ट्रायल उत्खनन, सध्या जस्ट थांबवलेय सुरू असलेले. पुन्हा पुढच्या वर्षी सुरू होईल. -द्वारका: पाण्याखाली काहीतरी सापडलेय. पण त्याचा काळ गुप्तकाळापर्यंतच (इ.स. ४००-५००) पर्यंतच जातो. त्याच्या बर्‍यापैकी अगोदर म्ह. इसपू ५०० च्या अगोदरचे फक्त खापरांचे अवशेष बेट द्वारका या ठिकाणी मिळालेले आहेत. -अहिच्छत्रः उत्खनन ८३ साली झाले बहुधा. आपल्याकडे काही प्रयत्न झालेत, पण ते खूप कमी आणि खूप एकांगी आहेत. त्यात परत हडप्पा संस्कृतीनंतर म्ह. सुमारे इ.स. २००० पासून ते मौर्यकाळ - इ.स.पू. ३०० या सुमारे १७०० वर्षांच्या काळात अख्ख्या भारतात

एकही - & आय रिपीट एकही

लिपीचा पुरावा सापडलेला नाही. लिपी कसलीही असो, संस्कृत असो नैतर तमिळ असली तरी ठीक, अगदी चिनी असली तरी चालेल, पण कुठली तरी मिळू द्या!!! पण नाही. सापडलेलंच नाही. त्यामुळे एका बाजूला रामायणमहाभारतागत ग्रंथ आणि दुसर्‍या बाजूला तुटक उत्खनने हे इतकेच आपल्यासमोर आहे. या दोहोंची सांगड घालणे हे महाकर्मकठीण काम असून त्याला आत्ता आत्ता कुठे सुरुवात झालेली आहे. त्यामुळे अजून टनावारी उत्खनने व्हायला हवीत तेव्हा कुठे आपण याबद्दलचा विदा ठीकठाक प्रमाणात आपल्याकडे आहे असे म्हणू शकतो. तूर्त काहीच विदा नाही म्हणण्यासारखा. उत्खनन करून जी मातीची भांडी सापडतात त्यावरून काळ सांगितला की संपलं इतकंच चाललंय. बाकी काही कुणी करत नाहीये. हडप्पा संस्कृतीच्या लिपीचा उलगडा होणे आणि विशिष्ट ठिकाणी उत्खनने आजवर झालीत त्यापेक्षा प्रचंड मोठ्या प्रमाणावर होणे हे झाल्याशिवाय, रामायण आणि महाभारत यांना इतिहासात खरेच काही आधार आहे की नाही हे सांगणे अशक्य आहे. माझे वैयक्तिक मत आहे की अशा घटना घडणे अगदी शक्य आहे, फक्त अतिरंजित पार्ट वगळून. पण त्याला पुरावा पाहिजे...

चित्रगुप्त Mon, 06/30/2014 - 09:53
उत्खनने आजवर झालीत त्यापेक्षा प्रचंड मोठ्या प्रमाणावर होणे हे झाल्याशिवाय, रामायण आणि महाभारत यांना इतिहासात खरेच काही आधार आहे की नाही हे सांगणे अशक्य आहे.
समजा, पुढे प्रचंड मोठ्या प्रमाणावर उत्खनने झाली, तर रामायण आणि महाभारत यांना इतिहासात खरेच काही आधार आहे, हे सिद्ध होण्यासाठी त्यातून कोणकोणत्या गोष्टी मिळाल्या पाहिजेत म्हणता ?

बॅटमॅन Mon, 06/30/2014 - 10:40
गुड क्वेश्चन चित्रगुप्तजी. तुमच्या प्रश्नाचे एकदम डायरेक्ट उत्तर माझ्याकडे नाही, पण उदाहरण देऊन स्पष्ट करतो. ट्रॉय, मायसीनी, इ. ठिकाणी उत्खनने झाली, तेव्हा होमरने वर्णन केल्याप्रमाणे टनावारी खजिना सापडला. चांदी-सोन्याच्या मुठी असलेल्या तलवारी, वाईन प्यायचा सोन्याचा कप, रानडुकराचे सुळे लावलेले हेल्मेट, ब्राँझचे चिलखत, इ.इ. अनेक गोष्टी ज्या होमरच्या काव्यात वर्णिलेल्या होत्या. त्याशिवाय तत्कालीन शिलालेखांत अलेक्सांद्रॉस ऊर्फ पॅरिस आणि त्याचा बाप पियामारादू ऊर्फ प्रिआम यांची नावे कोरलेली मिळालेली आहेत शिवाय आगामेम्नॉनच्या बापाचा उल्लेख आहे. ग्रीकांचा 'अहियवा' ऊर्फ अखीअन्स म्हणून उल्लेख मिळाला आहे, त्यामुळे होमरचे काव्य खर्‍या घटनांवर आधारित आहे असे म्हणता येईल. त्याचप्रमाणे अजून उत्खनने झाली, तर काही शस्त्रे म्हणा, काही वसाहतींचे 'रॉयल' छाप अवशेष, काही शिलालेख, थोडाफार खजिना आणि या संस्कृतीचा अन्य समकालीन उल्लेख असे काहीसे सापडले तर ही काव्ये मूलतः खर्‍या घटनांवर आधारलेली असू शकतात असे म्हणता येईल. म्ह. अगदी कृष्ण, युधिष्ठिर , इ. नावेच पाहिजेत असे नाही, पण मुख्य कथाभाग- मोठ्या युद्धवाला- तो तरी झाला याचा पुरावा मिळाला तर प्रूफ झालेच ना.

एस Mon, 06/30/2014 - 14:12
सर्व प्रतिसाद बारकाईने वाचले. वल्ली जसे म्हणताहेत की किमान 'जय' ह्या ग्रंथाचा कालखंड बुद्धपूर्व असावा, ह्याला काहीपक्षी दुजोरा देणारे विश्लेषण माझ्याच प्रतिसादात आले आहे. कर्णाच्या मोहिमेत महरठ्ठांचा प्रदेश आर्यावर्तात न मोडणे पण बौद्धमताचा प्रसार दक्षिणेतही निदान अशोकाच्या राज्यकालात होणे हे लक्षणीय आहे. या दोन गोष्टींची कालानुयिक तुलना केल्यास 'जय' ग्रन्थातील वर्णन किंवा मूळ महाभारताचे कथाबीज हे अजून आठशे-ते-हजार वर्षे मागे जाऊ शकते. बॅटमॅनच्या प्रतिसादातील लिपीचा मुद्दा फार महत्त्वाचा आहे. सिंधूसंस्कृतीनंतर लिपीचा र्‍हास झाला. तो इतका की या संस्कृतीला आणि त्यानंतरच्या प्रागैतिहासिक काळाला जोडणारा दुवाच सापडत नाही. पण लिपीचा शोध लुप्त झाला असतानाही नंतरच्या काळात जी काही ग्रंथनिर्मिती झाली तिची रचना आणि संवाहन केवळ मुखोद्गत पद्धतीने इतक्या मोठ्या कालखंडावर होत राहणे अचंबित करणारे आहे. इथे इतिहास काहीतरी मुग्ध आहे. सिंधूसंस्कृतीच्या लिपीचे वाचन आणि उत्खनन करून मिळवलेले मधल्या कालखंडातील अवशेषरूपी पुरावे ह्या दोनच बाबी हरवलेल्या शृंखलांचे अस्तित्त्व सिद्ध करू शकतील. बौद्धमताचा संबंध नाहीच. ते केवळ कालखंडाचा संदर्भ घेण्याइतपतच विचारात घेतले आहे. भारतीय इतिहासाचा मागोवा घेण्यात काय तृटी आहेत हे बॅटमनच्या प्रतिसादात सुरेखपणे समजावले आहे. त्या दृष्टीने अधिक प्रयत्न होणे फार गरजेचे आहे. असा मागोवा घेण्याचे काम लिखित साधनांच्या बाबतीत लिपीच्या पहिल्या धांडोळ्यापर्यंत जाऊन थांबतो. महाभारत-रामायण हे ग्रंथही त्याला अपवाद नाहीत. तोपर्यंत हे ग्रंथ लेखनकालदृष्ट्या बुद्धोत्तर असावेत हा पुराव्यांनी दर्शवलेला निष्कर्ष आणि ग्रंथ किंवा कथाबीज जास्त प्राचीन असावेत हा अंदाज ह्या दोन गोष्टी आज आपल्या हातात आहेत.

चित्रगुप्त Mon, 06/30/2014 - 15:01
कुरुक्षेत्र एरियातील उत्खननात समजा एका धष्ट्पुष्ट माणसाचा सांगाडा, त्याच्या मांडीचे हाड मोडलेल्या अवस्थेत असलेला, आणि जवळच एक गदा सापडली, तरी तो दुर्योधनाचाच सांगाडा आहे, हे कसे ठरवणार ? अन्य कलाकृती, शिल्पे, वस्तू, वगैरे अगदी उत्खननातूनच कशाला निघायला हवीत ? ती वरतीच बक्कळ आहेत की? महाभारताच्या युद्धाचा देखावा असलेले दोन हजार वर्षापूर्वीचे शिल्प सापडले, तरी ते महाभारत कथा ऐकून घडवलेले असू शकते, तो ती घटना खरोखर घडली, याचा पुरावा कसाकाय मानायचा? अगदी उत्खननातून सापडले, तरच तो पुरावा ग्राह्य का मानला जावा?

बॅटमॅन Mon, 06/30/2014 - 15:24
कुरुक्षेत्र एरियातील उत्खननात समजा एका धष्ट्पुष्ट माणसाचा सांगाडा, त्याच्या मांडीचे हाड मोडलेल्या अवस्थेत असलेला, आणि जवळच एक गदा सापडली, तरी तो दुर्योधनाचाच सांगाडा आहे, हे कसे ठरवणार ?
जोपर्यंत 'दुर्योधन इथे/अन्यत्र गदाप्रहाराने मेला' असे लिहिलेला एखादा शिलालेख इ. सापडत नै तोवर तो सांगाडा दुर्योधनाचाच आहे, असे म्हणणे शक्य नाहीच. पण बर्‍यापैकी जुना, म्ह. बुद्धपूर्वकालीन तसा अवशेष मिळाला, तर महाभारतातली कथा कदाचित खरी असू शकेलही असे सांगता येईल. अर्थात त्यासाठी फक्त हाडमोडका सांगाडा असून चालणार नाही, तो राजाचा/राजकुळातल्या व्यक्तीचा सांगाडा होता असे दर्शवणारा एखादा पुरावा पाहिजे. एकाच गोष्टीवरून असे सिद्ध करता येत नाही, त्याला अन्य बरेच पुरावे लागतात.
अन्य कलाकृती, शिल्पे, वस्तू, वगैरे अगदी उत्खननातूनच कशाला निघायला हवीत ? ती वरतीच बक्कळ आहेत की? महाभारताच्या युद्धाचा देखावा असलेले दोन हजार वर्षापूर्वीचे शिल्प सापडले, तरी ते महाभारत कथा ऐकून घडवलेले असू शकते, तो ती घटना खरोखर घडली, याचा पुरावा कसाकाय मानायचा?
अगदी सहमत आहे. पण असे एखादे शिल्प इ. जितके जुने मिळेल तितक्या वर्षांपासून ती कथा प्रचलित असल्याचा पुरावा मिळतो. एखादी कथा किती वर्षांपासून प्रचलित आहे, याचा तो सर्वांत डायरेक्ट पुरावा आहे.
अगदी उत्खननातून सापडले, तरच तो पुरावा ग्राह्य का मानला जावा?
अगदी योग्य प्रश्न. तर त्याचे उत्तर असे आहे की उत्खननात तुम्हांला प्रत्यक्षपणे बर्‍याच गोष्टी क्लीअरकट कळतात. उत्खननाचा आधार नसेल, तर फक्त ग्रंथ समोर घेऊन बसले की कल्पनेच्या भरार्‍या किती आणि कुठल्या दिशेला मारल्या जातात याला काही सुमार नसतो. आता टिळकांनीही आर्क्टिक होम ऑफ द वेदाज़ इ.इ. लिहिले आहेच की. त्यात कल्पनेच्या भरार्‍या सोडल्या तर काय आहे? त्यांना काही गोष्टी योग्य वाटल्या आणि त्याच्या आधारे त्यांचा सिद्धांत त्यांनी मांडला, पण निव्वळ ग्रंथांवर अवलंबून राहण्यातला तोटा हा आहे की ग्रंथांत अनेक काल्पनिक गोष्टींचे बेमालूम मिश्रण झालेले असते, काही केसेसमध्ये परस्परविरोधी डीटेल्सही असतात. त्यामुळे 'नक्की काय झाले असावे' याचा निर्णय करण्याची प्रक्रिया अधिक सुसूत्र आणि सोपी करण्यासाठी उत्खननाची फार मदत होते. शेवटी ऐतिहासिक पुराव्याची निश्चिती करण्यासाठी उत्खनन हे ग्रांथिक पुराव्यांसारखेच साधन आहे. उत्खनन हेच सुप्रीम आहे असा माझा दावा नाही. त्याचा व्यर्थपणा एका साध्या उदा.द्वारे सांगतो. १८ व्या शतकात मराठे अख्ख्या भारतभर पसरले. अगदी अटकेपार इ. जाऊन आले. पण आज शनिवारवाड्याकडे पाहून वाटतं तरी का की इथे राहणार्‍या सत्ताधीशांची पॉवर तेवढी होती म्हणून? नुसता पडका आणि कंजस्टेड वाडा वाटतो फक्त. पण तसे सांगणारे असंख्य कागदपत्र आज उपलब्ध आहेत म्हणून आपण सांगतो की मराठ्यांनी खरोखरच उत्तरेपर्यंत स्वार्‍या केल्यात. मी स्वतःलाच विरोध करतो आहे असे वाटेल, पण तसे नाही. माझा मुद्दा इतकाच आहे, की ऐतिहासिक सत्यनिर्णयनासाठीचे उत्खनन हे एक महत्त्वाचे अंग आहे. ते व्हावे तसे आणि तितके झालेले नाही, त्यामुळे ग्रांथिक पुरावा जो काही आहे, त्यात किती सत्य आणि किती अतिशयोक्ती आहे हे तूर्तास सांगता येत नाही. एकूणच निर्णयप्रक्रियेतले हे अंग आजवर दुर्लक्षित असल्याने आजवरचे प्रयत्न अतिशय एकांगी आणि अपुरे राहिलेले आहेत. तस्मात उत्खनने अजून झाली पाहिजेत. सर्वच गोष्टींचे डायरेक्ट पुरावे नसले तरी इन्डायरेक्ट पुरावे कैक गोष्टींचे मिळू शकतील आणि ते अधिक ठामपणे दर्शवता येतील म्हणून त्याला महत्त्व आहे.

प्रचेतस Mon, 06/30/2014 - 17:34
प्रतिसाद आवडला रे.
पण असे एखादे शिल्प इ. जितके जुने मिळेल तितक्या वर्षांपासून ती कथा प्रचलित असल्याचा पुरावा मिळतो. एखादी कथा किती वर्षांपासून प्रचलित आहे, याचा तो सर्वांत डायरेक्ट पुरावा आहे.
नाणेघाटातल्या इ.स.पू २१० च्या आसपासच्या नागनिकेच्या लेखात वासुदेव आणि संकर्षणाला वंदन केलेले आहे तर इ.स २३० च्या सुमारास कोरल्या गेलेल्या पांडवलेणीतील गौतमी बलश्रीच्या लेखात गौतमीपुत्राचा पराक्रम राम (भार्गवराम), कृष्ण, भीम, अर्जुन यांसमान लेखला आहे तर गौतमीपुत्राचे तेज नाभाग, नहुष, जनमेजय, ययाती, दाशरथी राम, अंबरीष यासमान लेखिले आहे. ही सर्व नावे महाभारतात आहेतच. साहजिकच महाभारत कथा त्याकाळी (इ.स. पू. २०० पासून) पूर्णपणे प्रचलित असावी हे उघड आहे. आणि ह्या व्यक्तींना (गौतमीपुत्राच्या लेखात) देव मानलेले दिसत नाही. अशोकाच्या लेखातही पांडवांचे उल्लेख बहुधा असावेत. संदर्भ तपासून पाहिले पाहिजेत.

बॅटमॅन Mon, 06/30/2014 - 17:41
धन्स रे. :) बाकी या शिलालेखांतून असे पुरावे निश्चितपणे मिळतातच. फक्त एक शंका: नागनिकेचा शिलालेख इसपू २१० चा आहे की इस २१० चा? सातवाहनांचा इतका जुना पुरावा असेलसे वाटत नाही. अन दैवतीकरण तोपर्यंत झालेले असावे. शिलालेखात डिरेक्टली लिहिले नसावे कारण त्याचा फोकस गौतमीपुत्र होता. बाकीचे लोक निव्वळ उपमेपुरते होते.

प्रचेतस Mon, 06/30/2014 - 17:49
नागनिकेचा इ.स.पू. २१० च्या आसपासचा. ती प्रथम सातकर्णीची पत्नी आणि आद्य सातवाहन सिमुकाची सून. सिमुकाआधी सातवाहनांच्या तीन्/चार पिढ्या झाल्या असाव्यात. दैवतीकरण कृष्णाचे झाले असावेही कदाचित. पण रामाला मात्र इतर राजांसमानच मानलेले दिसते कारण त्याचे नाव इतर राजांबरोबरच आहे. अर्थात ह्या नावांव्यतिरिक्त इतर ठोस पुरावे नसल्याने नक्की काहीच सांगता येत नाही.

बॅटमॅन Mon, 06/30/2014 - 18:01
धन्यवाद रे. इतका जुना शिलालेख म्ह. जबरीच आहे. बाकी रामपूजेचा सर्वांत जुना उल्लेख कुठे आहे काय माहिती. इ.स. पहिल्या शतकाच्या आसपास तरी भागवत धर्मात बहुधा 'वासुदेव कृष्ण'च जोरात होता असे दिसते.

एस Mon, 06/30/2014 - 18:43
गुप्त काळात बांधल्या गेलेल्या देवगडच्या विष्णू मंदिरात काही राममूर्त्या आहेत. हा राम कथेचा शिल्पस्वरूपातील सर्वात जुना पुरावा आहे. पण त्यातही राम हा मनुष्यरूपात दाखवला आहे. कदाचित इस दुसर्‍या शतकापासून राम दैवी रूपात दर्शविला जाऊ लागला असावा. संदर्भ - ए. एल. बाशाम.

बॅटमॅन Mon, 06/30/2014 - 18:47
ओह अच्छा, धन्यवाद. देवगड नसून देवगढ़ आहे ते. यूपीमधले दशावतार मंदिर. वन ऑफ द अर्लिएस्ट फ्रीस्टँडिंग टेंपल्स म्हणून त्याचे महत्त्व फार आहे. http://en.wikipedia.org/wiki/Dashavatara_Temple,_Deogarh

एस Tue, 07/01/2014 - 11:12
मोबाईलवरून नीट टंकता येत नाही. त्याचे 'दशावतार टेंपल' हे नाव अलिकडचे आहे. अलेक्झांडर कनिंगहॅम (1814–1893) - भारतीय पुरातत्त्व विभागाचे तत्कालीन मुख्य संचालक यांनी दिलेलं. मंदिर खूप भारी आहे.

बॅटमॅन Tue, 07/01/2014 - 12:12
ओह ओक्के. कनिंगहॅमने नाव दिलेलं माहिती नव्हतं, धन्यवाद. बाकी मंदिर प्रत्यक्ष पाहिले नाही, पण फटूंवरून तरी जबरी आहे हे दिसतंच आहे.

चित्रगुप्त Mon, 06/30/2014 - 19:38
त्यासाठी फक्त हाडमोडका सांगाडा असून चालणार नाही, तो राजाचा/राजकुळातल्या व्यक्तीचा सांगाडा होता असे दर्शवणारा एखादा पुरावा पाहिजे.
यावरून डिस्कव्हरी का कश्यावर तरी आलेला एक कार्यक्रम आठवला. त्यात इजिप्तचे पिरॅमिड्स बांधणार्‍या मजुरांच्या (जमीनीत गडलेल्या) सांगाड्यांपैकी एकाच्या कवटीत सोन्याचा दात होता. त्यावरून इजिप्तच्या पुरातत्व विभागाचे डायरेक्टर का कोणी हापिसर मोठ्या अभिमानाने सांगत होते, की पिरॅमिड्स बांधण्यासाठी वेठबिगार आणि गुलामांचा वापर केला जायचा, हा सिद्धांत पूर्णपणे चुकीचा असल्याचा हा पुरावा आहे. कारण या पुराव्यावरून हे सिद्ध होते, की त्या मजुरांना त्याकाळचे हेल्थकेयर वगैरे दिले जायचे. एवढे, की चक्क सोन्याचा दात बसवून दिला गेल्याचा पुरावा आहे... वगैरे. मी असे वाचले आहे, की त्याकाळी इजिप्त मधील भव्य इमारती वगैरे बघायला जे प्रवासी दूरदूरच्या देशातून येत ( हे प्रवासी त्याकाळच्या प्रवासातील त्रास वगैरेंचा विचार करता चांगले सुस्थितीतले असणार), त्यांना गुलाम बनवून बांधकामात मजूरी करायला लावत, आणि ते मेले, की तिथेच गाडून टाकत. हा सोन्याचा दातवाला देखील असाच एकादा सधन प्रवासी असू शकतो, आणि उत्खननातून मिळालेला हाच पुरावा वेठबिगारीच्या सिद्धांताचीसुद्धा पुष्टी करू शकतो....

बॅटमॅन Mon, 06/30/2014 - 21:38
हा हा हा, अगदी अगदी. उत्खननातले पुरावेही दिशाभूल करू शकतात. म्हणून त्यासाठी दोन्ही पद्धतीचे पुरावे आणि बरेच तारतम्य पाहिजे. जिथे निर्णयन होत नाही तिथे तसे सांगितले पाहिजे. याची काही मजेशीर उदाहरणे ट्रॉय आणि मायसीनीच्या उत्खननात सापडतील ती देणार आहे.

ब़जरबट्टू Sat, 06/28/2014 - 09:33
कथा म्हणून फार आवडली.. बाकी एव्हढे काही लाजिक असावे, असे वाटत नाही.. जर शक्कुला बदलाच घ्यायचा होता, तर पांडवांना चांगले फासे टाकूनही घेता आला असताच... :)

पैसा Sat, 06/28/2014 - 11:50
गोष्ट आवडली. महाभारतावर आधारित गोष्टी वाचायला नेहमीच मजेशीर असतात. तुमची लेखनशैली आवडतेच. मनमोहनसिंगांनी शीख हत्याकांडाचा बदला खान्ग्रेसला संपवून घेतला अशी एक थिअरी मजा म्हणून लोक मेसेजवरून पाठवत होते त्याची आठवण झाली!

चित्रगुप्त Sat, 06/28/2014 - 21:49
ही कथा प्रथमच ऐकली. रोचक वाटली. महाभारतावरील माझे काही (सचित्र) लेख: सुभद्रा: महाभारताची 'हेलन ऑफ ट्रॉय' (भाग १,२ ३ ) http://www.misalpav.com/node/25328 महाभारत (भाग १,२,३): http://www.misalpav.com/node/26965

कानडाऊ योगेशु Sat, 06/28/2014 - 23:39
चर्चाविषय व एकुणच चर्चा रोचक आहे. शकुनि व शल्य दोघेही महाभारत युध्दात एक विशिष्ठ भूमिका घेऊन आले होते. त्याकाळी ज्या राजपुरुषांचा विवाह होण्यात काही अडचणी येत असत त्या पुरुषांची राजघराणी मद्र देशातुन द्र्वय देऊन वधु मिळवित असत थोडक्यात लग्नासाठी मुली विकत घेतल्या जात असत व त्यांच्याशी ह्या पुरुषांचा विवाह लावण्यात येईल. माद्रीचा पांडुशी विवाह हा असाच प्रकार होता. गांधार देशातील राजघराण्यांवर धाकदपटशा/युध्दे लादुन तेथील स्त्रियांशी विवाह लावले जात. भीष्माने लावलेला धृतराष्ट्राचा गांधारीशी विवाह हा ह्याचे उदाहरण आहे. शकुनि कुरूवंशाचे कंबरडे मोडायच्या उद्देशानेच हस्तिनापुरात तळ ठोकुन होता.कोणाचीही बाजु घेतली असती तरी त्याला कौरवपांडवात असलेल्या भाऊबंदकीचा फायदा घेऊन दोघांत महायुध्द व्हायलाच हवे असेच त्याचे राजकारण होते. कारण महायुध्द झाल्यानंतर एकुणच आर्यावर्त इतका दुबळा झाला कि त्यानंतर गांधारांकडे वाकड्या नजरेने पाहण्याची हिम्मत त्यानंतरचा आर्यावर्तातील कोणीही राजा करु शकला नाही.भीष्माला हे राजकारण कळत असुनदेखील केवळ प्रतिज्ञेच्या परिपूर्ततेपायी त्याला हा सर्व प्रकार स्वीकारावा लागला. कृष्णाला ही शकुनिचे राजकारण वेळीच लक्षात आले होते त्याने त्यातल्या त्यात एकुणच यादवांना व यादवसेनेला ह्या युध्दापासुन तशी फारशी झळ पोहोचणार नाही ह्याची काळजी घेतली.

माधुरी विनायक Mon, 06/30/2014 - 11:00
सर्व प्रतिसाद आत्ता वाचले. खूप अभ्यासपूर्ण आणि वेगळी माहिती मिळाली. विशेषत: उगोलिनो ची कथा. या व्यक्तिरेखेबद्दल मला काहीच माहिती नाही. हे नावही मी पहिल्यांदाच वाचलं. अधिक जाणून घ्यायला आवडेल. वल्ली, मृत्युंजय, कानडाऊ योगेशु, विकास, आगाऊ कार्टा, मराठे, स्वॅप्स, बॅटमॅन आणि आपणा सर्वांच्याच प्रतिसादांतून नवीन माहिती मिळाली. मी ही कथा वाचली, मला अचंबा वाटला. माझ्याच प्रमाणे आणखी काही जणांना ही कथा माहिती नसेल आणि जाणून घ्यायला आवडेल असं वाटलं, म्हणून इथे सादर केली. कथेच्या सत्यासत्यतेबाबत माझा काहीच दावा नाही. अशाच आणखीही काही कथा वाचनात आल्या आहेत. यापुढे जमेल तशा त्या सुद्धा इथे सादर करीत जाईन. पुन्हा एकदा सर्वांचेच आभार.

विजुभाऊ गुरुवार, 07/03/2014 - 14:04
ओंडक्याने शकुनीच्या पायावर वार केला. शकुनी पंगु झाला,
हे चुकीचे आहे. चोप्रांच्या महाभारत मालीकेत गुफी पेंटल या कलकाराने तो रोल केला होता. तो एका पायाने अधू असल्यासारखा चालत असे. अन्यतः महाभारता कुठेच शकुनीच्या पंगडेपणाबद्दल उल्लेख आलेला नाही. महाभारतात प्रमुख पात्रांच्या व्याधीम्बद्दल उल्लेख आलेले आहेत उदा:पंडू हा पंडू रोगी ( अ‍ॅनिमीक , भुर्‍या ) होता. धृतराष्ट्र हा अंध होता. शिखंडी हा तृतीयपम्थी होता. इत्यादी

हाडक्या Fri, 06/27/2014 - 19:22
काय राव.. दोन इकडच्या तिकडच्या कथांची सरमिसळ आहे इथे. :) उगोलिनोची कथा आहे त्यात त्याला आणि त्याच्या मुलांना असे कैदेत ठेवलेले असते तेव्हा काही जणाना जगवायला इतर जण मरतात. आणि हे एक प्रसिध्द चित्र, Ugolino

मृत्युन्जय Fri, 06/27/2014 - 17:56
वेगळी म्हणुन वाचायला चांगली अशी कथा . पण या कथेव्यतिरिक्त आणि चोप्रांच्या महाभारताव्यतिरिक्त शकुनी कुठेही पंगू आहे असे वाचल्याचे ऐकीवात नाही. चूभूद्याघ्या

प्रचेतस Fri, 06/27/2014 - 18:10
सहमत आहे. उलट भीष्म शकुनीचे वर्णन करताना म्हणतो की शकुनिर्मातुलस्य ते ऽसौ रथ एकौ नराधिप परसज्य पाण्डवैर वैरं यॊत्स्यते नात्र संशयः || एतस्य सैन्या दुर्धर्षाः समरे ऽपरतियायिनः विकृतायुध भूयिष्ठा वायुवेगसमा जवे || हे नराधिपा, तुझा मातुल शकुनी एक रथी असून त्यानेच पांडवांशी हे वैर योजीले आहे. तो युद्ध करील ह्यात शंका नाही समोरच्या शत्रूंवर चालून जाणारी ह्याची सेना दुर्धर्ष असून ह्याचे विचित्र आयुधांनी युक्त असलेले सैन्य वायुप्रमाणे वेगवान आहे.

बॅटमॅन Fri, 06/27/2014 - 18:19
शकुनीची सेना कशीही असली तरी त्यामुळे तो पंगू नसेलच असे सांगता येत नाही. उदा. तैमुरलंग लंगडा होताच की.

प्रचेतस Sat, 06/28/2014 - 09:07
रथी म्हणजे रथारूढ योद्धा आणि महारथी किंवा अतीरथी म्हणजे एकाच रथात बसून कित्येक रथ्यांशी एकाच वेळी युद्ध करू शकणारे. महारथी आणि अतिरथी मधील अधिक श्रेष्ठ कोण याबद्दल महाभारत मुग्धच आहे पण काहीवेळा श्रेष्ठ योद्ध्यांना एकाचवेळी अतिरथ आणि महारथ असेही संबोधलेले आहे. उद्योगपर्वातील रथातिरथसंख्यान उपपर्वात कौरव आणि पांडवांतील रथी, महारथी आणि अतिरथी योद्ध्यांची संख्या दिलेली आहे. ह्यात दुर्योधन, दु:शासनादिक कौरवांना रथी, सिंधुराज जयद्रथाला द्वैरथी, शल्याला, द्रोण, भीष्म अतिरथी/महारथी तर कर्णाला परशुरामाच्या शापामुळे अर्धरथी मानले गेले आहे.

मृत्युन्जय Sat, 06/28/2014 - 10:16
अतिरथी हा महारथींपेक्षा श्रेष्ठ. फार कमी लोकांना अतिरथी म्हणुन संबोधिले गेले आहे. राम, कृष्ण, अर्जुन, कर्ण, द्रोणाचार्य, कृपाचार्य, भीष्म, क्रूतवर्मा, सात्यकी, भूरिश्र्वा, बाल्हिक, प्रद्युम्न, अनिरुद्ध, अभिमन्यु, द्रुष्ट्यद्युम्न, श्वेत हे सर्व अतिरथी होते. दुर्योधन आणि त्याचे १० भाऊ, अश्वत्थामा, घटोत्कच, वृषसेन, विराट, द्रुपद इत्यादी महारथी होते. अश्वत्थामाला काही ठिकाणी अतिरथी म्हटलेले आहे. भीम ८ रथांच्या योग्यतेचा होता (दुर्योधनापेक्षा कमी). एकावेळेस एक यौद्धा किती लोकांशी यशस्वीपणे लढु शकतो त्याप्रमाणे त्याला रथी, महारथी अथवा अतिरथीचा दर्जा मिळत असे. माझ्या माहितीनुसार एक अतिरथी एका वेळेस ६०००० सामान्य यौद्ध्यांशी यशस्वीपणे लढु शकत असे. याचा अर्थ असा की ६०००० सामान्य यौद्ध्यांमध्ये त्याला एकट्याला सोडल्यास तो त्याच्या शस्त्रांस्त्रांच्या बळावर त्यांच्यामधुन तरुन जाउ शकत असणार. भीमाला ८ रथांच्या योग्यतेचा अशासाथी म्हटलेले आहे की त्याच्याकडे इतरांच्या मानाने दिव्यास्त्रे कमी होती (माझे अनुमान). त्यामानाने ती दुर्योधनाकडे जास्त होती असे मानावे लागेल. पण भीम एकटा भल्याभल्यांना भारी पडला. आणि भीष्म आणि बाल्हिक सोडल्यास सर्वांना त्याने हरवले. एका युद्धात त्याने ३० कौरव मारले. ते ही कर्णासमोर ते लक्षात घेता त्याच्या ताकदीच्या जोरावर आणि निर्दयी स्वभावामुळे आणि रणमदात तो एकेकट्ञाला कधीही भारी पडत होता असे दिसेल. तर कर्णाला परशुरामाच्या शापामुळे अर्धरथी मानले गेले आहे. असे भीष्म म्हणतात. तेही केवळ कर्णाचा तेजोभंग करण्यासाठी आणि त्याला युद्धातुन बाजुला ठेवण्यासाठी. भीष्माच्या पाडावानंतर जेव्हा कर्ण भीष्माला भेटायला जातो तेव्हा भीष्म मान्य करतात की तो अर्जुनाच्या बरोबरीचा आहे. नंतर ते स्वतःच त्याला तो २ महारथ्यांच्या बरोबर असल्याचा निर्वाळा देतात. अर्थात तरीही त्याला अतिरथी मानत नहित. इतर बर्‍याच ठिकाणी मात्र कर्णाचा उल्लेख अतिरथी म्हणुन येतो.

कानडाऊ योगेशु Sun, 06/29/2014 - 00:03
अर्धरथी म्हणजे ज्याला रथातुन युध्द करता येते पण रथ चालवण्याचे कौशल्य मात्र तितकेसे नसते असा योध्दा. महाभारतात अर्जुनानेही रथ चालवल्याचे उल्लेख आले आहेत असे वाचल्याचे आठवते पण स्वतः सारथीपूत्र असुनदेखील कर्णाने स्वतः रथ हाकल्याचा उल्लेख महाभारतात नाही.कौरव व पांडवांना शस्त्रास्त्राचे जे शिक्षण मिळाले ते त्याकाळच्या रितिरिवाजानुसार परिपूर्ण असावे त्यामुळे सारथ्यापासुन सर्व शस्त्रे हाताळण्याचे योग्य शास्त्रीय शिक्षण त्यांना मिळाले असण्याची शक्यता असावी. पण कर्ण मात्र शिकला तो केवळ महत्वकांक्षा वा इन्स्टिंक्ट मुळे.त्यामुळे त्याच्या कौशल्यात ती परिपूर्णता कधीही नव्हती.उदाहरणच द्यायचे झाले तर जिम इन्स्ट्रक्टर चा उपयोग करुन शरीरसौष्ठव बनवणे व केवळ शरीर बनवण्याच्या इच्छेखातर स्वतःहुन व्यायाम वगैरे करुन शरीर बनवणे ह्यात जसा फरक आहे तसाच फरक कर्णाच्या व इतर कौरवपांडवांच्या कौशल्यात असावा.(शरीर बनवायला आहार ही तितकाच महत्वाचा असतो व त्याबाबतीत एक निष्णात जिम इन्स्ट्रक्टरच व्यवस्थित मार्गदर्शन करु शकतो.एकुण शरीरसौष्ठव बनवण्यात योग्य डायटचा जो रोल आहे तसाच रोल महारथी बनण्यात सारथ्यकौशल्याचा असावा. त्यामुळे एकुणच सर्वश्रेष्ठ धनुर्धर बनण्याच्या कर्णाच्या प्रयत्नांत ह्या सारथ्यकौशल्य शिकण्याच्या गोष्टीकडे अक्षम्य दुर्लक्ष झाले असु शकते.किंबहुना योग्य मार्गदर्शकच नसल्यामुळे त्याला ही गोष्ट कधी तशी स्ट्राईक झालीच नसावी. ह्याबाबतीत कर्ण मात्र तसा दुर्दैवीच म्हणावा लागेल.) अर्जुन कर्ण ह्या शेवटच्या निर्वाणीच्या युध्दावेळीही शल्य रथ सोडुन पळुन जातो पण केवळ रथ चालवता येत नसल्याने कर्ण असहाय होतो. व त्याची तिच कमतरता त्याचा बळी घेते.

विकास Fri, 06/27/2014 - 18:57
वर सांगितलेली रोचक कथा ऐकलेली आहे, पण खरे खोटे व्यासांनाच माहीत. :) त्यातच पुढे असे देखील होते की त्याने स्वतःच्या वडलांच्या हाडांचा वापर करून फासे तयार केले म्हणून तो जिंकायचा. (वडील मुलांसाठी हाडाची काडे करतात ते माहीत होते. हाडाचे फासे करणे नवीनच आय मीन फारच जुने!) Shakuni Temple विकीवरील माहितीप्रमाणे, महाभारतयुद्धानंतर शकुनी स्वर्गाला व्हाया केरळ गेला. स्थानिक समजुतीप्रमाणे, त्याने तेथे शंकराची पुजा केली आणि नंतर महात्मा (लॉर्ड) शकुनी होऊन तो स्वर्गाला गेला. त्याचे तेथे देऊळ पण आहे! वर दाखवलेले छायाचित्र त्या देवळाचे आहे. अजून एक लंगडण्यासंदर्भात गोष्ट ऐकलेली: महाभारत सिरीयल मधे निवडल्यानंतर गुफि पेंटलला म्हणे व्यक्तीगत आयुष्यात घोड्यावरून पडला. परीणामी व्यासांसमोर नाही पण चोप्रांसमोर तो लंगडत गेला. त्यांना ते आवडले आणि शेवटपर्यंत लंगडीचे राज्य त्याच्यावर (म्हणजे गुफी पेंटलवर) आले!

आगाऊ कार्टा Fri, 06/27/2014 - 19:48
शकुनीने वडलांच्या हाडांचा वापर करून फासे तयार केले नव्हते तर ते फासे जरासंधाच्या हाडांपासुन बनवलेले होते. त्यामुळे दान कोणीही मगितले तरी ते कौरवांच्या बजुनेच पडत असे. परंतु द्युताच्या प्रसंगी फासे फेकत असत तेव्हा भीम मोठ्याने ओरडत असे. भीमाच्या आवाजाने ते फासे थरथरत असत (कारण भीमाने जरासंधाला मारले होते) आणि दान नेमके पांडवांच्या बाजुने पडत असे. हे फक्त शकुनीच्या लक्षात आले तेव्हा त्याने दुर्योधनाला सांगुन भीमाल गप्प केले. त्यानंतरचे महाभारत सर्वांनाच माहित आहे.

विकास Fri, 06/27/2014 - 19:10
खालती गुगलबुक्स मधला संदर्भ आयफ्रेम मधे टाकला आहे, तो वाचता आले नाही तर सांगा. (कधी कधी भारतात वाचता येत नाही म्हणून). देवदत्त पटनाईक यांनी महाभारतावर बराच अभ्यास केला आहे. त्यामुळे त्यांच्या म्हणण्यात तथ्य असावे. (थोडक्यात: ह्या नंतरच्या लोककथा आहेत. बोकडाशी लग्न जैनांच्या महाभारतातून आले आहे. काही ठिकाणी शकुनीच्या भावांना आणि वडलांना भिष्माने नाही तर दुर्योधनाने मारले. तेंव्हा एखादा व्हिलन एकापद्धतीने का वागतो हे समजून घेणे पण महत्वाचे आहे... ) मला एक पडलेला प्रश्नः जर शकुनीला कौरवांचा इतका खुन्नस होता, तर तो सरळ पांडवांनाच जाऊन का मिळाला नाही? ;)

प्रसाद१९७१ Mon, 06/30/2014 - 14:10
जर शकुनीला कौरवांचा इतका खुन्नस होता, तर तो सरळ पांडवांनाच जाऊन का मिळाला नाही? >>>>>>> बाहेरुन जितके नुकसान करता येते त्यापेक्षा कीतीतरी पट जास्त नुकसान आत राहुन करता येते.

धन्या Fri, 06/27/2014 - 19:40
इथेही जन्म पत्रिका आणि ज्योतिषी आहे. म्हणजे हे खुळ अगदी महाभारत काळापासून आहे तर. :D कथा अतिशय रोचक आहे. पहिल्यांदाच वाचली.

मराठे Fri, 06/27/2014 - 21:09
गंमत म्हणून महाभारतातील सगळ्या अकल्पीत आणि असंभव गोष्टी काढून टाकल्या (उदा: वस्त्रहरणाच्या वेळी द्रौपदीची न संपणारी साडी, ब्रह्मास्त्र किंवा पर्जन्यास्त्र सारखी अस्त्र, विश्वरूपदर्शन, संजयाची दिव्यदृष्टी इ.इ.) तर महाभारत कसं असेल? महाभारत तरीही श्रेष्ठ महाकाव्य असेलच. श्रीकृष्ण महा"मानव" म्हणून समोर येईल. महाभारत कालीन राजकारण आणि समाजातील प्रचलीत रुढी आणखी स्पष्ट होतील. वरवरच्या चमत्कारापेक्षा त्या महाकाव्यातलं खरं मर्म लोकांना नीट समजेल.

एस Fri, 06/27/2014 - 23:38
या किंवा अशा हरदासी कथांना महाभारतात आधार शोधणे किचकट काम असणार. इथे घेतले गेलेले आक्षेप या गृहीतकावर आधारीत आहेत की महाभारत रचले गेले व नंतर कालौघात मूळ काव्याचा आधार घेऊन लोकसाहित्यात म्हणा किंवा इतर साहित्यात अशा कल्पना/कथा निर्माण होत गेल्या. समजा आपण हे गृहीतक उलटे करून बघितले, म्हणजे जय हे मूळ काव्य, त्यावर संस्करण-बदल-भर वगैरेंनी झालेले भारत हा विस्तारग्रंथ आणि मग महाभारत या सगळ्यांत ह्या काव्याने लोकसाहित्यातून आणि लोकसाहित्यानेही ह्या महाकाव्यातून संकल्पना उचलल्या असाव्यात, कथाबीजांचे आणि कल्पनाविस्तारांचे आदानप्रदान आणि तेही अतिशय विस्तृत अशा कालखंडात होत राहिले असावे. मग या हरदासी कथांचा अशा साहित्यावर होणारा परिणाम असा छाटून टाकता येत नाही. अशा दृष्टीने विचार करून पाहूया. कालखंडनिश्चितीच्या बाबतीत पं. जवाहरलाल नेहरूंनी आपल्या 'डिस्कवरी ऑफ् इंडिया' या ग्रंथात महाभारताला रामायणापेक्षा जास्त प्राचीन ठरवले आहे. मूळ महाभारताची खात्रीशीर प्रत उपलब्ध असेल का याविषयी माझ्या मनात किंतु आहे.

प्रचेतस Sat, 06/28/2014 - 09:14
इरावती कर्वे यांच्या 'युगांत' मधील प्रस्तावनेत महाभारतावरील जुन्या प्रतींचे तसेच त्याच्या कालखंडाच्या मागोव्याचे उत्कृष्ट विवेचन आहे. तसेच भांडारकर प्राच्य विद्या संस्थेने महाभारताच्या बहुतांश प्राचीन हस्तप्रतींचा अभ्यास करून संशोधीत प्रत सिद्ध केली आहे. विशेष म्हणजे त्यात द्रौपदी वस्त्रहरणाच्या प्रसंगीचा कृष्णाचा धावा, त्याने वस्त्रे पुरवून पुरवून सोडवणे असे प्रसंग गाळून टाकले आहेत.
डिस्कवरी ऑफ् इंडिया' या ग्रंथात महाभारताला रामायणापेक्षा जास्त प्राचीन ठरवले आहे.
ह्याला मी ह्या लेखनाचा काळ असा मानतो. रामायणाचा कालखंड हा महाभारतापेक्षा नक्कीच जुना आहे. महाभारतात रामायण अथवा वाल्मिकिचा उल्लेख कुठेही येत नाही पण रामकथेचे उल्लेख मात्र येतात तसेच त्यात रामाला अवतार न मानता एक श्रेष्ठ राजाच मानलेले आहे. अर्थात रामकथा जरी आधीपासून प्रचलित असली तरी रामायण हे महाभारतानंतर लिहिले गेलेले असावे असे त्याच्या लेखनावरून दिसते.

एस Sat, 06/28/2014 - 15:01
ह्या विषयाचा माझा अजिबात अभ्यास नाही. तरीपण एक तप आणि दोनेक वर्षांनंतर स्मरणशक्ती जेवढी साथ देईल तेवढे आठवून थोडे खरडतो. भाग एक - महाभारताच्या संशोधित प्रतींसंदर्भात, लिपीचा शोध महाभारत वगैरे काव्ये रचली गेली तेव्हा लागला नव्हता. मुखोद्गत पद्धतीने इतक्या मोठ्या साहित्याचे जतन शतकानुशतके होत राहिले. पण त्यात कोणताही बदल झाला नाही असे मानणे कठीण आहे. "Unlike the Vedas, which have to be preserved letter-perfect, the epic was a popular work whose reciters would inevitably conform to changes in language and style." भाग दोन - कालखंडनिश्चिती. इथे मानवाला शेती करण्याची कला माहीत झाली ती साधारणपणे सात हजार वर्षांपूर्वी. तोपर्यंत स्थिर संस्कृतींचा किंवा समाजांचा उदय होणे अशक्य होते. शेतीचा फायदा असा होतो की अन्नोत्पादन आता भुकेपुरते मर्यादित न राहता शिल्लक उरू लागले आणि उत्पादनांची देवाणघेवाण, पुढे वस्तुविनिमयपद्धती (Barter trade) उदयास आली. शेती आणि व्यापार यामुळे स्थिर मनुष्यसमूह व शहरे उदयास आली. त्याआधी अल्पशा मानवी वसाहतींचे एका जागीचे स्थान हे तिथल्या अन्नाच्या उपलब्धतेपुरतेच कायम असे. ही नागरसंस्कृती सिंधू नदीच्या खोर्‍यात उदयास येण्यास आणखी चारेक हजार वर्षे जावी लागली. याच काळात तेव्हाचा द्राविड प्रदेश म्हणजे गंगेच्या खोर्‍यापासून ते दक्षिणेकडे हा घनदाट निबिड अरण्याने व्यापलेला होता. सिंधू संस्कृतीच्या उत्तरकालात नागरसंस्कृती आणखी पूर्वेला आणि दक्षिणेला विकसित झाली. पण अद्यापही आजच्या दख्खनच्या पठारावरील इतर मानवी संस्कृतींशी वायव्येच्या सभ्यतेशी फारसा संबंध आलेला नव्हता. गंगेच्या उर्ध्वखोर्‍यात मानवी वस्तीचे नागरस्वरूपातील अवशेष सापडले ते इसवी सनाच्या हजार वर्षांपूर्वीनंतर. पण तेव्हा द्राविड टोळ्या मध्य व दक्षिण भारतात स्थिरावल्या होत्या. यात नाग व असुर संस्कृती प्रमुख होत्या. महाभारत रचले गेल्याचा कालखंड साडेपाचशे ते तीनशे ख्रिस्तपूर्व असा असावा, तर रामायण हे इसवीसनाच्या पहिल्या शतकात रचले गेले असावे. तत्पूर्वी सातशे ख्रिस्तपूर्वपर्यंत उत्तरवेदिक कालखंड आणि बौद्धमताचा उदय होऊन गेला होता. नॉदर्न ब्लॅक पॉलिश्ड वेअरचा कालखंड Early NBPW (800-300 BC) आणि Late NBPW (300-100 BC) यावरूनही त्याकाळची समाजरचना आणि मुख्यत्वे अर्थकारणाची माहिती मिळते. यावरून सिंधू संस्कृतीच्या अस्तानंतरची पहिली गणराज्ये, नदीकाठी शेतीनिगडीत अर्थव्यवस्थेचा झपाट्याने झालेला विकास, संरक्षणासाठीच्या 'पुर' म्हणजेच कोटांची बांधणी करण्याची पद्धत, लवचिकता गमावलेले सामाजिक स्तरीकरण, वर्णसंस्थेचे जातिव्यवस्थेत अवमूल्यन, व्यापाराचा विस्तार व यादवी युद्धांतून साम्राज्ययुद्धांमध्ये झालेले परिवर्तन ही या काळाची काही ठळक वैशिष्ठ्ये होत. याला भारतीय पुरातत्त्वविभागाने केलेल्या उत्खननात आणि कार्बन डेटिंगद्वारे दुजोरा मिळाला आहे. भाषेबद्दल - ह्या काव्यांचे संस्कृत ही उत्तरवैदिक कालखंडातील वाटते. पाणिनिच्या इसपू. चौथ्या शतकातील व्याकरणाचा प्रभाव या काव्यांच्या भाषेवर आढळतो. दोन्ही काव्ये बुद्धोत्तर असावीत असे सूचित करणारा भाग वाल्मिकीरामायणात येतो. रामाच्या तोंडी अयोध्याकांडात जाबालीला उद्देशून येणारे वाक्य पहा - "यथा ही चोर: स तथा ही बुद्ध स्वथागतं नास्तिक मंत्र विद् तस्मादि य: शक्यतम: प्रजानाम् स नास्तिके नाभि मुखो बुद्ध: स्वातम्।" पूर्ववेदांतमत आणि बौद्ध साहित्यातील पाली-प्राकृत भाषेचा वापर हे दोन्ही समकालीन असावेत. अश्वघोषाच्या बुद्धचरित मध्ये वाल्मिकी त्याच्या समकालीन असल्याचा उल्लेख करतो. दुसरा भाग मानवइतिहासातील वेगवेगळ्या धातूंचा प्रभाव. सिंधूसंस्कृती ही ख्रिस्तपूर्व दोन हजार वर्षांच्या आसपास क्षीण होऊ लागली. त्याचबरोबर मानवइतिहासातील ताम्रयुग संपुष्टात आले. सिंधूसंस्कृतीच्या अस्तानंतर साधारणतः बाराशे ते हजार वर्षे ख्रिस्तपूर्व पासून लोहयुगाची सुरुवात झाली. भारतीय उपखंडात उत्तर आणि दक्षिणेत जवळजवळ एकाच वेळी पण स्वतंत्रपणे लोहयुग अवतरले. लोहयुगाबरोबर गंगेच्या खोर्‍यात गणपद व महाजनपदरूपी राज्यव्यवस्थांची सुरुवात झाली. लोहयुगातील प्रगत शस्त्रास्त्रांमुळे युद्धांचे स्वरूप बदलले व लहान टोळीयुद्धे अस्तित्वात आली. या युद्धांचे स्वरूप आपापसातील यादवीसारखे केंद्रित होते. संस्कृतींमधील विनाशकारी युद्धे अजून लांब होती. महाभारतात कर्ण हा कौरवांचे सैन्य घेऊन तत्कालीन संपूर्ण आर्यावर्तावर ताबा मिळवण्यासाठी मोहीम काढतो. यात कर्णाने कंबोज, शाक्य, केकय, अवंत्य, गांधार, मदरक, त्रिगर्त, तंगण, पांचाल, विदेह, सुहमा, अंग, वंग, निशद, कलिंग, वत्स, अश्मक वगैरे राज्यांवर स्वारी केल्याचा उल्लेख येतो. पण कर्ण मरहट्ठांच्या दक्षिण प्रदेशात पाऊल टाकण्याचे टाळतो. याचे कारण म्हणजे इथून पुढचा (दक्षिणेकडचा) प्रदेश आर्यावर्तात मोडत नाही असे देतो. याउलट रामायणात मध्य व दक्षिण भारताच्या लोकसंस्कृतींचे, भौगोलिक परिस्थितीचे आणि राजकारणाचे खोलवर वर्णन येते. रामायणातील संघर्ष हा जातिव्यवस्था पूर्णपणे प्रचलित झालेल्या संस्कृतीचा आणि दक्षिणेतील अरण्यवासीयांचा संघर्ष आहे. येथे आर्यावर्ताची सीमा ओलांडून कथा दक्षिण टोकापर्यंत पोहोचते. दुसरे म्हणजे महाभारतात असुरांचे वर्णन तितके येत नाही जितके रामायणात येते. रामायण मुळातच सुरासुर संघर्षाची कथा आहे. महाभारतात हा संघर्ष खूपच बाल्यावस्थेत आहे. रामायणातील अर्थव्यवस्था ही मुख्यत्वे उत्तर भारताच्या पूर्व भागातील प्रगत उत्तरनागरसंस्कृतींचे वर्णन आहे, तर महाभारतात प्रामुख्याने कुरुप्रदेश म्हणजे पश्चिमोत्तर भारतातील वरील प्रदेशाच्या पश्चिमेकडील तितक्या विकसित न झालेल्या संस्कृतींचे वर्णन आहे. महाभारतातील युद्धाचे वर्णन हे अतिरंजित असावे. इतके मोठे सैन्य पाळण्याइतकी लोकसंख्या, आर्थिक उलाढाल या सर्व बाबी तेव्हा नव्हत्या. नेहरूंनी ते युद्ध हे प्रत्यक्षात लहानसे टोळीयुद्ध असावे असे म्हटले आहे. रामायणात मात्र दक्षिणेकडील तशाच प्रगत राज्यव्यवस्थांचा उत्तरेकडील जनपदांशी आलेला संबंध अधोरेखित झाला आहे. वरील सर्व बाबी अभ्यासता मला महाभारत हे रामायणापेक्षा जुने असावे, पण बौद्धोत्तर कालखंडातील असावे असे वाटते.

प्रचेतस Sun, 06/29/2014 - 11:16
प्रतिसाद अतिशय आवडला.
अरील सर्व बाबी अभ्यासता मला महाभारत हे रामायणापेक्षा जुने असावे, पण बौद्धोत्तर कालखंडातील असावे असे वाटते.
शंकाच नाही. पण महाभारताचा काळ त्यातही मूळ व्यासप्रणीत 'जय' ग्रंथाचा काळ हा बुद्धपूर्व असावा असे मला वाटते. इ.स. पूर्व १२०० ते ८०० वर्षांच्या आसपास. त्यानंतर बुद्धकाळात व तदनंतरच्या मौर्य, कण्व, सातवाहन, शुंग, गुप्त इत्यादी कालखंडात त्यात सातत्याने भर पडत गेली व आजचे महाभारत तयार झाले. उदा. यवन, शक, हूण अशा परकीय टोळ्यांचा उल्लेख, अहिंसेचा प्रसार करणारी अर्धांग सोनेरी झालेल्या नकुलाची कथा.

बॅटमॅन Sun, 06/29/2014 - 21:03
स्वॅप्स, प्रतिसाद आवडला. बरेच मुद्दे आहेत, आणि त्यातल्या थोड्यांबद्दलच चर्चा करतो. जय, भारत आणि महाभारत या ३ स्टेजेस आहेत असे खुद्द महाभारतातच नमूद आहे. ते सोडून एम आर यार्दी या संशोधकांनी १९८६ साली 'महाभारत : दि ग्रोथ ऑफ एपिक - अ स्टॅटिस्टिकल स्टडी' हे पुस्तक लिहिले, ज्यात महाभारतातील लेखनपद्धतीचा सांख्यिकीय अभ्यास करून त्यांनी ५ वेगवेगळे लेयर्स ओळखून दाखवले की कुठल्या पर्वातला कुठला भाग हा कुठल्या लेयरमध्ये आहे इ.इ. बाकी महाभारत म्ह. ग्लोरिफाईड आणि मॅग्निफाईड दाशराज्ञ युद्ध असे एका जे एन यू मधील प्राध्यापकाचे मत रोचक असले तरी तितके ग्राह्य वाटत नाही. तो पेपर विकीवर पूर्ण डौनलोडसाठी उपलब्ध आहे. अन रामायण व महाभारत या दोहोंची भाषा पाणिनीय संस्कृतच आहे. त्यामुळे लेखनकालदृष्ट्या बौद्धोत्तर असणे क्रमप्राप्तच आहे. मात्र त्यात वर्णिलेल्या घटना या बौद्धोत्तर असणे संभवत नाही, कारण निव्वळ बुद्ध या शब्दोल्लेखाने लुंबिनीत जन्म झालेला सिद्धार्थ गौतमच अभिप्रेत आहे असे दिसत नाही. अन तसे पाहिले तर गीतेतल्या ११ व्या अध्यायात काही श्लोक आर्ष रूपे , आर्ष वृत्ते वापरून लिहिलेले आहेत त्यावरून त्याचे पाणिनीपूर्वत्व अधोरेखित होते. अन जनरल घटना पाहिल्या तर बौद्ध धर्माचा दूरदूरतक संबंधच नाहीये- रामायणातही अन महाभारतातही. बाकी महाभारत-रामायणाच्या पौर्वापर्याबद्दलचे मुद्दे ठीक आहेत, पण या काळाबद्दल साहित्यिक सोडून अन्य माहिती खूप कमी ठिकाणी आहे. रेमंड अलचिन नामक पुरातत्त्ववेत्याचे आयर्न एज इंडिया नामक पुस्तक या कालखंडावर प्रकाश टाकते, पण ते तितपतच. मुख्य अडचण अशी आहे, की आपल्याकडे या महाकाव्यांशी संबंधित ठिकाणे उदा. अयोध्या, द्वारका, इंद्रप्रस्थ, हस्तिनापूर, इ. ठिकाणी व आसपास व्हावे तितके उत्खनन झालेले नाही. कैक ठिकाणी जुन्याच इमारतींवर आजची घरे, देवळे, सर्व काही नांदत आहेत. इतक्या सगळ्या लोकांना अन्यत्र हलवणे केवळ अशक्य आहे. ट्रॉयला हेन्रिख श्लीमानने आणि त्यानंतर ऑल द वे डौन टु नुकतेच वारलेले मान्फ्रेड कॉर्फमन या लोकांनी गेली जवळपास १५० वर्षे उत्खनन केलेय तेव्हा कुठे ट्रोजन युद्धाबद्दल कल्पनातीत नवी माहिती मिळाली. आपल्याकडे काय झालंय? -हस्तिनापूरः १९५१ सालचे एक उत्खनन, बहुतेक ७३ साली अजूनेक. -इंद्रप्रस्थः सत्तरच्या दशकात ट्रायल उत्खनन, सध्या जस्ट थांबवलेय सुरू असलेले. पुन्हा पुढच्या वर्षी सुरू होईल. -द्वारका: पाण्याखाली काहीतरी सापडलेय. पण त्याचा काळ गुप्तकाळापर्यंतच (इ.स. ४००-५००) पर्यंतच जातो. त्याच्या बर्‍यापैकी अगोदर म्ह. इसपू ५०० च्या अगोदरचे फक्त खापरांचे अवशेष बेट द्वारका या ठिकाणी मिळालेले आहेत. -अहिच्छत्रः उत्खनन ८३ साली झाले बहुधा. आपल्याकडे काही प्रयत्न झालेत, पण ते खूप कमी आणि खूप एकांगी आहेत. त्यात परत हडप्पा संस्कृतीनंतर म्ह. सुमारे इ.स. २००० पासून ते मौर्यकाळ - इ.स.पू. ३०० या सुमारे १७०० वर्षांच्या काळात अख्ख्या भारतात

एकही - & आय रिपीट एकही

लिपीचा पुरावा सापडलेला नाही. लिपी कसलीही असो, संस्कृत असो नैतर तमिळ असली तरी ठीक, अगदी चिनी असली तरी चालेल, पण कुठली तरी मिळू द्या!!! पण नाही. सापडलेलंच नाही. त्यामुळे एका बाजूला रामायणमहाभारतागत ग्रंथ आणि दुसर्‍या बाजूला तुटक उत्खनने हे इतकेच आपल्यासमोर आहे. या दोहोंची सांगड घालणे हे महाकर्मकठीण काम असून त्याला आत्ता आत्ता कुठे सुरुवात झालेली आहे. त्यामुळे अजून टनावारी उत्खनने व्हायला हवीत तेव्हा कुठे आपण याबद्दलचा विदा ठीकठाक प्रमाणात आपल्याकडे आहे असे म्हणू शकतो. तूर्त काहीच विदा नाही म्हणण्यासारखा. उत्खनन करून जी मातीची भांडी सापडतात त्यावरून काळ सांगितला की संपलं इतकंच चाललंय. बाकी काही कुणी करत नाहीये. हडप्पा संस्कृतीच्या लिपीचा उलगडा होणे आणि विशिष्ट ठिकाणी उत्खनने आजवर झालीत त्यापेक्षा प्रचंड मोठ्या प्रमाणावर होणे हे झाल्याशिवाय, रामायण आणि महाभारत यांना इतिहासात खरेच काही आधार आहे की नाही हे सांगणे अशक्य आहे. माझे वैयक्तिक मत आहे की अशा घटना घडणे अगदी शक्य आहे, फक्त अतिरंजित पार्ट वगळून. पण त्याला पुरावा पाहिजे...

चित्रगुप्त Mon, 06/30/2014 - 09:53
उत्खनने आजवर झालीत त्यापेक्षा प्रचंड मोठ्या प्रमाणावर होणे हे झाल्याशिवाय, रामायण आणि महाभारत यांना इतिहासात खरेच काही आधार आहे की नाही हे सांगणे अशक्य आहे.
समजा, पुढे प्रचंड मोठ्या प्रमाणावर उत्खनने झाली, तर रामायण आणि महाभारत यांना इतिहासात खरेच काही आधार आहे, हे सिद्ध होण्यासाठी त्यातून कोणकोणत्या गोष्टी मिळाल्या पाहिजेत म्हणता ?

बॅटमॅन Mon, 06/30/2014 - 10:40
गुड क्वेश्चन चित्रगुप्तजी. तुमच्या प्रश्नाचे एकदम डायरेक्ट उत्तर माझ्याकडे नाही, पण उदाहरण देऊन स्पष्ट करतो. ट्रॉय, मायसीनी, इ. ठिकाणी उत्खनने झाली, तेव्हा होमरने वर्णन केल्याप्रमाणे टनावारी खजिना सापडला. चांदी-सोन्याच्या मुठी असलेल्या तलवारी, वाईन प्यायचा सोन्याचा कप, रानडुकराचे सुळे लावलेले हेल्मेट, ब्राँझचे चिलखत, इ.इ. अनेक गोष्टी ज्या होमरच्या काव्यात वर्णिलेल्या होत्या. त्याशिवाय तत्कालीन शिलालेखांत अलेक्सांद्रॉस ऊर्फ पॅरिस आणि त्याचा बाप पियामारादू ऊर्फ प्रिआम यांची नावे कोरलेली मिळालेली आहेत शिवाय आगामेम्नॉनच्या बापाचा उल्लेख आहे. ग्रीकांचा 'अहियवा' ऊर्फ अखीअन्स म्हणून उल्लेख मिळाला आहे, त्यामुळे होमरचे काव्य खर्‍या घटनांवर आधारित आहे असे म्हणता येईल. त्याचप्रमाणे अजून उत्खनने झाली, तर काही शस्त्रे म्हणा, काही वसाहतींचे 'रॉयल' छाप अवशेष, काही शिलालेख, थोडाफार खजिना आणि या संस्कृतीचा अन्य समकालीन उल्लेख असे काहीसे सापडले तर ही काव्ये मूलतः खर्‍या घटनांवर आधारलेली असू शकतात असे म्हणता येईल. म्ह. अगदी कृष्ण, युधिष्ठिर , इ. नावेच पाहिजेत असे नाही, पण मुख्य कथाभाग- मोठ्या युद्धवाला- तो तरी झाला याचा पुरावा मिळाला तर प्रूफ झालेच ना.

एस Mon, 06/30/2014 - 14:12
सर्व प्रतिसाद बारकाईने वाचले. वल्ली जसे म्हणताहेत की किमान 'जय' ह्या ग्रंथाचा कालखंड बुद्धपूर्व असावा, ह्याला काहीपक्षी दुजोरा देणारे विश्लेषण माझ्याच प्रतिसादात आले आहे. कर्णाच्या मोहिमेत महरठ्ठांचा प्रदेश आर्यावर्तात न मोडणे पण बौद्धमताचा प्रसार दक्षिणेतही निदान अशोकाच्या राज्यकालात होणे हे लक्षणीय आहे. या दोन गोष्टींची कालानुयिक तुलना केल्यास 'जय' ग्रन्थातील वर्णन किंवा मूळ महाभारताचे कथाबीज हे अजून आठशे-ते-हजार वर्षे मागे जाऊ शकते. बॅटमॅनच्या प्रतिसादातील लिपीचा मुद्दा फार महत्त्वाचा आहे. सिंधूसंस्कृतीनंतर लिपीचा र्‍हास झाला. तो इतका की या संस्कृतीला आणि त्यानंतरच्या प्रागैतिहासिक काळाला जोडणारा दुवाच सापडत नाही. पण लिपीचा शोध लुप्त झाला असतानाही नंतरच्या काळात जी काही ग्रंथनिर्मिती झाली तिची रचना आणि संवाहन केवळ मुखोद्गत पद्धतीने इतक्या मोठ्या कालखंडावर होत राहणे अचंबित करणारे आहे. इथे इतिहास काहीतरी मुग्ध आहे. सिंधूसंस्कृतीच्या लिपीचे वाचन आणि उत्खनन करून मिळवलेले मधल्या कालखंडातील अवशेषरूपी पुरावे ह्या दोनच बाबी हरवलेल्या शृंखलांचे अस्तित्त्व सिद्ध करू शकतील. बौद्धमताचा संबंध नाहीच. ते केवळ कालखंडाचा संदर्भ घेण्याइतपतच विचारात घेतले आहे. भारतीय इतिहासाचा मागोवा घेण्यात काय तृटी आहेत हे बॅटमनच्या प्रतिसादात सुरेखपणे समजावले आहे. त्या दृष्टीने अधिक प्रयत्न होणे फार गरजेचे आहे. असा मागोवा घेण्याचे काम लिखित साधनांच्या बाबतीत लिपीच्या पहिल्या धांडोळ्यापर्यंत जाऊन थांबतो. महाभारत-रामायण हे ग्रंथही त्याला अपवाद नाहीत. तोपर्यंत हे ग्रंथ लेखनकालदृष्ट्या बुद्धोत्तर असावेत हा पुराव्यांनी दर्शवलेला निष्कर्ष आणि ग्रंथ किंवा कथाबीज जास्त प्राचीन असावेत हा अंदाज ह्या दोन गोष्टी आज आपल्या हातात आहेत.

चित्रगुप्त Mon, 06/30/2014 - 15:01
कुरुक्षेत्र एरियातील उत्खननात समजा एका धष्ट्पुष्ट माणसाचा सांगाडा, त्याच्या मांडीचे हाड मोडलेल्या अवस्थेत असलेला, आणि जवळच एक गदा सापडली, तरी तो दुर्योधनाचाच सांगाडा आहे, हे कसे ठरवणार ? अन्य कलाकृती, शिल्पे, वस्तू, वगैरे अगदी उत्खननातूनच कशाला निघायला हवीत ? ती वरतीच बक्कळ आहेत की? महाभारताच्या युद्धाचा देखावा असलेले दोन हजार वर्षापूर्वीचे शिल्प सापडले, तरी ते महाभारत कथा ऐकून घडवलेले असू शकते, तो ती घटना खरोखर घडली, याचा पुरावा कसाकाय मानायचा? अगदी उत्खननातून सापडले, तरच तो पुरावा ग्राह्य का मानला जावा?

बॅटमॅन Mon, 06/30/2014 - 15:24
कुरुक्षेत्र एरियातील उत्खननात समजा एका धष्ट्पुष्ट माणसाचा सांगाडा, त्याच्या मांडीचे हाड मोडलेल्या अवस्थेत असलेला, आणि जवळच एक गदा सापडली, तरी तो दुर्योधनाचाच सांगाडा आहे, हे कसे ठरवणार ?
जोपर्यंत 'दुर्योधन इथे/अन्यत्र गदाप्रहाराने मेला' असे लिहिलेला एखादा शिलालेख इ. सापडत नै तोवर तो सांगाडा दुर्योधनाचाच आहे, असे म्हणणे शक्य नाहीच. पण बर्‍यापैकी जुना, म्ह. बुद्धपूर्वकालीन तसा अवशेष मिळाला, तर महाभारतातली कथा कदाचित खरी असू शकेलही असे सांगता येईल. अर्थात त्यासाठी फक्त हाडमोडका सांगाडा असून चालणार नाही, तो राजाचा/राजकुळातल्या व्यक्तीचा सांगाडा होता असे दर्शवणारा एखादा पुरावा पाहिजे. एकाच गोष्टीवरून असे सिद्ध करता येत नाही, त्याला अन्य बरेच पुरावे लागतात.
अन्य कलाकृती, शिल्पे, वस्तू, वगैरे अगदी उत्खननातूनच कशाला निघायला हवीत ? ती वरतीच बक्कळ आहेत की? महाभारताच्या युद्धाचा देखावा असलेले दोन हजार वर्षापूर्वीचे शिल्प सापडले, तरी ते महाभारत कथा ऐकून घडवलेले असू शकते, तो ती घटना खरोखर घडली, याचा पुरावा कसाकाय मानायचा?
अगदी सहमत आहे. पण असे एखादे शिल्प इ. जितके जुने मिळेल तितक्या वर्षांपासून ती कथा प्रचलित असल्याचा पुरावा मिळतो. एखादी कथा किती वर्षांपासून प्रचलित आहे, याचा तो सर्वांत डायरेक्ट पुरावा आहे.
अगदी उत्खननातून सापडले, तरच तो पुरावा ग्राह्य का मानला जावा?
अगदी योग्य प्रश्न. तर त्याचे उत्तर असे आहे की उत्खननात तुम्हांला प्रत्यक्षपणे बर्‍याच गोष्टी क्लीअरकट कळतात. उत्खननाचा आधार नसेल, तर फक्त ग्रंथ समोर घेऊन बसले की कल्पनेच्या भरार्‍या किती आणि कुठल्या दिशेला मारल्या जातात याला काही सुमार नसतो. आता टिळकांनीही आर्क्टिक होम ऑफ द वेदाज़ इ.इ. लिहिले आहेच की. त्यात कल्पनेच्या भरार्‍या सोडल्या तर काय आहे? त्यांना काही गोष्टी योग्य वाटल्या आणि त्याच्या आधारे त्यांचा सिद्धांत त्यांनी मांडला, पण निव्वळ ग्रंथांवर अवलंबून राहण्यातला तोटा हा आहे की ग्रंथांत अनेक काल्पनिक गोष्टींचे बेमालूम मिश्रण झालेले असते, काही केसेसमध्ये परस्परविरोधी डीटेल्सही असतात. त्यामुळे 'नक्की काय झाले असावे' याचा निर्णय करण्याची प्रक्रिया अधिक सुसूत्र आणि सोपी करण्यासाठी उत्खननाची फार मदत होते. शेवटी ऐतिहासिक पुराव्याची निश्चिती करण्यासाठी उत्खनन हे ग्रांथिक पुराव्यांसारखेच साधन आहे. उत्खनन हेच सुप्रीम आहे असा माझा दावा नाही. त्याचा व्यर्थपणा एका साध्या उदा.द्वारे सांगतो. १८ व्या शतकात मराठे अख्ख्या भारतभर पसरले. अगदी अटकेपार इ. जाऊन आले. पण आज शनिवारवाड्याकडे पाहून वाटतं तरी का की इथे राहणार्‍या सत्ताधीशांची पॉवर तेवढी होती म्हणून? नुसता पडका आणि कंजस्टेड वाडा वाटतो फक्त. पण तसे सांगणारे असंख्य कागदपत्र आज उपलब्ध आहेत म्हणून आपण सांगतो की मराठ्यांनी खरोखरच उत्तरेपर्यंत स्वार्‍या केल्यात. मी स्वतःलाच विरोध करतो आहे असे वाटेल, पण तसे नाही. माझा मुद्दा इतकाच आहे, की ऐतिहासिक सत्यनिर्णयनासाठीचे उत्खनन हे एक महत्त्वाचे अंग आहे. ते व्हावे तसे आणि तितके झालेले नाही, त्यामुळे ग्रांथिक पुरावा जो काही आहे, त्यात किती सत्य आणि किती अतिशयोक्ती आहे हे तूर्तास सांगता येत नाही. एकूणच निर्णयप्रक्रियेतले हे अंग आजवर दुर्लक्षित असल्याने आजवरचे प्रयत्न अतिशय एकांगी आणि अपुरे राहिलेले आहेत. तस्मात उत्खनने अजून झाली पाहिजेत. सर्वच गोष्टींचे डायरेक्ट पुरावे नसले तरी इन्डायरेक्ट पुरावे कैक गोष्टींचे मिळू शकतील आणि ते अधिक ठामपणे दर्शवता येतील म्हणून त्याला महत्त्व आहे.

प्रचेतस Mon, 06/30/2014 - 17:34
प्रतिसाद आवडला रे.
पण असे एखादे शिल्प इ. जितके जुने मिळेल तितक्या वर्षांपासून ती कथा प्रचलित असल्याचा पुरावा मिळतो. एखादी कथा किती वर्षांपासून प्रचलित आहे, याचा तो सर्वांत डायरेक्ट पुरावा आहे.
नाणेघाटातल्या इ.स.पू २१० च्या आसपासच्या नागनिकेच्या लेखात वासुदेव आणि संकर्षणाला वंदन केलेले आहे तर इ.स २३० च्या सुमारास कोरल्या गेलेल्या पांडवलेणीतील गौतमी बलश्रीच्या लेखात गौतमीपुत्राचा पराक्रम राम (भार्गवराम), कृष्ण, भीम, अर्जुन यांसमान लेखला आहे तर गौतमीपुत्राचे तेज नाभाग, नहुष, जनमेजय, ययाती, दाशरथी राम, अंबरीष यासमान लेखिले आहे. ही सर्व नावे महाभारतात आहेतच. साहजिकच महाभारत कथा त्याकाळी (इ.स. पू. २०० पासून) पूर्णपणे प्रचलित असावी हे उघड आहे. आणि ह्या व्यक्तींना (गौतमीपुत्राच्या लेखात) देव मानलेले दिसत नाही. अशोकाच्या लेखातही पांडवांचे उल्लेख बहुधा असावेत. संदर्भ तपासून पाहिले पाहिजेत.

बॅटमॅन Mon, 06/30/2014 - 17:41
धन्स रे. :) बाकी या शिलालेखांतून असे पुरावे निश्चितपणे मिळतातच. फक्त एक शंका: नागनिकेचा शिलालेख इसपू २१० चा आहे की इस २१० चा? सातवाहनांचा इतका जुना पुरावा असेलसे वाटत नाही. अन दैवतीकरण तोपर्यंत झालेले असावे. शिलालेखात डिरेक्टली लिहिले नसावे कारण त्याचा फोकस गौतमीपुत्र होता. बाकीचे लोक निव्वळ उपमेपुरते होते.

प्रचेतस Mon, 06/30/2014 - 17:49
नागनिकेचा इ.स.पू. २१० च्या आसपासचा. ती प्रथम सातकर्णीची पत्नी आणि आद्य सातवाहन सिमुकाची सून. सिमुकाआधी सातवाहनांच्या तीन्/चार पिढ्या झाल्या असाव्यात. दैवतीकरण कृष्णाचे झाले असावेही कदाचित. पण रामाला मात्र इतर राजांसमानच मानलेले दिसते कारण त्याचे नाव इतर राजांबरोबरच आहे. अर्थात ह्या नावांव्यतिरिक्त इतर ठोस पुरावे नसल्याने नक्की काहीच सांगता येत नाही.

बॅटमॅन Mon, 06/30/2014 - 18:01
धन्यवाद रे. इतका जुना शिलालेख म्ह. जबरीच आहे. बाकी रामपूजेचा सर्वांत जुना उल्लेख कुठे आहे काय माहिती. इ.स. पहिल्या शतकाच्या आसपास तरी भागवत धर्मात बहुधा 'वासुदेव कृष्ण'च जोरात होता असे दिसते.

एस Mon, 06/30/2014 - 18:43
गुप्त काळात बांधल्या गेलेल्या देवगडच्या विष्णू मंदिरात काही राममूर्त्या आहेत. हा राम कथेचा शिल्पस्वरूपातील सर्वात जुना पुरावा आहे. पण त्यातही राम हा मनुष्यरूपात दाखवला आहे. कदाचित इस दुसर्‍या शतकापासून राम दैवी रूपात दर्शविला जाऊ लागला असावा. संदर्भ - ए. एल. बाशाम.

बॅटमॅन Mon, 06/30/2014 - 18:47
ओह अच्छा, धन्यवाद. देवगड नसून देवगढ़ आहे ते. यूपीमधले दशावतार मंदिर. वन ऑफ द अर्लिएस्ट फ्रीस्टँडिंग टेंपल्स म्हणून त्याचे महत्त्व फार आहे. http://en.wikipedia.org/wiki/Dashavatara_Temple,_Deogarh

एस Tue, 07/01/2014 - 11:12
मोबाईलवरून नीट टंकता येत नाही. त्याचे 'दशावतार टेंपल' हे नाव अलिकडचे आहे. अलेक्झांडर कनिंगहॅम (1814–1893) - भारतीय पुरातत्त्व विभागाचे तत्कालीन मुख्य संचालक यांनी दिलेलं. मंदिर खूप भारी आहे.

बॅटमॅन Tue, 07/01/2014 - 12:12
ओह ओक्के. कनिंगहॅमने नाव दिलेलं माहिती नव्हतं, धन्यवाद. बाकी मंदिर प्रत्यक्ष पाहिले नाही, पण फटूंवरून तरी जबरी आहे हे दिसतंच आहे.

चित्रगुप्त Mon, 06/30/2014 - 19:38
त्यासाठी फक्त हाडमोडका सांगाडा असून चालणार नाही, तो राजाचा/राजकुळातल्या व्यक्तीचा सांगाडा होता असे दर्शवणारा एखादा पुरावा पाहिजे.
यावरून डिस्कव्हरी का कश्यावर तरी आलेला एक कार्यक्रम आठवला. त्यात इजिप्तचे पिरॅमिड्स बांधणार्‍या मजुरांच्या (जमीनीत गडलेल्या) सांगाड्यांपैकी एकाच्या कवटीत सोन्याचा दात होता. त्यावरून इजिप्तच्या पुरातत्व विभागाचे डायरेक्टर का कोणी हापिसर मोठ्या अभिमानाने सांगत होते, की पिरॅमिड्स बांधण्यासाठी वेठबिगार आणि गुलामांचा वापर केला जायचा, हा सिद्धांत पूर्णपणे चुकीचा असल्याचा हा पुरावा आहे. कारण या पुराव्यावरून हे सिद्ध होते, की त्या मजुरांना त्याकाळचे हेल्थकेयर वगैरे दिले जायचे. एवढे, की चक्क सोन्याचा दात बसवून दिला गेल्याचा पुरावा आहे... वगैरे. मी असे वाचले आहे, की त्याकाळी इजिप्त मधील भव्य इमारती वगैरे बघायला जे प्रवासी दूरदूरच्या देशातून येत ( हे प्रवासी त्याकाळच्या प्रवासातील त्रास वगैरेंचा विचार करता चांगले सुस्थितीतले असणार), त्यांना गुलाम बनवून बांधकामात मजूरी करायला लावत, आणि ते मेले, की तिथेच गाडून टाकत. हा सोन्याचा दातवाला देखील असाच एकादा सधन प्रवासी असू शकतो, आणि उत्खननातून मिळालेला हाच पुरावा वेठबिगारीच्या सिद्धांताचीसुद्धा पुष्टी करू शकतो....

बॅटमॅन Mon, 06/30/2014 - 21:38
हा हा हा, अगदी अगदी. उत्खननातले पुरावेही दिशाभूल करू शकतात. म्हणून त्यासाठी दोन्ही पद्धतीचे पुरावे आणि बरेच तारतम्य पाहिजे. जिथे निर्णयन होत नाही तिथे तसे सांगितले पाहिजे. याची काही मजेशीर उदाहरणे ट्रॉय आणि मायसीनीच्या उत्खननात सापडतील ती देणार आहे.

ब़जरबट्टू Sat, 06/28/2014 - 09:33
कथा म्हणून फार आवडली.. बाकी एव्हढे काही लाजिक असावे, असे वाटत नाही.. जर शक्कुला बदलाच घ्यायचा होता, तर पांडवांना चांगले फासे टाकूनही घेता आला असताच... :)

पैसा Sat, 06/28/2014 - 11:50
गोष्ट आवडली. महाभारतावर आधारित गोष्टी वाचायला नेहमीच मजेशीर असतात. तुमची लेखनशैली आवडतेच. मनमोहनसिंगांनी शीख हत्याकांडाचा बदला खान्ग्रेसला संपवून घेतला अशी एक थिअरी मजा म्हणून लोक मेसेजवरून पाठवत होते त्याची आठवण झाली!

चित्रगुप्त Sat, 06/28/2014 - 21:49
ही कथा प्रथमच ऐकली. रोचक वाटली. महाभारतावरील माझे काही (सचित्र) लेख: सुभद्रा: महाभारताची 'हेलन ऑफ ट्रॉय' (भाग १,२ ३ ) http://www.misalpav.com/node/25328 महाभारत (भाग १,२,३): http://www.misalpav.com/node/26965

कानडाऊ योगेशु Sat, 06/28/2014 - 23:39
चर्चाविषय व एकुणच चर्चा रोचक आहे. शकुनि व शल्य दोघेही महाभारत युध्दात एक विशिष्ठ भूमिका घेऊन आले होते. त्याकाळी ज्या राजपुरुषांचा विवाह होण्यात काही अडचणी येत असत त्या पुरुषांची राजघराणी मद्र देशातुन द्र्वय देऊन वधु मिळवित असत थोडक्यात लग्नासाठी मुली विकत घेतल्या जात असत व त्यांच्याशी ह्या पुरुषांचा विवाह लावण्यात येईल. माद्रीचा पांडुशी विवाह हा असाच प्रकार होता. गांधार देशातील राजघराण्यांवर धाकदपटशा/युध्दे लादुन तेथील स्त्रियांशी विवाह लावले जात. भीष्माने लावलेला धृतराष्ट्राचा गांधारीशी विवाह हा ह्याचे उदाहरण आहे. शकुनि कुरूवंशाचे कंबरडे मोडायच्या उद्देशानेच हस्तिनापुरात तळ ठोकुन होता.कोणाचीही बाजु घेतली असती तरी त्याला कौरवपांडवात असलेल्या भाऊबंदकीचा फायदा घेऊन दोघांत महायुध्द व्हायलाच हवे असेच त्याचे राजकारण होते. कारण महायुध्द झाल्यानंतर एकुणच आर्यावर्त इतका दुबळा झाला कि त्यानंतर गांधारांकडे वाकड्या नजरेने पाहण्याची हिम्मत त्यानंतरचा आर्यावर्तातील कोणीही राजा करु शकला नाही.भीष्माला हे राजकारण कळत असुनदेखील केवळ प्रतिज्ञेच्या परिपूर्ततेपायी त्याला हा सर्व प्रकार स्वीकारावा लागला. कृष्णाला ही शकुनिचे राजकारण वेळीच लक्षात आले होते त्याने त्यातल्या त्यात एकुणच यादवांना व यादवसेनेला ह्या युध्दापासुन तशी फारशी झळ पोहोचणार नाही ह्याची काळजी घेतली.

माधुरी विनायक Mon, 06/30/2014 - 11:00
सर्व प्रतिसाद आत्ता वाचले. खूप अभ्यासपूर्ण आणि वेगळी माहिती मिळाली. विशेषत: उगोलिनो ची कथा. या व्यक्तिरेखेबद्दल मला काहीच माहिती नाही. हे नावही मी पहिल्यांदाच वाचलं. अधिक जाणून घ्यायला आवडेल. वल्ली, मृत्युंजय, कानडाऊ योगेशु, विकास, आगाऊ कार्टा, मराठे, स्वॅप्स, बॅटमॅन आणि आपणा सर्वांच्याच प्रतिसादांतून नवीन माहिती मिळाली. मी ही कथा वाचली, मला अचंबा वाटला. माझ्याच प्रमाणे आणखी काही जणांना ही कथा माहिती नसेल आणि जाणून घ्यायला आवडेल असं वाटलं, म्हणून इथे सादर केली. कथेच्या सत्यासत्यतेबाबत माझा काहीच दावा नाही. अशाच आणखीही काही कथा वाचनात आल्या आहेत. यापुढे जमेल तशा त्या सुद्धा इथे सादर करीत जाईन. पुन्हा एकदा सर्वांचेच आभार.

विजुभाऊ गुरुवार, 07/03/2014 - 14:04
ओंडक्याने शकुनीच्या पायावर वार केला. शकुनी पंगु झाला,
हे चुकीचे आहे. चोप्रांच्या महाभारत मालीकेत गुफी पेंटल या कलकाराने तो रोल केला होता. तो एका पायाने अधू असल्यासारखा चालत असे. अन्यतः महाभारता कुठेच शकुनीच्या पंगडेपणाबद्दल उल्लेख आलेला नाही. महाभारतात प्रमुख पात्रांच्या व्याधीम्बद्दल उल्लेख आलेले आहेत उदा:पंडू हा पंडू रोगी ( अ‍ॅनिमीक , भुर्‍या ) होता. धृतराष्ट्र हा अंध होता. शिखंडी हा तृतीयपम्थी होता. इत्यादी
लेखनविषय:
कथा
लेखनप्रकार
लेख
आज थोडं वेगळं लिहू का... माझं वाचन नियमीत सुरू असतं. मुख्यत्वे मराठी आणि बऱ्यापैकी इंग्रजी. शिवा ट्रायॉलॉजी वाचल्यानंतर पौराणीक साहित्य वाचायला आवडू लागलं. पुराणातल्या माहिती नसलेल्या अनेक गोष्टी जाणून घ्यायची ओढ लागली आणि हाती लागेल तसं बरंच काही वाचत गेले. अशीच एक कथा. फार कमी लोकांना माहिती असावी, म्हणून इथे लिहावी, असं वाटलं. ही गोष्ट आहे कौरव-पांडवांची. पंडुच्या मृत्युनंतर पाच पांडवांना घेऊन कुंती हस्तिनापुरात परतलेली. वनात जन्मलेले, लहानाचे मोठे होणारे पाचही पांडव जरासे दांडगटच. युधिष्ठीर त्यातल्या त्यात शांत, सौम्य. साधारण तसेच नकुल-सहदेव.

कोण हा ब्लडी पिडली पायलट ऑफिसर? भाग - २

शशिकांत ओक ·

एस Fri, 06/27/2014 - 23:01
एकदम आवडला हाही भाग. वाचायला मजा आली. :) अवांतरः ते <strong> हा HTML टॅग 'भाग 2' पर्यंत संपवायला हवा होता असे वाटले.

खटपट्या Fri, 06/27/2014 - 23:20
मस्त साहेब, तुम्ही तर तुमचे काम चोख केले होतेत. तुम्हाला तर शाबासकी मिळायला पाहिजे होती. ढिसाळ सुरक्षा व्यवस्था तुम्ही उघडी पाडलीत.

एस Fri, 06/27/2014 - 23:01
एकदम आवडला हाही भाग. वाचायला मजा आली. :) अवांतरः ते <strong> हा HTML टॅग 'भाग 2' पर्यंत संपवायला हवा होता असे वाटले.

खटपट्या Fri, 06/27/2014 - 23:20
मस्त साहेब, तुम्ही तर तुमचे काम चोख केले होतेत. तुम्हाला तर शाबासकी मिळायला पाहिजे होती. ढिसाळ सुरक्षा व्यवस्था तुम्ही उघडी पाडलीत.
लेखनविषय:
मौजमजा
लेखनप्रकार
विरंगुळा
भाग 2
‘...रन, सर्च फॉर शेल्टर यू फूल! व्हेयरीज युवर ट्रेंच रन?... ... एयरमन चेक पोस्ट पार करून शटरवर फुली मारली तेवढ्यात मागून शिटी वाजली. दोन जण धावले मी पटकन एका आडोशाला गेलो. ‘किसने लगाया ये क्रॉस? तुम क्या कर रहे थे? ये गया ना बॉम्ब के धमाकेसे! ...’ म्हणताना ऐकत होतो. ... कडकडून थंडी वाजल्याप्रमाणे मला कंप सुटला होता. ‘आता काय एक्शन घेतली जाणार याची कटू सुनावणी ऐकायला मला भिती वाटायला लागली!’ ... पंधरा दिवसापुर्वी पहिल्या भेटीतील पुसटशी ओळख झालेला एओसी राक्षसाप्रमाणे वाटत होता.’
तेवढ्यात ‘यू, व्हाट इज युवर नेम?

कुटुंबसंस्थेचे चालन

arunjoshi123 ·

पिलीयन रायडर Fri, 06/27/2014 - 17:33
मी खुप मन लावुन लेख वाचला.. काही ठिकाणी भाषा अगदी जटील आहे.. थोडक्यात आणि सोप्प्या भाषेत असतं तर बरं झालं असतं.. पण एकंदरीत चर्चा प्रस्ताव चांगला आहे.. तुम्हाला असं म्हणायचय का की पुरुषप्रधान सिस्टीममध्ये जो अन्याय होतो (स्त्री व पुरुष दोघांवरही) त्याच्या तुलनेत समताप्रधान कुटुंबामध्ये जो अन्याय होतो (स्त्री व पुरुष दोघांवरही) ह्याची तुलना व्हावी, कारण वरकरणी वाटलं तरी समताप्रधान कुटुंब अन्यायमुक्त (किंवा तुलनेनी कमी अन्याय होत असणारं) असेलच असं नाही (कारण तुम्ही वानगी दाखल दिलेले ११ प्रश्न..) मुळात कोणतीही सिस्टीम फ्लॉलेस नसतेच. त्यामुळे कोणत्याही सिस्टिम मध्ये कुणा न कुणावर अन्याय होत रहाणार हे नक्की. त्यात सुद्धा अन्याय हा कोणत्या एका पक्क्या सुत्राने मोजता येत नाही. स्थल-काल-लिंग सापेक्षता वगैरे मुद्दे तिथे असतात. (केवळ काय मोजतोय ह्याबद्दल नाही तर "कोण" मोजतोय ह्याबद्दल् सुद्धा). त्यामुळे अशी दोन सिस्टीम मधल्या अन्यायाची काटेकोर तुलना करता येईल का हा मुळात मला पडलेला प्रश्न आहे.. पुरुषप्रधान सिस्टिमला जो स्त्रियांकडुन विरोध होतो त्यावर मी एक स्त्री म्हणुन भाष्य करु शकते. (आणि ती सर्वस्वी माझी मते आहेत.. कुणाला दिलेले सल्ले अथवा आरोप नाहीत.. त्यामुळे माझी विधाने केवळ माझे अनुभव असल्याने त्यांना सिद्ध करुन दाखवायची माझी जवाबदारी नाही कारण ती मान्य कराच असा माझा आग्रह नाही) स्त्री म्हणुन पुरुषप्रधान सिस्टीमला जो विरोध असतो तो केवळ "लिंग" ह्या एका मुद्द्यावर नसावा. इथे मुळात एखाद्याचे जगण्याचे, विचारांचे, निर्णय घेण्याचे स्वातंत्र्य नसणे हा एक मोठा मुद्दा आहे. "केवळ पुरुष आहे" ह्या एका गोष्टीसाठी अनेक अधिकार पुरुषाकडे असतात. कुटुंब व्यवस्था सोयिस्कर असावी म्हणुन निवडालेला तो एक पर्याय जरी मानला तरी त्यात केवळ गोंधळ नको म्हणुन एकहाती कारभार सोपोवणे हा एकच उद्देश नाही (किंवा उद्देश काहीही असला तरी त्याचा केवळ तोच एक परिणाम नाही). ह्या मध्ये सत्ता हाती यावी म्हणुन "पुरुष ह्या लिंगाला प्राधान्य देणे" ही समस्या निर्माण होते आणि त्यामुळे स्त्री भ्रुण हत्या वगैरे प्रश्नांची मालिका सुरु होते (इथे स्त्रियांना जे काही मुलभुत प्रश्न आहेत.. गर्भात हत्या, आवश्यक शिक्षण न मिळणे. कुपोषण, स्वामित्वाच्या भावनेतुन आणि स्त्रीला भोगवस्तु म्हणुन पाहण्याच्या वृत्तीमुळे झालेले बलात्कार, हुंडाबळी, पळवुन नेऊन विकणे इ समस्या मला अपेक्षित आहेत..). बर एकाधिकार दिले म्हणुन कारभार सुरळित चालु आहे असे तरी आहे का? तर निश्चित नाही.. ह्या व्यतिरिक्त अजुन एक मुद्दा जो मला अत्यंत मह्त्वाचा वाटतो तो असा, की कुटूंबव्यवस्था, समाज सुरळित चालु रहाणं हे महत्वाचं आहे, त्यासाठी व्यक्तिला अनेक तडजोडी कराव्या लागतात. पण एखादया व्यक्तिच्या आयुष्यात नक्की कुठवर आपण ह्या व्यवस्थांचा हस्तक्षेप चालवुन घेऊ शकतो? म्हणजे माणुस म्हणुन आवडीप्रमाणे जगण्याचे स्वातंत्र्य जर प्रमाणाबाहेर आवळले जाणार असेल तर ती सिस्टीम एक फेल्युअर नाही का? तुम्ही म्हणता की हॉस्टेलची पाटी वाचल्या प्रमाणे एका कुटुंबातली नावे नकोत.. पण Does it really matter? असलीच चोघांची नावं अत्यंत वेगवेगळी तरी त्याचा नक्की किती फरक पडतो? केवळ सोय म्हणुन, किंवा वाचायला बरं (रिदमिक विथ ऑदर मेम्बर्स) वाटतं म्हणुन एखाद्याचं नाव बदलुन टाकणे योग्य ठरते का? तुम्ही मुळचे कुठले ह्या प्रशाचे उत्तर ८-१० पिढ्यानंतर पण देता आले पाहिजे म्हणुन हा खटाटोप करायचा? आणि मग त्या उत्तरासाठी "स्त्री ने लग्न झाले की माहेर विसरून सासरच आपले घर मानावे आणि स्वतःला त्या वंशात विरघळवुन टाकावे" अशा मानसिकतेचा उदय होतो. पण मुळात "तुम्ही मुळचे कुठले" हा प्रश्न तेवढा महत्वाचा आहे का की ज्या साठी त्या घरात येणारी प्रत्य्के स्त्री गरजे पलीकडे बदलुन जाते? तुम्ही सिस्टीम कोणतीही निवडा, पण त्यात व्यक्तिस्वातंत्र्य जर प्रमाणाबाहेर (आणि गरजेपेक्षा जास्त) धोक्यात येणार असेल तर ती माझ्या दृष्टिने फेल्युअर आहे. बाकी तुम्ही जे ११ प्रश्न दिले आहेत, त्यांची सर्व घरांमध्ये एकच एक उत्तरं मिळणं हे अशक्यच आहे.. तशी न मिळणं ह्यालाच आयुष्य म्हणतात ना...

arunjoshi123 Fri, 06/27/2014 - 17:51
आपल्याला पूर्ण आशय पोचला त्याचा आनंद आहे. आपली जवळजवळ सारी वाक्यं पटणेबल आहेत. एखाद्या विचाराबद्दल अजून काही सुचलं तर अवश्य लिहिन.

हाडक्या Wed, 07/02/2014 - 19:27
त्यांच्या अभिव्यक्तीचा तो आविष्कार आहे.. तुम्ही त्यांच्या अभिव्यक्ती स्वातंन्त्र्याचा आदर करणार की तुमची 'दाताला खडा' लागल्यासारखी सेन्सॉरशीप लादत बसणार ? ;)

आतिवास Fri, 06/27/2014 - 18:09
'लिंग' (सेक्स - स्त्री आहे की पुरुष) आणि 'लिंगभाव' (हिंदी भाषेत त्याला 'सामाजिक लिंग' असे म्हटले जाते) या दोन वेगळ्या संज्ञा आहेत - त्यांचा संबंध आहे पण त्या वेगळ्या आहेत. सामान्यतः लिंगभावाबद्दल चर्चा होत असते. 'लिंगभाव' म्हणजे थोडक्यात सांगायचे तर: व्यक्तीचे लिंग केंद्रस्थान घेते आणि तिच्या/त्याच्याकडून अपेक्षा निर्माण होतात (मोठ्याने बोलू नये, रडू नये इत्यादी) ; कामाची विभागणी होते (स्वयंपाक, नारळ फोडणे इत्यादी) ; विविध साधनं कोणाला प्राधान्याने मिळणार (शिक्षण इत्यादी) हे ठरते, साधनांवर मालकी कोणाची हे ठरते (शेती, घर), निर्णय कोणी घ्यायचे हे ठरते... इत्यादी. 'लिंग' बदलत नाही, ते बदलावे अशी अपेक्षाही नाही; 'लिंगभाव' व्यवहार बदलतो - तो सगळीकडे सारखा असत नाही. पुरुषप्रधान रचनेत एका विशिष्ट प्रकारची लिंगभाव व्यवस्था आहे - असमानता आहे, ती बदलण्याचा प्रयत्न करताना स्त्रीच्या लिंगाधारित गरजा (बाळंतपण, राजकीय सहभागाची संधी इत्यादी) लक्षात घेणे म्हणजे 'भेदभाव' नाही. (तुम्ही हे म्हटले नाही इथे, पण जाताजाता लिहिले.) पुरुषप्रधान समाजरचनेचे समर्थक फक्त पुरुष असतात असे नाही, स्त्रियाही असतात; लिंगभाव धारणा बदलायला हव्यात असे फक्त स्त्रियांना वाटत नाही, अनेक पुरुषांना वाटते. सर्व स्त्रिया स्त्रियांबाबत संवेदनशील असतील असे नाही, सर्व पुरुष स्त्रियांच्या प्रती असंवेदनशील असतील असे नाही. संवेदनशीलता, परस्पर आदर नसतो तेव्हा अकराच काय अकरा हजार प्रश्न निर्माण होतात... संवेदनशीलता आणि परस्पर आदर असेल तरीही प्रश्न निर्माण होतातच पण त्यातून मार्ग काढला जातो. स्वतःच्या निर्णयातून आयुष्यात आलेल्या अडचणी आणि कोणा व्यवस्थेमुळे झालेली कोंडी यात प्रचंड फरक आहे - गुणात्मक दृष्ट्या!!

रेवती Fri, 06/27/2014 - 19:49
स्वतःच्या निर्णयातून आयुष्यात आलेल्या अडचणी आणि कोणा व्यवस्थेमुळे झालेली कोंडी यात प्रचंड फरक आहे - गुणात्मक दृष्ट्या!! भयानक सहमत. माझ्याच निर्णयामुळे आलेली अडचण कशी निस्तरावी या विचार अनेक वर्षे करत होते. परवा सकाळी झोपेतून उठल्यावर त्याचे पर्फेक्ट असे नाही पण चांगले असे उत्तर मिळाले होते. ते श्रेय मात्र माझे नाही. आपण अनेक पुस्तके, लेख, चांगले विचार, मुलाखती ऐकत, वाचत असतो. काही गोष्ती डोक्यात बसतात ते नेहमीच आपल्याला कळत नाही. पण त्या सगळ्यातून आपण (मेंदू)प्रश्नाचे उत्तर शोधत राहतो, नकळतपणे आणि असे एखादे दिवशी ते समोर येते, जेंव्हा ते एक्सपेक्टेड नसते. परवाचा सगळा दिवस मनातल्या मनात आश्चर्य करणे, मनाशी हसणे यात घालवला (म्हणजे बाकीही कामे केली हां). ;) कोंडीबद्दलही नाही लिहित.

साती Fri, 06/27/2014 - 20:58
मग माझा एक साधा प्रश्न आहे - "पुरुषप्रधानते मुळे होणारा अन्याय" नि "आजकालच्या समताप्रधान कुटुंबांच्या निर्णयप्रक्रियांच्या जटिलतेतून निर्माण होणार्‍या ताणतणावांमुळे होणार अन्याय" यांची आपण कधी तुलना केली आहे काय? मूळात समताप्रधान अशी समाजव्यवस्था अजूनतरी भारतात निर्माण झाली नाही. जिथे समताप्रधान व्यवस्था असल्याचे भासते ती 'कमी पुरूषप्रधान' व्यवस्था असते. जर समताप्रधान व्यवस्था झाली तर तिचा पायाच इतका सामंजस्याचा असेल की असे प्रश्नं निर्माणच होणार नाहीत. (हे मी बहुसंख्यांकांच्या बाबतीत लिहित्येय, ईशान्येकडील राज्यात अजूनही काही ठिकाणी स्त्रीप्रधान व्यवस्था आहे आणि तिथली समताप्रधान व्यवस्था ही कमी स्त्रीप्रधान असेल याची जाणीव आहे) तसे तर हॉस्टेलला रहणारे रूममेट मित्रं मैत्रिणीसुद्धा एकमेकांबरोबर थोडे काँप्रमाईज आणि थोडे मॅनिप्युलेट करून रहातो. इथे तर अख्ख्या जीवनाचा आणि संसाराचा प्रश्नं आहे. त्यामुळे कुठल्याही सहजीवनात येऊ शकतील असे इश्यूज इथेही येणारच. ते सोडवायचे कसे हा मुख्य मुद्दा आहे. बरं हे सोडवतानासुद्धा पारंपारिक वर्चस्ववाल्या गटाने 'मी खरंतर पडतं घ्यायला नको/घेतलं नसतं पण समानतेपायी घेतोय' असा मोठेपणा घेतला जाण्याची किंवा दुसर्या बाजूने दिली जाण्याची शक्यता जास्तं असते. 'माझे मिस्टर सकाळी भाजी चिरून देतात' हे कौतुकाने संगितलं तर पुप्र मानणारी स्त्री. 'मी बायकोला अगदी भाजीही चिरून देतो' असे म्हणणारा पुप्रवाला पुरूष. खर्या समानतावाल्याना यात काही विशेष सांगण्यासारखे आहे असेही वाटणार नाही. मग तू घरी किती पैसे दिलेस का दिलेस इ. विचार फक्तं एक व्यवहाराचा भाग म्हणून होतील त्याला रुसवेफुगवे मानापमान याचं ड्रेसिंग लागणार नाही. त्यामुळे खरी समताप्रधान व्यवस्था जेव्हा येईल तेव्हा त्यात पुरूष व स्त्री यांपैकी कुठल्याही व्यवस्थेत येणारी घुसमट अज्जिबात येणार नाही.

कवितानागेश Sat, 06/28/2014 - 17:18
मला काही किचकट चर्चा जमत नाही, पण एक गोष्ट नक्की लक्षात येतेय, कुटुंबसंस्था ही लहान मुलांच्या सुरक्षित वाढीसाठी आणि म्हातार्‍या माणसांच्या आधारासाठी आणि काही प्रमाणात 'हक्काच्या' सोबतीसाठी निर्माण झालेली/ केली गेलेली आहे. या अश्या कुटुंबाची जबाबदारी ज्यांच्यावर आहे, त्यांना मात्र मूळात या कशाची तत्क्षणी गरजच नसते. ते केवळ स्वतःच्या सोयीचा/ मनाचा विचार करुन मुक्त राहू शकत असतात. पण त्यांनी त्यांच्या भूतकाळात या संस्थेचा फायदा घेतलेला असतो, आणि भविष्यकाळातही मिळणार असतो. अशा वेळेस समाज बांधून रहाणं, सुरक्षितता आणि त्यायोगे होउ शकणारी प्रगती यादेखिल भविष्याच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या गोष्टी आहेत, याकडे दुर्लक्ष होताना दिसते... ज्यांच्यावर जबाबदारी आहे अशा व्यक्तींनी जर का जे काही आहे ते 'आपलं' आहे आणि 'आपल्यासाठी' आहे, असा विचार केला तर फारसे प्रश्न पडत नाहीत. जर का ' हे 'मला' किती फायदेशीर होईल?' असा विचार केला तर रस्सीखेच जास्त जोरात सुरु होईल... आणि ती कायम सुरु रहाणार! कारण 'मी' विरुद्ध 'आपण' हा संघर्ष प्रत्येक ठिकाणी समोर येतोच. त्याचे उत्तर कालपरत्वे आणि व्यक्तीपरत्वे बदलतं.. अमुक एक मान्य करणं योग्य आणि अमुक एक कृती करणं अयोग्य असं आपल्याला खरोखरच कधी ठरवता येइल का, हे माहित नाही.

पैसा Sat, 06/28/2014 - 20:34
जिवंत माणसांचा प्रश्न येतो तिथे २+२=४ असं उत्तर नेहमीच मिळत नाही. कधी उत्तर १ असेल तर कधी ६. प्रत्येक कुटुंब हे सर्वस्वी वेगवेगळं असतं आणि त्यांचे प्रश्न आणि त्यावर त्यांनी शोधलेली उत्तरंसुद्धा. पुरुषप्रधान, स्त्रीप्रधान अशी लेबलं आपण लावतो, पण तरीही त्यात अनेक तीव्रतेच्या छटा असतात. कुटुंब म्हणून एकत्र राहिल्यावर कंगोरे घासून सर्वात परिणामकारक अशी व्यवस्था त्यांच्यात अस्तित्त्वात येते, किंवा ते शक्य नसेल तर कुटुंब मोडूही शकतं. स्त्री किंवा पुरुष असण्यावर आर्थिक निर्णय अवलंबून असतात असं मला वाटत नाही. गावातल्या अशिक्षित स्त्रिया अख्खं कुटुंब चालवत असतात हे अनेकदा पाहिले आहे. सुशिक्षित उच्च वर्गीय कुटुंबातही समानता असमानता दोन्ही प्रकार असतात. हा प्रत्येकाच्या जडणघडणीचा, विचारांचा भाग आहे. इतर बहुतेक गोष्टी स्त्री -पुरुष कोणीही करू शकत असले तरी मुलाला प्रत्यक्ष जन्म देणे आणि काही वर्षेपर्यंत त्याचे संगोपन करणे हे स्त्रीलाच करावं लागतं. त्यासाठी तडजोडी तिलाच कराव्या लागतात. (मुलांना योग्य प्रकारे वाढवण्यासाठी कोणा पुरुषाने करियर सोडलेली फार उदाहरणे आजूबाजूला दिसत नाहीत.) इथे थिअरी आणि प्रॅक्टिकल यात फार फरक असतो. ते जर कोणाला नको असेल तर मुले न होऊ देणे हा पर्याय उपलब्ध आहेच.
माझा असा कयास आहे कि सांप्रतकालीन बहुसंख्य पुरुषप्रधानतेचा विरोध करणार्‍या स्त्रीया (काहीवेळा असे पुरुष) केवळ कशाचा विरोध फॅशन मधे आहे हे पाहून त्या गोष्टींवर फोकस करतात.
हे फारसं पटलं नाही. तेही प्रत्येकाचे कंडिशनिंग, शिक्षण, विचारक्षमता यावर अवलंबून असावे. पैसे वेगळे ठेवावेत हेही पटलं नाही. कारण ते फारच कॉण्ट्रॅक्ट पद्धतीचं नातं राहील. जो/जी घटक पैसे मिळवत नाही त्याला सतत दबून रहावं लागेल. जिथे आर्थिक विषय महत्त्वाचे होतात तिथे मानवी नातं मागे पडतंच. तसाही इन्कम टॅक्समुळे जमाखर्च आणि इन्वेस्टमेंट्स वेगळ्या ठेवाव्या लागतातच पण घरातले खर्च अगदी वेगळे ठेवता येत नाहीत. इतर बरेचसे प्रश्न हे परस्पर सामंजस्य, प्रेम आणि तडजोडी करायची क्षमता यावर किती यशस्वीपणे सोडवता येतील हे अवलंबून असतं. जर एका घटकाला फक्त आणि फक्त तडजोडी कराव्या लागत असतील तर ती त्या प्रश्नाची यशस्वी उकल मानता येणार नाही. कित्येकदा आपण अन्याय करत आहोत हे दुसर्‍याच्या गावीही नसते.
"पुरुषप्रधानते मुळे होणारा अन्याय" नि "आजकालच्या समताप्रधान कुटुंबांच्या निर्णयप्रक्रियांच्या जटिलतेतून निर्माण होणार्‍या ताणतणावांमुळे होणार अन्याय" यांची आपण कधी तुलना केली आहे काय?
नाव कोणतंही द्या, अन्याय हा अन्यायच असतो. त्याला अन्याय करणार्‍याइतकाच सहन करणाराही जबाबदार असतो.
केवळ एक मानव एका भिन्न लिंगाचा आहे म्हणून त्यावर अन्याय करायचा असतो अशी माणसाची मानसिकता इव्हॉल्व झाली आहे का?
पुन्हा नाही. ती मानवी प्रवृत्ती आहे. प्रत्येकजण आपल्या सोयीने वेगळी नावं देतो. शेवट सगळा पॉवरचा, सत्तासामर्थ्याचा आणि संघर्षाचा खेळ आहे.

arunjoshi123 Sun, 06/29/2014 - 14:42
प्रत्येक कुटुंब हे सर्वस्वी वेगवेगळं असतं आणि त्यांचे प्रश्न आणि त्यावर त्यांनी शोधलेली उत्तरंसुद्धा.
प्रत्येक कुटुंब प्रत्येक गोष्ट नव्याने शिकू शकत नाही. सहसा समाजात काय चालले आहे याचा मोठ्या निर्णयांसाठी आधार घेतला जातो.
पुरुषप्रधान, स्त्रीप्रधान अशी लेबलं आपण लावतो, पण तरीही त्यात अनेक तीव्रतेच्या छटा असतात. कुटुंब म्हणून एकत्र राहिल्यावर कंगोरे घासून सर्वात परिणामकारक अशी व्यवस्था त्यांच्यात अस्तित्त्वात येते, किंवा ते शक्य नसेल तर कुटुंब मोडूही शकतं. स्त्री किंवा पुरुष असण्यावर आर्थिक निर्णय अवलंबून असतात असं मला वाटत नाही.
सहमत. मी ही असंच म्हटलं आहे.
हे फारसं पटलं नाही. तेही प्रत्येकाचे कंडिशनिंग, शिक्षण, विचारक्षमता यावर अवलंबून असावे.
हे फारसं पटलं नाही. भारतातल्या सर्वात धुरंधर स्त्रीवादी स्त्रीच्या आईच्या नावाने काहीच संपत्ती नसायचीच शक्यता जास्त आहे. " ते समजूनदार पालक आहेत म्हणून त्यांची संपत्ती विभागणे मला गरजेचे वाटले नाही" असे सांगण्यात येईल. याउलट स्त्रीने जीन्स घालू नये असे कोणी म्हटले तर सगळ्या चवताळून उठतील.
पैसे वेगळे ठेवावेत हेही पटलं नाही.
मी असा सल्ला दिला नाही. प्रश्न केला आहे. दोघे कमावत असतील, क्षःय रेशोमधे, घरात प्रत्येकाचे वेगवेगळे, एकत्रित खर्च, इ इ ब क ड ई असतील तर निर्णय कसे करणार?
इतर बरेचसे प्रश्न हे परस्पर सामंजस्य, प्रेम आणि तडजोडी करायची क्षमता यावर किती यशस्वीपणे सोडवता येतील हे अवलंबून असतं. जर एका घटकाला फक्त आणि फक्त तडजोडी कराव्या लागत असतील तर ती त्या प्रश्नाची यशस्वी उकल मानता येणार नाही. कित्येकदा आपण अन्याय करत आहोत हे दुसर्‍याच्या गावीही नसते.
जगातली बहुसंख्य कुटुंबे परस्पर सामंजस्य, प्रेम आणि तडजोडी करायची क्षमता यावरच चालतात. स्त्रीप्रधान, पुरुषप्रधान वा लिंगनिरपेक्ष अशी कोणतीही व्यवस्था असती तर त्यांना फरक पडला नसता. पण सबब लेखात त्यावर चर्चा करायची नाही. प्रत्येक समाजात एक डीफॉल्ट डीग्री ऑफ क्रिमिनॅलिटी असते. किमान गुन्हेगारीता. ती व्यवस्थेच्या तृटी पाहून आपले पोतडे भरून घेते. पुरुषप्रधानता असल्यामुळे स्त्रीयांवरीलच अन्यायाला बढावा मिळतो हे एक मिथक आहे असे म्हणता येऊ शकते. आपण हुंड्याचे उदाहरण घेऊ. मी खालील निरीक्षणे मांडू इच्छितो. सामान्य कुटुंबांत- १. स्त्रीधन हे शेवटपर्यंत स्त्रीकडे असते. अगदी शेवटच्या वाईट क्षणी त्याला हात घालतात. हे बाप व सासरे तिला देतात. बरेच पालक हुंडा हा स्त्रीचा वारसाहक्क मानतात. त्यात जबरदस्ती नसते. २. हुंडा 'मागणे' हा स्त्रीवरचा 'आर्थिक' अन्याय नसतो, तो तिच्या वडिलांवरचा अन्याय असतो. अन्यथा स्त्रीयांना संपत्तीचे अधिकार नाहीत म्हणणे आणि हुंडा द्यावा लागतो म्हणणे हे अन्यायाचे डबलकाऊंटींग होईल. ३. हुंडा पुरुषांनी आपले वर्चस्व गाजवण्यासाठी चालू केला म्हणता येऊ नये. संपत्ती पुरुषाकडेच असली तरी कोणाला किती मुली, किती मुले होतील हे सांगता येत नाही. ज्या कुटुंबांत पुरुषप्रधान व्यवस्थेचा फायदा घ्यायची वृत्ती आहे- ४. हुंडाबळींची संख्या (मुलीच्या सासरच्या मागण्या न पुरविल्याने, इ) ही हुंडाबळी न ठरलेल्या मुलींच्या मानाने नगण्य असते. या कुटुंबांमधे पुन्हा मुलीच्या पित्याला कर्ज घेऊन, शेत विकून, दागिने विकून, इ इ त्या मागण्या मान्य कराव्या लागलेल्या असतात. इथे पुरुषप्रधानता केवळ एक निमित्त आहे. मूलतः एका गुन्हेगारी वृत्तीच्या लोकांचा संबंध साध्या लोकांशी आला आहे. ५. हुंडा द्या, लवकर द्या, जास्त द्या, इ इ संदेश तीव्र करण्यासाठी जे एक्झिक्यूटीव ऑफिसर असतात त्यांत नवरा हा एकच पुरुष असतो. बाकी स्त्रीयाच असतात. विशेष करून अशाच परिस्थितीतून गेलेली सासू असते. यात लिंगाचा नि हुंड्याचा संबंध दिसतो का? काहीच नाही. ही सगळी मेस का निर्माण झाली आहे? कारण वारश्याचे नियम नीट नाहीत म्हणून. आदिवास्यांत पोरगीच्या बापाला पैसे द्यावे लागतात. त्याचे रेट, नियम फिक्स असतात. म्हणून त्यांच्यात असले गुन्हे होत नाहीत. स्त्रीप्रधानता + व्यवस्थित नियम + प्रोटोकॉल्स अशी ती सिस्टिम आहे. जी किमान मानवी गुन्हेगारी असणारच आहे, तिचे खापर व्यवस्थेवर (इथे पुरुषप्रधान) फोडू नये. पोलिसांनी केलेल्या गुन्ह्यांचे स्टॅट देत, पोलिस फोर्स डिसबँड करावा असे म्हणू नये. ही चर्चा मेरिट बसिसवर असावी.
नाव कोणतंही द्या, अन्याय हा अन्यायच असतो. त्याला अन्याय करणार्‍याइतकाच सहन करणाराही जबाबदार असतो.
यातून आपण असं सूचित करत आहात कि कौटुंबिक अन्याय, व्यवस्था कोणती का असेना, समानच असेल. माझं असं मत आहे कि काही व्यवस्था काही इतर व्यवस्थांपेक्षा जास्त इफेक्टीव असतात. ज्या व्यवस्थांत खासकरून कोणतेच पायंडे नसतात त्या अधिकच अन्यायकारक असतात, कारण त्या सद्य भारतीय लोकशाहीपेक्षाही वाईट चालतील. इथे व्यवस्थित नियम, पायंडे असून केवळ पालनाचा प्रश्न आहे. कृपया समजूतदारपणाचा इश्श्यू मधे आणू नका. आपण थोड्या गडबड लोकांबद्दल बोलतोय ज्यांच्यामुळे समाजात अन्यायाचे प्रमाण वाढण्याची शक्यता आहे. उदा घेऊ. परिस्थितीचा फायदा घेऊन कमी जास्त अन्याय करायला २०% लोकांना (१०% स्त्रीया, १०% पुरुष) आवडते असे समजू. समाज लिंगनिरपेक्ष आहे नि केव्हाचा पुरुषप्रधानता विसरला आहे असे समजू. एकत्र कुटुंबे नाहीत नि प्रतिजीवनात २-३ घटस्फोट फार काही नाहीत असे समजू. वैवाहिक लैंगिक निष्ठा अजूनही प्रचलित आहे असे समजू. 'रोजची गैरसोय' टाळण्यासाठी ऑपरेशन करायचे आहे. कोण करायचे यासाठी काहीही बेंचमार्क उपलब्ध नाही असे समजू. हे ऑपरेशन इर्रिवसिबल आहे असे समजू. कोणी करायचे? स्त्रीने? पुरुर्षाने? दोघांनी? घटस्फोटानंतर या ऑपरेशनच्या स्टॅटस्मुळे दुसरा साथी मिळतो का नि त्यास मुले हवीत का असे प्रमुख यांच्यापुढे प्रश्न असतील. मी हे मुद्दाम कृत्रिम उदाहरण दिले आहे पण आज जशी आपण स्त्रीयांवरील अन्यायाची उदाहरणे देत आहात तसे उद्या "ज्यांच्या स्पाऊसने मुलाला आपले मिडल नेम लावू दिले नाही" अशांवरील अन्यायाची उदाहरणे देत ग्रुप असतील आणि त्यांची सदस्यसंख्या आजच्या मानाने शेकड्याने जास्त असेल.
पुन्हा नाही.
सहमत.

पैसा Sun, 06/29/2014 - 19:43
प्रत्येक समाजात एक डीफॉल्ट डीग्री ऑफ क्रिमिनॅलिटी असते. किमान गुन्हेगारीता. ती व्यवस्थेच्या तृटी पाहून आपले पोतडे भरून घेते.
बर्‍याच अंशी सहमत आहे. आता खरे तर हुंडाबंदी कायदे आहेत. मुलींना पित्याच्या संपत्तीमधे वारसा आहे. हुंडाबळी जाऊ नये म्हणून शक्य तेवढे काळजीपूर्वक कायदे केले आहेत. तरीही गुन्हे होतात. याची तुलना ड्रग्ज घेणे/खून यासंबंधीचे कायदे असले तरी हे गुन्हे होतात याच्याशी करता येईल.
पुरुषप्रधानता असल्यामुळे स्त्रीयांवरीलच अन्यायाला बढावा मिळतो हे एक मिथक आहे असे म्हणता येऊ शकते.
हे जरा गुंतागुंतीचे प्रकरण आहे.
स्त्रीधन हे शेवटपर्यंत स्त्रीकडे असते. अगदी शेवटच्या वाईट क्षणी त्याला हात घालतात. हे बाप व सासरे तिला देतात. बरेच पालक हुंडा हा स्त्रीचा वारसाहक्क मानतात. त्यात जबरदस्ती नसते.
मला वाटते, स्त्रीधनात फक्त आईबापाकडून आणि सासरच्या लोकांकडून लग्नात मिळालेले जे दागिने स्त्री वापरते त्याचाच समावेश होतो. पूर्वीच्या काळी मुलींना पैतृक संपत्तीमधे वारसाहक्क नव्हता त्याकाळात या ना त्या स्वरूपात मुलीला संपत्तीचा काहीतरी भाग द्यावा म्हणून दागिने देण्याची पद्धत सुरू झाली. पुढे काही गुन्हेगार प्रवृत्तीच्या लोकांच्या हावरटपणामुळे त्याचे हुंड्याच्या जाचक प्रथेत रूपांतर झाले. इतर गोष्टी जसे की रोकड/फ्लॅट्/गाडी/फर्निचर्/सासरच्या इतर नातेवाईकांना दिलेल्या भेटवस्तू यांचा समावेश हुंड्यात होतो, पण ते स्त्रीधन नसते. त्या वस्तू सासरचे इतर लोक वापरतात. स्त्रीधन सर्वात शेवटी वापरले जाते यामागे जास्त भावनिक कारणे असतात. अनेक स्त्रियांकडे मंगळसूत्र/दोनेक बांगड्या याशिवाय काहीच नसते आणि हे सौभाग्यालंकार समजले गेलेले दागिने गहाण टाकणे/विकणे अशुभ समजले जाते. वगैरे. मात्र इतर जास्तीचे दागिने अनेक स्त्रिया घरातील कॅश संपल्यावर आपणहून वापरायला देतात. मुस्लिमांमधे मेहेर नजर हा प्रकार आहे तो या स्त्रीधनाच्या जवळपास जाणारा वाटतो. तलाक झाल्यास त्यांना तो स्त्रीला परत करावा लागतो. मुस्लिम लोकांत अजूनही स्त्रियांना वारसाहक्क नाही (बहुतेक). यासाठीच जिना हाऊसच्या केसमधे बॅ. जिनांच्या मुलीने आपण मुस्लिम नसल्याचे कोर्टात सांगितले होते.
हुंडा 'मागणे' हा स्त्रीवरचा 'आर्थिक' अन्याय नसतो, तो तिच्या वडिलांवरचा अन्याय असतो. अन्यथा स्त्रीयांना संपत्तीचे अधिकार नाहीत म्हणणे आणि हुंडा द्यावा लागतो म्हणणे हे अन्यायाचे डबलकाऊंटींग होईल.
संपत्तीमधे समान अधिकार जरूर आहे. तसाच हुंड्याविरोधात कायदा आहे. स्त्रिया अनेक कारणांनी तो वापरत नाहीत.
हुंडा पुरुषांनी आपले वर्चस्व गाजवण्यासाठी चालू केला म्हणता येऊ नये.
हे पटले नाही. लग्न करणारा पुरुष आपल्या मुलीवर आणि आपल्यावर उपकार करत आहे, या भावनेने आपली मुलगी 'खपावी' म्हणून दिलेली लाच आहे एकप्रकारे. जर पुरुषप्रधानता नसती तर हुंड्याचा जन्मच झाला नसता. काही आदिवासी जमातीत याउलट स्त्रीचे मूल्य तिचा नवरा तिच्या बापाला चुकवतो. कारण तिथे पुरुषप्रधानता नसते. मात्र कोणत्याही कारणाने सुरू झालेल्या गुन्हेगारीला आळा घालणे कठीण आहे. जोपर्यंत गुन्हेगारीची प्रवृत्ती जिवंत आहे तोपर्यंत या नाही त्या प्रकारे ती सुरू राहील हे मान्य.
इथे व्यवस्थित नियम, पायंडे असून केवळ पालनाचा प्रश्न आहे
सहमत.
यातून आपण असं सूचित करत आहात कि कौटुंबिक अन्याय, व्यवस्था कोणती का असेना, समानच असेल
होय. मला वाटते तुम्हीही हेच सांगत आहात की गुन्हेगारी प्रवृत्ती ही लिंगनिरपेक्ष असते. बहुधा, ही गुन्हेगारी कशी सुरू झाली याबद्दल आपली मते जुळणारी नसली तरी सध्याच्या स्थितीबद्दल जुळणारी आहेत.

llपुण्याचे पेशवेll Wed, 07/02/2014 - 11:45
सहमत. आपत्तीच्या ऐवजी आक्षेप असा मराठी शब्द लिह्हीता आला असता. पण असूद्या. बहुधा, लेखक मराठीतच, महाराष्ट्राबाहेरच वास्तव्यास असतात.

भृशुंडी गुरुवार, 07/03/2014 - 03:50
भाषेची शुद्धता पाळत बसणं हा संपून जायचा सोप्पा मार्ग आहे. तेव्हा करा हो जरा इकडचे तिकडचे शब्द स्वीकार.

ऋषिकेश गुरुवार, 07/03/2014 - 10:18
१. मुळात सध्याच्या स्वरूपातील कुटुंबसंस्था ही टिकववण्याची गरज आहे असे मी मानत नाही २. कुटुंब संस्थेला कोणी एक 'चालक' असतो हेच मला मान्य नाही त्यामुळे सगळी चर्चाच माझ्यासाठी गैरलागू आहे.

arunjoshi123 Fri, 07/04/2014 - 12:40
१. मुळात सध्याच्या स्वरूपातील कुटुंबसंस्था ही टिकववण्याची गरज आहे असे मी मानत नाही २. कुटुंब संस्थेला कोणी एक 'चालक' असतो हेच मला मान्य नाही त्यामुळे सगळी चर्चाच माझ्यासाठी गैरलागू आहे.
१. मुळात सध्याच्या स्वरूपातील राज्यव्यस्था ही टिकववण्याची गरज आहे असे मी मानत नाही २. राष्ट्र संस्थेला कोणी एक 'शास्ता' असतो हेच मला मान्य नाही त्यामुळे सगळी चर्चाच माझ्यासाठी गैरलागू आहे. असे काहीसे वाचल्यासारखे वाटले. असो.

arunjoshi123 Fri, 07/04/2014 - 12:38
भाषेबद्दल - प्रमाण भाषा अचूकपणे येणे बर्‍यापैकी अवघड आहे. त्यासाठी थोडे नशीब, थोडे कष्ट लागतात. शिवाय संकल्पनेचा आशय नीट मांडण्यासाठी एक प्रकारची प्रतिभाच लागते. ती अनेकांना नसते. (ती कैकांना हासिल होत नाही म्हणणार होतो.) एकतर गावात, वर लातूरकडे वाढल्याने, जिथे अशुद्ध वाणी भाषा बोलतात, पेशवे म्हणतात त्याप्रमाणे बराच काळ दिल्लीत वास्तव्य असल्याने, घरातही हिंदी बोलत असल्याने, विचारही हिंदीत करत असल्याने, एकतर आधीच मराठी टायपणे क्लिष्ट, शिवाय पलटून सगळ्या वाक्यरचना दुरुस्त करत बसणे कंटाळवाणे असल्याने अशा वाक्यरचना होतात. नाईलाज आहे. पण चालून जावे.

बॅटमॅन Fri, 07/04/2014 - 12:43
चालायला हर्कत काहीच नाही. फक्त काहीवेळेस असे होते की महाराष्ट्रात वाढलेल्या आणि आजन्म महाराष्ट्राबाहेर न राहिलेल्या लोकांकडूनही हिंदी प्रभाव असलेले शब्दप्रयोग होतात तेव्हा ते जास्त खटकतं. बाकी महाराष्ट्राबाहेर बराच काळ वास्तव्य असलेल्यांना याचा गंड बाळगण्याचे आजिबात म्ह. आजिबात कारण नाही. हिंदी लहेज्यातली मराठी ऐकायला आणि वाचायलाही तशी मस्त वाटते. (विशेषतः एमपीच्या मराठी पोरींची.....आहाहा नका, नका आठवण करून देऊ!!)

पिलीयन रायडर Fri, 06/27/2014 - 17:33
मी खुप मन लावुन लेख वाचला.. काही ठिकाणी भाषा अगदी जटील आहे.. थोडक्यात आणि सोप्प्या भाषेत असतं तर बरं झालं असतं.. पण एकंदरीत चर्चा प्रस्ताव चांगला आहे.. तुम्हाला असं म्हणायचय का की पुरुषप्रधान सिस्टीममध्ये जो अन्याय होतो (स्त्री व पुरुष दोघांवरही) त्याच्या तुलनेत समताप्रधान कुटुंबामध्ये जो अन्याय होतो (स्त्री व पुरुष दोघांवरही) ह्याची तुलना व्हावी, कारण वरकरणी वाटलं तरी समताप्रधान कुटुंब अन्यायमुक्त (किंवा तुलनेनी कमी अन्याय होत असणारं) असेलच असं नाही (कारण तुम्ही वानगी दाखल दिलेले ११ प्रश्न..) मुळात कोणतीही सिस्टीम फ्लॉलेस नसतेच. त्यामुळे कोणत्याही सिस्टिम मध्ये कुणा न कुणावर अन्याय होत रहाणार हे नक्की. त्यात सुद्धा अन्याय हा कोणत्या एका पक्क्या सुत्राने मोजता येत नाही. स्थल-काल-लिंग सापेक्षता वगैरे मुद्दे तिथे असतात. (केवळ काय मोजतोय ह्याबद्दल नाही तर "कोण" मोजतोय ह्याबद्दल् सुद्धा). त्यामुळे अशी दोन सिस्टीम मधल्या अन्यायाची काटेकोर तुलना करता येईल का हा मुळात मला पडलेला प्रश्न आहे.. पुरुषप्रधान सिस्टिमला जो स्त्रियांकडुन विरोध होतो त्यावर मी एक स्त्री म्हणुन भाष्य करु शकते. (आणि ती सर्वस्वी माझी मते आहेत.. कुणाला दिलेले सल्ले अथवा आरोप नाहीत.. त्यामुळे माझी विधाने केवळ माझे अनुभव असल्याने त्यांना सिद्ध करुन दाखवायची माझी जवाबदारी नाही कारण ती मान्य कराच असा माझा आग्रह नाही) स्त्री म्हणुन पुरुषप्रधान सिस्टीमला जो विरोध असतो तो केवळ "लिंग" ह्या एका मुद्द्यावर नसावा. इथे मुळात एखाद्याचे जगण्याचे, विचारांचे, निर्णय घेण्याचे स्वातंत्र्य नसणे हा एक मोठा मुद्दा आहे. "केवळ पुरुष आहे" ह्या एका गोष्टीसाठी अनेक अधिकार पुरुषाकडे असतात. कुटुंब व्यवस्था सोयिस्कर असावी म्हणुन निवडालेला तो एक पर्याय जरी मानला तरी त्यात केवळ गोंधळ नको म्हणुन एकहाती कारभार सोपोवणे हा एकच उद्देश नाही (किंवा उद्देश काहीही असला तरी त्याचा केवळ तोच एक परिणाम नाही). ह्या मध्ये सत्ता हाती यावी म्हणुन "पुरुष ह्या लिंगाला प्राधान्य देणे" ही समस्या निर्माण होते आणि त्यामुळे स्त्री भ्रुण हत्या वगैरे प्रश्नांची मालिका सुरु होते (इथे स्त्रियांना जे काही मुलभुत प्रश्न आहेत.. गर्भात हत्या, आवश्यक शिक्षण न मिळणे. कुपोषण, स्वामित्वाच्या भावनेतुन आणि स्त्रीला भोगवस्तु म्हणुन पाहण्याच्या वृत्तीमुळे झालेले बलात्कार, हुंडाबळी, पळवुन नेऊन विकणे इ समस्या मला अपेक्षित आहेत..). बर एकाधिकार दिले म्हणुन कारभार सुरळित चालु आहे असे तरी आहे का? तर निश्चित नाही.. ह्या व्यतिरिक्त अजुन एक मुद्दा जो मला अत्यंत मह्त्वाचा वाटतो तो असा, की कुटूंबव्यवस्था, समाज सुरळित चालु रहाणं हे महत्वाचं आहे, त्यासाठी व्यक्तिला अनेक तडजोडी कराव्या लागतात. पण एखादया व्यक्तिच्या आयुष्यात नक्की कुठवर आपण ह्या व्यवस्थांचा हस्तक्षेप चालवुन घेऊ शकतो? म्हणजे माणुस म्हणुन आवडीप्रमाणे जगण्याचे स्वातंत्र्य जर प्रमाणाबाहेर आवळले जाणार असेल तर ती सिस्टीम एक फेल्युअर नाही का? तुम्ही म्हणता की हॉस्टेलची पाटी वाचल्या प्रमाणे एका कुटुंबातली नावे नकोत.. पण Does it really matter? असलीच चोघांची नावं अत्यंत वेगवेगळी तरी त्याचा नक्की किती फरक पडतो? केवळ सोय म्हणुन, किंवा वाचायला बरं (रिदमिक विथ ऑदर मेम्बर्स) वाटतं म्हणुन एखाद्याचं नाव बदलुन टाकणे योग्य ठरते का? तुम्ही मुळचे कुठले ह्या प्रशाचे उत्तर ८-१० पिढ्यानंतर पण देता आले पाहिजे म्हणुन हा खटाटोप करायचा? आणि मग त्या उत्तरासाठी "स्त्री ने लग्न झाले की माहेर विसरून सासरच आपले घर मानावे आणि स्वतःला त्या वंशात विरघळवुन टाकावे" अशा मानसिकतेचा उदय होतो. पण मुळात "तुम्ही मुळचे कुठले" हा प्रश्न तेवढा महत्वाचा आहे का की ज्या साठी त्या घरात येणारी प्रत्य्के स्त्री गरजे पलीकडे बदलुन जाते? तुम्ही सिस्टीम कोणतीही निवडा, पण त्यात व्यक्तिस्वातंत्र्य जर प्रमाणाबाहेर (आणि गरजेपेक्षा जास्त) धोक्यात येणार असेल तर ती माझ्या दृष्टिने फेल्युअर आहे. बाकी तुम्ही जे ११ प्रश्न दिले आहेत, त्यांची सर्व घरांमध्ये एकच एक उत्तरं मिळणं हे अशक्यच आहे.. तशी न मिळणं ह्यालाच आयुष्य म्हणतात ना...

arunjoshi123 Fri, 06/27/2014 - 17:51
आपल्याला पूर्ण आशय पोचला त्याचा आनंद आहे. आपली जवळजवळ सारी वाक्यं पटणेबल आहेत. एखाद्या विचाराबद्दल अजून काही सुचलं तर अवश्य लिहिन.

हाडक्या Wed, 07/02/2014 - 19:27
त्यांच्या अभिव्यक्तीचा तो आविष्कार आहे.. तुम्ही त्यांच्या अभिव्यक्ती स्वातंन्त्र्याचा आदर करणार की तुमची 'दाताला खडा' लागल्यासारखी सेन्सॉरशीप लादत बसणार ? ;)

आतिवास Fri, 06/27/2014 - 18:09
'लिंग' (सेक्स - स्त्री आहे की पुरुष) आणि 'लिंगभाव' (हिंदी भाषेत त्याला 'सामाजिक लिंग' असे म्हटले जाते) या दोन वेगळ्या संज्ञा आहेत - त्यांचा संबंध आहे पण त्या वेगळ्या आहेत. सामान्यतः लिंगभावाबद्दल चर्चा होत असते. 'लिंगभाव' म्हणजे थोडक्यात सांगायचे तर: व्यक्तीचे लिंग केंद्रस्थान घेते आणि तिच्या/त्याच्याकडून अपेक्षा निर्माण होतात (मोठ्याने बोलू नये, रडू नये इत्यादी) ; कामाची विभागणी होते (स्वयंपाक, नारळ फोडणे इत्यादी) ; विविध साधनं कोणाला प्राधान्याने मिळणार (शिक्षण इत्यादी) हे ठरते, साधनांवर मालकी कोणाची हे ठरते (शेती, घर), निर्णय कोणी घ्यायचे हे ठरते... इत्यादी. 'लिंग' बदलत नाही, ते बदलावे अशी अपेक्षाही नाही; 'लिंगभाव' व्यवहार बदलतो - तो सगळीकडे सारखा असत नाही. पुरुषप्रधान रचनेत एका विशिष्ट प्रकारची लिंगभाव व्यवस्था आहे - असमानता आहे, ती बदलण्याचा प्रयत्न करताना स्त्रीच्या लिंगाधारित गरजा (बाळंतपण, राजकीय सहभागाची संधी इत्यादी) लक्षात घेणे म्हणजे 'भेदभाव' नाही. (तुम्ही हे म्हटले नाही इथे, पण जाताजाता लिहिले.) पुरुषप्रधान समाजरचनेचे समर्थक फक्त पुरुष असतात असे नाही, स्त्रियाही असतात; लिंगभाव धारणा बदलायला हव्यात असे फक्त स्त्रियांना वाटत नाही, अनेक पुरुषांना वाटते. सर्व स्त्रिया स्त्रियांबाबत संवेदनशील असतील असे नाही, सर्व पुरुष स्त्रियांच्या प्रती असंवेदनशील असतील असे नाही. संवेदनशीलता, परस्पर आदर नसतो तेव्हा अकराच काय अकरा हजार प्रश्न निर्माण होतात... संवेदनशीलता आणि परस्पर आदर असेल तरीही प्रश्न निर्माण होतातच पण त्यातून मार्ग काढला जातो. स्वतःच्या निर्णयातून आयुष्यात आलेल्या अडचणी आणि कोणा व्यवस्थेमुळे झालेली कोंडी यात प्रचंड फरक आहे - गुणात्मक दृष्ट्या!!

रेवती Fri, 06/27/2014 - 19:49
स्वतःच्या निर्णयातून आयुष्यात आलेल्या अडचणी आणि कोणा व्यवस्थेमुळे झालेली कोंडी यात प्रचंड फरक आहे - गुणात्मक दृष्ट्या!! भयानक सहमत. माझ्याच निर्णयामुळे आलेली अडचण कशी निस्तरावी या विचार अनेक वर्षे करत होते. परवा सकाळी झोपेतून उठल्यावर त्याचे पर्फेक्ट असे नाही पण चांगले असे उत्तर मिळाले होते. ते श्रेय मात्र माझे नाही. आपण अनेक पुस्तके, लेख, चांगले विचार, मुलाखती ऐकत, वाचत असतो. काही गोष्ती डोक्यात बसतात ते नेहमीच आपल्याला कळत नाही. पण त्या सगळ्यातून आपण (मेंदू)प्रश्नाचे उत्तर शोधत राहतो, नकळतपणे आणि असे एखादे दिवशी ते समोर येते, जेंव्हा ते एक्सपेक्टेड नसते. परवाचा सगळा दिवस मनातल्या मनात आश्चर्य करणे, मनाशी हसणे यात घालवला (म्हणजे बाकीही कामे केली हां). ;) कोंडीबद्दलही नाही लिहित.

साती Fri, 06/27/2014 - 20:58
मग माझा एक साधा प्रश्न आहे - "पुरुषप्रधानते मुळे होणारा अन्याय" नि "आजकालच्या समताप्रधान कुटुंबांच्या निर्णयप्रक्रियांच्या जटिलतेतून निर्माण होणार्‍या ताणतणावांमुळे होणार अन्याय" यांची आपण कधी तुलना केली आहे काय? मूळात समताप्रधान अशी समाजव्यवस्था अजूनतरी भारतात निर्माण झाली नाही. जिथे समताप्रधान व्यवस्था असल्याचे भासते ती 'कमी पुरूषप्रधान' व्यवस्था असते. जर समताप्रधान व्यवस्था झाली तर तिचा पायाच इतका सामंजस्याचा असेल की असे प्रश्नं निर्माणच होणार नाहीत. (हे मी बहुसंख्यांकांच्या बाबतीत लिहित्येय, ईशान्येकडील राज्यात अजूनही काही ठिकाणी स्त्रीप्रधान व्यवस्था आहे आणि तिथली समताप्रधान व्यवस्था ही कमी स्त्रीप्रधान असेल याची जाणीव आहे) तसे तर हॉस्टेलला रहणारे रूममेट मित्रं मैत्रिणीसुद्धा एकमेकांबरोबर थोडे काँप्रमाईज आणि थोडे मॅनिप्युलेट करून रहातो. इथे तर अख्ख्या जीवनाचा आणि संसाराचा प्रश्नं आहे. त्यामुळे कुठल्याही सहजीवनात येऊ शकतील असे इश्यूज इथेही येणारच. ते सोडवायचे कसे हा मुख्य मुद्दा आहे. बरं हे सोडवतानासुद्धा पारंपारिक वर्चस्ववाल्या गटाने 'मी खरंतर पडतं घ्यायला नको/घेतलं नसतं पण समानतेपायी घेतोय' असा मोठेपणा घेतला जाण्याची किंवा दुसर्या बाजूने दिली जाण्याची शक्यता जास्तं असते. 'माझे मिस्टर सकाळी भाजी चिरून देतात' हे कौतुकाने संगितलं तर पुप्र मानणारी स्त्री. 'मी बायकोला अगदी भाजीही चिरून देतो' असे म्हणणारा पुप्रवाला पुरूष. खर्या समानतावाल्याना यात काही विशेष सांगण्यासारखे आहे असेही वाटणार नाही. मग तू घरी किती पैसे दिलेस का दिलेस इ. विचार फक्तं एक व्यवहाराचा भाग म्हणून होतील त्याला रुसवेफुगवे मानापमान याचं ड्रेसिंग लागणार नाही. त्यामुळे खरी समताप्रधान व्यवस्था जेव्हा येईल तेव्हा त्यात पुरूष व स्त्री यांपैकी कुठल्याही व्यवस्थेत येणारी घुसमट अज्जिबात येणार नाही.

कवितानागेश Sat, 06/28/2014 - 17:18
मला काही किचकट चर्चा जमत नाही, पण एक गोष्ट नक्की लक्षात येतेय, कुटुंबसंस्था ही लहान मुलांच्या सुरक्षित वाढीसाठी आणि म्हातार्‍या माणसांच्या आधारासाठी आणि काही प्रमाणात 'हक्काच्या' सोबतीसाठी निर्माण झालेली/ केली गेलेली आहे. या अश्या कुटुंबाची जबाबदारी ज्यांच्यावर आहे, त्यांना मात्र मूळात या कशाची तत्क्षणी गरजच नसते. ते केवळ स्वतःच्या सोयीचा/ मनाचा विचार करुन मुक्त राहू शकत असतात. पण त्यांनी त्यांच्या भूतकाळात या संस्थेचा फायदा घेतलेला असतो, आणि भविष्यकाळातही मिळणार असतो. अशा वेळेस समाज बांधून रहाणं, सुरक्षितता आणि त्यायोगे होउ शकणारी प्रगती यादेखिल भविष्याच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या गोष्टी आहेत, याकडे दुर्लक्ष होताना दिसते... ज्यांच्यावर जबाबदारी आहे अशा व्यक्तींनी जर का जे काही आहे ते 'आपलं' आहे आणि 'आपल्यासाठी' आहे, असा विचार केला तर फारसे प्रश्न पडत नाहीत. जर का ' हे 'मला' किती फायदेशीर होईल?' असा विचार केला तर रस्सीखेच जास्त जोरात सुरु होईल... आणि ती कायम सुरु रहाणार! कारण 'मी' विरुद्ध 'आपण' हा संघर्ष प्रत्येक ठिकाणी समोर येतोच. त्याचे उत्तर कालपरत्वे आणि व्यक्तीपरत्वे बदलतं.. अमुक एक मान्य करणं योग्य आणि अमुक एक कृती करणं अयोग्य असं आपल्याला खरोखरच कधी ठरवता येइल का, हे माहित नाही.

पैसा Sat, 06/28/2014 - 20:34
जिवंत माणसांचा प्रश्न येतो तिथे २+२=४ असं उत्तर नेहमीच मिळत नाही. कधी उत्तर १ असेल तर कधी ६. प्रत्येक कुटुंब हे सर्वस्वी वेगवेगळं असतं आणि त्यांचे प्रश्न आणि त्यावर त्यांनी शोधलेली उत्तरंसुद्धा. पुरुषप्रधान, स्त्रीप्रधान अशी लेबलं आपण लावतो, पण तरीही त्यात अनेक तीव्रतेच्या छटा असतात. कुटुंब म्हणून एकत्र राहिल्यावर कंगोरे घासून सर्वात परिणामकारक अशी व्यवस्था त्यांच्यात अस्तित्त्वात येते, किंवा ते शक्य नसेल तर कुटुंब मोडूही शकतं. स्त्री किंवा पुरुष असण्यावर आर्थिक निर्णय अवलंबून असतात असं मला वाटत नाही. गावातल्या अशिक्षित स्त्रिया अख्खं कुटुंब चालवत असतात हे अनेकदा पाहिले आहे. सुशिक्षित उच्च वर्गीय कुटुंबातही समानता असमानता दोन्ही प्रकार असतात. हा प्रत्येकाच्या जडणघडणीचा, विचारांचा भाग आहे. इतर बहुतेक गोष्टी स्त्री -पुरुष कोणीही करू शकत असले तरी मुलाला प्रत्यक्ष जन्म देणे आणि काही वर्षेपर्यंत त्याचे संगोपन करणे हे स्त्रीलाच करावं लागतं. त्यासाठी तडजोडी तिलाच कराव्या लागतात. (मुलांना योग्य प्रकारे वाढवण्यासाठी कोणा पुरुषाने करियर सोडलेली फार उदाहरणे आजूबाजूला दिसत नाहीत.) इथे थिअरी आणि प्रॅक्टिकल यात फार फरक असतो. ते जर कोणाला नको असेल तर मुले न होऊ देणे हा पर्याय उपलब्ध आहेच.
माझा असा कयास आहे कि सांप्रतकालीन बहुसंख्य पुरुषप्रधानतेचा विरोध करणार्‍या स्त्रीया (काहीवेळा असे पुरुष) केवळ कशाचा विरोध फॅशन मधे आहे हे पाहून त्या गोष्टींवर फोकस करतात.
हे फारसं पटलं नाही. तेही प्रत्येकाचे कंडिशनिंग, शिक्षण, विचारक्षमता यावर अवलंबून असावे. पैसे वेगळे ठेवावेत हेही पटलं नाही. कारण ते फारच कॉण्ट्रॅक्ट पद्धतीचं नातं राहील. जो/जी घटक पैसे मिळवत नाही त्याला सतत दबून रहावं लागेल. जिथे आर्थिक विषय महत्त्वाचे होतात तिथे मानवी नातं मागे पडतंच. तसाही इन्कम टॅक्समुळे जमाखर्च आणि इन्वेस्टमेंट्स वेगळ्या ठेवाव्या लागतातच पण घरातले खर्च अगदी वेगळे ठेवता येत नाहीत. इतर बरेचसे प्रश्न हे परस्पर सामंजस्य, प्रेम आणि तडजोडी करायची क्षमता यावर किती यशस्वीपणे सोडवता येतील हे अवलंबून असतं. जर एका घटकाला फक्त आणि फक्त तडजोडी कराव्या लागत असतील तर ती त्या प्रश्नाची यशस्वी उकल मानता येणार नाही. कित्येकदा आपण अन्याय करत आहोत हे दुसर्‍याच्या गावीही नसते.
"पुरुषप्रधानते मुळे होणारा अन्याय" नि "आजकालच्या समताप्रधान कुटुंबांच्या निर्णयप्रक्रियांच्या जटिलतेतून निर्माण होणार्‍या ताणतणावांमुळे होणार अन्याय" यांची आपण कधी तुलना केली आहे काय?
नाव कोणतंही द्या, अन्याय हा अन्यायच असतो. त्याला अन्याय करणार्‍याइतकाच सहन करणाराही जबाबदार असतो.
केवळ एक मानव एका भिन्न लिंगाचा आहे म्हणून त्यावर अन्याय करायचा असतो अशी माणसाची मानसिकता इव्हॉल्व झाली आहे का?
पुन्हा नाही. ती मानवी प्रवृत्ती आहे. प्रत्येकजण आपल्या सोयीने वेगळी नावं देतो. शेवट सगळा पॉवरचा, सत्तासामर्थ्याचा आणि संघर्षाचा खेळ आहे.

arunjoshi123 Sun, 06/29/2014 - 14:42
प्रत्येक कुटुंब हे सर्वस्वी वेगवेगळं असतं आणि त्यांचे प्रश्न आणि त्यावर त्यांनी शोधलेली उत्तरंसुद्धा.
प्रत्येक कुटुंब प्रत्येक गोष्ट नव्याने शिकू शकत नाही. सहसा समाजात काय चालले आहे याचा मोठ्या निर्णयांसाठी आधार घेतला जातो.
पुरुषप्रधान, स्त्रीप्रधान अशी लेबलं आपण लावतो, पण तरीही त्यात अनेक तीव्रतेच्या छटा असतात. कुटुंब म्हणून एकत्र राहिल्यावर कंगोरे घासून सर्वात परिणामकारक अशी व्यवस्था त्यांच्यात अस्तित्त्वात येते, किंवा ते शक्य नसेल तर कुटुंब मोडूही शकतं. स्त्री किंवा पुरुष असण्यावर आर्थिक निर्णय अवलंबून असतात असं मला वाटत नाही.
सहमत. मी ही असंच म्हटलं आहे.
हे फारसं पटलं नाही. तेही प्रत्येकाचे कंडिशनिंग, शिक्षण, विचारक्षमता यावर अवलंबून असावे.
हे फारसं पटलं नाही. भारतातल्या सर्वात धुरंधर स्त्रीवादी स्त्रीच्या आईच्या नावाने काहीच संपत्ती नसायचीच शक्यता जास्त आहे. " ते समजूनदार पालक आहेत म्हणून त्यांची संपत्ती विभागणे मला गरजेचे वाटले नाही" असे सांगण्यात येईल. याउलट स्त्रीने जीन्स घालू नये असे कोणी म्हटले तर सगळ्या चवताळून उठतील.
पैसे वेगळे ठेवावेत हेही पटलं नाही.
मी असा सल्ला दिला नाही. प्रश्न केला आहे. दोघे कमावत असतील, क्षःय रेशोमधे, घरात प्रत्येकाचे वेगवेगळे, एकत्रित खर्च, इ इ ब क ड ई असतील तर निर्णय कसे करणार?
इतर बरेचसे प्रश्न हे परस्पर सामंजस्य, प्रेम आणि तडजोडी करायची क्षमता यावर किती यशस्वीपणे सोडवता येतील हे अवलंबून असतं. जर एका घटकाला फक्त आणि फक्त तडजोडी कराव्या लागत असतील तर ती त्या प्रश्नाची यशस्वी उकल मानता येणार नाही. कित्येकदा आपण अन्याय करत आहोत हे दुसर्‍याच्या गावीही नसते.
जगातली बहुसंख्य कुटुंबे परस्पर सामंजस्य, प्रेम आणि तडजोडी करायची क्षमता यावरच चालतात. स्त्रीप्रधान, पुरुषप्रधान वा लिंगनिरपेक्ष अशी कोणतीही व्यवस्था असती तर त्यांना फरक पडला नसता. पण सबब लेखात त्यावर चर्चा करायची नाही. प्रत्येक समाजात एक डीफॉल्ट डीग्री ऑफ क्रिमिनॅलिटी असते. किमान गुन्हेगारीता. ती व्यवस्थेच्या तृटी पाहून आपले पोतडे भरून घेते. पुरुषप्रधानता असल्यामुळे स्त्रीयांवरीलच अन्यायाला बढावा मिळतो हे एक मिथक आहे असे म्हणता येऊ शकते. आपण हुंड्याचे उदाहरण घेऊ. मी खालील निरीक्षणे मांडू इच्छितो. सामान्य कुटुंबांत- १. स्त्रीधन हे शेवटपर्यंत स्त्रीकडे असते. अगदी शेवटच्या वाईट क्षणी त्याला हात घालतात. हे बाप व सासरे तिला देतात. बरेच पालक हुंडा हा स्त्रीचा वारसाहक्क मानतात. त्यात जबरदस्ती नसते. २. हुंडा 'मागणे' हा स्त्रीवरचा 'आर्थिक' अन्याय नसतो, तो तिच्या वडिलांवरचा अन्याय असतो. अन्यथा स्त्रीयांना संपत्तीचे अधिकार नाहीत म्हणणे आणि हुंडा द्यावा लागतो म्हणणे हे अन्यायाचे डबलकाऊंटींग होईल. ३. हुंडा पुरुषांनी आपले वर्चस्व गाजवण्यासाठी चालू केला म्हणता येऊ नये. संपत्ती पुरुषाकडेच असली तरी कोणाला किती मुली, किती मुले होतील हे सांगता येत नाही. ज्या कुटुंबांत पुरुषप्रधान व्यवस्थेचा फायदा घ्यायची वृत्ती आहे- ४. हुंडाबळींची संख्या (मुलीच्या सासरच्या मागण्या न पुरविल्याने, इ) ही हुंडाबळी न ठरलेल्या मुलींच्या मानाने नगण्य असते. या कुटुंबांमधे पुन्हा मुलीच्या पित्याला कर्ज घेऊन, शेत विकून, दागिने विकून, इ इ त्या मागण्या मान्य कराव्या लागलेल्या असतात. इथे पुरुषप्रधानता केवळ एक निमित्त आहे. मूलतः एका गुन्हेगारी वृत्तीच्या लोकांचा संबंध साध्या लोकांशी आला आहे. ५. हुंडा द्या, लवकर द्या, जास्त द्या, इ इ संदेश तीव्र करण्यासाठी जे एक्झिक्यूटीव ऑफिसर असतात त्यांत नवरा हा एकच पुरुष असतो. बाकी स्त्रीयाच असतात. विशेष करून अशाच परिस्थितीतून गेलेली सासू असते. यात लिंगाचा नि हुंड्याचा संबंध दिसतो का? काहीच नाही. ही सगळी मेस का निर्माण झाली आहे? कारण वारश्याचे नियम नीट नाहीत म्हणून. आदिवास्यांत पोरगीच्या बापाला पैसे द्यावे लागतात. त्याचे रेट, नियम फिक्स असतात. म्हणून त्यांच्यात असले गुन्हे होत नाहीत. स्त्रीप्रधानता + व्यवस्थित नियम + प्रोटोकॉल्स अशी ती सिस्टिम आहे. जी किमान मानवी गुन्हेगारी असणारच आहे, तिचे खापर व्यवस्थेवर (इथे पुरुषप्रधान) फोडू नये. पोलिसांनी केलेल्या गुन्ह्यांचे स्टॅट देत, पोलिस फोर्स डिसबँड करावा असे म्हणू नये. ही चर्चा मेरिट बसिसवर असावी.
नाव कोणतंही द्या, अन्याय हा अन्यायच असतो. त्याला अन्याय करणार्‍याइतकाच सहन करणाराही जबाबदार असतो.
यातून आपण असं सूचित करत आहात कि कौटुंबिक अन्याय, व्यवस्था कोणती का असेना, समानच असेल. माझं असं मत आहे कि काही व्यवस्था काही इतर व्यवस्थांपेक्षा जास्त इफेक्टीव असतात. ज्या व्यवस्थांत खासकरून कोणतेच पायंडे नसतात त्या अधिकच अन्यायकारक असतात, कारण त्या सद्य भारतीय लोकशाहीपेक्षाही वाईट चालतील. इथे व्यवस्थित नियम, पायंडे असून केवळ पालनाचा प्रश्न आहे. कृपया समजूतदारपणाचा इश्श्यू मधे आणू नका. आपण थोड्या गडबड लोकांबद्दल बोलतोय ज्यांच्यामुळे समाजात अन्यायाचे प्रमाण वाढण्याची शक्यता आहे. उदा घेऊ. परिस्थितीचा फायदा घेऊन कमी जास्त अन्याय करायला २०% लोकांना (१०% स्त्रीया, १०% पुरुष) आवडते असे समजू. समाज लिंगनिरपेक्ष आहे नि केव्हाचा पुरुषप्रधानता विसरला आहे असे समजू. एकत्र कुटुंबे नाहीत नि प्रतिजीवनात २-३ घटस्फोट फार काही नाहीत असे समजू. वैवाहिक लैंगिक निष्ठा अजूनही प्रचलित आहे असे समजू. 'रोजची गैरसोय' टाळण्यासाठी ऑपरेशन करायचे आहे. कोण करायचे यासाठी काहीही बेंचमार्क उपलब्ध नाही असे समजू. हे ऑपरेशन इर्रिवसिबल आहे असे समजू. कोणी करायचे? स्त्रीने? पुरुर्षाने? दोघांनी? घटस्फोटानंतर या ऑपरेशनच्या स्टॅटस्मुळे दुसरा साथी मिळतो का नि त्यास मुले हवीत का असे प्रमुख यांच्यापुढे प्रश्न असतील. मी हे मुद्दाम कृत्रिम उदाहरण दिले आहे पण आज जशी आपण स्त्रीयांवरील अन्यायाची उदाहरणे देत आहात तसे उद्या "ज्यांच्या स्पाऊसने मुलाला आपले मिडल नेम लावू दिले नाही" अशांवरील अन्यायाची उदाहरणे देत ग्रुप असतील आणि त्यांची सदस्यसंख्या आजच्या मानाने शेकड्याने जास्त असेल.
पुन्हा नाही.
सहमत.

पैसा Sun, 06/29/2014 - 19:43
प्रत्येक समाजात एक डीफॉल्ट डीग्री ऑफ क्रिमिनॅलिटी असते. किमान गुन्हेगारीता. ती व्यवस्थेच्या तृटी पाहून आपले पोतडे भरून घेते.
बर्‍याच अंशी सहमत आहे. आता खरे तर हुंडाबंदी कायदे आहेत. मुलींना पित्याच्या संपत्तीमधे वारसा आहे. हुंडाबळी जाऊ नये म्हणून शक्य तेवढे काळजीपूर्वक कायदे केले आहेत. तरीही गुन्हे होतात. याची तुलना ड्रग्ज घेणे/खून यासंबंधीचे कायदे असले तरी हे गुन्हे होतात याच्याशी करता येईल.
पुरुषप्रधानता असल्यामुळे स्त्रीयांवरीलच अन्यायाला बढावा मिळतो हे एक मिथक आहे असे म्हणता येऊ शकते.
हे जरा गुंतागुंतीचे प्रकरण आहे.
स्त्रीधन हे शेवटपर्यंत स्त्रीकडे असते. अगदी शेवटच्या वाईट क्षणी त्याला हात घालतात. हे बाप व सासरे तिला देतात. बरेच पालक हुंडा हा स्त्रीचा वारसाहक्क मानतात. त्यात जबरदस्ती नसते.
मला वाटते, स्त्रीधनात फक्त आईबापाकडून आणि सासरच्या लोकांकडून लग्नात मिळालेले जे दागिने स्त्री वापरते त्याचाच समावेश होतो. पूर्वीच्या काळी मुलींना पैतृक संपत्तीमधे वारसाहक्क नव्हता त्याकाळात या ना त्या स्वरूपात मुलीला संपत्तीचा काहीतरी भाग द्यावा म्हणून दागिने देण्याची पद्धत सुरू झाली. पुढे काही गुन्हेगार प्रवृत्तीच्या लोकांच्या हावरटपणामुळे त्याचे हुंड्याच्या जाचक प्रथेत रूपांतर झाले. इतर गोष्टी जसे की रोकड/फ्लॅट्/गाडी/फर्निचर्/सासरच्या इतर नातेवाईकांना दिलेल्या भेटवस्तू यांचा समावेश हुंड्यात होतो, पण ते स्त्रीधन नसते. त्या वस्तू सासरचे इतर लोक वापरतात. स्त्रीधन सर्वात शेवटी वापरले जाते यामागे जास्त भावनिक कारणे असतात. अनेक स्त्रियांकडे मंगळसूत्र/दोनेक बांगड्या याशिवाय काहीच नसते आणि हे सौभाग्यालंकार समजले गेलेले दागिने गहाण टाकणे/विकणे अशुभ समजले जाते. वगैरे. मात्र इतर जास्तीचे दागिने अनेक स्त्रिया घरातील कॅश संपल्यावर आपणहून वापरायला देतात. मुस्लिमांमधे मेहेर नजर हा प्रकार आहे तो या स्त्रीधनाच्या जवळपास जाणारा वाटतो. तलाक झाल्यास त्यांना तो स्त्रीला परत करावा लागतो. मुस्लिम लोकांत अजूनही स्त्रियांना वारसाहक्क नाही (बहुतेक). यासाठीच जिना हाऊसच्या केसमधे बॅ. जिनांच्या मुलीने आपण मुस्लिम नसल्याचे कोर्टात सांगितले होते.
हुंडा 'मागणे' हा स्त्रीवरचा 'आर्थिक' अन्याय नसतो, तो तिच्या वडिलांवरचा अन्याय असतो. अन्यथा स्त्रीयांना संपत्तीचे अधिकार नाहीत म्हणणे आणि हुंडा द्यावा लागतो म्हणणे हे अन्यायाचे डबलकाऊंटींग होईल.
संपत्तीमधे समान अधिकार जरूर आहे. तसाच हुंड्याविरोधात कायदा आहे. स्त्रिया अनेक कारणांनी तो वापरत नाहीत.
हुंडा पुरुषांनी आपले वर्चस्व गाजवण्यासाठी चालू केला म्हणता येऊ नये.
हे पटले नाही. लग्न करणारा पुरुष आपल्या मुलीवर आणि आपल्यावर उपकार करत आहे, या भावनेने आपली मुलगी 'खपावी' म्हणून दिलेली लाच आहे एकप्रकारे. जर पुरुषप्रधानता नसती तर हुंड्याचा जन्मच झाला नसता. काही आदिवासी जमातीत याउलट स्त्रीचे मूल्य तिचा नवरा तिच्या बापाला चुकवतो. कारण तिथे पुरुषप्रधानता नसते. मात्र कोणत्याही कारणाने सुरू झालेल्या गुन्हेगारीला आळा घालणे कठीण आहे. जोपर्यंत गुन्हेगारीची प्रवृत्ती जिवंत आहे तोपर्यंत या नाही त्या प्रकारे ती सुरू राहील हे मान्य.
इथे व्यवस्थित नियम, पायंडे असून केवळ पालनाचा प्रश्न आहे
सहमत.
यातून आपण असं सूचित करत आहात कि कौटुंबिक अन्याय, व्यवस्था कोणती का असेना, समानच असेल
होय. मला वाटते तुम्हीही हेच सांगत आहात की गुन्हेगारी प्रवृत्ती ही लिंगनिरपेक्ष असते. बहुधा, ही गुन्हेगारी कशी सुरू झाली याबद्दल आपली मते जुळणारी नसली तरी सध्याच्या स्थितीबद्दल जुळणारी आहेत.

llपुण्याचे पेशवेll Wed, 07/02/2014 - 11:45
सहमत. आपत्तीच्या ऐवजी आक्षेप असा मराठी शब्द लिह्हीता आला असता. पण असूद्या. बहुधा, लेखक मराठीतच, महाराष्ट्राबाहेरच वास्तव्यास असतात.

भृशुंडी गुरुवार, 07/03/2014 - 03:50
भाषेची शुद्धता पाळत बसणं हा संपून जायचा सोप्पा मार्ग आहे. तेव्हा करा हो जरा इकडचे तिकडचे शब्द स्वीकार.

ऋषिकेश गुरुवार, 07/03/2014 - 10:18
१. मुळात सध्याच्या स्वरूपातील कुटुंबसंस्था ही टिकववण्याची गरज आहे असे मी मानत नाही २. कुटुंब संस्थेला कोणी एक 'चालक' असतो हेच मला मान्य नाही त्यामुळे सगळी चर्चाच माझ्यासाठी गैरलागू आहे.

arunjoshi123 Fri, 07/04/2014 - 12:40
१. मुळात सध्याच्या स्वरूपातील कुटुंबसंस्था ही टिकववण्याची गरज आहे असे मी मानत नाही २. कुटुंब संस्थेला कोणी एक 'चालक' असतो हेच मला मान्य नाही त्यामुळे सगळी चर्चाच माझ्यासाठी गैरलागू आहे.
१. मुळात सध्याच्या स्वरूपातील राज्यव्यस्था ही टिकववण्याची गरज आहे असे मी मानत नाही २. राष्ट्र संस्थेला कोणी एक 'शास्ता' असतो हेच मला मान्य नाही त्यामुळे सगळी चर्चाच माझ्यासाठी गैरलागू आहे. असे काहीसे वाचल्यासारखे वाटले. असो.

arunjoshi123 Fri, 07/04/2014 - 12:38
भाषेबद्दल - प्रमाण भाषा अचूकपणे येणे बर्‍यापैकी अवघड आहे. त्यासाठी थोडे नशीब, थोडे कष्ट लागतात. शिवाय संकल्पनेचा आशय नीट मांडण्यासाठी एक प्रकारची प्रतिभाच लागते. ती अनेकांना नसते. (ती कैकांना हासिल होत नाही म्हणणार होतो.) एकतर गावात, वर लातूरकडे वाढल्याने, जिथे अशुद्ध वाणी भाषा बोलतात, पेशवे म्हणतात त्याप्रमाणे बराच काळ दिल्लीत वास्तव्य असल्याने, घरातही हिंदी बोलत असल्याने, विचारही हिंदीत करत असल्याने, एकतर आधीच मराठी टायपणे क्लिष्ट, शिवाय पलटून सगळ्या वाक्यरचना दुरुस्त करत बसणे कंटाळवाणे असल्याने अशा वाक्यरचना होतात. नाईलाज आहे. पण चालून जावे.

बॅटमॅन Fri, 07/04/2014 - 12:43
चालायला हर्कत काहीच नाही. फक्त काहीवेळेस असे होते की महाराष्ट्रात वाढलेल्या आणि आजन्म महाराष्ट्राबाहेर न राहिलेल्या लोकांकडूनही हिंदी प्रभाव असलेले शब्दप्रयोग होतात तेव्हा ते जास्त खटकतं. बाकी महाराष्ट्राबाहेर बराच काळ वास्तव्य असलेल्यांना याचा गंड बाळगण्याचे आजिबात म्ह. आजिबात कारण नाही. हिंदी लहेज्यातली मराठी ऐकायला आणि वाचायलाही तशी मस्त वाटते. (विशेषतः एमपीच्या मराठी पोरींची.....आहाहा नका, नका आठवण करून देऊ!!)
पुरुषप्रधान मानसिकता स्त्रियांचीही असू शकते असं कोणी म्हणालं. यावर विचार केला असता असे जाणवले कि, एतत्सम विचार करणार्‍या लोकांचा विरोध हा पुरुषांना नसून पुरुषप्राधान्याला आहे. हे पुरुषप्राधान्य पुरुष वा स्त्रीया कोणीही (आपल्या स्वार्थासाठी वा आंधळेपणाने आपल्या अहितासाठी) राबवू शकत असू शकते. उदा. पुरुषप्रधान स्त्री आपल्या पतीचे आडनाव स्वतःला लावायचा आग्रह धरू शकते. पतीने कमवावे व सर्वात मोठी रिस्क त्याने घ्यावी, तिचा (रिस्कचा) माझा संबंध नाही असे ती मानत असू शकते. तसेच पुरुषप्रधान पुरुष माझ्या बहिणीचे लग्न मीच लावून देणार म्हणून स्वतःचे आर्थिक नुकसान करून घेऊ शकतो.

नारकोन्डम बेट

सुबोध खरे ·

प्रभाकर पेठकर Fri, 06/27/2014 - 14:49
सुंदर, ओघवते वर्णन. प्रत्यक्ष अनुभव घेत असल्याचा भास होतो. अभिनंदन. पुढील भागांच्या प्रतिक्षेत आहे.

डॉ सुहास म्हात्रे Fri, 06/27/2014 - 15:08
सुंदर सुरुवात ! या असल्या तुमच्या (डॉ खरेंच्या खर्‍या आयुष्यातल्या) कथा वाचायला नेहमीच खूप मजा येते. त्यातही अशी अनवट आणि विशेष म्हणजे स्ट्रॅटेजिकली महत्वाच्या ठिकाणाची गोष्ट म्हटल्यावर उत्सुकता प्रचंड चाळवली गेली आहे. त्यामुळे या गोष्टीतली ठिकाणे जालावर धुंडाळली नसती तरच नवल ! तो नकाशा (तुमची परवानगी गृहीत धरण्याचे धाडस करून) टाकत आहे...
(मूळ नकाशा जालावरून साभार)
पुढचे भाग लवकर लवकर टाका हेवेसांन :)

एस Fri, 06/27/2014 - 15:52
वाचतोय. पुढचा भाग लवकर टाका. जास्त उत्सुकता ताणू नका. :-) नारकोंडम हॉर्नबिल ची माहिती इथे.

कंजूस Fri, 06/27/2014 - 17:05
छान .पण एक शंका . आता गुगल मैप्स आणि विकि मधून बऱ्याच गोष्टी उघड झाल्यात .तरीही संरक्षण दलांतून बाहेर पडल्यावर माहिती सांगण्यावर उघड करण्यावर कर्मचाऱ्यांवर किती बंधन असते ?

एस Fri, 06/27/2014 - 23:13
जर प्रत्येक परिच्छेदानंतर एक ओळ सोडून खालचा परिच्छेद लिहिला तर लेख अजून वाचनीय होतील असे वाटतेे. :)

नंदन Fri, 06/27/2014 - 23:48
उत्कंठावर्धक लेख. पुढील भागांची वाट पाहतो.

भाते Mon, 06/30/2014 - 19:52
वाचुनच अंगावर काटा आला. अप्रतिम! पुढे काय… ह्याच्या प्रतिक्षेत. एक्का काका, तुमच्या नकाशामुळे समजले हे ठिकाण कुठे आहे ते! धन्यवाद.

सुबोध खरे Fri, 07/04/2014 - 14:48
एक पुरवणी बेटाला भेट देण्याचे कारण -- नारकोंडम च्या आसपासहून जाणारी तटरक्षक दलाची किंवा नौदलाची जहाजे तेथिल पोलिसांना सदिच्छा भेट दत असतात आणि त्यांच्या कडून काही गुप्त माहिती/ खबरी ज्या बिनतारी यंत्रणेवर पाठवता येणार नाही ती गोळा करून लष्कर/पोलिस मुख्यालयाला पाठवण्याचे काम करतात.

प्रभाकर पेठकर Fri, 06/27/2014 - 14:49
सुंदर, ओघवते वर्णन. प्रत्यक्ष अनुभव घेत असल्याचा भास होतो. अभिनंदन. पुढील भागांच्या प्रतिक्षेत आहे.

डॉ सुहास म्हात्रे Fri, 06/27/2014 - 15:08
सुंदर सुरुवात ! या असल्या तुमच्या (डॉ खरेंच्या खर्‍या आयुष्यातल्या) कथा वाचायला नेहमीच खूप मजा येते. त्यातही अशी अनवट आणि विशेष म्हणजे स्ट्रॅटेजिकली महत्वाच्या ठिकाणाची गोष्ट म्हटल्यावर उत्सुकता प्रचंड चाळवली गेली आहे. त्यामुळे या गोष्टीतली ठिकाणे जालावर धुंडाळली नसती तरच नवल ! तो नकाशा (तुमची परवानगी गृहीत धरण्याचे धाडस करून) टाकत आहे...
(मूळ नकाशा जालावरून साभार)
पुढचे भाग लवकर लवकर टाका हेवेसांन :)

एस Fri, 06/27/2014 - 15:52
वाचतोय. पुढचा भाग लवकर टाका. जास्त उत्सुकता ताणू नका. :-) नारकोंडम हॉर्नबिल ची माहिती इथे.

कंजूस Fri, 06/27/2014 - 17:05
छान .पण एक शंका . आता गुगल मैप्स आणि विकि मधून बऱ्याच गोष्टी उघड झाल्यात .तरीही संरक्षण दलांतून बाहेर पडल्यावर माहिती सांगण्यावर उघड करण्यावर कर्मचाऱ्यांवर किती बंधन असते ?

एस Fri, 06/27/2014 - 23:13
जर प्रत्येक परिच्छेदानंतर एक ओळ सोडून खालचा परिच्छेद लिहिला तर लेख अजून वाचनीय होतील असे वाटतेे. :)

नंदन Fri, 06/27/2014 - 23:48
उत्कंठावर्धक लेख. पुढील भागांची वाट पाहतो.

भाते Mon, 06/30/2014 - 19:52
वाचुनच अंगावर काटा आला. अप्रतिम! पुढे काय… ह्याच्या प्रतिक्षेत. एक्का काका, तुमच्या नकाशामुळे समजले हे ठिकाण कुठे आहे ते! धन्यवाद.

सुबोध खरे Fri, 07/04/2014 - 14:48
एक पुरवणी बेटाला भेट देण्याचे कारण -- नारकोंडम च्या आसपासहून जाणारी तटरक्षक दलाची किंवा नौदलाची जहाजे तेथिल पोलिसांना सदिच्छा भेट दत असतात आणि त्यांच्या कडून काही गुप्त माहिती/ खबरी ज्या बिनतारी यंत्रणेवर पाठवता येणार नाही ती गोळा करून लष्कर/पोलिस मुख्यालयाला पाठवण्याचे काम करतात.
लेखनविषय:
मुक्तक
लेखनप्रकार
प्रकटन
नारकोन्डम बेट -- हे अंदमान बेट समूहातील सर्वात दूर आणि पूर्वेकडे असलेले एक छोटेसे बेट आहे. पहा http://en.wikipedia.org/wiki/Narcondam_Island#mediaviewer/File:Narcondam_I-_locale.png हे बेट एका मृत किंवा निद्रिस्त ज्वालामुखीच्या शिखरामुळे तयार झालेले असून उत्तर अंदमान च्या बेटांपासून ते ११४ किमी दूर आहे. या बेटाला दिलेल्या भेटीचा हा वृत्तांत. हे पूर्वेच्या समुद्रात या आगामी लेखमालेतील एक पुष्प असून लेखमाला येत्या काही दिवसात लिहिण्याचा विचार आहे.
Subscribe to