>>>> डेन्मार्क या छोट्या देशातील शेतकर्‍यानी गाईंच्या ढेकरातून होणार्‍या मिथेन वायूच्या प्रदूषणासाठी कर देणे मान्य केले आहे. भारतामध्ये ही कल्पना रूजेल का? हे राम..! असे काहीही भारत देशात शक्य नाही. गोबर संप्रदायीं सॉरी गाईबद्दल इकडे मान्यता अशी आहे की, आपल्याकडे गाईला देवाचे स्थान देण्यात आले आहे. कामधेनु गोमातेचे पूजन केले जाते. गायीच्या पोटात तेहेतीस कोटी देवतांचा वास असल्याची समजूत अगदी प्राचीन काळापासून प्रचलित असल्याचे दिसून येते, त्यामुळे तिच्यातून जे जे बाहेर पड़ते ते पवित्र मानल्या जाते. कोणत्याही प्रकारचा वास ढेकर अथवा, गोबर, गोमुत्र वगैरे यावर कर लागणार नाही असे वाटते. उलट वरील गोष्टी नाकारणा-यांवर देशात अशीच परिस्थिती राहिली तर, कर लागू शकतो असे आमचे आमचे मत आहे. >>>भारतात कधी पर्यावरण, प्रदूषण यावर मोठी जन-आंदोलने होताना दिसत नाहीत. पर्यावरण,प्रदूषण याविषयी न सरकार न जनता जागृत आहे, सरकारच स्वत:च्या हितचिंतकांचे हीत जपण्यासाठी पूर्वीच्या सरकारांनी केलेले कायदे जसे, वन्यजीव संरक्षण कायदा, प्रदूषणविषयक सरकारने केलेले संरक्षण कायदे, इको सिस्टिम झोन यांना उद्योगपतीच्या सोयीसाठी प्रतिबंधित अशा अनेक कायद्यांची मोडतोड़ करुन आधुनिकीकरणाच्या नावाखाली खासगी उद्योगपतींना राखीव जागा त्यांना ख़िरापती वाटाव्यात तशा वाटत आहेत. अनेक प्रकल्पांवर सामाजिक चळवळींनी संस्थांनी आक्षेप घेऊन अनेक प्रकल्पांना न्यायालयात नेले आहे. सरकार नियम बनवते आणि कायदे त्याची अंमलबजावणी करतात पण ही सर्व राखीव् क्षेत्रे, नैसर्गिक जी क्षेत्रे आहेत तिथे ती सर्व क्षेत्रे उद्योगपतींना दिल्या जातात प्रदूषण वाढते, वाट लागते. मोठा विषय आहे. आपल्याला सरकार फक्त झाडे लावा झाडे जगवा असा सन्देश देऊन नादी लावत असते. -दिलीप बिरुटे ( इकडचा तिकडचा )

आपल्याला सरकार फक्त झाडे लावा झाडे जगवा असा सन्देश देऊन नादी लावत असते. बरोबर आहे, नंतर आपण लावलेल्या झाडांनी सोडलेला प्राणवायू सगळ्याना उपभोगायचा असतो पण वेळवेळच्या वेळी पालापाचोळा उचलायची जबाबदारी पण सरकारला घ्यायची नसते. ५ ट्रिलीअन इकॉनॉमीची पर्यावरणीय किंमत काय याचा विचार करायची क्षमता कुणामध्येच नाहीये.

डेन्मार्क या छोट्या देशातील शेतकर्‍यानी गाईंच्या ढेकरातून होणार्‍या मिथेन वायूच्या प्रदूषणासाठी कर देणे मान्य केले आहे.

तो युट्यूब व्हिडिओ मी बघितलेला नाही आणि बघायची इच्छाही नाही. तरीही नैसर्गिक प्रक्रीयेवर कर आकारणे आणि तो कर द्यायला तयार होणे हे दोन्ही पराकोटीचा मूर्खपणा झाला. असले खुळचट प्रकार युरोपिअन लोकांनाच सुचावेत. गाई (खरं तर मनुष्य वगळता इतर सगळे प्राणी) निसर्गाने त्यांना जसे बनवले आहे तसेच ते राहतात आणि त्याच गोष्टी करतात. त्यामुळे गाई चारा खाणार आणि गाईच्या शरीरातील पचनसंस्थेतील प्रक्रीयेमुळे गाईला ढेकर येणार. त्यात कर आकारायचा संबंध येतोच कुठे? माणूस कारखाने वगैरे काढून त्यात कोणत्या कोणत्या प्रक्रीया करून कृत्रिमपणे असा मिथेन किंवा अन्य हानीकारक वायू बनवू शकतो आणि बनवितोही. ती गोष्ट वेगळी. त्यावर कर जरूर लावावा. पण केवळ आणि केवळ नैसर्गिक उर्मीने राहणार्‍या प्राण्याच्या बाबतीत असले कर लावणे हे अजब तर्कट झाले. दुसरे म्हणजे मिथेन हा वायू कार्बनच्या एक आणि हायड्रोजनच्या चार अणुंपासून बनतो ना? तो अणुंचा संयोग गाईच्या पोटातच होतो का? म्हणजे गाईने जो चारा खाल्ला तो खाल्ला नसता आणि तो जमिनीवर तसाच राहिला असता तर त्यातून मिथेन वायू बनणे अशक्य होते का? मग त्या परिस्थितीत कोणाकडून कर वसूल करणार? तिसरी गोष्ट म्हणजे चारा खाणारा प्राणी गाय हा एकच नाही. इतरही शाकाहारी प्राणी आहेत. त्यात हरणांपासून इतर अनेकांचा समावेश होतो. ते पण सस्तन प्राणीच असल्याने त्यांची पचनसंस्थाही गाईप्रमाणेच असणार आणि त्यांच्या ढेकरेतूनही मिथेनच बाहेर येणार. बहुदा ते प्राणी जंगलातच असतात आणि ते कोणी पाळत असेल असे वाटत नाही. मग त्यांच्या ढेकरेमधून आलेल्या मिथेन वायूवर कोणाकडून कर वसूल करणार? चौथी म्हणजे गाय आपल्या मालकाना हंबरून 'मी ढेकर देते आहे रे' असे सांगते का? मग गाय नक्की किती वेळा ढेकर देते आणि नक्की किती मिथेन वायू बाहेर पडतो याचे ऑब्जेक्टिव्ह मेजर कोणते? की मालकाने कामधंदा सोडून आपली गाय (खरं तर गायी कारण डेन्मार्कसारख्या दुग्धजन्य पदार्थात आघाडीच्या देशात शेतकर्‍यांकडे एकापेक्षा जास्त गायी असणे अस्वाभाविक अजिबात नाही) किती वेळा ढेकर देते यावर लक्ष ठेवायचे? पाचवी गोष्ट म्हणजे जी गोष्ट ढेकर देणे या नैसर्गिक प्रक्रीयेविषयी ज्या गोष्टी लागू आहेत त्याच इतरही काही नैसर्गिक प्रक्रीयांविषयी लागू होतील. उदाहरणार्थ पादणे. त्या प्रक्रीयेतून कदाचित मिथेन वायू बाहेर पडत नसेल पण दुसरा वायू बाहेर पड्त असेल. मग त्यावरही कर लावणार का? बरं गायीच का? माणसेही पादू शकतात. मग दरवर्षी इनकम टॅक्स भरताना 'मागच्या वर्षी तुम्ही किती वेळा पादलात' या प्रश्नाचे उत्तर देणे बंधनकारक करायचे का? सांगायचा मुद्दा म्हणजे खुळेपणा करत राहिल्यास त्याला अंत नसतो.

मग मिथेन वाय़ू आणि हवामानबदल यात भारत कुठे आहे हे शोधण्यासाठी नासाचे हे कल्पनाचित्र बघितले आणि भारताचं गोवंशाकडून होणारं योगदान लक्षणीय आहे असे कळले.

नासाच्या नावावर वाटेल त्या गोष्टी पूर्वी केवळ संस्कृतीरक्षक खपवायचे. त्याला आता इतरही स्पर्धा करत आहेत का? प्रदूषण करायला कारणीभूत घटकांमध्ये मोठे कारखाने, वाहने, पंजाब-हरियाणात होते त्याप्रमाणे शेतात पालापाचोळा जाळणे आणि तत्सम गोष्टींपुढे गायींचे ढेकर देणे लक्षणीय असेल हे कल्पनाशक्ती कितीही ताणली तरी मला तरी शक्य नाही. इतर मिपाकरांचे माहित नाही.

तो युट्यूब व्हिडिओ मी बघितलेला नाही आणि बघायची इच्छाही नाही.

बघू पण नका! जून महिन्यातल्या शिळ्या बातमीवर त्यांच्या आवडत्या DW-TV वर नोव्हेंबर मध्ये 'एक बातमी येऊन थडकली' असेल तर ती दाखवणारे एक धन्य आणि त्यावर धागा काढणारे दुसरे धन्य! मुळात 2030 मध्ये लागू करण्याचा जो खुळचट विचार/विधेयक मांडले गेले आहे ते अजून संसदेत पास झलेले नाही. त्याला तिथल्या शेतकरी संघटनेने विरोधही केला आहे अशाही बातम्या आहेत. पण साक्षात प्रा. डॉ. ह्यांनी दखल घेतली असल्याने 'नक्कीच काहीतरी शेतकरी विरोधी डाव असावा' असे वाटल्याने ह्या धाग्यावर फिरकलो आणि हे ब्राम्हज्ञान वाचायला मिळाले 😀

गायी आणि मिथेन यांच्यातील कार्यकारणभावाला जो काहीसा भावनिक विरोध होत आहे, त्याचे फारसे आश्चर्य वाटले नाही. गेल्या काही वर्षात पश्चिमेतील ज्ञानाबद्दल जे विष पसरवले गेले आहे, ते बघता नवल वाटत नाही. या विषयाचा शोध घ्यायला सुरुवात केल्यावर ए०आय० कदून पुढील माहिती मिळाली (ए० आय० चे मराठीचे ज्ञान अचंबित करते) - "गायींमुळे निर्माण होणारा मिथेन हा गंभीर चिंतेचा विषय आहे: हरितगृह वायू: मिथेन हा एक प्रबळ हरितगृह वायू आहे. 100 वर्षांच्या कालावधीत त्याची ग्लोबल वॉर्मिंगची क्षमता कार्बन डायऑक्साइडपेक्षा (CO2) सुमारे 28 पट जास्त आहे. याचा अर्थ, कमी प्रमाणातील मिथेनसुद्धा ग्लोबल वॉर्मिंगवर मोठा प्रभाव करू शकतो. थोडा पण तीव्र प्रभाव: मिथेनचा वायुमंडळातील जीवनकाळ (सुमारे 12 वर्षे) CO2 पेक्षा कमी आहे, परंतु त्याचा अल्पकालीन प्रभाव खूप तीव्र आहे. वायुमंडळात असताना मिथेन उष्णता फार प्रभावीपणे पकडतो, ज्यामुळे हवामान बदल घडतो. बायोजेनिक कार्बन सायकल: गायींमुळे निर्माण होणारा मिथेन हा बायोजेनिक कार्बन सायकलचा भाग आहे. हा वायुमंडलीय कार्बन (जसे CO2) पासून निर्माण होतो आणि ऑक्सिडाईज झाल्यावर पुन्हा वायुमंडलात CO2 म्हणून परत जातो. तथापि, पाळीव प्राण्यांमधून मिथेनची सततची वाढ ही संतुलन बिघडवू शकते आणि अधिक तापमान वाढवू शकते. कृषी स्त्रोत: गायी हा जगभरातील हरितगृह वायूंचा नंबर 1 कृषी स्त्रोत आहे. प्रत्येक गाय दरवर्षी सुमारे 220 पाउंड मिथेन निर्माण करू शकते, हा त्यांच्या पाचन प्रक्रियेचा नैसर्गिक भाग आहे. हवामान बदलाचा प्रभाव: पाळीव प्राण्यांमधून निर्माण होणारा मिथेन हा हवामान बदलास कारणीभूत ठरतो, ज्यामुळे समुद्राची पातळी वाढणे, अधिक तीव्र हवामान घटना, आणि वनस्पती व प्राण्यांच्या लोकसंख्येत बदल होणे असे परिणाम होतात. गायींमधून मिथेन उत्सर्जन कमी करण्यासाठी आहार व्यवस्थापन, खाद्य व्यवस्थापन सुधारणा, आणि आनुवंशिक निवड यांसारख्या उपाययोजना केल्या जात आहेत. हा विषय हाताळणे हवामान बदल कमी करण्यासाठी आणि पर्यावरणीय टिकाऊपणासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे." यात CO2 आणि मिथेन यांचे पर्यावरणाच्या हानीच्या दृष्टीने महत्त्व कळते. मग प्रश्न उरतो तो भारतीयांच्या शेपटीवर पाय देणारा हा "जावईशोध" कुणी लावला. तेव्हा ए०आय० पुढे टाकलेल्या लिंका तपासल्या. त्यात प्रतिष्ठित विद्यापिठाचे नाव पुढे आल्याने माझे तरी समाधान झाले आहे. कारण सूर्यावर थूंकायची हिंमत माझ्यात तरी नाही- ० https://www.ucdavis.edu/food/news/making-cattle-more-sustainable?form=MG0AV3 ० https://clear.ucdavis.edu/explainers/why-do-cattle-produce-methane-and-what-can-we-do-about-it?form=MG0AV3 ० https://link.springer.com/article/10.1007/s10668-024-04939-1?form=MG0AV3 हे संशोधन नाकारणारे आणि कोपर्निकसला जाळून मारणारे यांच्या मनोवृत्तीमध्ये मूलत: फरक नाही, असेच म्हणावे लागते. चंद्रसूर्यकुमार यांचा पुढील युक्तीवाद मला अतिशय बालीश वाटतो - "दुसरे म्हणजे मिथेन हा वायू कार्बनच्या एक आणि हायड्रोजनच्या चार अणुंपासून बनतो ना? तो अणुंचा संयोग गाईच्या पोटातच होतो का? म्हणजे गाईने जो चारा खाल्ला, तो खाल्ला नसता आणि तो जमिनीवर तसाच राहिला असता तर त्यातून मिथेन वायू बनणे अशक्य होते का? मग त्या परिस्थितीत कोणाकडून कर वसूल करणार?" गाईच्या पोटातले वितंचक आणी संप्रेरक (एन्झाईम्स आणि हॉर्मोन्स) ज्या कार्यक्षमतेने मिथेनची निर्मिती करतात त्याच कार्यक्षमतेने जमिनीवर पडलेल्या गवतावर प्रक्रिया होते का?

गायी आणि मिथेन यांच्यातील कार्यकारणभावाला जो काहीसा भावनिक विरोध होत आहे, त्याचे फारसे आश्चर्य वाटले नाही. गेल्या काही वर्षात पश्चिमेतील ज्ञानाबद्दल जे विष पसरवले गेले आहे, ते बघता नवल वाटत नाही. या विषयाचा शोध घ्यायला सुरुवात केल्यावर ए०आय० कदून पुढील माहिती मिळाली (ए० आय० चे मराठीचे ज्ञान अचंबित करते) -

ते ज्ञान तुम्हाला किती अचंबित करते?

संशोधन नाकारणारे आणि कोपर्निकसला जाळून मारणारे यांच्या मनोवृत्तीमध्ये मूलत: फरक नाही, असेच म्हणावे लागते.

तुम्ही असले भंपक धागे काढण्यातून स्वतःला 'कोपर्निकस' वगैरे समजत आहात का? फालतुगिरी सोडा आणि तथ्यावर काही बोलता आले तर बघा...

काहीतरी अजबच!

याबद्दल इंटरनेटवर शोधलं.... तेव्हा कोणता पदार्थ हवेतला मिथेन शोषून घेतो? एक प्रकारची माती आहे ती वापरता येईल.

चंद्राबाबू पण आहेत त्यात. त्यावर बोला काहीतरी. धागा बर्‍याच विषयांना हात घालतो. त्या अनुषंगाने बिरुटेसरांनी दखल घेतली असावी.

काही दिवसांपूर्वीच सामंत मनोरंजन करून गेले. आणी आता..... सध्याच्या तणावपूर्ण जिवनात मनोरंजन फार महत्वाचे.

मनुष्य दिवसाला अर्धा लिटर पादतो असे संशोधन सांगते. म्हणजे वर्षाला 180 लिटर इतका पाद एक मनुष्य उत्सर्जित करतो. आता जगाची लोकसंख्या 8 अब्ज यापेक्षा अधिक इतकी आहे, तरी आपण ती सध्या 8 अब्जच मानू. गणित करून बघितल्यास जगाची सर्व लोकसंख्या दरवर्षी1440 अब्ज लिटर इतका वायू केवळ पादून बाहेर टाकत असेल हे पाहून शरमेने आमचे मन भरून गेले आहे. ग्रीनहाऊस गॅसेस वाढवल्याबद्दल मनुष्यावर प्रचंड कर लागला पाहिजे असे आता वाटत आहे.

गाय आणि म्हैस सारखेच मिथेन उत्सर्जन करीत असेल का ?

त्यांना आपल्या लाडक्या भुऱ्या म्हशीबद्दल प्रेम आहे त्यातून त्यांनी हा प्रश्न उपस्थित केलाय. यावर तुमचे असे वाकडे प्रश्न? तुम्ही स्वतःला सर्वज्ञ समजताय का ?

What can be done to reduce methane emissions? Researchers are developing ways to reduce methane emissions from cows, including: Blocking microbes: Researchers are developing tools to block the microbes in a cow's gut from creating methane. Feed additives and probiotics: Japanese researchers are developing feed additives and probiotics to reduce methane emissions. Changing diet: Changing a cow's diet might help it release less methane. Improving productivity: Improving productivity could reduce emissions by 10% to 15% or more. हे कृत्रिम बुद्धिमत्तेने मिथेन कमी करण्याचे उपाय सुचवलेले आहेत. पण मुळात मानव हा दांभिक आहे. आम्ही हवे तितके इंधन जाळून उष्णता, कार्बन मोनॉक्साईड, कार्बन डायॉकसाईड, सल्फर डायॉक्साईड निर्माण करणार आणि गायीच्या आहारात बदली करणार तिच्या पोटातील जिवाणू रचना बदलण्याचा प्रयत्न करणार. हे म्हणजे आम्ही बटर चिकन आणि शाही पनीर माखनी खायचा आणि कॅलरी कमी करण्यासाठी डाएट कोक पिण्यासारखेच आहे. म्हणतात ना कृत्रिम बुद्धिमत्ता ही नैसर्गिक मूर्खपणा पुढे किस झाड कि पत्ती आहे.

CO2 accounts for about 76 percent of total greenhouse gas emissions. Methane, primarily from agriculture, contributes 16 percent of greenhouse gas emissions and nitrous oxide, mostly from industry and agriculture, contributes 6 percent to global emissions. During 2019, about 60% (360 million tons) of methane released globally was from human activities, while natural sources contributed about 40% (230 million tons) Since the Industrial Revolution, concentrations of methane in the atmosphere have more than doubled, and about 20 percent of the warming the planet has experienced can be attributed to the gas.[36] About one-third (33%) of anthropogenic emissions are from gas release during the extraction and delivery of fossil fuels; mostly due to gas venting and gas leaks from both active fossil fuel infrastructure and orphan wells Aquatic ecosystems, including lakes, rivers, streams, wetlands, and reservoirs, are estimated to contribute between 41% and 53% of the world's methane emissions: Animal agriculture is a similarly large source (30%); primarily because of enteric fermentation by ruminant livestock such as cattle and sheep. हे हि वाचून घ्या. हा विषय इतका प्रचंड आणि विस्तृत आहे. समुद्रकिनाऱ्यावर एक सुंदर शिंपला मिळाल्यावर एखाद्या मुलाला असा वाटतं कि जगातील सर्वात सुंदर भेटवस्तू आपल्याकडेच आहे ती कुणाकडेच नाही.

Us च्या गायींना अपचन होते असेल आणि गॅसेस फार होत असतील. आता पुराणात शोध घ्यायचा तर गाय मुखाकडून अपवित्र आणि पुच्छाडून पवित्र समजतात. म्हणजे तिथपर्यंत मिथेन पोहोचत नसावा.

Cattle and other ruminant animals account for about 4% of U.S. greenhouse gas emissions, according to the U.S. Environment Protection Agency (EPA). In comparison, our transportation system — including cars, planes and more — accounts for more than 25.3 percent of U.S. greenhouse gas emissions. Even extreme dietary changes — such as switching to a vegan, all-plant diet — won’t have much impact on climate change and global temperatures, Place explains. Research shows that removing all livestock and poultry from the U.S. food system would only reduce global greenhouse gas emissions by 0.36%, she notes.

>>>> डेन्मार्क या छोट्या देशातील शेतकर्‍यानी गाईंच्या ढेकरातून होणार्‍या मिथेन वायूच्या प्रदूषणासाठी कर देणे मान्य केले आहे. भारतामध्ये ही कल्पना रूजेल का? हे राम..! असे काहीही भारत देशात शक्य नाही. गोबर संप्रदायीं सॉरी गाईबद्दल इकडे मान्यता अशी आहे की, आपल्याकडे गाईला देवाचे स्थान देण्यात आले आहे. कामधेनु गोमातेचे पूजन केले जाते. गायीच्या पोटात तेहेतीस कोटी देवतांचा वास असल्याची समजूत अगदी प्राचीन काळापासून प्रचलित असल्याचे दिसून येते, त्यामुळे तिच्यातून जे जे बाहेर पड़ते ते पवित्र मानल्या जाते. कोणत्याही प्रकारचा वास ढेकर अथवा, गोबर, गोमुत्र वगैरे यावर कर लागणार नाही असे वाटते. उलट वरील गोष्टी नाकारणा-यांवर देशात अशीच परिस्थिती राहिली तर, कर लागू शकतो असे आमचे आमचे मत आहे. >>>भारतात कधी पर्यावरण, प्रदूषण यावर मोठी जन-आंदोलने होताना दिसत नाहीत. पर्यावरण,प्रदूषण याविषयी न सरकार न जनता जागृत आहे, सरकारच स्वत:च्या हितचिंतकांचे हीत जपण्यासाठी पूर्वीच्या सरकारांनी केलेले कायदे जसे, वन्यजीव संरक्षण कायदा, प्रदूषणविषयक सरकारने केलेले संरक्षण कायदे, इको सिस्टिम झोन यांना उद्योगपतीच्या सोयीसाठी प्रतिबंधित अशा अनेक कायद्यांची मोडतोड़ करुन आधुनिकीकरणाच्या नावाखाली खासगी उद्योगपतींना राखीव जागा त्यांना ख़िरापती वाटाव्यात तशा वाटत आहेत. अनेक प्रकल्पांवर सामाजिक चळवळींनी संस्थांनी आक्षेप घेऊन अनेक प्रकल्पांना न्यायालयात नेले आहे. सरकार नियम बनवते आणि कायदे त्याची अंमलबजावणी करतात पण ही सर्व राखीव् क्षेत्रे, नैसर्गिक जी क्षेत्रे आहेत तिथे ती सर्व क्षेत्रे उद्योगपतींना दिल्या जातात प्रदूषण वाढते, वाट लागते. मोठा विषय आहे. आपल्याला सरकार फक्त झाडे लावा झाडे जगवा असा सन्देश देऊन नादी लावत असते. -दिलीप बिरुटे ( इकडचा तिकडचा )

आपल्याला सरकार फक्त झाडे लावा झाडे जगवा असा सन्देश देऊन नादी लावत असते. बरोबर आहे, नंतर आपण लावलेल्या झाडांनी सोडलेला प्राणवायू सगळ्याना उपभोगायचा असतो पण वेळवेळच्या वेळी पालापाचोळा उचलायची जबाबदारी पण सरकारला घ्यायची नसते. ५ ट्रिलीअन इकॉनॉमीची पर्यावरणीय किंमत काय याचा विचार करायची क्षमता कुणामध्येच नाहीये.

डेन्मार्क या छोट्या देशातील शेतकर्‍यानी गाईंच्या ढेकरातून होणार्‍या मिथेन वायूच्या प्रदूषणासाठी कर देणे मान्य केले आहे.

तो युट्यूब व्हिडिओ मी बघितलेला नाही आणि बघायची इच्छाही नाही. तरीही नैसर्गिक प्रक्रीयेवर कर आकारणे आणि तो कर द्यायला तयार होणे हे दोन्ही पराकोटीचा मूर्खपणा झाला. असले खुळचट प्रकार युरोपिअन लोकांनाच सुचावेत. गाई (खरं तर मनुष्य वगळता इतर सगळे प्राणी) निसर्गाने त्यांना जसे बनवले आहे तसेच ते राहतात आणि त्याच गोष्टी करतात. त्यामुळे गाई चारा खाणार आणि गाईच्या शरीरातील पचनसंस्थेतील प्रक्रीयेमुळे गाईला ढेकर येणार. त्यात कर आकारायचा संबंध येतोच कुठे? माणूस कारखाने वगैरे काढून त्यात कोणत्या कोणत्या प्रक्रीया करून कृत्रिमपणे असा मिथेन किंवा अन्य हानीकारक वायू बनवू शकतो आणि बनवितोही. ती गोष्ट वेगळी. त्यावर कर जरूर लावावा. पण केवळ आणि केवळ नैसर्गिक उर्मीने राहणार्‍या प्राण्याच्या बाबतीत असले कर लावणे हे अजब तर्कट झाले. दुसरे म्हणजे मिथेन हा वायू कार्बनच्या एक आणि हायड्रोजनच्या चार अणुंपासून बनतो ना? तो अणुंचा संयोग गाईच्या पोटातच होतो का? म्हणजे गाईने जो चारा खाल्ला तो खाल्ला नसता आणि तो जमिनीवर तसाच राहिला असता तर त्यातून मिथेन वायू बनणे अशक्य होते का? मग त्या परिस्थितीत कोणाकडून कर वसूल करणार? तिसरी गोष्ट म्हणजे चारा खाणारा प्राणी गाय हा एकच नाही. इतरही शाकाहारी प्राणी आहेत. त्यात हरणांपासून इतर अनेकांचा समावेश होतो. ते पण सस्तन प्राणीच असल्याने त्यांची पचनसंस्थाही गाईप्रमाणेच असणार आणि त्यांच्या ढेकरेतूनही मिथेनच बाहेर येणार. बहुदा ते प्राणी जंगलातच असतात आणि ते कोणी पाळत असेल असे वाटत नाही. मग त्यांच्या ढेकरेमधून आलेल्या मिथेन वायूवर कोणाकडून कर वसूल करणार? चौथी म्हणजे गाय आपल्या मालकाना हंबरून 'मी ढेकर देते आहे रे' असे सांगते का? मग गाय नक्की किती वेळा ढेकर देते आणि नक्की किती मिथेन वायू बाहेर पडतो याचे ऑब्जेक्टिव्ह मेजर कोणते? की मालकाने कामधंदा सोडून आपली गाय (खरं तर गायी कारण डेन्मार्कसारख्या दुग्धजन्य पदार्थात आघाडीच्या देशात शेतकर्‍यांकडे एकापेक्षा जास्त गायी असणे अस्वाभाविक अजिबात नाही) किती वेळा ढेकर देते यावर लक्ष ठेवायचे? पाचवी गोष्ट म्हणजे जी गोष्ट ढेकर देणे या नैसर्गिक प्रक्रीयेविषयी ज्या गोष्टी लागू आहेत त्याच इतरही काही नैसर्गिक प्रक्रीयांविषयी लागू होतील. उदाहरणार्थ पादणे. त्या प्रक्रीयेतून कदाचित मिथेन वायू बाहेर पडत नसेल पण दुसरा वायू बाहेर पड्त असेल. मग त्यावरही कर लावणार का? बरं गायीच का? माणसेही पादू शकतात. मग दरवर्षी इनकम टॅक्स भरताना 'मागच्या वर्षी तुम्ही किती वेळा पादलात' या प्रश्नाचे उत्तर देणे बंधनकारक करायचे का? सांगायचा मुद्दा म्हणजे खुळेपणा करत राहिल्यास त्याला अंत नसतो.

मग मिथेन वाय़ू आणि हवामानबदल यात भारत कुठे आहे हे शोधण्यासाठी नासाचे हे कल्पनाचित्र बघितले आणि भारताचं गोवंशाकडून होणारं योगदान लक्षणीय आहे असे कळले.

नासाच्या नावावर वाटेल त्या गोष्टी पूर्वी केवळ संस्कृतीरक्षक खपवायचे. त्याला आता इतरही स्पर्धा करत आहेत का? प्रदूषण करायला कारणीभूत घटकांमध्ये मोठे कारखाने, वाहने, पंजाब-हरियाणात होते त्याप्रमाणे शेतात पालापाचोळा जाळणे आणि तत्सम गोष्टींपुढे गायींचे ढेकर देणे लक्षणीय असेल हे कल्पनाशक्ती कितीही ताणली तरी मला तरी शक्य नाही. इतर मिपाकरांचे माहित नाही.

तो युट्यूब व्हिडिओ मी बघितलेला नाही आणि बघायची इच्छाही नाही.

बघू पण नका! जून महिन्यातल्या शिळ्या बातमीवर त्यांच्या आवडत्या DW-TV वर नोव्हेंबर मध्ये 'एक बातमी येऊन थडकली' असेल तर ती दाखवणारे एक धन्य आणि त्यावर धागा काढणारे दुसरे धन्य! मुळात 2030 मध्ये लागू करण्याचा जो खुळचट विचार/विधेयक मांडले गेले आहे ते अजून संसदेत पास झलेले नाही. त्याला तिथल्या शेतकरी संघटनेने विरोधही केला आहे अशाही बातम्या आहेत. पण साक्षात प्रा. डॉ. ह्यांनी दखल घेतली असल्याने 'नक्कीच काहीतरी शेतकरी विरोधी डाव असावा' असे वाटल्याने ह्या धाग्यावर फिरकलो आणि हे ब्राम्हज्ञान वाचायला मिळाले 😀

गायी आणि मिथेन यांच्यातील कार्यकारणभावाला जो काहीसा भावनिक विरोध होत आहे, त्याचे फारसे आश्चर्य वाटले नाही. गेल्या काही वर्षात पश्चिमेतील ज्ञानाबद्दल जे विष पसरवले गेले आहे, ते बघता नवल वाटत नाही. या विषयाचा शोध घ्यायला सुरुवात केल्यावर ए०आय० कदून पुढील माहिती मिळाली (ए० आय० चे मराठीचे ज्ञान अचंबित करते) - "गायींमुळे निर्माण होणारा मिथेन हा गंभीर चिंतेचा विषय आहे: हरितगृह वायू: मिथेन हा एक प्रबळ हरितगृह वायू आहे. 100 वर्षांच्या कालावधीत त्याची ग्लोबल वॉर्मिंगची क्षमता कार्बन डायऑक्साइडपेक्षा (CO2) सुमारे 28 पट जास्त आहे. याचा अर्थ, कमी प्रमाणातील मिथेनसुद्धा ग्लोबल वॉर्मिंगवर मोठा प्रभाव करू शकतो. थोडा पण तीव्र प्रभाव: मिथेनचा वायुमंडळातील जीवनकाळ (सुमारे 12 वर्षे) CO2 पेक्षा कमी आहे, परंतु त्याचा अल्पकालीन प्रभाव खूप तीव्र आहे. वायुमंडळात असताना मिथेन उष्णता फार प्रभावीपणे पकडतो, ज्यामुळे हवामान बदल घडतो. बायोजेनिक कार्बन सायकल: गायींमुळे निर्माण होणारा मिथेन हा बायोजेनिक कार्बन सायकलचा भाग आहे. हा वायुमंडलीय कार्बन (जसे CO2) पासून निर्माण होतो आणि ऑक्सिडाईज झाल्यावर पुन्हा वायुमंडलात CO2 म्हणून परत जातो. तथापि, पाळीव प्राण्यांमधून मिथेनची सततची वाढ ही संतुलन बिघडवू शकते आणि अधिक तापमान वाढवू शकते. कृषी स्त्रोत: गायी हा जगभरातील हरितगृह वायूंचा नंबर 1 कृषी स्त्रोत आहे. प्रत्येक गाय दरवर्षी सुमारे 220 पाउंड मिथेन निर्माण करू शकते, हा त्यांच्या पाचन प्रक्रियेचा नैसर्गिक भाग आहे. हवामान बदलाचा प्रभाव: पाळीव प्राण्यांमधून निर्माण होणारा मिथेन हा हवामान बदलास कारणीभूत ठरतो, ज्यामुळे समुद्राची पातळी वाढणे, अधिक तीव्र हवामान घटना, आणि वनस्पती व प्राण्यांच्या लोकसंख्येत बदल होणे असे परिणाम होतात. गायींमधून मिथेन उत्सर्जन कमी करण्यासाठी आहार व्यवस्थापन, खाद्य व्यवस्थापन सुधारणा, आणि आनुवंशिक निवड यांसारख्या उपाययोजना केल्या जात आहेत. हा विषय हाताळणे हवामान बदल कमी करण्यासाठी आणि पर्यावरणीय टिकाऊपणासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे." यात CO2 आणि मिथेन यांचे पर्यावरणाच्या हानीच्या दृष्टीने महत्त्व कळते. मग प्रश्न उरतो तो भारतीयांच्या शेपटीवर पाय देणारा हा "जावईशोध" कुणी लावला. तेव्हा ए०आय० पुढे टाकलेल्या लिंका तपासल्या. त्यात प्रतिष्ठित विद्यापिठाचे नाव पुढे आल्याने माझे तरी समाधान झाले आहे. कारण सूर्यावर थूंकायची हिंमत माझ्यात तरी नाही- ० https://www.ucdavis.edu/food/news/making-cattle-more-sustainable?form=MG0AV3 ० https://clear.ucdavis.edu/explainers/why-do-cattle-produce-methane-and-what-can-we-do-about-it?form=MG0AV3 ० https://link.springer.com/article/10.1007/s10668-024-04939-1?form=MG0AV3 हे संशोधन नाकारणारे आणि कोपर्निकसला जाळून मारणारे यांच्या मनोवृत्तीमध्ये मूलत: फरक नाही, असेच म्हणावे लागते. चंद्रसूर्यकुमार यांचा पुढील युक्तीवाद मला अतिशय बालीश वाटतो - "दुसरे म्हणजे मिथेन हा वायू कार्बनच्या एक आणि हायड्रोजनच्या चार अणुंपासून बनतो ना? तो अणुंचा संयोग गाईच्या पोटातच होतो का? म्हणजे गाईने जो चारा खाल्ला, तो खाल्ला नसता आणि तो जमिनीवर तसाच राहिला असता तर त्यातून मिथेन वायू बनणे अशक्य होते का? मग त्या परिस्थितीत कोणाकडून कर वसूल करणार?" गाईच्या पोटातले वितंचक आणी संप्रेरक (एन्झाईम्स आणि हॉर्मोन्स) ज्या कार्यक्षमतेने मिथेनची निर्मिती करतात त्याच कार्यक्षमतेने जमिनीवर पडलेल्या गवतावर प्रक्रिया होते का?

गायी आणि मिथेन यांच्यातील कार्यकारणभावाला जो काहीसा भावनिक विरोध होत आहे, त्याचे फारसे आश्चर्य वाटले नाही. गेल्या काही वर्षात पश्चिमेतील ज्ञानाबद्दल जे विष पसरवले गेले आहे, ते बघता नवल वाटत नाही. या विषयाचा शोध घ्यायला सुरुवात केल्यावर ए०आय० कदून पुढील माहिती मिळाली (ए० आय० चे मराठीचे ज्ञान अचंबित करते) -

ते ज्ञान तुम्हाला किती अचंबित करते?

संशोधन नाकारणारे आणि कोपर्निकसला जाळून मारणारे यांच्या मनोवृत्तीमध्ये मूलत: फरक नाही, असेच म्हणावे लागते.

तुम्ही असले भंपक धागे काढण्यातून स्वतःला 'कोपर्निकस' वगैरे समजत आहात का? फालतुगिरी सोडा आणि तथ्यावर काही बोलता आले तर बघा...

काहीतरी अजबच!

याबद्दल इंटरनेटवर शोधलं.... तेव्हा कोणता पदार्थ हवेतला मिथेन शोषून घेतो? एक प्रकारची माती आहे ती वापरता येईल.

चंद्राबाबू पण आहेत त्यात. त्यावर बोला काहीतरी. धागा बर्‍याच विषयांना हात घालतो. त्या अनुषंगाने बिरुटेसरांनी दखल घेतली असावी.

काही दिवसांपूर्वीच सामंत मनोरंजन करून गेले. आणी आता..... सध्याच्या तणावपूर्ण जिवनात मनोरंजन फार महत्वाचे.

मनुष्य दिवसाला अर्धा लिटर पादतो असे संशोधन सांगते. म्हणजे वर्षाला 180 लिटर इतका पाद एक मनुष्य उत्सर्जित करतो. आता जगाची लोकसंख्या 8 अब्ज यापेक्षा अधिक इतकी आहे, तरी आपण ती सध्या 8 अब्जच मानू. गणित करून बघितल्यास जगाची सर्व लोकसंख्या दरवर्षी1440 अब्ज लिटर इतका वायू केवळ पादून बाहेर टाकत असेल हे पाहून शरमेने आमचे मन भरून गेले आहे. ग्रीनहाऊस गॅसेस वाढवल्याबद्दल मनुष्यावर प्रचंड कर लागला पाहिजे असे आता वाटत आहे.

गाय आणि म्हैस सारखेच मिथेन उत्सर्जन करीत असेल का ?

त्यांना आपल्या लाडक्या भुऱ्या म्हशीबद्दल प्रेम आहे त्यातून त्यांनी हा प्रश्न उपस्थित केलाय. यावर तुमचे असे वाकडे प्रश्न? तुम्ही स्वतःला सर्वज्ञ समजताय का ?

What can be done to reduce methane emissions? Researchers are developing ways to reduce methane emissions from cows, including: Blocking microbes: Researchers are developing tools to block the microbes in a cow's gut from creating methane. Feed additives and probiotics: Japanese researchers are developing feed additives and probiotics to reduce methane emissions. Changing diet: Changing a cow's diet might help it release less methane. Improving productivity: Improving productivity could reduce emissions by 10% to 15% or more. हे कृत्रिम बुद्धिमत्तेने मिथेन कमी करण्याचे उपाय सुचवलेले आहेत. पण मुळात मानव हा दांभिक आहे. आम्ही हवे तितके इंधन जाळून उष्णता, कार्बन मोनॉक्साईड, कार्बन डायॉकसाईड, सल्फर डायॉक्साईड निर्माण करणार आणि गायीच्या आहारात बदली करणार तिच्या पोटातील जिवाणू रचना बदलण्याचा प्रयत्न करणार. हे म्हणजे आम्ही बटर चिकन आणि शाही पनीर माखनी खायचा आणि कॅलरी कमी करण्यासाठी डाएट कोक पिण्यासारखेच आहे. म्हणतात ना कृत्रिम बुद्धिमत्ता ही नैसर्गिक मूर्खपणा पुढे किस झाड कि पत्ती आहे.

CO2 accounts for about 76 percent of total greenhouse gas emissions. Methane, primarily from agriculture, contributes 16 percent of greenhouse gas emissions and nitrous oxide, mostly from industry and agriculture, contributes 6 percent to global emissions. During 2019, about 60% (360 million tons) of methane released globally was from human activities, while natural sources contributed about 40% (230 million tons) Since the Industrial Revolution, concentrations of methane in the atmosphere have more than doubled, and about 20 percent of the warming the planet has experienced can be attributed to the gas.[36] About one-third (33%) of anthropogenic emissions are from gas release during the extraction and delivery of fossil fuels; mostly due to gas venting and gas leaks from both active fossil fuel infrastructure and orphan wells Aquatic ecosystems, including lakes, rivers, streams, wetlands, and reservoirs, are estimated to contribute between 41% and 53% of the world's methane emissions: Animal agriculture is a similarly large source (30%); primarily because of enteric fermentation by ruminant livestock such as cattle and sheep. हे हि वाचून घ्या. हा विषय इतका प्रचंड आणि विस्तृत आहे. समुद्रकिनाऱ्यावर एक सुंदर शिंपला मिळाल्यावर एखाद्या मुलाला असा वाटतं कि जगातील सर्वात सुंदर भेटवस्तू आपल्याकडेच आहे ती कुणाकडेच नाही.

Us च्या गायींना अपचन होते असेल आणि गॅसेस फार होत असतील. आता पुराणात शोध घ्यायचा तर गाय मुखाकडून अपवित्र आणि पुच्छाडून पवित्र समजतात. म्हणजे तिथपर्यंत मिथेन पोहोचत नसावा.

Cattle and other ruminant animals account for about 4% of U.S. greenhouse gas emissions, according to the U.S. Environment Protection Agency (EPA). In comparison, our transportation system — including cars, planes and more — accounts for more than 25.3 percent of U.S. greenhouse gas emissions. Even extreme dietary changes — such as switching to a vegan, all-plant diet — won’t have much impact on climate change and global temperatures, Place explains. Research shows that removing all livestock and poultry from the U.S. food system would only reduce global greenhouse gas emissions by 0.36%, she notes.

पण सर्वांच्या आवडीचा. चांगला सजवला आहे. अजूनही आमच्या शिणेची लोकं दही भाता शिवाय पानावरून उठत नाही.

सुंदर लिहिलंय! लहानपणी मोठ्यांच्या पंगती बसायच्या तीनदा भात वाढायचे असतं एवढ सांगितले जायचे.शेवटचा भात दहीभात घेण्याचा आग्रह व्हायचा.

दही-बुत्ती हे मूळचे दाक्षिणात्य अपत्य असले तरी पुण्यातल्या घरी वास्तव्यास आल्यामुळे साहजिकच "गोssड" झाले होते. पण “यजमान-दाक्षिण्य” दाखवून मी तो भात गोड (न) मानून कसातरी गिळला.

लेख वाचायला सुरुवात केल्यावर आलेल्या ह्या दुसऱ्याच वाक्याला जाम हसलो 😀 मी भातप्रेमी नाही आणि नुसता ताक भात किंवा दही भात अजिबात आवडत नाही. पण दाक्षिणात्य पद्धतीची दही-बुत्ती खायला आवडते, विशेषतः उडदाच्या डाळीमुळे आणि लाल मिरचीमुळे तीला जो स्वाद प्राप्त होतो तो फार आवडतो!

माझा देखील अतिशय आवडता पदार्थ आहे. दहीपोह्यात मला दाण्याचा कूट आणि किंचित साखर आवडते. ज्ञानोबांनी देखील दहिभाताची उंडी लाविन तुझिये तोंडी । जीवा पढिये त्याची गोडी सांगे वेगी ॥ म्हणलं आहे. खूप छान माहितीपूर्ण लेख.

सहमत. तळणीची भरलेली मिरची यासोबत हवीच.

लेख आणि चित्रे आवडली!

कर्नलतपस्वी, Bhakti, कंजूस, अथांग आकाश - प्रतिक्रियांबद्दल आभार टर्मीनेटर - पोळ्या करायचा कंटाळा आणि पचायला हलका असल्यामुळे मी भातप्रेमी झालो आहे. विशेषतः दर वेळी वेगवेगळा तांदूळ अजमावून बघायला मजा येते. एखादी लेखमाला तांदळावरही लिहून काढा. सरनौबत - मास्तरांच्या बासनातले दही पोहे खाल्लेत कि काय ?

मस्स्स्त लेख. दहीभात अत्यंत आवडता प्रकार. जपानात शिकायला असताना एकदा बरोबरीच्या जपानी मुलांना सांगितलं दहिभाताबद्दल. तेव्हा सगळ्यांचे चेहरे पाहण्यासारखे झाले होते. एकानी विचारलं की मळमळत नाही का हे कॉम्बिनेशन बघूनच. म्हटलं की अरे बाबा, आम्ही पहिल्यापासून खातोय ते आणि मुळात सगळं जेवण झालं की छान शांत होतं पोट. तरीदेखील दहीभाताला दोष देणं थांबवलं नाही. तेव्हा मी देखील त्यांना म्हटलं की तुम्हीसुद्धा ऑक्टॉपस खाताना दिसलात की मला मळमळतं! तेव्हा थांबले.

दहीभातासारखाच चुरचुरीत लेख ! दहीभाताची पंखी, स्नेहा

दहीभाताची कहानी आवडली. लै भारी. -दिलीप बिरुटे

माझ्या जेवणाचा शेवट, ताकभात किंवा दहीभात खाल्या शिवाय, होत नाही....

पण सर्वांच्या आवडीचा. चांगला सजवला आहे. अजूनही आमच्या शिणेची लोकं दही भाता शिवाय पानावरून उठत नाही.

सुंदर लिहिलंय! लहानपणी मोठ्यांच्या पंगती बसायच्या तीनदा भात वाढायचे असतं एवढ सांगितले जायचे.शेवटचा भात दहीभात घेण्याचा आग्रह व्हायचा.

दही-बुत्ती हे मूळचे दाक्षिणात्य अपत्य असले तरी पुण्यातल्या घरी वास्तव्यास आल्यामुळे साहजिकच "गोssड" झाले होते. पण “यजमान-दाक्षिण्य” दाखवून मी तो भात गोड (न) मानून कसातरी गिळला.

लेख वाचायला सुरुवात केल्यावर आलेल्या ह्या दुसऱ्याच वाक्याला जाम हसलो 😀 मी भातप्रेमी नाही आणि नुसता ताक भात किंवा दही भात अजिबात आवडत नाही. पण दाक्षिणात्य पद्धतीची दही-बुत्ती खायला आवडते, विशेषतः उडदाच्या डाळीमुळे आणि लाल मिरचीमुळे तीला जो स्वाद प्राप्त होतो तो फार आवडतो!

माझा देखील अतिशय आवडता पदार्थ आहे. दहीपोह्यात मला दाण्याचा कूट आणि किंचित साखर आवडते. ज्ञानोबांनी देखील दहिभाताची उंडी लाविन तुझिये तोंडी । जीवा पढिये त्याची गोडी सांगे वेगी ॥ म्हणलं आहे. खूप छान माहितीपूर्ण लेख.

सहमत. तळणीची भरलेली मिरची यासोबत हवीच.

लेख आणि चित्रे आवडली!

कर्नलतपस्वी, Bhakti, कंजूस, अथांग आकाश - प्रतिक्रियांबद्दल आभार टर्मीनेटर - पोळ्या करायचा कंटाळा आणि पचायला हलका असल्यामुळे मी भातप्रेमी झालो आहे. विशेषतः दर वेळी वेगवेगळा तांदूळ अजमावून बघायला मजा येते. एखादी लेखमाला तांदळावरही लिहून काढा. सरनौबत - मास्तरांच्या बासनातले दही पोहे खाल्लेत कि काय ?

मस्स्स्त लेख. दहीभात अत्यंत आवडता प्रकार. जपानात शिकायला असताना एकदा बरोबरीच्या जपानी मुलांना सांगितलं दहिभाताबद्दल. तेव्हा सगळ्यांचे चेहरे पाहण्यासारखे झाले होते. एकानी विचारलं की मळमळत नाही का हे कॉम्बिनेशन बघूनच. म्हटलं की अरे बाबा, आम्ही पहिल्यापासून खातोय ते आणि मुळात सगळं जेवण झालं की छान शांत होतं पोट. तरीदेखील दहीभाताला दोष देणं थांबवलं नाही. तेव्हा मी देखील त्यांना म्हटलं की तुम्हीसुद्धा ऑक्टॉपस खाताना दिसलात की मला मळमळतं! तेव्हा थांबले.

दहीभातासारखाच चुरचुरीत लेख ! दहीभाताची पंखी, स्नेहा

दहीभाताची कहानी आवडली. लै भारी. -दिलीप बिरुटे

माझ्या जेवणाचा शेवट, ताकभात किंवा दहीभात खाल्या शिवाय, होत नाही....

एक महिन्यात वाटा वाळलेल्या दिसताहेत. भीमाशंकरला गर्दी शनिवार रविवारी असते बहुतेक. भोरगिरीला गाडी ठेवल्याने परत तिकडेच आलात का ट्रेक करत? जुन्नरच्या मोठा बाजार रविवारी असतो. पुढच्या वेळेस तिकडून या. पूर्वी डाळी स्वस्त मिळत असतं.

खेड,राजगुरुनगर येथे रहात असल्यामुळे दर शिवरात्रीला भोभी ट्रेक जरूर व्हायचा. त्यावेळेस या पेक्षा घनदाट जंगल होते. वाड्याला, अर्थात जुने वाडा येथे संघाच्या दिवाळी शिबीरासाठी जायचो. पुढे दुष्काळ पडला व मॅट्रिक पास असल्याने कळमोडी येथे मिस्त्री म्हणून काही दिवस राज्य शासना करता सेवा दिली. तेव्हां पाझर तलावाचे काम होते पुढे त्याचे कळमोडी धरणात रूपांतर झाले. आता हा जल साठा बर्‍याच लोकांसाठी जीवनदायी ठरत आहे. एका मोठ्या धरणाच्या पायाभरणीचे श्रेय चित्रगुप्ताने माझ्या खात्यावर नक्कीच नोंदवले असेल. स्वर्गात जागा पक्की केली असावी. या भागात बरेच वर्षात गेलो नाही. पुढे ३१ ऑक्टोबर १९८५ ला मंचर,घोडेगाव मार्गे डिंभे धरणाच्या परिसरातील सार्वजनिक बांधकाम विभागाच्या तात्पुरत्या नोकरांच्या वसाहतीत गेलो होतो. धरणाचा पायाभरणी व इतर बांधकाम चालू होते. आमचे काका तीथे हिशोबनवीस होते. तारीख पक्की लक्षात कारण इंदिरा गांधी यांचा खून झाला व क्रिकेट मॅच बंद पडली होती. आपल्या भटकंतीने जुन्या आठवणींचे मोहळ फुटले. लेख छान आहे पण घाई घाईत त्रोटक लिहील्या सारखा वाटतो.फोटो छान आहेत.आमच्या लहानपणी म्हणजे १९६५-६६ मधे पायवाटा होत्या. डेहणे गावापर्यंत लालपरी व नंतर आकरा नंबरची एक्स्प्रेस.

व्वा.. सुंदर भटकंती.... फोटो छानच... वर्णन मात्र आणखी विस्तृत चालले असते .. हा परिसर निसर्गरम्य..सुंदर आहे.. ट्रेकिंग ला बेस्ट, फॅमिली ट्रेकिंगला ही उत्तम मे-जून महिन्याच्या आसपास इथं करवंद फुलते.. काळी मैना करवंदाची मोठी मेजवानी मिळते.. काय टपोरी असतात फळं..

छान भटकंती 👍 'पुढची जंगल पायवाट' वाला फोटो पाहुन तुंगारेश्वरची आठवण आली... '

भक्तीताई, पदभ्रमण ( ट्रेक ) आटोपशीर दिसतंय. आमच्यासारख्या कोकणातनं चढून येणाऱ्यांच्या नशिबी हे सुख वा दु:ख नाही. :-) ते साड्यांचं कुंपण घालून रानडुकरं, माकडं वगैरे पासून पिकांचं रक्षण कसं होत असेल याविषयी उत्सुकता आहे. शेवटी, तुम्ही खरोखरीच ताई आहात हे पाहून आनंद झाला. मी तुम्हांस स्त्रीनामधरी पुरुष समजून चाललो होतो. आपला नम्र, -नाठाळ नठ्या

चौको आणि टर्मिनेटर धन्यवाद!

छोटेखानी वृत्तांत आवडला. भीमाशंकर जंगलांचं वैशिष्ट्य म्हणजे प्रचंड मोठमोठे उंच वृक्ष, शेकरूंना घरटी करण्यास आदर्श असे. गुप्त भीमशंकर वाट सुंदर आहे, मात्र मंदिराच्या मागच्या बाजूला खूप कचरा आहे.

एक महिन्यात वाटा वाळलेल्या दिसताहेत. भीमाशंकरला गर्दी शनिवार रविवारी असते बहुतेक. भोरगिरीला गाडी ठेवल्याने परत तिकडेच आलात का ट्रेक करत? जुन्नरच्या मोठा बाजार रविवारी असतो. पुढच्या वेळेस तिकडून या. पूर्वी डाळी स्वस्त मिळत असतं.

खेड,राजगुरुनगर येथे रहात असल्यामुळे दर शिवरात्रीला भोभी ट्रेक जरूर व्हायचा. त्यावेळेस या पेक्षा घनदाट जंगल होते. वाड्याला, अर्थात जुने वाडा येथे संघाच्या दिवाळी शिबीरासाठी जायचो. पुढे दुष्काळ पडला व मॅट्रिक पास असल्याने कळमोडी येथे मिस्त्री म्हणून काही दिवस राज्य शासना करता सेवा दिली. तेव्हां पाझर तलावाचे काम होते पुढे त्याचे कळमोडी धरणात रूपांतर झाले. आता हा जल साठा बर्‍याच लोकांसाठी जीवनदायी ठरत आहे. एका मोठ्या धरणाच्या पायाभरणीचे श्रेय चित्रगुप्ताने माझ्या खात्यावर नक्कीच नोंदवले असेल. स्वर्गात जागा पक्की केली असावी. या भागात बरेच वर्षात गेलो नाही. पुढे ३१ ऑक्टोबर १९८५ ला मंचर,घोडेगाव मार्गे डिंभे धरणाच्या परिसरातील सार्वजनिक बांधकाम विभागाच्या तात्पुरत्या नोकरांच्या वसाहतीत गेलो होतो. धरणाचा पायाभरणी व इतर बांधकाम चालू होते. आमचे काका तीथे हिशोबनवीस होते. तारीख पक्की लक्षात कारण इंदिरा गांधी यांचा खून झाला व क्रिकेट मॅच बंद पडली होती. आपल्या भटकंतीने जुन्या आठवणींचे मोहळ फुटले. लेख छान आहे पण घाई घाईत त्रोटक लिहील्या सारखा वाटतो.फोटो छान आहेत.आमच्या लहानपणी म्हणजे १९६५-६६ मधे पायवाटा होत्या. डेहणे गावापर्यंत लालपरी व नंतर आकरा नंबरची एक्स्प्रेस.

व्वा.. सुंदर भटकंती.... फोटो छानच... वर्णन मात्र आणखी विस्तृत चालले असते .. हा परिसर निसर्गरम्य..सुंदर आहे.. ट्रेकिंग ला बेस्ट, फॅमिली ट्रेकिंगला ही उत्तम मे-जून महिन्याच्या आसपास इथं करवंद फुलते.. काळी मैना करवंदाची मोठी मेजवानी मिळते.. काय टपोरी असतात फळं..

छान भटकंती 👍 'पुढची जंगल पायवाट' वाला फोटो पाहुन तुंगारेश्वरची आठवण आली... '

भक्तीताई, पदभ्रमण ( ट्रेक ) आटोपशीर दिसतंय. आमच्यासारख्या कोकणातनं चढून येणाऱ्यांच्या नशिबी हे सुख वा दु:ख नाही. :-) ते साड्यांचं कुंपण घालून रानडुकरं, माकडं वगैरे पासून पिकांचं रक्षण कसं होत असेल याविषयी उत्सुकता आहे. शेवटी, तुम्ही खरोखरीच ताई आहात हे पाहून आनंद झाला. मी तुम्हांस स्त्रीनामधरी पुरुष समजून चाललो होतो. आपला नम्र, -नाठाळ नठ्या

चौको आणि टर्मिनेटर धन्यवाद!

छोटेखानी वृत्तांत आवडला. भीमाशंकर जंगलांचं वैशिष्ट्य म्हणजे प्रचंड मोठमोठे उंच वृक्ष, शेकरूंना घरटी करण्यास आदर्श असे. गुप्त भीमशंकर वाट सुंदर आहे, मात्र मंदिराच्या मागच्या बाजूला खूप कचरा आहे.

एकूण ही लेखमालिका चांगलीच झाली आहे. खाण्याच्या पदार्थाला रंग देणे याबरोबरच औषधी उपयोग या दोन कारणांमुळे केशर महत्त्वाचे झाले. काही विशेष हवामानाच्या देशांतच केशराचे झाड चांगले वाढते आणि ते देश फारच थोडे आहेत. महाग होण्याचं हे कारण. पुढील विषय - मोती.

नेहेमीप्रमाणेच छान माहिीपूर्ण लेखं... पुण्यात म्हणे एका तरुणाने ट्रक चा हवाबंद वातानुकूलित कंटेनर घेऊन त्यात केशराचे रोपटी तयार केलियेत... केशर लागवडीमध्ये हे रोपटे तयार करणे किचकट असते म्हणे, तुलनेने मग रोपट्यापासून पुढील शेती करणे कमी किचकट... आता ही छोटी रोपटी काश्मिरी शेतकरी त्याच्याकडून घेवून शेती करू शकतात.. खरे खोटे सोशल मीडिया जाणे...

टर्मी भौ, केशरी लेखमालेतील हे फूल देखील नेहमीप्रमाणेच छान फुललंय! --- मोत्यासाठी कंकाकांना अनुमोदन देतो. - केशरप्रेमी द्येस्मुकराव

लेख नेहमीप्रमाणेच माहीतीपुर्ण आहे. आतीशय नवीन माहिती या निमित्ताने मिळत आहे.

आपल्या लेखनातून विचार मांडणी कशी करावी हे शिकण्या सारखे आहे.

अगदी सुंदर, भौगोलिक जिज्ञासा पिकांच्या उत्पादन अभ्यासाने पूर्ण होते.इराण,ग्रीस इथे मुबलक मिळते त्यामुळे भरभरून जेवणात वापर होतो,तेवढंच काय ते केशरी सुख ;) पुढील पिकं पिस्ता,सर्व सुकामेवा पिकांवरही छान लेखमालिका होईल.काजू तर भारताचाच प्रसिद्ध सुकामेवा आहे.

सुंदर माहिती! कृ.बु. चित्रेसुद्धा छान आहेत!!

कृबु चित्रे लेखाशी इतकी एकरुप झाली आहेत की ती काही विशिष्ट prompts देऊन कृबु वेगळी तयार करून घेतली आहेत असे वाटत नाहीच. झाडांवर फुलं दिसणं जसं स्वाभाविक वाटतं तशीच स्वाभावीक या लेखमालेतील चित्रे वाटतात. --- बाकी, केशर गाथा सुरु आहे पण "दाने दाने में केसर का दम" चा उल्लेख नाही ये बात कुछ हजम नहीं हुई! ;-) - (रजनीगंधा प्रेमी) द्येस्मुक राव --- साँस तेरी मदिर-मदिर जैसे रजनीगंधा प्यार तेरा मधुर-मधुर चाँदनी की गंगा

हा भागही सखोल माहिती देणारा. नुसते केशरच नव्हेतर त्या त्या प्रदेशातील विशिष्ट खाद्यसंस्कृतीदेखील तुम्ही आमच्यासमोर आणत आहात.

अथांग आकाश | प्रचेतस प्रतिसादांसाठी आपले मनःपूर्वक आभार 🙏 कृबु चित्रे बनवायला अजूनही शिकतोच आहे... परंतु लेखातल्या चित्रांची आपण दखल घेतलीत आणि ती आवडल्याचे कळवलेत त्यासाठी अथांग आकाश आणि (रजनीगंधा प्रेमी) द्येस्मुक राव आपले विशेष आभार!

हा भागही छानच. नविन माहिती मिळत आहे. मध्य आशिया आणि दक्षिण अमेरीकेतून बरीच पिके, पदार्थ जगात पसरली हे ढोबळ मानाने बरोबर आहे का?

मोरोक्कोमध्येही केशर होते हे माहीत नव्हते. एक गोष्ट कळत नाही. काश्मीरसारख्या थंड हवामान असलेल्या ठिकाणी केशर होते त्यावरून केशरासाठी थंड हवामान गरजेचे आहे असे वाटत होते. पण मोरोक्कोसारख्या वाळवंटी प्रदेशातही केशर होते? म्हणजे केशराला थंड हवामान असलेच पाहिजे असे नसते का?

एकूण ही लेखमालिका चांगलीच झाली आहे. खाण्याच्या पदार्थाला रंग देणे याबरोबरच औषधी उपयोग या दोन कारणांमुळे केशर महत्त्वाचे झाले. काही विशेष हवामानाच्या देशांतच केशराचे झाड चांगले वाढते आणि ते देश फारच थोडे आहेत. महाग होण्याचं हे कारण. पुढील विषय - मोती.

नेहेमीप्रमाणेच छान माहिीपूर्ण लेखं... पुण्यात म्हणे एका तरुणाने ट्रक चा हवाबंद वातानुकूलित कंटेनर घेऊन त्यात केशराचे रोपटी तयार केलियेत... केशर लागवडीमध्ये हे रोपटे तयार करणे किचकट असते म्हणे, तुलनेने मग रोपट्यापासून पुढील शेती करणे कमी किचकट... आता ही छोटी रोपटी काश्मिरी शेतकरी त्याच्याकडून घेवून शेती करू शकतात.. खरे खोटे सोशल मीडिया जाणे...

टर्मी भौ, केशरी लेखमालेतील हे फूल देखील नेहमीप्रमाणेच छान फुललंय! --- मोत्यासाठी कंकाकांना अनुमोदन देतो. - केशरप्रेमी द्येस्मुकराव

लेख नेहमीप्रमाणेच माहीतीपुर्ण आहे. आतीशय नवीन माहिती या निमित्ताने मिळत आहे.

आपल्या लेखनातून विचार मांडणी कशी करावी हे शिकण्या सारखे आहे.

अगदी सुंदर, भौगोलिक जिज्ञासा पिकांच्या उत्पादन अभ्यासाने पूर्ण होते.इराण,ग्रीस इथे मुबलक मिळते त्यामुळे भरभरून जेवणात वापर होतो,तेवढंच काय ते केशरी सुख ;) पुढील पिकं पिस्ता,सर्व सुकामेवा पिकांवरही छान लेखमालिका होईल.काजू तर भारताचाच प्रसिद्ध सुकामेवा आहे.

सुंदर माहिती! कृ.बु. चित्रेसुद्धा छान आहेत!!

कृबु चित्रे लेखाशी इतकी एकरुप झाली आहेत की ती काही विशिष्ट prompts देऊन कृबु वेगळी तयार करून घेतली आहेत असे वाटत नाहीच. झाडांवर फुलं दिसणं जसं स्वाभाविक वाटतं तशीच स्वाभावीक या लेखमालेतील चित्रे वाटतात. --- बाकी, केशर गाथा सुरु आहे पण "दाने दाने में केसर का दम" चा उल्लेख नाही ये बात कुछ हजम नहीं हुई! ;-) - (रजनीगंधा प्रेमी) द्येस्मुक राव --- साँस तेरी मदिर-मदिर जैसे रजनीगंधा प्यार तेरा मधुर-मधुर चाँदनी की गंगा

हा भागही सखोल माहिती देणारा. नुसते केशरच नव्हेतर त्या त्या प्रदेशातील विशिष्ट खाद्यसंस्कृतीदेखील तुम्ही आमच्यासमोर आणत आहात.

अथांग आकाश | प्रचेतस प्रतिसादांसाठी आपले मनःपूर्वक आभार 🙏 कृबु चित्रे बनवायला अजूनही शिकतोच आहे... परंतु लेखातल्या चित्रांची आपण दखल घेतलीत आणि ती आवडल्याचे कळवलेत त्यासाठी अथांग आकाश आणि (रजनीगंधा प्रेमी) द्येस्मुक राव आपले विशेष आभार!

हा भागही छानच. नविन माहिती मिळत आहे. मध्य आशिया आणि दक्षिण अमेरीकेतून बरीच पिके, पदार्थ जगात पसरली हे ढोबळ मानाने बरोबर आहे का?

मोरोक्कोमध्येही केशर होते हे माहीत नव्हते. एक गोष्ट कळत नाही. काश्मीरसारख्या थंड हवामान असलेल्या ठिकाणी केशर होते त्यावरून केशरासाठी थंड हवामान गरजेचे आहे असे वाटत होते. पण मोरोक्कोसारख्या वाळवंटी प्रदेशातही केशर होते? म्हणजे केशराला थंड हवामान असलेच पाहिजे असे नसते का?

समोसा विआइपी नसतो. ... विशेष पाहुण्यांच्यासाठी बनवलेले ,आणलेले पदार्थ हे विआइपी फराळात मोडतात, संबोधतात. ते पदार्थ कितीही क्षुल्लक असले तरीही त्याला विआइपी टॅग लागतो. यजमानांच्या घरच्या नोकरांनी ते खायचे नसतात. विआइपी पाहुण्यांनी पदार्थ खाल्ले नाही आणि यजमान ते टाकून देणार असले तरी ते खायचे नसतात.

मस्तच ! समोसा सारखाच खुसखुशीत लेख ! मात्र समोसा फक्त कार्बोहायड्रेटस, कोलेस्ट्रॉलच वाढवतो, त्याचा जीभेला फायदा आहे मात्र शरीराला फायदा काहीच नाही.

समोसा-पुराण मस्त जमले आहे. मलासे वाटते परदेशातही सर्वाधिक लोकप्रिय भारतीय पदार्थ समोसाच असावा.

नवी दिल्ली महाराष्ट्र सदनजवळच्याच मौर्य हॉटेलमध्ये राहिलो होतो थंडीमध्ये ते आठवलं.( गिजरे यांनी बुक करून दिलं होतं) तिथे समोसे छोले खाल्ले होते. छोल्यांमध्ये टामाटो घालून चांगला रंग आणत नाहीत. आमचूर घातल्याने काळपट रंग येतो परंतू चविष्ट लागतात. समोश्यात उगाचच काजू बेदाणे घालून महाग करत नाहीत, वाटाणे आणि काळी मिरीचा तिखटपणा असतो. पोट चांगलं भरतं.

सामोसा दुकानात तर मिळतोच. पण आजून एक ठिकाण आहे. ते म्हणजे तुमचा फोन. अगदी स्मार्ट नव्हता तेव्हाही सामोसा मिळायचा फोनवर. फक्त चालू असलेलं सिमकार्ड आंत पाहिजे. मग तुम्ही एक रुपयांत कुठेही सामोसा पाठवू शकता. हल्ली मासिक चवड असेल तर त्यात दोनपाचशे सामोसेही अंतर्भूतही असतात म्हणे. -नाठाळ नठ्या

मस्त लेख! हा माझा आवडता पदार्थ आहे. वर चित्रगुप्त काकांनी म्हंटल्याप्रमाणे 'समोसा-पुराण' आवडले. सायनच्या 'गुरुकृपा' मधला समोसा विषेश आवडीचा आणि तिथला समोसा-रगडा तर लै भारी! हिमाचल प्रदेशातल्या दोन ठिकाणचे समोसे चांगलेच लक्षात राहिले आहेत त्यापैकी एक कुलुचा आणि दुसरा शिमल्याचा. कुलुच्या बाजारपेठेत तुम्ही उल्लेख केलाय तसा प्लेट मध्ये समोसा तोडून त्यात दही आणि हिरवी चटणी टाकून देतात, छान लागतो तो पण. आणि दुसरा सिमला करार झाला होता त्या बार्नेस कोर्ट (आताचे राज भवन) जवळच्या एका धाबा टाईप 'छपरुट' हॉटेल मधला. ते हॉटेल तिथल्या उत्तम चवीच्या समोश्यामुळे जेवढं लक्षात राहिलंय त्यापेक्षा त्या ठिकाणी मिळणाऱ्या 'अजीबोगरीब' आलु पराठ्यामुळे जास्त लक्षात राहिलंय. आधी तव्यावर व्यवस्थित बनवुन झालेला चांगला १०-१२ इंच व्यासाचा आलु पराठा अक्खाच्या अक्खा भल्या मोठ्या कढईत तळुन लिंबाचं लोणचं आणि हिरव्या चटणी बरोबर सर्व्ह करतात. सकाळी साडे आठ-नऊच्या सुमारास नाश्ता म्हणुन तेलाने थबथबलेला तो 'आलु पराठा' खाणाऱ्यांची त्या दुकानातली गर्दी बघुन थक्क व्हायला होते 😀

सायनच्या 'गुरुकृपा' मधला समोसा.... विषेश आवडीचा आणि तिथला समोसा-रगडा तर लै भारी! पण हे कधीचं ? आता तसा मिळत नाही. आमचं शिक्षण बाजूच्याच शाळेत झालं १९७० साली त्याचा प्रसार झाला. रूपं सिनेमात इंटरवलला मिळायचा.

पण हे कधीचं ?

तिथे बसुन समोसा-रगडा खाल्याला आता एखाद वर्ष तरी उलटले असेल, पण कोणी तिकडुन येणार असेल तर अजुनही समोसा पार्सल घेउन येत असतात.

आमचं शिक्षण बाजूच्याच शाळेत झालं १९७० साली त्याचा प्रसार झाला.

ही अस्मादिकांच्या जन्माच्याही लै आधीची गोष्ट म्हणायची 😀

रूपं सिनेमात इंटरवलला मिळायचा.

आता बऱ्याच टॉकिज/मल्टीप्लेक्स मधे मिळतो, आपल्या पुजा, मधुबन आणि गोपी मध्येही पाटी वाचली आहे.

खुसखुशीत लेख. सामोसा हा अत्यंत आवडीचा पदार्थ आहे. सामोसा जिथे असेल तिथे ट्राय करून बघायला आवडतो. अजूनपर्यंत माझ्या आठवणीत खाल्लेला उत्तम सामोसा म्हणजे २००९ मध्ये चंदिगढमध्ये. केवळ १० रुपयांना सामोसा आणि छोले. व्वा! मजा आली होती एकदम.

परळच्या गौरीशंकरचाही समोसा छान असतो .समोरच आमचे प्रसिद्ध कार्या लय असल्याने कधीही कोणाचयाही पार्टीत तोच तो गौरीशंकरचा केशरी पेढाव,समोसा व,जालीवाला वेफर्स असायचेच.किंवा दिवाळीत आफिसचया सर्वांनी काढलेलयि व दिलेल्या वर्गणी त हटकून समोसा वेफर्स व केशरी पेढा असायचेच. क्वचीत तसे परळ टी.टीला खाणयाची मजा असे पेढाचया ऐवजी काजूकतली किंवा पांढरी बर्फी ,छान वाटे. किरतीमहालचे कटलेट, जनताचे फरसाण, ठककरचे अनेक पण महागडे पदार्थ, रुची नविन हाटेलात जेवण छान वाटे. सर्व जण जाऊन एक दिवस एकत्र जेवायला.कोणी पार्टी दिल्यावर.मस्तच वाटे.

समोसा विआइपी नसतो. ... विशेष पाहुण्यांच्यासाठी बनवलेले ,आणलेले पदार्थ हे विआइपी फराळात मोडतात, संबोधतात. ते पदार्थ कितीही क्षुल्लक असले तरीही त्याला विआइपी टॅग लागतो. यजमानांच्या घरच्या नोकरांनी ते खायचे नसतात. विआइपी पाहुण्यांनी पदार्थ खाल्ले नाही आणि यजमान ते टाकून देणार असले तरी ते खायचे नसतात.

मस्तच ! समोसा सारखाच खुसखुशीत लेख ! मात्र समोसा फक्त कार्बोहायड्रेटस, कोलेस्ट्रॉलच वाढवतो, त्याचा जीभेला फायदा आहे मात्र शरीराला फायदा काहीच नाही.

समोसा-पुराण मस्त जमले आहे. मलासे वाटते परदेशातही सर्वाधिक लोकप्रिय भारतीय पदार्थ समोसाच असावा.

नवी दिल्ली महाराष्ट्र सदनजवळच्याच मौर्य हॉटेलमध्ये राहिलो होतो थंडीमध्ये ते आठवलं.( गिजरे यांनी बुक करून दिलं होतं) तिथे समोसे छोले खाल्ले होते. छोल्यांमध्ये टामाटो घालून चांगला रंग आणत नाहीत. आमचूर घातल्याने काळपट रंग येतो परंतू चविष्ट लागतात. समोश्यात उगाचच काजू बेदाणे घालून महाग करत नाहीत, वाटाणे आणि काळी मिरीचा तिखटपणा असतो. पोट चांगलं भरतं.

सामोसा दुकानात तर मिळतोच. पण आजून एक ठिकाण आहे. ते म्हणजे तुमचा फोन. अगदी स्मार्ट नव्हता तेव्हाही सामोसा मिळायचा फोनवर. फक्त चालू असलेलं सिमकार्ड आंत पाहिजे. मग तुम्ही एक रुपयांत कुठेही सामोसा पाठवू शकता. हल्ली मासिक चवड असेल तर त्यात दोनपाचशे सामोसेही अंतर्भूतही असतात म्हणे. -नाठाळ नठ्या

मस्त लेख! हा माझा आवडता पदार्थ आहे. वर चित्रगुप्त काकांनी म्हंटल्याप्रमाणे 'समोसा-पुराण' आवडले. सायनच्या 'गुरुकृपा' मधला समोसा विषेश आवडीचा आणि तिथला समोसा-रगडा तर लै भारी! हिमाचल प्रदेशातल्या दोन ठिकाणचे समोसे चांगलेच लक्षात राहिले आहेत त्यापैकी एक कुलुचा आणि दुसरा शिमल्याचा. कुलुच्या बाजारपेठेत तुम्ही उल्लेख केलाय तसा प्लेट मध्ये समोसा तोडून त्यात दही आणि हिरवी चटणी टाकून देतात, छान लागतो तो पण. आणि दुसरा सिमला करार झाला होता त्या बार्नेस कोर्ट (आताचे राज भवन) जवळच्या एका धाबा टाईप 'छपरुट' हॉटेल मधला. ते हॉटेल तिथल्या उत्तम चवीच्या समोश्यामुळे जेवढं लक्षात राहिलंय त्यापेक्षा त्या ठिकाणी मिळणाऱ्या 'अजीबोगरीब' आलु पराठ्यामुळे जास्त लक्षात राहिलंय. आधी तव्यावर व्यवस्थित बनवुन झालेला चांगला १०-१२ इंच व्यासाचा आलु पराठा अक्खाच्या अक्खा भल्या मोठ्या कढईत तळुन लिंबाचं लोणचं आणि हिरव्या चटणी बरोबर सर्व्ह करतात. सकाळी साडे आठ-नऊच्या सुमारास नाश्ता म्हणुन तेलाने थबथबलेला तो 'आलु पराठा' खाणाऱ्यांची त्या दुकानातली गर्दी बघुन थक्क व्हायला होते 😀

सायनच्या 'गुरुकृपा' मधला समोसा.... विषेश आवडीचा आणि तिथला समोसा-रगडा तर लै भारी! पण हे कधीचं ? आता तसा मिळत नाही. आमचं शिक्षण बाजूच्याच शाळेत झालं १९७० साली त्याचा प्रसार झाला. रूपं सिनेमात इंटरवलला मिळायचा.

पण हे कधीचं ?

तिथे बसुन समोसा-रगडा खाल्याला आता एखाद वर्ष तरी उलटले असेल, पण कोणी तिकडुन येणार असेल तर अजुनही समोसा पार्सल घेउन येत असतात.

आमचं शिक्षण बाजूच्याच शाळेत झालं १९७० साली त्याचा प्रसार झाला.

ही अस्मादिकांच्या जन्माच्याही लै आधीची गोष्ट म्हणायची 😀

रूपं सिनेमात इंटरवलला मिळायचा.

आता बऱ्याच टॉकिज/मल्टीप्लेक्स मधे मिळतो, आपल्या पुजा, मधुबन आणि गोपी मध्येही पाटी वाचली आहे.

खुसखुशीत लेख. सामोसा हा अत्यंत आवडीचा पदार्थ आहे. सामोसा जिथे असेल तिथे ट्राय करून बघायला आवडतो. अजूनपर्यंत माझ्या आठवणीत खाल्लेला उत्तम सामोसा म्हणजे २००९ मध्ये चंदिगढमध्ये. केवळ १० रुपयांना सामोसा आणि छोले. व्वा! मजा आली होती एकदम.

परळच्या गौरीशंकरचाही समोसा छान असतो .समोरच आमचे प्रसिद्ध कार्या लय असल्याने कधीही कोणाचयाही पार्टीत तोच तो गौरीशंकरचा केशरी पेढाव,समोसा व,जालीवाला वेफर्स असायचेच.किंवा दिवाळीत आफिसचया सर्वांनी काढलेलयि व दिलेल्या वर्गणी त हटकून समोसा वेफर्स व केशरी पेढा असायचेच. क्वचीत तसे परळ टी.टीला खाणयाची मजा असे पेढाचया ऐवजी काजूकतली किंवा पांढरी बर्फी ,छान वाटे. किरतीमहालचे कटलेट, जनताचे फरसाण, ठककरचे अनेक पण महागडे पदार्थ, रुची नविन हाटेलात जेवण छान वाटे. सर्व जण जाऊन एक दिवस एकत्र जेवायला.कोणी पार्टी दिल्यावर.मस्तच वाटे.

सुंदर संकलन. रातव्याचा फोटो आवडला. कारण तो पक्षी मी अजून पाहिला नाही.

भटकंती करताना याचे बरेचदा आवाज ऐकले. हा पक्षी निशाचर असल्याने सहसा दिसत नाही. उंद्री पिसोळी भागात भटकताना प्रथमच आढळला. अंडी उबवताना एका जागी बसला होता. तपकिरी-करडा-बदामी रंगाचा त्यावर तुटक रेषा आणि ठिपके असलेला भारतीय रातवा साधारण २४ सें. मी. आकाराचा निशाचर पक्षी आहे. हा उडतांना याच्या पंखावरील पांढरा पट्टा दिसतो. नर-मादी दिसायला सारखेच असतात. हे पक्षी सहसा एकटे राहणे पसंत करतात. निशाचर असल्याने हे दिवसा एखाद्या झुडपाच्या आडोशाने लपून राहतात, अंधार पडल्यावर सर्वत्र यांचे आवाज ऐकू येतात.- विकी.

शास्त्रीय माहिती वाचून केलेल्या निरिक्षणापेक्षा स्वानुभवातून मिळालेली माहिती वेगळी असू शकते. पक्षिनिरिक्षणासाठी तर भयंकर चिकाटी हवी. ती आपल्यात नाही बुवा. नाही म्हणायला माझ्या गच्चीतल्या दाट बांबूत मुनिया दर वर्षी नव्याने घरटे बांधते. तेवढेच आपले बर्डींग. मुठीएवढ्या त्या लहानश्या घरट्यातून दहा बारा पिल्ले निघतात तेव्हा खरंच अचंबा वाटतो.

जबरद्स्त फोटो ! कर्नलसाहेब, दोन्ही लेख वाचले. जबरदस्त फोटो आहेत ! मोठ्ठ्या साईझ मध्ये टाकावेत फोटो ही विनंती. पुलेशु

गॅलरीत बुलबुलने बांधकाम सुरू केले आहे. एप्रिल मध्ये बुलबुल घरटी बांधतात का ?

सुंदर संकलन. रातव्याचा फोटो आवडला. कारण तो पक्षी मी अजून पाहिला नाही.

भटकंती करताना याचे बरेचदा आवाज ऐकले. हा पक्षी निशाचर असल्याने सहसा दिसत नाही. उंद्री पिसोळी भागात भटकताना प्रथमच आढळला. अंडी उबवताना एका जागी बसला होता. तपकिरी-करडा-बदामी रंगाचा त्यावर तुटक रेषा आणि ठिपके असलेला भारतीय रातवा साधारण २४ सें. मी. आकाराचा निशाचर पक्षी आहे. हा उडतांना याच्या पंखावरील पांढरा पट्टा दिसतो. नर-मादी दिसायला सारखेच असतात. हे पक्षी सहसा एकटे राहणे पसंत करतात. निशाचर असल्याने हे दिवसा एखाद्या झुडपाच्या आडोशाने लपून राहतात, अंधार पडल्यावर सर्वत्र यांचे आवाज ऐकू येतात.- विकी.

शास्त्रीय माहिती वाचून केलेल्या निरिक्षणापेक्षा स्वानुभवातून मिळालेली माहिती वेगळी असू शकते. पक्षिनिरिक्षणासाठी तर भयंकर चिकाटी हवी. ती आपल्यात नाही बुवा. नाही म्हणायला माझ्या गच्चीतल्या दाट बांबूत मुनिया दर वर्षी नव्याने घरटे बांधते. तेवढेच आपले बर्डींग. मुठीएवढ्या त्या लहानश्या घरट्यातून दहा बारा पिल्ले निघतात तेव्हा खरंच अचंबा वाटतो.

जबरद्स्त फोटो ! कर्नलसाहेब, दोन्ही लेख वाचले. जबरदस्त फोटो आहेत ! मोठ्ठ्या साईझ मध्ये टाकावेत फोटो ही विनंती. पुलेशु

गॅलरीत बुलबुलने बांधकाम सुरू केले आहे. एप्रिल मध्ये बुलबुल घरटी बांधतात का ?

सुरेख घरटी आणि लेख. कवी कल्पना आणि वास्तव वेगळे असते. पक्षी घरट्याकडे परततात ही कल्पना. पण ते घरट्यात फक्त अंडी पिल्लांच्या वेळीच असतात. नंतर मात्र एखादा आसरा शोधतात. तिकडे सर्व एकाच प्रकारचे पक्षी दाटीवाटीने बसतात.

सुरेख घरटी आणि लेख. कवी कल्पना आणि वास्तव वेगळे असते. पक्षी घरट्याकडे परततात ही कल्पना. पण ते घरट्यात फक्त अंडी पिल्लांच्या वेळीच असतात. नंतर मात्र एखादा आसरा शोधतात. तिकडे सर्व एकाच प्रकारचे पक्षी दाटीवाटीने बसतात.