शकुनीची सेना कशीही असली तरी त्यामुळे तो पंगू नसेलच असे सांगता येत नाही. उदा. तैमुरलंग लंगडा होताच की.

वाचावे ते नवलंच. :)

ही पण हरदासी कथाच. ;)

हे म्हणजे ईंटर्नल हॅकर्स सारखे झाले :)

ह्या विषयाचा माझा अजिबात अभ्यास नाही. तरीपण एक तप आणि दोनेक वर्षांनंतर स्मरणशक्ती जेवढी साथ देईल तेवढे आठवून थोडे खरडतो. भाग एक - महाभारताच्या संशोधित प्रतींसंदर्भात, लिपीचा शोध महाभारत वगैरे काव्ये रचली गेली तेव्हा लागला नव्हता. मुखोद्गत पद्धतीने इतक्या मोठ्या साहित्याचे जतन शतकानुशतके होत राहिले. पण त्यात कोणताही बदल झाला नाही असे मानणे कठीण आहे. "Unlike the Vedas, which have to be preserved letter-perfect, the epic was a popular work whose reciters would inevitably conform to changes in language and style." भाग दोन - कालखंडनिश्चिती. इथे मानवाला शेती करण्याची कला माहीत झाली ती साधारणपणे सात हजार वर्षांपूर्वी. तोपर्यंत स्थिर संस्कृतींचा किंवा समाजांचा उदय होणे अशक्य होते. शेतीचा फायदा असा होतो की अन्नोत्पादन आता भुकेपुरते मर्यादित न राहता शिल्लक उरू लागले आणि उत्पादनांची देवाणघेवाण, पुढे वस्तुविनिमयपद्धती (Barter trade) उदयास आली. शेती आणि व्यापार यामुळे स्थिर मनुष्यसमूह व शहरे उदयास आली. त्याआधी अल्पशा मानवी वसाहतींचे एका जागीचे स्थान हे तिथल्या अन्नाच्या उपलब्धतेपुरतेच कायम असे. ही नागरसंस्कृती सिंधू नदीच्या खोर्‍यात उदयास येण्यास आणखी चारेक हजार वर्षे जावी लागली. याच काळात तेव्हाचा द्राविड प्रदेश म्हणजे गंगेच्या खोर्‍यापासून ते दक्षिणेकडे हा घनदाट निबिड अरण्याने व्यापलेला होता. सिंधू संस्कृतीच्या उत्तरकालात नागरसंस्कृती आणखी पूर्वेला आणि दक्षिणेला विकसित झाली. पण अद्यापही आजच्या दख्खनच्या पठारावरील इतर मानवी संस्कृतींशी वायव्येच्या सभ्यतेशी फारसा संबंध आलेला नव्हता. गंगेच्या उर्ध्वखोर्‍यात मानवी वस्तीचे नागरस्वरूपातील अवशेष सापडले ते इसवी सनाच्या हजार वर्षांपूर्वीनंतर. पण तेव्हा द्राविड टोळ्या मध्य व दक्षिण भारतात स्थिरावल्या होत्या. यात नाग व असुर संस्कृती प्रमुख होत्या. महाभारत रचले गेल्याचा कालखंड साडेपाचशे ते तीनशे ख्रिस्तपूर्व असा असावा, तर रामायण हे इसवीसनाच्या पहिल्या शतकात रचले गेले असावे. तत्पूर्वी सातशे ख्रिस्तपूर्वपर्यंत उत्तरवेदिक कालखंड आणि बौद्धमताचा उदय होऊन गेला होता. नॉदर्न ब्लॅक पॉलिश्ड वेअरचा कालखंड Early NBPW (800-300 BC) आणि Late NBPW (300-100 BC) यावरूनही त्याकाळची समाजरचना आणि मुख्यत्वे अर्थकारणाची माहिती मिळते. यावरून सिंधू संस्कृतीच्या अस्तानंतरची पहिली गणराज्ये, नदीकाठी शेतीनिगडीत अर्थव्यवस्थेचा झपाट्याने झालेला विकास, संरक्षणासाठीच्या 'पुर' म्हणजेच कोटांची बांधणी करण्याची पद्धत, लवचिकता गमावलेले सामाजिक स्तरीकरण, वर्णसंस्थेचे जातिव्यवस्थेत अवमूल्यन, व्यापाराचा विस्तार व यादवी युद्धांतून साम्राज्ययुद्धांमध्ये झालेले परिवर्तन ही या काळाची काही ठळक वैशिष्ठ्ये होत. याला भारतीय पुरातत्त्वविभागाने केलेल्या उत्खननात आणि कार्बन डेटिंगद्वारे दुजोरा मिळाला आहे. भाषेबद्दल - ह्या काव्यांचे संस्कृत ही उत्तरवैदिक कालखंडातील वाटते. पाणिनिच्या इसपू. चौथ्या शतकातील व्याकरणाचा प्रभाव या काव्यांच्या भाषेवर आढळतो. दोन्ही काव्ये बुद्धोत्तर असावीत असे सूचित करणारा भाग वाल्मिकीरामायणात येतो. रामाच्या तोंडी अयोध्याकांडात जाबालीला उद्देशून येणारे वाक्य पहा - "यथा ही चोर: स तथा ही बुद्ध स्वथागतं नास्तिक मंत्र विद् तस्मादि य: शक्यतम: प्रजानाम् स नास्तिके नाभि मुखो बुद्ध: स्वातम्।" पूर्ववेदांतमत आणि बौद्ध साहित्यातील पाली-प्राकृत भाषेचा वापर हे दोन्ही समकालीन असावेत. अश्वघोषाच्या बुद्धचरित मध्ये वाल्मिकी त्याच्या समकालीन असल्याचा उल्लेख करतो. दुसरा भाग मानवइतिहासातील वेगवेगळ्या धातूंचा प्रभाव. सिंधूसंस्कृती ही ख्रिस्तपूर्व दोन हजार वर्षांच्या आसपास क्षीण होऊ लागली. त्याचबरोबर मानवइतिहासातील ताम्रयुग संपुष्टात आले. सिंधूसंस्कृतीच्या अस्तानंतर साधारणतः बाराशे ते हजार वर्षे ख्रिस्तपूर्व पासून लोहयुगाची सुरुवात झाली. भारतीय उपखंडात उत्तर आणि दक्षिणेत जवळजवळ एकाच वेळी पण स्वतंत्रपणे लोहयुग अवतरले. लोहयुगाबरोबर गंगेच्या खोर्‍यात गणपद व महाजनपदरूपी राज्यव्यवस्थांची सुरुवात झाली. लोहयुगातील प्रगत शस्त्रास्त्रांमुळे युद्धांचे स्वरूप बदलले व लहान टोळीयुद्धे अस्तित्वात आली. या युद्धांचे स्वरूप आपापसातील यादवीसारखे केंद्रित होते. संस्कृतींमधील विनाशकारी युद्धे अजून लांब होती. महाभारतात कर्ण हा कौरवांचे सैन्य घेऊन तत्कालीन संपूर्ण आर्यावर्तावर ताबा मिळवण्यासाठी मोहीम काढतो. यात कर्णाने कंबोज, शाक्य, केकय, अवंत्य, गांधार, मदरक, त्रिगर्त, तंगण, पांचाल, विदेह, सुहमा, अंग, वंग, निशद, कलिंग, वत्स, अश्मक वगैरे राज्यांवर स्वारी केल्याचा उल्लेख येतो. पण कर्ण मरहट्ठांच्या दक्षिण प्रदेशात पाऊल टाकण्याचे टाळतो. याचे कारण म्हणजे इथून पुढचा (दक्षिणेकडचा) प्रदेश आर्यावर्तात मोडत नाही असे देतो. याउलट रामायणात मध्य व दक्षिण भारताच्या लोकसंस्कृतींचे, भौगोलिक परिस्थितीचे आणि राजकारणाचे खोलवर वर्णन येते. रामायणातील संघर्ष हा जातिव्यवस्था पूर्णपणे प्रचलित झालेल्या संस्कृतीचा आणि दक्षिणेतील अरण्यवासीयांचा संघर्ष आहे. येथे आर्यावर्ताची सीमा ओलांडून कथा दक्षिण टोकापर्यंत पोहोचते. दुसरे म्हणजे महाभारतात असुरांचे वर्णन तितके येत नाही जितके रामायणात येते. रामायण मुळातच सुरासुर संघर्षाची कथा आहे. महाभारतात हा संघर्ष खूपच बाल्यावस्थेत आहे. रामायणातील अर्थव्यवस्था ही मुख्यत्वे उत्तर भारताच्या पूर्व भागातील प्रगत उत्तरनागरसंस्कृतींचे वर्णन आहे, तर महाभारतात प्रामुख्याने कुरुप्रदेश म्हणजे पश्चिमोत्तर भारतातील वरील प्रदेशाच्या पश्चिमेकडील तितक्या विकसित न झालेल्या संस्कृतींचे वर्णन आहे. महाभारतातील युद्धाचे वर्णन हे अतिरंजित असावे. इतके मोठे सैन्य पाळण्याइतकी लोकसंख्या, आर्थिक उलाढाल या सर्व बाबी तेव्हा नव्हत्या. नेहरूंनी ते युद्ध हे प्रत्यक्षात लहानसे टोळीयुद्ध असावे असे म्हटले आहे. रामायणात मात्र दक्षिणेकडील तशाच प्रगत राज्यव्यवस्थांचा उत्तरेकडील जनपदांशी आलेला संबंध अधोरेखित झाला आहे. वरील सर्व बाबी अभ्यासता मला महाभारत हे रामायणापेक्षा जुने असावे, पण बौद्धोत्तर कालखंडातील असावे असे वाटते.

तुम्हाला कोणी पाठवला नव्हता? गांधीजींचं स्वप्न पुरं झालं टैप! पिव्वर जोक!!

शकुनीची सेना कशीही असली तरी त्यामुळे तो पंगू नसेलच असे सांगता येत नाही. उदा. तैमुरलंग लंगडा होताच की.

वाचावे ते नवलंच. :)

ही पण हरदासी कथाच. ;)

हे म्हणजे ईंटर्नल हॅकर्स सारखे झाले :)

ह्या विषयाचा माझा अजिबात अभ्यास नाही. तरीपण एक तप आणि दोनेक वर्षांनंतर स्मरणशक्ती जेवढी साथ देईल तेवढे आठवून थोडे खरडतो. भाग एक - महाभारताच्या संशोधित प्रतींसंदर्भात, लिपीचा शोध महाभारत वगैरे काव्ये रचली गेली तेव्हा लागला नव्हता. मुखोद्गत पद्धतीने इतक्या मोठ्या साहित्याचे जतन शतकानुशतके होत राहिले. पण त्यात कोणताही बदल झाला नाही असे मानणे कठीण आहे. "Unlike the Vedas, which have to be preserved letter-perfect, the epic was a popular work whose reciters would inevitably conform to changes in language and style." भाग दोन - कालखंडनिश्चिती. इथे मानवाला शेती करण्याची कला माहीत झाली ती साधारणपणे सात हजार वर्षांपूर्वी. तोपर्यंत स्थिर संस्कृतींचा किंवा समाजांचा उदय होणे अशक्य होते. शेतीचा फायदा असा होतो की अन्नोत्पादन आता भुकेपुरते मर्यादित न राहता शिल्लक उरू लागले आणि उत्पादनांची देवाणघेवाण, पुढे वस्तुविनिमयपद्धती (Barter trade) उदयास आली. शेती आणि व्यापार यामुळे स्थिर मनुष्यसमूह व शहरे उदयास आली. त्याआधी अल्पशा मानवी वसाहतींचे एका जागीचे स्थान हे तिथल्या अन्नाच्या उपलब्धतेपुरतेच कायम असे. ही नागरसंस्कृती सिंधू नदीच्या खोर्‍यात उदयास येण्यास आणखी चारेक हजार वर्षे जावी लागली. याच काळात तेव्हाचा द्राविड प्रदेश म्हणजे गंगेच्या खोर्‍यापासून ते दक्षिणेकडे हा घनदाट निबिड अरण्याने व्यापलेला होता. सिंधू संस्कृतीच्या उत्तरकालात नागरसंस्कृती आणखी पूर्वेला आणि दक्षिणेला विकसित झाली. पण अद्यापही आजच्या दख्खनच्या पठारावरील इतर मानवी संस्कृतींशी वायव्येच्या सभ्यतेशी फारसा संबंध आलेला नव्हता. गंगेच्या उर्ध्वखोर्‍यात मानवी वस्तीचे नागरस्वरूपातील अवशेष सापडले ते इसवी सनाच्या हजार वर्षांपूर्वीनंतर. पण तेव्हा द्राविड टोळ्या मध्य व दक्षिण भारतात स्थिरावल्या होत्या. यात नाग व असुर संस्कृती प्रमुख होत्या. महाभारत रचले गेल्याचा कालखंड साडेपाचशे ते तीनशे ख्रिस्तपूर्व असा असावा, तर रामायण हे इसवीसनाच्या पहिल्या शतकात रचले गेले असावे. तत्पूर्वी सातशे ख्रिस्तपूर्वपर्यंत उत्तरवेदिक कालखंड आणि बौद्धमताचा उदय होऊन गेला होता. नॉदर्न ब्लॅक पॉलिश्ड वेअरचा कालखंड Early NBPW (800-300 BC) आणि Late NBPW (300-100 BC) यावरूनही त्याकाळची समाजरचना आणि मुख्यत्वे अर्थकारणाची माहिती मिळते. यावरून सिंधू संस्कृतीच्या अस्तानंतरची पहिली गणराज्ये, नदीकाठी शेतीनिगडीत अर्थव्यवस्थेचा झपाट्याने झालेला विकास, संरक्षणासाठीच्या 'पुर' म्हणजेच कोटांची बांधणी करण्याची पद्धत, लवचिकता गमावलेले सामाजिक स्तरीकरण, वर्णसंस्थेचे जातिव्यवस्थेत अवमूल्यन, व्यापाराचा विस्तार व यादवी युद्धांतून साम्राज्ययुद्धांमध्ये झालेले परिवर्तन ही या काळाची काही ठळक वैशिष्ठ्ये होत. याला भारतीय पुरातत्त्वविभागाने केलेल्या उत्खननात आणि कार्बन डेटिंगद्वारे दुजोरा मिळाला आहे. भाषेबद्दल - ह्या काव्यांचे संस्कृत ही उत्तरवैदिक कालखंडातील वाटते. पाणिनिच्या इसपू. चौथ्या शतकातील व्याकरणाचा प्रभाव या काव्यांच्या भाषेवर आढळतो. दोन्ही काव्ये बुद्धोत्तर असावीत असे सूचित करणारा भाग वाल्मिकीरामायणात येतो. रामाच्या तोंडी अयोध्याकांडात जाबालीला उद्देशून येणारे वाक्य पहा - "यथा ही चोर: स तथा ही बुद्ध स्वथागतं नास्तिक मंत्र विद् तस्मादि य: शक्यतम: प्रजानाम् स नास्तिके नाभि मुखो बुद्ध: स्वातम्।" पूर्ववेदांतमत आणि बौद्ध साहित्यातील पाली-प्राकृत भाषेचा वापर हे दोन्ही समकालीन असावेत. अश्वघोषाच्या बुद्धचरित मध्ये वाल्मिकी त्याच्या समकालीन असल्याचा उल्लेख करतो. दुसरा भाग मानवइतिहासातील वेगवेगळ्या धातूंचा प्रभाव. सिंधूसंस्कृती ही ख्रिस्तपूर्व दोन हजार वर्षांच्या आसपास क्षीण होऊ लागली. त्याचबरोबर मानवइतिहासातील ताम्रयुग संपुष्टात आले. सिंधूसंस्कृतीच्या अस्तानंतर साधारणतः बाराशे ते हजार वर्षे ख्रिस्तपूर्व पासून लोहयुगाची सुरुवात झाली. भारतीय उपखंडात उत्तर आणि दक्षिणेत जवळजवळ एकाच वेळी पण स्वतंत्रपणे लोहयुग अवतरले. लोहयुगाबरोबर गंगेच्या खोर्‍यात गणपद व महाजनपदरूपी राज्यव्यवस्थांची सुरुवात झाली. लोहयुगातील प्रगत शस्त्रास्त्रांमुळे युद्धांचे स्वरूप बदलले व लहान टोळीयुद्धे अस्तित्वात आली. या युद्धांचे स्वरूप आपापसातील यादवीसारखे केंद्रित होते. संस्कृतींमधील विनाशकारी युद्धे अजून लांब होती. महाभारतात कर्ण हा कौरवांचे सैन्य घेऊन तत्कालीन संपूर्ण आर्यावर्तावर ताबा मिळवण्यासाठी मोहीम काढतो. यात कर्णाने कंबोज, शाक्य, केकय, अवंत्य, गांधार, मदरक, त्रिगर्त, तंगण, पांचाल, विदेह, सुहमा, अंग, वंग, निशद, कलिंग, वत्स, अश्मक वगैरे राज्यांवर स्वारी केल्याचा उल्लेख येतो. पण कर्ण मरहट्ठांच्या दक्षिण प्रदेशात पाऊल टाकण्याचे टाळतो. याचे कारण म्हणजे इथून पुढचा (दक्षिणेकडचा) प्रदेश आर्यावर्तात मोडत नाही असे देतो. याउलट रामायणात मध्य व दक्षिण भारताच्या लोकसंस्कृतींचे, भौगोलिक परिस्थितीचे आणि राजकारणाचे खोलवर वर्णन येते. रामायणातील संघर्ष हा जातिव्यवस्था पूर्णपणे प्रचलित झालेल्या संस्कृतीचा आणि दक्षिणेतील अरण्यवासीयांचा संघर्ष आहे. येथे आर्यावर्ताची सीमा ओलांडून कथा दक्षिण टोकापर्यंत पोहोचते. दुसरे म्हणजे महाभारतात असुरांचे वर्णन तितके येत नाही जितके रामायणात येते. रामायण मुळातच सुरासुर संघर्षाची कथा आहे. महाभारतात हा संघर्ष खूपच बाल्यावस्थेत आहे. रामायणातील अर्थव्यवस्था ही मुख्यत्वे उत्तर भारताच्या पूर्व भागातील प्रगत उत्तरनागरसंस्कृतींचे वर्णन आहे, तर महाभारतात प्रामुख्याने कुरुप्रदेश म्हणजे पश्चिमोत्तर भारतातील वरील प्रदेशाच्या पश्चिमेकडील तितक्या विकसित न झालेल्या संस्कृतींचे वर्णन आहे. महाभारतातील युद्धाचे वर्णन हे अतिरंजित असावे. इतके मोठे सैन्य पाळण्याइतकी लोकसंख्या, आर्थिक उलाढाल या सर्व बाबी तेव्हा नव्हत्या. नेहरूंनी ते युद्ध हे प्रत्यक्षात लहानसे टोळीयुद्ध असावे असे म्हटले आहे. रामायणात मात्र दक्षिणेकडील तशाच प्रगत राज्यव्यवस्थांचा उत्तरेकडील जनपदांशी आलेला संबंध अधोरेखित झाला आहे. वरील सर्व बाबी अभ्यासता मला महाभारत हे रामायणापेक्षा जुने असावे, पण बौद्धोत्तर कालखंडातील असावे असे वाटते.

तुम्हाला कोणी पाठवला नव्हता? गांधीजींचं स्वप्न पुरं झालं टैप! पिव्वर जोक!!

तीन-चार पेग झाल्या नंतर कुणी फर्माईश केली तर, मलाही नेमकी तीच ग़ज़ल आठवते! :) संक्षीसेठ, बिना पेगची 'ती'आणि 'मरिजे मुहोब्बत' या गझलेची आठवण व्हावी अशी ती सुंदर गझल. आणि पेग घेतल्यावर तर ''इरादा था तर्के़ मुहोब्बतका लेकिन फ़रेबे तबस्सुमें फिर आ गए हम'' वर माणुस घुटमळु लागेल आणि मग आनंदापेक्षा त्रास व्हायला लागेल. दिलकश असलेली ही गझल केवळ सुंदरच. बशीर बद्रचा एक सुंदर शेर आहे- चांद चेहरा, जुल्फ दरया, बात खुशबु, दिल चमन इक तुम्हे दे कर खुदा ने दे दिया क्या क्या मु़झे. सालं सर्व तुला दिलं आणि आमच्या वाट्याला काय तर ''दिल मुश्तरिब है'' हेच वाट्याला येतं, एक तर प्रेम या गोष्टीपासून माणसाने चार हात दूर राहावं (असं दूर थोडी राहता येतं म्हणा) आणि एकदा की तुमच्या मनाने मनकायाप्रवेश केला मी मग तुम्ही कुठलेच उरत नाही म्हणुन तुम्हे ''दिल लगाने को किसने कहा था'' असे ऐकावं लागतं. `दुनिया किसीके प्यारमे जन्नतसे कम नही' चा माहोल वेगळ आहे हे मान्यच. शब्द साधे आहेत म्हणुन म्हणा किंवा चाल म्हणुन म्हणा तुलनेत 'मरिजे मुहोब्बत' शब्द, आशयात भारीच आणि गायन असं की आत नुसतं काहुर माजावं इतकी ती सुंदर आहे, असे मला वाटते. प्रेयसीने दुनिया जन्नत केलेली असते हे खरं आहे पण खरी मजा गिला शिकवातच आहे, मग दुनिया जन्नत होते असे मला वाटते. असो, अशाच चांगल्या चांगल्या गझला आणा ऐकायला त्यांच्या भावार्थाचा आनंद लुटायला मजा येत आहे. आभार. अवांतर : आपल्या इतर प्रतिसादांपेक्षा गझल आणि कवितांवरचे प्रतिसाद मला आवडतात, हा आपला मुड काही खास आहे, असे वाटते. -दिलीप बिरुटे

तीन-चार पेग झाल्या नंतर कुणी फर्माईश केली तर, मलाही नेमकी तीच ग़ज़ल आठवते! :) संक्षीसेठ, बिना पेगची 'ती'आणि 'मरिजे मुहोब्बत' या गझलेची आठवण व्हावी अशी ती सुंदर गझल. आणि पेग घेतल्यावर तर ''इरादा था तर्के़ मुहोब्बतका लेकिन फ़रेबे तबस्सुमें फिर आ गए हम'' वर माणुस घुटमळु लागेल आणि मग आनंदापेक्षा त्रास व्हायला लागेल. दिलकश असलेली ही गझल केवळ सुंदरच. बशीर बद्रचा एक सुंदर शेर आहे- चांद चेहरा, जुल्फ दरया, बात खुशबु, दिल चमन इक तुम्हे दे कर खुदा ने दे दिया क्या क्या मु़झे. सालं सर्व तुला दिलं आणि आमच्या वाट्याला काय तर ''दिल मुश्तरिब है'' हेच वाट्याला येतं, एक तर प्रेम या गोष्टीपासून माणसाने चार हात दूर राहावं (असं दूर थोडी राहता येतं म्हणा) आणि एकदा की तुमच्या मनाने मनकायाप्रवेश केला मी मग तुम्ही कुठलेच उरत नाही म्हणुन तुम्हे ''दिल लगाने को किसने कहा था'' असे ऐकावं लागतं. `दुनिया किसीके प्यारमे जन्नतसे कम नही' चा माहोल वेगळ आहे हे मान्यच. शब्द साधे आहेत म्हणुन म्हणा किंवा चाल म्हणुन म्हणा तुलनेत 'मरिजे मुहोब्बत' शब्द, आशयात भारीच आणि गायन असं की आत नुसतं काहुर माजावं इतकी ती सुंदर आहे, असे मला वाटते. प्रेयसीने दुनिया जन्नत केलेली असते हे खरं आहे पण खरी मजा गिला शिकवातच आहे, मग दुनिया जन्नत होते असे मला वाटते. असो, अशाच चांगल्या चांगल्या गझला आणा ऐकायला त्यांच्या भावार्थाचा आनंद लुटायला मजा येत आहे. आभार. अवांतर : आपल्या इतर प्रतिसादांपेक्षा गझल आणि कवितांवरचे प्रतिसाद मला आवडतात, हा आपला मुड काही खास आहे, असे वाटते. -दिलीप बिरुटे

पूर्णपणे ताबा मिळवता येत असेल तर त्याला "व्यसन" कसे म्ह्णता येईल? :)

शिंदे साहेब माझा स्वतःवर संपूर्णपणे ताबा आहे असे म्हणणारे गर्द च्या व्यसनातून बाहेर पडू शकत नाहीत. नौदलाच्या व्यसनमुक्ती केंद्रात काम करताना आलेले प्रत्यक्ष अनुभव आहेत( ऐकीव नाहीत) त्यामुळे कोणताही माणूस किंवा स्त्री जर केवळ गम्मत म्हणून किंवा किक म्हणून किंवा एक अनुभव म्हणून जर गर्द किंवा अफूचे सेवन करणार असेल तर त्याला कळकळीने परावृत्त करणे हे फार महत्त्वाचे आहे. चार किंवा पाच डोस मध्ये आयुष्यभरासाठी विळख्यात अडकणारे कित्येक लोक आहेत. गर्द बद्दल खरच अशी परिस्थिती आहे कि विषाची परिक्षासुद्धा पाहू नये

व्यसन लागणे हेच स्वत:वरचा ताबा सुटल्याचे सर्वोत्तम डायग्नोस्टीक लक्षण आहे. कारण स्वत:वरचा ताबा सुटणे हेच व्यसनाचे प्रमुख लक्षण आहे. हे सत्य लक्षात न घेता "आपल्या व्यसनावर ज्याला पुर्णपणे ताबा मिळवता येतो त्यानेच व्यसन करावं." असा गैरसमज करून घेऊन व्यस॑नाधिन झालेली उदाहरणं नेहमिचीच आहेत. एखाद्या व्यसनमुक्ती केंद्राला भेट दिल्यास (कारण तेथे आपल्या व्यसनाबद्दल खरेपणाने बोलणारी मंडळी सापडण्याची जास्त शक्यता असते) खात्री करून घेता येईल.

आपल्या व्यसनावर ज्याला पुर्णपणे ताबा मिळवता येतो त्यानेच व्यसन करावं.

करेकट ! ( माझ्या कपाटात ग्लेन्लेव्हिट खंबा ऑक्टोबर महिन्यापासुन आहे ....पण "निर्विकार" अवस्था अनुभवतानाच दारु प्यायची *i-m_so_happy* ह्या अटी मुळे पडुन आहे *sad* ह्याला ताबा म्हणता येईल काय ? *biggrin* ) बाकी तंबाखु आणि तंबाकुजन्य व्यसनं करणं हा तर शुध्द गाढवपणा आहे ... रादर गाढवही तंबाखु खात नाही ...गाढवच काय , कोणताच प्राणी तंबाखुच्या झाडाला तोंड लावत नाही असे ऐकुन आहे ! गांजा किंव्वा भांग सारखी व्यसनं "जीवनमुक्त" माणसांनी करायला हरकत नाही असे आपले स्पष्ट मत आहे *crazy* उरलेल्या इतर व्यसनांच्या बाबतीत बोलायचा आपल्याला "अधिकार" आणि "अभ्यासही" नाही *biggrin*

बोली भाषेत आणि लिहिण्याच्या भाषेत साधारणपणे बदल असतो. तसा तो असावा. एखाद्या कथेतले संवाद त्या त्या पात्रांच्या तोंडी बोलीभाषेत असले तर चांगले वाटतात. तशी ती गरजच असते. लेखकाने लिहीलेले लिखाण हे परिचय निवेदन आहे. जाता जाता : ना की अशुद्ध भाषा हे मटा टाईप "न की अशुद्ध भाषा" ह्या हिंदी वाक्याचे सरळसरळ मराठी रुपांतर आहे काय ?

सर्व पदार्थांतला फरक १ २ ३ अशा "रिलेटिव्ह" फरकाच्या अंकांनी दिलेला आहे, आणि त्यात अ‍ॅडिक्टिव पोटेन्शियल आणि हानीकारकपणात फार जास्त अंतर नसावं. >>> करेक्ट ! हा ग्राफ विकीपेडीयावर मिळालाय ... ह्यात नक्की स्केल काय आहे ते पहायला हवे ...

स्वारी स्वारी मामीचा भाचा तिच्या बहिणीचा मुलगा.

मी घेतलेला अनुभव अर्ध बेहोशीतला असावा . पार सप्तस्वर्ग फिरून आलो. नंतर आय सी यू त डॉ ना म्हणालो' ईटस वोज एस्पीरियन्स ओफ लाईफ टाईम ' त्यावर ते मला म्हणाले 'तसे काही नसते तुम्ही एकदम मेरी मूडमधे अनास्थेशियात गेलात म्हणून तुम्हाला असा अनुभव आला असावा.

खुपच सुंदर उत्तर !! मान गये !!