श्रावण सर, तुमचा रोख हा पॅलेस्टीनींवरील इस्रायली सत्ता, काश्मिर खोर्‍यातील भारताची सत्ता आणि चेचेन्यावरील रशियाची सत्ता इ. वर आहे, हे उघड. जरा वेळ द्या. डोकं खरोखरच थंड झाल्यावर सविस्तर प्रतिसाद देईन. Doing what you like is freedom. Liking what you do is happiness.

खरचं चांगला लेख

खूपच चांगला लेख. सध्याच्या परिस्थितीत इतकं संयमी आणि सर्वांगिण लिहिल्याबद्दल धन्यवाद. इतकी वर्षं दहशतवादाला आपण तोंड देत आहोत. काश्मिर, पंजाब, उत्तर-पुर्व भारत इथला दहशतवादाला शक्यतो लष्करी ताकतीने उत्तर देण्यात आले. सीमाभागातील दहशतवाद आता नागरी भागात पसरु लागला आहे हे या नव्या हल्ल्यातून सिद्ध होतंय. जसं हे युद्ध व्यापक बनलं आहे तशीच उपाययोजना ही तितकीच व्यापक बनवावी लागेल. आर्थिक, सांस्कृतिक, राष्ट्रिय आणि धार्मिक अशा चढत्या भाजणीच्या फरकांचे संदर्भ यात आणावे लागतील. सॅम्युअल हंटिग्टन यांच्या 'क्लॅश ऑफ सिव्हिलायझेशन' चा संदर्भ या चर्चेसाठी उपयोगी पडु शकतो. (अर्थात, अमेरिकेच्या युद्धखोरपणाचे उदात्तिकरण हा जरी या पुस्तकावरचा आक्षेप असला तरीही ... ) - अभिजीत

खूप चांगला आणि मुद्देसूद लेख..! तात्या.

लेख आवडला. मुद्देसूद वाटला. त्यात मांडलेल्या अनेक मुद्द्यांपैकी , सर्वात महत्त्वाच्या मुद्द्यांचा परामर्श घेणे योग्य. धर्माचा आधार घेऊन या संघटनांची बाधणी होत असल्याने हा सारा प्रकार म्हणजे इस्लामी दहशतवाद असे आजवर सारेच मानत आले आहेत. पण ते तितकेच आहे का? किंवा खरोखर हा इस्लामी दहशतवाद आहे का? मूळ हेतू राजकीय आहे ("स्वातंत्र्य", "राष्ट्रउभारणी", "परकीय ताबा संपवणे") हे ध्यानी घेतले तर त्याला असलेला धर्माचा आधार हा मुखवट्यासारखा ठरतो. अनुयायी मिळवण्यासाठीचा धर्माचा आधार सोडला तर या युद्धाला धर्माची संदर्भचौकट नाही. हे ध्यानी घेतले तर या हत्याराचा सामना करण्यासाठी आधी म्हटल्याप्रमाणे त्याच्या मेंदूपर्यंत जावे लागेल. हा मेंदू राष्ट्रविहीन आहे हे सत्य स्वीकारणे आता तरी आवश्यक झाले आहे. हा मेंदू म्हणजेच इस्लामचा मुखवटा घेत विशिष्ट राजकीय हेतूंसाठी युद्ध मांडून बसणारे घटक. साध्या भाषेत सांगावयाचे तर मुल्ला-मौलवी, अनेक देशांत कागदोपत्री असलेल्या सरकारव्यवस्थेतील त्यांची प्रभावळ. मला वाटते, वरील वाक्ये आणि त्यात मांडलेले मुद्दे म्हणजे या लेखाचा "हार्ट ऑफ द मॅटर". बाकीचे अनेक उपमुद्दे आणि महितीचे घटक या मुख्य मुद्द्याला पूरक आहेत(असे मला वाटले). दहशतीच्या कारवायांचा पाया राजकीय आहे , हे मला काही पुरते पटलेले नाही. एखाद्या गोष्टीला , राजकीय पाया असणे म्हणजे काय हे आपण समजावून घेतले पाहिजे. हजारो उदाहरणांतून १-२ उदाहरणे पाहू. मराठवाडा विद्यापीठ नामांतर हा मुद्दा राजकीय होता. म्हणजे काय ? तर तो मुद्दा लावून धरण्यामागे , त्याचे समर्थन करण्या वा विरोध करण्यामागे राजकीय उद्दिष्ट होते ते महाराष्ट्रातील दलित-दलितेतर मतांना ओढून घेण्याचे. याची परिणती शेवटी निवडणूक , सत्ताग्रहणात किंवा सत्तेत वाटा मिळण्यात व्हायची होती. हाच मुद्दा राज ठाकरे यांचा. उत्तर भारतीय काय अमिताभ बच्चन काय , हे मुद्दे काही नवे नव्हते , किंवा त्याबाबतच्या प्रश्नांनी काही वेगळे वळणही घेतले नव्हते. तर एका पोकळीतून राज यांनी प्रश्न आहेत असे अधोरेखित केले. समाजाचे ध्रुवीकरण केले. याची परिणती मतांमधे होणार. सत्तेच्या समीकरणात राज ठाकरे येणार. जास्त हिंसाचारी उदाहरणे घ्यायची तर आसामातील विद्द्यार्थ्यांचे घेऊ. काही वर्षांपूर्वी त्याला अतिशय गंभीर वळण लागलेले होते. पण त्याची परिणती राजकीय सत्ता मिळवण्यात झाली. भारतीय स्वातंत्र्याच्या लढ्याबद्दल बोलू. क्रांतिकारकांच्या बलिदानाबद्दल आपल्याला अभिमान वाटतो. त्यांचे आपण नेहमी स्मरण करतो. एक व्यक्ती , एक भारतीय म्हणून मलाही तसे वाटतेच. भगतसिंग, आझाद , वासुदेव बळवंत , चापेकर या सगळ्यांबद्दल इतरांप्रमाणे मलाही आदर आहे, देशाकरता ते शहीद झाले असेच वाटते. पण एकूणा राजकीय घडामोडींमधे त्यांच्या कामामुळे काही निर्णायक फरक पडला काय ? त्यांच्या कामाचा पाया राजकीय आहे असे म्हणता येईल कदाचित. कारण त्यांना खरोखरच राजकीय सत्तांतरण हवे होते. याच प्रकारे , एकेकाळाच्या आयर्लंडमधील दहशतवादामागे जे चाललेले आहे त्याचे स्वरूप राजकीय होते असे म्हणायला जागा आहे. माझ्या अंधुक माहितीप्रमाणे या कारवायांच्या अंती आयर्लंड आणि यूके मधे सत्तेच्या वाटपाबद्दल आणि सार्वभौमत्त्वाबद्दल समझौता झाला. (चूभूद्याघ्या) तात्पर्य काय ? की एखादे हिंसक/अहिंसक सामूहिक कृत्य करताना , त्याचा "पाया राजकीय" असतो , तेव्हा त्याचे उद्दिष्ट पोलिटीकल प्रोसेसशी मेळ खाणारे असते. जगभर चालणार्‍या इस्लामी दहशतवादाला अशी राजकीय चौकट आहे असे मला म्हणवत नाही. रशियन प्रजासत्ताकांपासून अमेरिकेपर्यंत , भारतापासून अफ्रिकेतील देशांपर्यंत , युरोपमधे लंडन, स्पेन मधे , ऑस्ट्रेलियन बेटांमधे जे घडले आहे , घडते आहे त्यात एक आणि एकच कॉमन धागा आहे : इस्लामाचे कडवे, जिहादी स्वरूप. आयर्लंड मधील दहशतवाद्यानी भारतात हल्ले केले नाहीत. सावरकर वगैरेंनी आपल्या क्रांतिकारक कारवाया इंगंडपुरत्या सीमित ठेवल्या. इस्लामी दहशतवादाचे तसे नाही. "इस्लाम खतरेमे" आहे असे त्याना वाटते म्हणून त्याचे परिणाम जगभर होतात. सर्व मुस्लिम दहशतवादी नक्कीच नसतात , एक टक्क्याच्या अगदी छोट्या हिस्शाइतकेच मुसलमान दहशतवादी असतील. पण सर्व दहशतवादी मात्र मुसलमान असतात. असे असेल तर दहशतवादाचे स्वरूप धर्माधिष्ठित नाही असे कसे म्हणायचे ? जिहाद आणि हिंसाचार ही इस्लामची शिकवण नाही , इस्लाममधून असे निष्कर्ष काढणे चुकीचे आहे अशी एक मतप्रणाली आहे. घटकाभर जर ती खरी मानली तरी , "मिस्-इंटरप्रिटेशन" केले आहे ते इस्लामचेच , आणि ते करणार्‍या घटकांमधला कॉमन धागा म्हणजे ते सगळे मुसलमान आहेत , हाच. तेव्हा लेखाचा हा जो आधारभूत मुद्दा आहे तो मला पटलेला नाही आणि तो का पटला नाही याची मीमांसा वर दिलेली आहे.

लेख फारच मुद्देसुद आणि परत वाचण्या लायक वाटला. www.shrikrishnasamant.wordpress.com श्रीकृष्ण सामंत "कृष्ण उवाच" shrikrishnas@gmail.com

लेखकाने मूलगामी विचार करून हा लेख लिहिला आहे. लेख विचारप्रवर्तक आहे यात वाद नाही. काही मुद्दे जरूर सहमत होण्यासारखे आहेत. तरीही या लेखात व्यक्त झालेल्या विचारांच्या मूळ गाभ्याशी मात्र दुर्दैवाने असहमती प्रगट करावी लागत आहे. या लेखात व्यक्त झालेल्या मतांना समर्पकपणे खोडून काढण्यासाठी एक सखोल लेख लिहावा लागेल. त्यावर विचार करत आहे. सध्या प्रत्येक मुद्दा घेत नाही.

होणारा हल्ला त्यांच्या धर्माला लक्ष्य करून होत नाही तर "राज्य" या संकल्पनेला लक्ष्य करून होत आहे.

अनुयायी मिळवण्यासाठीचा धर्माचा आधार सोडला तर या युद्धाला धर्माची संदर्भचौकट नाही. हे ध्यानी घेतले तर या हत्याराचा सामना करण्यासाठी आधी म्हटल्याप्रमाणे त्याच्या मेंदूपर्यंत जावे लागेल. हा मेंदू राष्ट्रविहीन आहे हे सत्य स्वीकारणे आता तरी आवश्यक झाले आहे. हा मेंदू म्हणजेच इस्लामचा मुखवटा घेत विशिष्ट राजकीय हेतूंसाठी युद्ध मांडून बसणारे घटक.

प्रतिस्पर्ध्याची राजकीय उद्दिष्ट्ये संपवण्याऐवजी त्यामागील कारणांचा नायनाट करणे हे खरे राजकीय उद्दिष्ट्य अशा कोणत्याही युद्धामागे असले पाहिजे. तसे करावयाचे झाले तर आमूलाग्र धोरणबदल हा एकमेव पर्याय संबंधित सर्व घटकांपुढे येतो. इथेच खरी गोम आहे. कारण असा आमूलाग्र धोरणबदल केवळ राजकीय आघाडीवर होऊन चालणार नाही. त्यामागे सांस्कृतीक, आर्थीक यासारख्या जीवनाच्या इतर क्षेत्रांचाही विचार आवश्यक ठरतो. आणि सध्याच्या परिस्थितीत तरी ती तयारी कोणाचीच दिसत नाही.

तो करावयाचा असेल तर आधी मुखवट्याचा फैसला करावा लागेल.

हे काही मुद्दे वेगवेगळ्या दृष्टीकोनातून अमान्य आहेत.

"सुईच्या अग्रावर मावेल एवढी जमीनही पांडवांना देणार नाही", ही दुर्योधनाची गर्जना महाभारतीय युद्धाला कारणीभूत ठरली. मातृभूमीचे स्वातंत्र्य हा जगातील बर्‍याच युद्धांचे कारण आहे. इथे मातृभूमी या शब्दाचा अर्थ आधुनिक नेशन-स्टेट या संकल्पनेत बसेलच असे नाही. पांडवांना "त्यांची" भूमी कौरवांनी अन्यायाने बळकावली असे वाटले. अर्वाचिन काळात तीच भावना श्रीलंकेतील तामिळींची, आयरीश लोकांची, असमियांची, पॅलेस्टीनींची आणि काश्मिर खोर्‍यातील मुस्लीमांची आहे. त्यांना वाटणारा "अन्याय" हा खरा अथवा आभासी (पर्सीव्ड) असू शकतो. पण ती भावना आहे हे नाकारता येणार नाही. "आपली" भूमी ही दुसर्‍याच्या जोखडातून मुक्त करणे, हे उद्दिष्ट्य राजकीयच आहे. ते गाठण्यासाठी चोखाळलेले मार्ग जरी विविध समुदायांनी वेगवेगळे अनुसरले असले, तरी अंतीमतः त्यावर राजकीय तोडगा हाच दीर्घकालीन उपाय आहे, यावर दुमत नसावे. पहिल्या महायुद्धातील पराभवानंतर जर्मनीवर ज्या लाजीरवाण्या अटी लादल्या गेल्या होत्या, त्यातच दुसर्‍या महायुद्धाची बीजे रोवली गेली होती. वास्तविक दुसर्‍या महायुद्धातही जर्मनीचा निर्णायक पराभव झाला होता, पण यात तिसर्‍या महायुद्धाची बीजे नव्हती. कारण देश जरी विभागला गेला असला तरी बेचिराख झालेल्या जर्मनीला (आणि जपानलाही) पुन्हा उभे राहण्यासाठी अमेरिकेने भरीव अशी आर्थिक मदत दिली होती. यालाच आपण विन-विन सिच्युएशन म्हणूयात का? लष्करी प्रश्नांवर लष्करी उत्तर, हे ठीकच. पण राजकीय प्रश्नावर उत्तर राजकीयच हवे. आयर्लंडच्या प्रश्नावर जसे विन-विन पद्धतीने तोडगा काढला गेला तसाच जर पॅलेस्टीन आणि काश्मिरवर काढला गेला तरच हा "इस्लामी" दहशतवाद आटोक्यात येईल. काही महिन्यांपूर्वी मी इथे काश्मिरवर एक लेख टाकला होता. त्यातील काही वाक्ये पुन्हा उद्धृत करतो - सर्वप्रथम हे लक्षात ठेवावे लागेल की, काश्मिर हा राजकीय प्रश्न आहे त्यामुळे त्याचे राजकीय उत्तरच शोधावे लागेल. लष्करी उपायांनी फारतर काश्मिरच्या भूभागावर ताबा ठेवता येईल पण तेथील जनतेला भारताच्या बाजूने वळवता येणार नाही. शेवटी प्रदेश म्हणंजे त्या प्रदेशातील माणसे, केवळ जमीन नव्हे. १) अधिक स्वायत्तता देणे - २) लष्करी जांच कमी करणे - ३) घट्ट आर्थिक संबंध निर्माण करणे - ४) देशाचे स्थान उंचावणे - एक वेगळा विचार करण्यास चालना देणारा लेख लिहिल्याबद्दल श्रावणसरांचे अभिनंदन! Doing what you like is freedom. Liking what you do is happiness.

श्रावणजी कालचा हल्ला हा केवळ एका देशाचा प्रश्न नाही तर तो आंतरराष्ट्रीय प्रश्न आहे हा तुमचा मुद्दा १०० टक्के बरोबर आहे. हिरव्या दहशतवादाने सार्‍या जगाला वेठीस धरले आहे, त्यामुळे जगातील सर्व देशांनी या दहशतवादाविरुद्ध संयुक्त आघाडी उघडली पाहिजे. आपल्या देशात "त्यांचे" इतके लाड चालू असतानाही हे दहशतवादी त्यांचा छळ थांबवा अशी मागणी करीत असतील तर ती बाब गंभीर आहे. यावेळी सरदार पटेलांची आठवण येते आहे. फाळणीच्यावेळी पाकिस्तानातील हिंदूंवर अनन्वीत अत्याचार सुरू असताना त्यांनी केलेली एक कृती पुरेशी ठरली होती.

श्री मोडक आपला लेख वाचला. आपण लष्करात वगैरे होतात का की आहात? एखाद्या युद्धात आपण भाग घेतला आहे का? की केवळ वाचलेल्या माहितीवर विश्‍लेषण केले आहे? हे विचारण्याचा कारण असे की काही विधाने ठोस वाटतात आणि खूपशी कच्ची. हे नवे हत्यार थोडे पूर्वनियोजन केले तर प्रभावी ठरते. हे पूर्वनियोजन बॉम्ब पेरण्याइतके सखोल गरजेचे नाही. त्या प्रकरणात बॉम्ब तयार करणेच हेच एक जोखमीचे काम असते. येथे ते नाही. तयार सामग्री घेऊन केलेला हल्ला असे हे स्वरूप आहे. लक्ष्य, कालावधी, अनुयायी या तीन बाबी असतील तर शस्त्रे पुरवणे, दारूगोळा पुरवणे सोपे ठरते. ग्रेनेडचा वापर असल्याने प्रभावक्षमता वाढते. अनेकांना असे वाटते की या हल्ल्यामागे सखोल नियोजन आहे. त्याची गरजच नाही. हे विधान फार धाडसाचे वाटते. हल्ल्यासाठी सखोल नियोजनाची गरज नाही, असा आपला दावा आहे. तो फारच पोकळ आणि बालीश वाटतो. कारण या दहशतवाद्यांनी समुद्रामार्गे मुंबईत येण्याची गेल्याच वर्षी रंगीत तालिम केल्याचे वाचनात आले आहे. आणि गेली साठ सात त्यांनी सुरक्षा यंत्रणेला झुंजत ठेवले आहे. त्यामुळे ते सुचेल तसे खचितच वागले वागले नसतील. त्यामुळे नियोजनाची गरज नाही, असे म्हणणे अयोग्य ठरते आणि आपण हा लेख टाइमपास म्हणून लिहिला की काय, अशी शंकाही वाटू लागते.

एक मुद्देसूद लेख लिहायचा उत्तम प्रयत्न केला आहे. मात्र आंतरराष्ट्रीय इतिहास व वस्तुस्थिती याच्या फारच अपुर्‍या आकलनापोटी, वा पुरेशा अभ्यासाअभावी फार मोठे निष्कर्ष बेधडकपणे मांडले गेले आहेत असे लेख वाचून वाटते. विसूनाना यांनीही मु़ख्य गाभ्यातील विसंगतीवर बोट ठेवले आहेच. मात्र, विचारप्रवर्तक चर्चा कुठल्या भाषेत वा पातळीवर व्हावी याचे मात्र हा लेख चाम्गले उदाहरण आहे. धन्यवाद

श्रावण सर, तुमचा रोख हा पॅलेस्टीनींवरील इस्रायली सत्ता, काश्मिर खोर्‍यातील भारताची सत्ता आणि चेचेन्यावरील रशियाची सत्ता इ. वर आहे, हे उघड. जरा वेळ द्या. डोकं खरोखरच थंड झाल्यावर सविस्तर प्रतिसाद देईन. Doing what you like is freedom. Liking what you do is happiness.

खरचं चांगला लेख

खूपच चांगला लेख. सध्याच्या परिस्थितीत इतकं संयमी आणि सर्वांगिण लिहिल्याबद्दल धन्यवाद. इतकी वर्षं दहशतवादाला आपण तोंड देत आहोत. काश्मिर, पंजाब, उत्तर-पुर्व भारत इथला दहशतवादाला शक्यतो लष्करी ताकतीने उत्तर देण्यात आले. सीमाभागातील दहशतवाद आता नागरी भागात पसरु लागला आहे हे या नव्या हल्ल्यातून सिद्ध होतंय. जसं हे युद्ध व्यापक बनलं आहे तशीच उपाययोजना ही तितकीच व्यापक बनवावी लागेल. आर्थिक, सांस्कृतिक, राष्ट्रिय आणि धार्मिक अशा चढत्या भाजणीच्या फरकांचे संदर्भ यात आणावे लागतील. सॅम्युअल हंटिग्टन यांच्या 'क्लॅश ऑफ सिव्हिलायझेशन' चा संदर्भ या चर्चेसाठी उपयोगी पडु शकतो. (अर्थात, अमेरिकेच्या युद्धखोरपणाचे उदात्तिकरण हा जरी या पुस्तकावरचा आक्षेप असला तरीही ... ) - अभिजीत

खूप चांगला आणि मुद्देसूद लेख..! तात्या.

लेख आवडला. मुद्देसूद वाटला. त्यात मांडलेल्या अनेक मुद्द्यांपैकी , सर्वात महत्त्वाच्या मुद्द्यांचा परामर्श घेणे योग्य. धर्माचा आधार घेऊन या संघटनांची बाधणी होत असल्याने हा सारा प्रकार म्हणजे इस्लामी दहशतवाद असे आजवर सारेच मानत आले आहेत. पण ते तितकेच आहे का? किंवा खरोखर हा इस्लामी दहशतवाद आहे का? मूळ हेतू राजकीय आहे ("स्वातंत्र्य", "राष्ट्रउभारणी", "परकीय ताबा संपवणे") हे ध्यानी घेतले तर त्याला असलेला धर्माचा आधार हा मुखवट्यासारखा ठरतो. अनुयायी मिळवण्यासाठीचा धर्माचा आधार सोडला तर या युद्धाला धर्माची संदर्भचौकट नाही. हे ध्यानी घेतले तर या हत्याराचा सामना करण्यासाठी आधी म्हटल्याप्रमाणे त्याच्या मेंदूपर्यंत जावे लागेल. हा मेंदू राष्ट्रविहीन आहे हे सत्य स्वीकारणे आता तरी आवश्यक झाले आहे. हा मेंदू म्हणजेच इस्लामचा मुखवटा घेत विशिष्ट राजकीय हेतूंसाठी युद्ध मांडून बसणारे घटक. साध्या भाषेत सांगावयाचे तर मुल्ला-मौलवी, अनेक देशांत कागदोपत्री असलेल्या सरकारव्यवस्थेतील त्यांची प्रभावळ. मला वाटते, वरील वाक्ये आणि त्यात मांडलेले मुद्दे म्हणजे या लेखाचा "हार्ट ऑफ द मॅटर". बाकीचे अनेक उपमुद्दे आणि महितीचे घटक या मुख्य मुद्द्याला पूरक आहेत(असे मला वाटले). दहशतीच्या कारवायांचा पाया राजकीय आहे , हे मला काही पुरते पटलेले नाही. एखाद्या गोष्टीला , राजकीय पाया असणे म्हणजे काय हे आपण समजावून घेतले पाहिजे. हजारो उदाहरणांतून १-२ उदाहरणे पाहू. मराठवाडा विद्यापीठ नामांतर हा मुद्दा राजकीय होता. म्हणजे काय ? तर तो मुद्दा लावून धरण्यामागे , त्याचे समर्थन करण्या वा विरोध करण्यामागे राजकीय उद्दिष्ट होते ते महाराष्ट्रातील दलित-दलितेतर मतांना ओढून घेण्याचे. याची परिणती शेवटी निवडणूक , सत्ताग्रहणात किंवा सत्तेत वाटा मिळण्यात व्हायची होती. हाच मुद्दा राज ठाकरे यांचा. उत्तर भारतीय काय अमिताभ बच्चन काय , हे मुद्दे काही नवे नव्हते , किंवा त्याबाबतच्या प्रश्नांनी काही वेगळे वळणही घेतले नव्हते. तर एका पोकळीतून राज यांनी प्रश्न आहेत असे अधोरेखित केले. समाजाचे ध्रुवीकरण केले. याची परिणती मतांमधे होणार. सत्तेच्या समीकरणात राज ठाकरे येणार. जास्त हिंसाचारी उदाहरणे घ्यायची तर आसामातील विद्द्यार्थ्यांचे घेऊ. काही वर्षांपूर्वी त्याला अतिशय गंभीर वळण लागलेले होते. पण त्याची परिणती राजकीय सत्ता मिळवण्यात झाली. भारतीय स्वातंत्र्याच्या लढ्याबद्दल बोलू. क्रांतिकारकांच्या बलिदानाबद्दल आपल्याला अभिमान वाटतो. त्यांचे आपण नेहमी स्मरण करतो. एक व्यक्ती , एक भारतीय म्हणून मलाही तसे वाटतेच. भगतसिंग, आझाद , वासुदेव बळवंत , चापेकर या सगळ्यांबद्दल इतरांप्रमाणे मलाही आदर आहे, देशाकरता ते शहीद झाले असेच वाटते. पण एकूणा राजकीय घडामोडींमधे त्यांच्या कामामुळे काही निर्णायक फरक पडला काय ? त्यांच्या कामाचा पाया राजकीय आहे असे म्हणता येईल कदाचित. कारण त्यांना खरोखरच राजकीय सत्तांतरण हवे होते. याच प्रकारे , एकेकाळाच्या आयर्लंडमधील दहशतवादामागे जे चाललेले आहे त्याचे स्वरूप राजकीय होते असे म्हणायला जागा आहे. माझ्या अंधुक माहितीप्रमाणे या कारवायांच्या अंती आयर्लंड आणि यूके मधे सत्तेच्या वाटपाबद्दल आणि सार्वभौमत्त्वाबद्दल समझौता झाला. (चूभूद्याघ्या) तात्पर्य काय ? की एखादे हिंसक/अहिंसक सामूहिक कृत्य करताना , त्याचा "पाया राजकीय" असतो , तेव्हा त्याचे उद्दिष्ट पोलिटीकल प्रोसेसशी मेळ खाणारे असते. जगभर चालणार्‍या इस्लामी दहशतवादाला अशी राजकीय चौकट आहे असे मला म्हणवत नाही. रशियन प्रजासत्ताकांपासून अमेरिकेपर्यंत , भारतापासून अफ्रिकेतील देशांपर्यंत , युरोपमधे लंडन, स्पेन मधे , ऑस्ट्रेलियन बेटांमधे जे घडले आहे , घडते आहे त्यात एक आणि एकच कॉमन धागा आहे : इस्लामाचे कडवे, जिहादी स्वरूप. आयर्लंड मधील दहशतवाद्यानी भारतात हल्ले केले नाहीत. सावरकर वगैरेंनी आपल्या क्रांतिकारक कारवाया इंगंडपुरत्या सीमित ठेवल्या. इस्लामी दहशतवादाचे तसे नाही. "इस्लाम खतरेमे" आहे असे त्याना वाटते म्हणून त्याचे परिणाम जगभर होतात. सर्व मुस्लिम दहशतवादी नक्कीच नसतात , एक टक्क्याच्या अगदी छोट्या हिस्शाइतकेच मुसलमान दहशतवादी असतील. पण सर्व दहशतवादी मात्र मुसलमान असतात. असे असेल तर दहशतवादाचे स्वरूप धर्माधिष्ठित नाही असे कसे म्हणायचे ? जिहाद आणि हिंसाचार ही इस्लामची शिकवण नाही , इस्लाममधून असे निष्कर्ष काढणे चुकीचे आहे अशी एक मतप्रणाली आहे. घटकाभर जर ती खरी मानली तरी , "मिस्-इंटरप्रिटेशन" केले आहे ते इस्लामचेच , आणि ते करणार्‍या घटकांमधला कॉमन धागा म्हणजे ते सगळे मुसलमान आहेत , हाच. तेव्हा लेखाचा हा जो आधारभूत मुद्दा आहे तो मला पटलेला नाही आणि तो का पटला नाही याची मीमांसा वर दिलेली आहे.

लेख फारच मुद्देसुद आणि परत वाचण्या लायक वाटला. www.shrikrishnasamant.wordpress.com श्रीकृष्ण सामंत "कृष्ण उवाच" shrikrishnas@gmail.com

लेखकाने मूलगामी विचार करून हा लेख लिहिला आहे. लेख विचारप्रवर्तक आहे यात वाद नाही. काही मुद्दे जरूर सहमत होण्यासारखे आहेत. तरीही या लेखात व्यक्त झालेल्या विचारांच्या मूळ गाभ्याशी मात्र दुर्दैवाने असहमती प्रगट करावी लागत आहे. या लेखात व्यक्त झालेल्या मतांना समर्पकपणे खोडून काढण्यासाठी एक सखोल लेख लिहावा लागेल. त्यावर विचार करत आहे. सध्या प्रत्येक मुद्दा घेत नाही.

होणारा हल्ला त्यांच्या धर्माला लक्ष्य करून होत नाही तर "राज्य" या संकल्पनेला लक्ष्य करून होत आहे.

अनुयायी मिळवण्यासाठीचा धर्माचा आधार सोडला तर या युद्धाला धर्माची संदर्भचौकट नाही. हे ध्यानी घेतले तर या हत्याराचा सामना करण्यासाठी आधी म्हटल्याप्रमाणे त्याच्या मेंदूपर्यंत जावे लागेल. हा मेंदू राष्ट्रविहीन आहे हे सत्य स्वीकारणे आता तरी आवश्यक झाले आहे. हा मेंदू म्हणजेच इस्लामचा मुखवटा घेत विशिष्ट राजकीय हेतूंसाठी युद्ध मांडून बसणारे घटक.

प्रतिस्पर्ध्याची राजकीय उद्दिष्ट्ये संपवण्याऐवजी त्यामागील कारणांचा नायनाट करणे हे खरे राजकीय उद्दिष्ट्य अशा कोणत्याही युद्धामागे असले पाहिजे. तसे करावयाचे झाले तर आमूलाग्र धोरणबदल हा एकमेव पर्याय संबंधित सर्व घटकांपुढे येतो. इथेच खरी गोम आहे. कारण असा आमूलाग्र धोरणबदल केवळ राजकीय आघाडीवर होऊन चालणार नाही. त्यामागे सांस्कृतीक, आर्थीक यासारख्या जीवनाच्या इतर क्षेत्रांचाही विचार आवश्यक ठरतो. आणि सध्याच्या परिस्थितीत तरी ती तयारी कोणाचीच दिसत नाही.

तो करावयाचा असेल तर आधी मुखवट्याचा फैसला करावा लागेल.

हे काही मुद्दे वेगवेगळ्या दृष्टीकोनातून अमान्य आहेत.

"सुईच्या अग्रावर मावेल एवढी जमीनही पांडवांना देणार नाही", ही दुर्योधनाची गर्जना महाभारतीय युद्धाला कारणीभूत ठरली. मातृभूमीचे स्वातंत्र्य हा जगातील बर्‍याच युद्धांचे कारण आहे. इथे मातृभूमी या शब्दाचा अर्थ आधुनिक नेशन-स्टेट या संकल्पनेत बसेलच असे नाही. पांडवांना "त्यांची" भूमी कौरवांनी अन्यायाने बळकावली असे वाटले. अर्वाचिन काळात तीच भावना श्रीलंकेतील तामिळींची, आयरीश लोकांची, असमियांची, पॅलेस्टीनींची आणि काश्मिर खोर्‍यातील मुस्लीमांची आहे. त्यांना वाटणारा "अन्याय" हा खरा अथवा आभासी (पर्सीव्ड) असू शकतो. पण ती भावना आहे हे नाकारता येणार नाही. "आपली" भूमी ही दुसर्‍याच्या जोखडातून मुक्त करणे, हे उद्दिष्ट्य राजकीयच आहे. ते गाठण्यासाठी चोखाळलेले मार्ग जरी विविध समुदायांनी वेगवेगळे अनुसरले असले, तरी अंतीमतः त्यावर राजकीय तोडगा हाच दीर्घकालीन उपाय आहे, यावर दुमत नसावे. पहिल्या महायुद्धातील पराभवानंतर जर्मनीवर ज्या लाजीरवाण्या अटी लादल्या गेल्या होत्या, त्यातच दुसर्‍या महायुद्धाची बीजे रोवली गेली होती. वास्तविक दुसर्‍या महायुद्धातही जर्मनीचा निर्णायक पराभव झाला होता, पण यात तिसर्‍या महायुद्धाची बीजे नव्हती. कारण देश जरी विभागला गेला असला तरी बेचिराख झालेल्या जर्मनीला (आणि जपानलाही) पुन्हा उभे राहण्यासाठी अमेरिकेने भरीव अशी आर्थिक मदत दिली होती. यालाच आपण विन-विन सिच्युएशन म्हणूयात का? लष्करी प्रश्नांवर लष्करी उत्तर, हे ठीकच. पण राजकीय प्रश्नावर उत्तर राजकीयच हवे. आयर्लंडच्या प्रश्नावर जसे विन-विन पद्धतीने तोडगा काढला गेला तसाच जर पॅलेस्टीन आणि काश्मिरवर काढला गेला तरच हा "इस्लामी" दहशतवाद आटोक्यात येईल. काही महिन्यांपूर्वी मी इथे काश्मिरवर एक लेख टाकला होता. त्यातील काही वाक्ये पुन्हा उद्धृत करतो - सर्वप्रथम हे लक्षात ठेवावे लागेल की, काश्मिर हा राजकीय प्रश्न आहे त्यामुळे त्याचे राजकीय उत्तरच शोधावे लागेल. लष्करी उपायांनी फारतर काश्मिरच्या भूभागावर ताबा ठेवता येईल पण तेथील जनतेला भारताच्या बाजूने वळवता येणार नाही. शेवटी प्रदेश म्हणंजे त्या प्रदेशातील माणसे, केवळ जमीन नव्हे. १) अधिक स्वायत्तता देणे - २) लष्करी जांच कमी करणे - ३) घट्ट आर्थिक संबंध निर्माण करणे - ४) देशाचे स्थान उंचावणे - एक वेगळा विचार करण्यास चालना देणारा लेख लिहिल्याबद्दल श्रावणसरांचे अभिनंदन! Doing what you like is freedom. Liking what you do is happiness.

श्रावणजी कालचा हल्ला हा केवळ एका देशाचा प्रश्न नाही तर तो आंतरराष्ट्रीय प्रश्न आहे हा तुमचा मुद्दा १०० टक्के बरोबर आहे. हिरव्या दहशतवादाने सार्‍या जगाला वेठीस धरले आहे, त्यामुळे जगातील सर्व देशांनी या दहशतवादाविरुद्ध संयुक्त आघाडी उघडली पाहिजे. आपल्या देशात "त्यांचे" इतके लाड चालू असतानाही हे दहशतवादी त्यांचा छळ थांबवा अशी मागणी करीत असतील तर ती बाब गंभीर आहे. यावेळी सरदार पटेलांची आठवण येते आहे. फाळणीच्यावेळी पाकिस्तानातील हिंदूंवर अनन्वीत अत्याचार सुरू असताना त्यांनी केलेली एक कृती पुरेशी ठरली होती.

श्री मोडक आपला लेख वाचला. आपण लष्करात वगैरे होतात का की आहात? एखाद्या युद्धात आपण भाग घेतला आहे का? की केवळ वाचलेल्या माहितीवर विश्‍लेषण केले आहे? हे विचारण्याचा कारण असे की काही विधाने ठोस वाटतात आणि खूपशी कच्ची. हे नवे हत्यार थोडे पूर्वनियोजन केले तर प्रभावी ठरते. हे पूर्वनियोजन बॉम्ब पेरण्याइतके सखोल गरजेचे नाही. त्या प्रकरणात बॉम्ब तयार करणेच हेच एक जोखमीचे काम असते. येथे ते नाही. तयार सामग्री घेऊन केलेला हल्ला असे हे स्वरूप आहे. लक्ष्य, कालावधी, अनुयायी या तीन बाबी असतील तर शस्त्रे पुरवणे, दारूगोळा पुरवणे सोपे ठरते. ग्रेनेडचा वापर असल्याने प्रभावक्षमता वाढते. अनेकांना असे वाटते की या हल्ल्यामागे सखोल नियोजन आहे. त्याची गरजच नाही. हे विधान फार धाडसाचे वाटते. हल्ल्यासाठी सखोल नियोजनाची गरज नाही, असा आपला दावा आहे. तो फारच पोकळ आणि बालीश वाटतो. कारण या दहशतवाद्यांनी समुद्रामार्गे मुंबईत येण्याची गेल्याच वर्षी रंगीत तालिम केल्याचे वाचनात आले आहे. आणि गेली साठ सात त्यांनी सुरक्षा यंत्रणेला झुंजत ठेवले आहे. त्यामुळे ते सुचेल तसे खचितच वागले वागले नसतील. त्यामुळे नियोजनाची गरज नाही, असे म्हणणे अयोग्य ठरते आणि आपण हा लेख टाइमपास म्हणून लिहिला की काय, अशी शंकाही वाटू लागते.

एक मुद्देसूद लेख लिहायचा उत्तम प्रयत्न केला आहे. मात्र आंतरराष्ट्रीय इतिहास व वस्तुस्थिती याच्या फारच अपुर्‍या आकलनापोटी, वा पुरेशा अभ्यासाअभावी फार मोठे निष्कर्ष बेधडकपणे मांडले गेले आहेत असे लेख वाचून वाटते. विसूनाना यांनीही मु़ख्य गाभ्यातील विसंगतीवर बोट ठेवले आहेच. मात्र, विचारप्रवर्तक चर्चा कुठल्या भाषेत वा पातळीवर व्हावी याचे मात्र हा लेख चाम्गले उदाहरण आहे. धन्यवाद

ऊत्तरार्ध ??

इस्लाम ही राजकीय संघटनाच आहे तिला धर्माचे स्वरुप दिले गेले आहे.

हे लेखन तेव्हाच पूर्ण केले आहे. का धागा वर काढून माझी पंचाईत करताय? भाग १ भाग २ प्रतिसादांचा सारांश आणि माझे मत आणखी एक लेख

(वर दुवे जोडायचे राहून गेले...) हे लेखन तेव्हाच पूर्ण केले आहे. का धागा वर काढून माझी पंचाईत करताय? भाग १ भाग २ प्रतिसादांचा सारांश आणि माझे मत आणखी एक लेख

धन्यवाद श्रामो ...बराच वेळ ( बिकांच्या खरडीनंतर दोन दिवसांपासुन) शोधत होतो

त्या काळात मिपासदस्य नव्हतो त्यामुळे हे लेख वाचले नव्हते. लेख चांगले आहेतच. एक मुद्दा पूर्णपणे पटला नाही. इस्लाम हा अनुयायी मिळवण्यापुरता मुखवटा आहे आणि त्यामागचा मूळ हेतू राजकीय आहे हे खरे आहेच. पण हे पूर्णपणे खरे आहे की नाही याबाबत शंका आहे. काश्मीरमधील्या दहशतवाद्यांना पॅलेस्टाइनबद्दल काही प्रेम नसेल हे कदाचित खरे असले तरी अफगाणिस्तानाबद्दल तसे नसेलच याची खात्री नाही.

"नाना " ही एक राजकीय संघटना असावी अशी एक शंका आहे

ऊत्तरार्ध ??

इस्लाम ही राजकीय संघटनाच आहे तिला धर्माचे स्वरुप दिले गेले आहे.

हे लेखन तेव्हाच पूर्ण केले आहे. का धागा वर काढून माझी पंचाईत करताय? भाग १ भाग २ प्रतिसादांचा सारांश आणि माझे मत आणखी एक लेख

(वर दुवे जोडायचे राहून गेले...) हे लेखन तेव्हाच पूर्ण केले आहे. का धागा वर काढून माझी पंचाईत करताय? भाग १ भाग २ प्रतिसादांचा सारांश आणि माझे मत आणखी एक लेख

धन्यवाद श्रामो ...बराच वेळ ( बिकांच्या खरडीनंतर दोन दिवसांपासुन) शोधत होतो

त्या काळात मिपासदस्य नव्हतो त्यामुळे हे लेख वाचले नव्हते. लेख चांगले आहेतच. एक मुद्दा पूर्णपणे पटला नाही. इस्लाम हा अनुयायी मिळवण्यापुरता मुखवटा आहे आणि त्यामागचा मूळ हेतू राजकीय आहे हे खरे आहेच. पण हे पूर्णपणे खरे आहे की नाही याबाबत शंका आहे. काश्मीरमधील्या दहशतवाद्यांना पॅलेस्टाइनबद्दल काही प्रेम नसेल हे कदाचित खरे असले तरी अफगाणिस्तानाबद्दल तसे नसेलच याची खात्री नाही.

"नाना " ही एक राजकीय संघटना असावी अशी एक शंका आहे

ह्याचाच व्यत्यास करून असे म्हणता येईल, की एक रूपयाची बचत केली, तर दहा रूपयांची कमाई होईल. नाही, असे नाही म्हणता येणार. कारण, "कमाई" म्हणजे रेव्हेन्यु नाही, कमाई म्हणजे प्रॉफिट ! -- सर्किट (जालकवींच्या कविता:http://www.misalpav.com/node/2901)

काटकसरीने राहणे कायमच योग्य होते या मुख्य मुद्द्याशी मी शंभर टक्के सहमत आहे. मात्र खर्च आणि गुंतवणूक यातला फरक समजून घेणे आवश्यक आहे. नुसतेच वाचवून ठेवलेले धन भविष्यात उपयोगी पडेलच असे नाही. "कमाई" म्हणजे रेव्हेन्यु नाही, कमाई म्हणजे प्रॉफिट ! सहमत आहे. मात्र स्वयंरोजगार करणारे बहुतेक लोक ( शेतकरी, शिंपी, आचारी यासारखे) या दोन्हीत फरक करत नाहीत. सध्यापेक्षा दीडपट, दुप्पट बचत करणे अनेकांना शक्य असावे. ह्याचा परिणाम वेतन दीडपट, दुप्पट करण्यासारखा आहे - हे तितकेसे बरोबर वाटत नाही. बढती मिळून किंवा नवी नोकरी मिळून दुप्पट पगार झाला तर लगेच खर्च बरोबर दुप्पट होऊन दुप्पटच बचत होईल असे नाही. कदाचित पूर्वीचा पगार पुरतसुद्धा नसेल आणि राहणीमानात फरक केला नाही तर नव्या पगारात चांगली घसघशीत बचत करणे शक्य होईल. थोडा अवास्तव खर्च टाळून अनेक लोकांना सध्याच्या वेतनातूनसुद्धा सध्यापेक्षा दीडपट, दुप्पट बचत करणे अनेकांना शक्य असावे. हाच उद्देश या वाक्यामागे असावा. आनंद घारे मी या जागी चार ओळी खरडल्या आहेत, जमल्यास वाचून पहाव्यात. http://360.yahoo.com/abghare http://anandghan.blogspot.com/

रामशास्त्री काका, लेख आवडला.. बचतीचं महत्व तर तेव्हढं आहेच.. बाकी, चतुरंगंशी सुद्धा सहमत. आपल्या रक्तात बचत आहे वगैरे वाक्यं म्हणणं जरा अवघडंच आहे आता.. पूर्वीच्या लोकांसारखं काटकसरीने राहण्याचे दिवस गेलेत.. क्रेडीट कार्ड्सने तर रानच मोकळं झालंय! :| http://bhagyashreee.blogspot.com/

वैयक्तिक बचतीबाबत सहमत. काटकसरीची प्रवृत्ती संस्कृतीत मिळाली आहे. समाजातील सर्व लोकांनी बचत करून मात्र चालणार नाही. (सगळेच बचत करतात, तर कर्ज कोण घेणार? = बचतीची गुंतवणूक कुठे करणार?) अच्छा, समजा गुंतवणूक नव्या कारखान्यांमध्ये करायची आहे - समाजात उद्योजकांना तेवढ्यापुरते कर्ज घेण्याची आपण मुभा देऊया. पण जर चंगळवाद आणि नवीन खर्च टाळायचे असतील, तर या नवीन कारखान्यातून निघणारा नवीन माल कोण विकत घेणार? मग या उद्योजकांचा फायदा होणार नाही, आणि आपण बचतदारांनी दिलेली कर्जे ते बुडवतील. (जोवर बेसुमार निर्यात शक्य आहे, तोवर माल परदेशात विकता येईल. पण सध्याच्या जागतिक मंदीत ते शक्य नाही.) मला वाटते, काटकसर हा वैयक्तिक सद्गुण असला तरी सामाजिक दुर्गुण आहे, असे बाजाराधिष्ठित अर्थकारणाचे विश्लेषण आहे. सर्वांनी बचत करायची असेल तर आधी बाजाराधिष्ठित अर्थकारण मोडीत काढून दुसरे कुठले अर्थकारण लागू करणे अपरिहार्य आहे. (मी खुद्द बचत करतो, आप्तांना बचत करण्याचाच सल्ला देतो, हे सांगणे नलगे. पण तिर्‍हाईत लोक चंगळ करण्यासाठी माझ्याकडून कर्ज घेतील, आणि माझ्या बचतीवर मला थोडेतरी व्याज मिळेल अशी आशा राखतो.)

१० % महागाईच्या काळात एक रुपयाची बचत म्हणजे ९० पैशांची कमाई. कारण आज एक रुपयात दहा बटाटे मिळत असतील, तर वर्षाभराने त्याच रुपयात ९ बटाटे मिळतील. -- सर्किट (जालकवींच्या कविता:http://www.misalpav.com/node/2901)

माझा एक सहकारी आहे. त्याच्याशी केव्हातरी बोलताना हा विषय निघाला होता. त्याच्या घराची किंमत १ लाख डॉलर्सनी खाली आलेली आहे. काही वर्षांपूर्वी घराची किंमत आताच्या बाजारच्या किमतीपेक्षा दिडेक लाख डॉलर्स जास्त होती तेव्हा त्याने पन्नास हजाराचे अधिक कर्ज (होम इक्विटी लाईन ऑफ क्रेडीट) घेतले होते ; ते सारे खर्च झाले. आज त्याच्या घराच्या कर्जाचे व्याज तो केवळ भरतो. मुद्दलातला एकहीपैसा फेडलेला नाही. मी त्याला विचारले की कुठे गेले ५० हजार डॉलर्स ? तर तो म्हणाला : आम्ही हवाई , डिस्ने वगैरे वगैरे ला गेलो. नवी बी एम डब्लू घेतली वगैरे वगैरे. अजून तो बुडलेला नाही ; पण आता ट्रिपा थांबलेल्या आहेत. हे सारे आता सांगायचे कारण म्हणजे , "ऋणम् कृत्वा घृतम् पिबेत्" चा याहून मोठा प्रकार मी आजवर कुठेही पाहिला नाही. त्याला मी एकदा (माझ्या ६ वर्षे जुन्या खटारा मोटारीमधे) रात्री उशीरा घरी सोडले होते. तेव्हा त्याचे टोलेजंग घर पाहून (खोटे कशाला बोला !) अंमळ असूया वाटली होती. आज त्या घराची माझ्या मनातली कल्पना "हस्तिदंती मनोरा" अशी कायशीशी बनली आहे.

अहो बुवा जर का बचत ही सतत अवमुल्यन होणार्‍या चलनात असेल. बँकेत व तश्या गुंतवणुकीत मिळणारे व्याज्-अवमुल्यन-महागाई/लिव्हिंग कॉस्ट ह्याचा ताळमेळ नीट होत नसेल तर काय करावे त्या काटकसर [बरेचदा नीरस आयुष्य जगुन ;-) ] करुन केलेल्या बचतीचे? मग धोका पत्करुन गुंतवणुक केली पाहीजे की नाही? अन्यथा गाडी कायम उतारावर? व त्याकरता आज गाठीशी पैसा आहे तर कर्ज न काढता, बचतीपेक्षा पाहीजे तसे आयुष्य [रिटेल थेरपी ] जगल्यास वाईट ते काय किंवा योग्य वाटतील अश्या धोकादायक गुंतवणुकी का करु नये? मग परत ती गुंतवणुक ही तुम्ही उल्लेख केलेल्या वेगवेगळ्या चंगळवादात जाणार. एक तर आजकाल नोकर्‍यांमधे "गलेलठ्ठ वार्षिक पगार" आलेच कसे? :-) अवांतर - क्रमशः दिसले नाही. बचत ही पहीली पायरी झाली हो. यापुढच्या पायर्‍या [शिकवण्या] येणार असतील तर माझा वरचा प्रतिसाद उडवुन लावेन. तुमच्या पुढच्या शिकवणीच्या अपेक्षेत :-)

वरची चर्चा फारच हाय फाय पातळीवर झाली आहे. ती समजून घेण्यासाठी अर्थशास्त्राचे चांगले ज्ञान हवे. पण अती जास्त कन्झ्युमेरिझम किंवा अती जास्त बचत हे दोन्ही टाळले पाहिजे. तरीपण माझ्यासारख्या इयत्ता तिसरी- अर्थशास्त्र मध्ये बसलेल्या विद्यार्थ्यांनी खालील दुव्या वरील आर्.बी आय चे "मनी कुमार" हे अर्थशास्त्रविषयक कॉमिक वाचावे. ते वाचल्यावर मग वरची चर्चा वाचली तर ती डिकोड होइल. http://www.esnips.com/doc/cb66707c-64c5-48ec-86b8-52cc3157fe45/MoneyKumarComic

रेव्हीन्यु म्हणजे उत्पादन विकून मिळालेला पैसा.हा बिझिनेस करणा-यासाठी. कॉस्ट म्हणजे उत्पादन करतानाचा खर्च. प्रीफिट म्हणजे सरप्लस रेव्हीन्यु ओव्हर कॉस्ट.( रेव्हीन्यु हा कॉस्ट पेक्षा जास्त असेल तरच) . उलट असेल तर तो तोटा= लॉस. बिझिनेसमनच इन्कम म्हणजे प्रीफिट म्हणता येईल. सामान्य माणसांसाठी कमा॑ई म्हणजे इन्कम.काम करून मिळालेला अथवा गुंतवणुकीतून मिळालेला पैसा. एक्सपेंडिचर म्हणजे खर्च. सर्व प्रकारचे एक्सपेंडिचर कॉस्ट होत नाही.कारण समान्य माणस एक्सपेंडिचर करतात. तो खर्च कॉस्ट नाही. जर कमा॑ई एक्सपेंडिचर पेक्षा जास्त असेल तरच बचतं. अथवा २ -३मार्ग.----- कमाई वाढवणे,खर्च कमी करणे नाहीतर कर्ज घेणे. वैय्यक्तिक कमाई वाढवण्यासाठी अधिक काम करता येते. पण शारिरीक दृष्ट्या शक्य होत नाही. नोकरीत कधीतरी पगार वाढतात पण ते ती वाढ वाढत्या महागाईच्या तुलनेत नगण्यच असते. कुटुंबाची कमाई वाढवणे म्हणजे अजून कुणीतरी काम .बिझिनेस करणे. खर्च कमी करणे नेहमी शक्य असते असे नाही.कुटुंबाचे आकारमान, घरातले आजारपण,लहान बालके,वृध्द नातेवाईक,शिक्षणाचा,लग्नाचा खर्च असेच अनेक कारण असू शकतात.ही झाली घरातली कारण.घराबाहेरचे मुख्य कारण म्हणजे महागाई.पगार बरा असूनही महागाई मुळे आवश्यक खर्च ही करत येत नाही. त्यावेळी कर्ज घ्यावे लागते.मग त्याचे हप्ते.मग हातात मिळणारे पगारातले पैसे कमी.मग पुन्हा कर्ज. व्हिशिअस सर्कल सुरू होते. हे सर्व झाले माइक्रो लेव्हल वर.मायक्रो इकॉनॉमिक्स. मॅक्रो लेव्हलवर (मॅक्रो एकॉनोमिक्स) देशाकरता पाहता हाच प्रश्न फक्त मोठ्या प्रमाणावर.आणि अधिक गुंतागुंतीचा. सोडवण्यासाठी अनेक इकॉनॉमिक सिस्टिम्स आहेत.त्या कधी ,कुठे ,कश्या लागू पडतात .किंवा पडल्या आणि त्या आपल्याला लागू पडतील का नाही,नसतील तर का नाही ही वेगळी चर्चा झाली. न पाहिलेल्या किंवा भविष्यात सहजी न दिसणा-या संकटावर (अनसीन काँटिंजन्सीज)मात करण्यासाठी बचत हा एक तोडगा असू शकेल. पण संकट केवढ असेल आणि बचत किती हवी याच अचूक गणित आधिच कस मांडणार?साधारण तयारी करू शकतो.संकट मोठ असेल आणि वाढत्या महागाईतली बचत मामूली असेल तर ती थोडीशीच कामी येईल किंवा येणारही नाही. पण म्हणून बचत करूच नये हे साफ चूकीचे आहे. बचतीची भारतीय प्रवृती फारच चांगली आहें. नवी पिढी कदाचित नसेल मानत.पण त्याचे फायदे जाणून घेऊन तसे वागणे हिताचे आहे. अमेरिकेत ही `उद्याची कोण चिंता करतय?` हीच टेंडंन्सी आहे.ती घातक आहेच. यातही अजून बरेच मुद्दे मांडण्यासारखे आहेत.आणि वर दिलेले मुद्दे ही प्रत्येकच वेळी लागू पडतील असे नाही . इकॉनॉमिक्स मधे ब-याचदा जनरलायझेशन्स असतात.प्रत्येक वेळी ते तसेच असतील असे नाही.बट इन जनरल इट इज ट्रु. इन परटीक्युलर ,मॅटर मे डिफर.आणि अपवाद हे असतातच. मीनल.

गुंतवणूक--याबद्द्ल लिहायच राहिल. बचतीचा उपयोग कसा करणार? कपाटात लिक्विड कॅश ठेऊन्.पण त्यात काहीही वाढ नाही.उलट चोरी मारीची भिती. की खर्च करून.मजे साठी खर्च,शिक्षणासाठी ,आजारपणासाठी अथवा अन्य प्रकारे. की गुंतवणूक म्हणजे इनव्हेस्ट्मेंट करून? गुंतवणूक कशातून करणार?बचतीतून की कर्ज घेऊन ? तसेच गुंतवणूक कशात करणार? हे ही महत्वाचे.रिअल इस्टेट्/गोल्ड्/शेअर्स/ फिक्स्ड डोपॉझिट्स/म्युचल फंड की उद्दोगधंदा? बचतीतून गुंतवणूक करण दोन्हीच्या आकडेवारीवर अवलंबून आहे. बिझिनेसमन कर्ज घेऊन आणि /किंवा बचतीतून गुंतवणूक करेल.ती फायदेशीर आहे की नाही हे त्याचे प्रॉफिट ठरवेल. सामान्य माणूसही रिअल इस्टेट मधे गुंतवताना कर्ज घेइल. पण गोल्ड,शेअर्स्,बँक फिक्स्ड डोपॉझिट्स यासरखी गुंतवणूक कर्ज घेऊन करणार नाही.निदान करू नये. शेअर्स बाजार पार डूब खात्यात आहे. सोन्याचा भाव वाढतो आहे.तो भविष्यात फायदेशीर ठरेल.म्हणून कर्ज घेऊन गोल्ड मधे गुंतवणूक करण्यासारख काही वाटत नाही.अर्थात लग्ना कार्यात दिले घेतले जातेच.पण ते कारण वेगळे. फिक्स्ड डोपॉझिट्स चा इंटरेस्ट रेट कर्जावरच्या इंटरेस्ट रेटपेक्षा कमी.मग काय शहाणपणा? त्यामुळे गोल्ड,शेअर्स्,बँक फिक्स्ड डोपॉझिट्स ही गुंतवणूक बचतीवर अवलंबून. रिअल एस्टेट /गोल्ड ही गुंतवणूक होईल जेव्हा ती तुम्ही विकाल,नाही तर ती इस्टेट्/ऍसेट राहिल. अमेरिकेत आधी केलेली रिअल एस्टेट मधली गुंतवणूक म्हणजे आता तोटा आहे.कारण सध्या मंदी आहे. भारतात मात्र आधी केलेली रिअल एस्टेट मधली गुंतवणूक म्हणजे नफा आहे.अजूनही नफाच आहे. गुंतवणूक ही सुरक्षित असावी तरच ती फायदेशीर. नाहीतर सर्वच मुसळ केरात. मीनल.

>>बचत सुरू करण्यास कधीही उशीर झालेला नसतो. सुंदर वाक्य :) लेख आवडला.:)

वैयक्तिक बचत केली पाहिजे याच्याशी सहमत. उत्पन्न आणि गरजा याचा मेळ बसवता आला तर बचत शक्य आहे. सध्याच्या कशाला पण कोणत्याही काळात केवळ बचत करुन पैशाच्या सर्व गरजा (आकस्मिक खर्च, भविष्यकालिन तरतुदी, गुंतवणूक वगैरे ) भागवता येतील असे वाटत नाही. तसेच, फक्त बेसुमार पगारवाढ, भरमसाठ उत्पन्नवाढ किंवा गरजांना अतिप्रमाणात आळा ही त्यावरची उत्तरे नव्हेत. पताधारित व्यवस्थेचा विकास यातूनच झाला. 'उत्पन्नाच्या प्रमाणात पत' हे सुत्र आर्थिक व्यवहारात मानले तर उत्पन्न आणि गरजा याचा बराचसा मेळ घालत येतो. अर्थात, हे सुत्रच खुंटीला टांगुन घातल्यामुळे सध्याची आर्थिक दुरावस्था ओढवली आहे. तेव्हा सध्याच्या काळात अनावश्यक खर्च टाळणे हे नक्कीच गरजेचे आहे. असो. सरसकट सगळ्यांनी बचत केली तर आपली अर्थव्यवस्था मोठी होइल या विधानामागच्या भावना खूप चांगल्या आहेत पण सुचवलेला उपाय शास्त्रिय नसावा असे वाटते. - अभिजीत

शन्तनुराव किर्लोस्कर म्हणायचे की सर्वानीच जर साधी रहाणी ठेवायचे ठरवले तर विणकराने विणलेली भारी साडी विकली जाणार नाही. परिणामी तो विणकर बेकार होईल. त्याला रोजगार मिळण्यासाठी तरी कोणितरी ती साडी विकत घेतली पाहिजे. प्रत्येकाने गरजा कमी करुन बचत करायचे ठरवले तर अर्थकारण शुन्यावर येते अर्थशास्त्र हे परस्पर सहकार्य आणि परस्परउपभोग या तत्वावर चालत असते मुम्बैच्या उकाड्यातही अंगावर शिरशिरी आणणार्‍या थंडीची आठवण येऊन तुमचे गाल आरक्त होत असतील तर याचे आश्चर्य बाळगु नका. त्या उकाड्यातही अंगावर शिरशिरी आणणारी आठवण तुम्ही जवळ बाळगताय. त्या आठवणीला लाख सलाम

.

विषय कसा भरकटत न्यावा अशी जर मिपा वर स्पर्धा झाली तर या लेखाला पारितोषिक द्यावे अशी मी शिफारस करतो. आता मूळ विषयाला धरून, बचत करा आणि मूलभुत वस्तुवरच खर्च करा. ( अन्न, वस्त्र आणि निवारा). यानंतरही काही पैसा राहिल्यास समाजात विधायक कामावर खर्च करा. १९६२ च्या सुमारास एका विधवा बाईने आपल्या तिन मुलांचा सांभाळ शिवणकामाचे काम करत आयुष्याच्या अखेरीस १.२५ कोटी (रुपयाचे+ जमिनीचे) दानकेले असे नागपूरच्या माहेश्वरी अंकात वाचल्याचे मला आजही स्मरते. ( २००५ च्या सुमाराचा अंक असावा). आपल्या कमाईचा १०% खर्च आपण समाजौपयोगी कामात करा अशी विनंती.

चर्चा . सदर चर्चेतुन मला एका म्हणीचा अर्थ नक्की कळाला.. आग रामेश्वरी आणि बंम्ब सोमेश्वरी. चालु द्या चर्चा वेताळ

माझी कुठलीही वाक्य विषयांतर करत असतील तर ती वाक्यच नाही तर ती प्रतिक्रियाच उडवून द्यावी. कुणाचाही वेळ फालतु दवडायची मला इच्छा नाही. मीनल.

अर्थतज्ञ एम. आर. वेंकटेश यांचा या विषयावरचा एक व्हिडिओ येथे पाहता येईल. ५७ मिनिटांचा असल्याने निवांत पहावा लागेल. आशियाई देशांतील जनतेने केलेली बचत ही डॉलरच्या गंगाजळीतच साठवली गेली असल्याने, डॉलर कोसळला तर त्याचा परिणाम काय होईल हे त्यांनी स्पष्ट केले आहे. यात व्यक्त केलेली काही मते टोकाची आहेत (काही कॉन्सिपरसी थिअरीजही आहेत), पण एकंदरीत अमेरिकेचे तुटीचे बजेट, चीनकडे असणारी उधारी आणि नवीन पैसा उभारताना सोने तारण ठेवण्याची मोडीत काढलेली पद्धत याबद्दलची माहिती सोप्या भाषेत दिली आहे.

नंदन
मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी

प्रतिक्रिया देणार्‍या सर्वांना धन्यवाद. माझ्या मते तरी मूळ लेखाबद्दलच चर्चा झाली नसली तरी एकंदर विषयाला धरूनच सारे प्रतिसाद होते. त्यामुळे विषय भरकटला असे म्हणू नये. फॉर द रेकॉर्ड, बचत म्हणजे गुंतवणूक असेच मला म्हणायचे होते. वर मी दिलेल्या एका प्रतिसादातूनच ते स्पष्ट व्हावे. असो. पुन्हा एकदा धन्यवाद. -रामशास्त्री

ह्याचाच व्यत्यास करून असे म्हणता येईल, की एक रूपयाची बचत केली, तर दहा रूपयांची कमाई होईल. नाही, असे नाही म्हणता येणार. कारण, "कमाई" म्हणजे रेव्हेन्यु नाही, कमाई म्हणजे प्रॉफिट ! -- सर्किट (जालकवींच्या कविता:http://www.misalpav.com/node/2901)

काटकसरीने राहणे कायमच योग्य होते या मुख्य मुद्द्याशी मी शंभर टक्के सहमत आहे. मात्र खर्च आणि गुंतवणूक यातला फरक समजून घेणे आवश्यक आहे. नुसतेच वाचवून ठेवलेले धन भविष्यात उपयोगी पडेलच असे नाही. "कमाई" म्हणजे रेव्हेन्यु नाही, कमाई म्हणजे प्रॉफिट ! सहमत आहे. मात्र स्वयंरोजगार करणारे बहुतेक लोक ( शेतकरी, शिंपी, आचारी यासारखे) या दोन्हीत फरक करत नाहीत. सध्यापेक्षा दीडपट, दुप्पट बचत करणे अनेकांना शक्य असावे. ह्याचा परिणाम वेतन दीडपट, दुप्पट करण्यासारखा आहे - हे तितकेसे बरोबर वाटत नाही. बढती मिळून किंवा नवी नोकरी मिळून दुप्पट पगार झाला तर लगेच खर्च बरोबर दुप्पट होऊन दुप्पटच बचत होईल असे नाही. कदाचित पूर्वीचा पगार पुरतसुद्धा नसेल आणि राहणीमानात फरक केला नाही तर नव्या पगारात चांगली घसघशीत बचत करणे शक्य होईल. थोडा अवास्तव खर्च टाळून अनेक लोकांना सध्याच्या वेतनातूनसुद्धा सध्यापेक्षा दीडपट, दुप्पट बचत करणे अनेकांना शक्य असावे. हाच उद्देश या वाक्यामागे असावा. आनंद घारे मी या जागी चार ओळी खरडल्या आहेत, जमल्यास वाचून पहाव्यात. http://360.yahoo.com/abghare http://anandghan.blogspot.com/

रामशास्त्री काका, लेख आवडला.. बचतीचं महत्व तर तेव्हढं आहेच.. बाकी, चतुरंगंशी सुद्धा सहमत. आपल्या रक्तात बचत आहे वगैरे वाक्यं म्हणणं जरा अवघडंच आहे आता.. पूर्वीच्या लोकांसारखं काटकसरीने राहण्याचे दिवस गेलेत.. क्रेडीट कार्ड्सने तर रानच मोकळं झालंय! :| http://bhagyashreee.blogspot.com/

वैयक्तिक बचतीबाबत सहमत. काटकसरीची प्रवृत्ती संस्कृतीत मिळाली आहे. समाजातील सर्व लोकांनी बचत करून मात्र चालणार नाही. (सगळेच बचत करतात, तर कर्ज कोण घेणार? = बचतीची गुंतवणूक कुठे करणार?) अच्छा, समजा गुंतवणूक नव्या कारखान्यांमध्ये करायची आहे - समाजात उद्योजकांना तेवढ्यापुरते कर्ज घेण्याची आपण मुभा देऊया. पण जर चंगळवाद आणि नवीन खर्च टाळायचे असतील, तर या नवीन कारखान्यातून निघणारा नवीन माल कोण विकत घेणार? मग या उद्योजकांचा फायदा होणार नाही, आणि आपण बचतदारांनी दिलेली कर्जे ते बुडवतील. (जोवर बेसुमार निर्यात शक्य आहे, तोवर माल परदेशात विकता येईल. पण सध्याच्या जागतिक मंदीत ते शक्य नाही.) मला वाटते, काटकसर हा वैयक्तिक सद्गुण असला तरी सामाजिक दुर्गुण आहे, असे बाजाराधिष्ठित अर्थकारणाचे विश्लेषण आहे. सर्वांनी बचत करायची असेल तर आधी बाजाराधिष्ठित अर्थकारण मोडीत काढून दुसरे कुठले अर्थकारण लागू करणे अपरिहार्य आहे. (मी खुद्द बचत करतो, आप्तांना बचत करण्याचाच सल्ला देतो, हे सांगणे नलगे. पण तिर्‍हाईत लोक चंगळ करण्यासाठी माझ्याकडून कर्ज घेतील, आणि माझ्या बचतीवर मला थोडेतरी व्याज मिळेल अशी आशा राखतो.)

१० % महागाईच्या काळात एक रुपयाची बचत म्हणजे ९० पैशांची कमाई. कारण आज एक रुपयात दहा बटाटे मिळत असतील, तर वर्षाभराने त्याच रुपयात ९ बटाटे मिळतील. -- सर्किट (जालकवींच्या कविता:http://www.misalpav.com/node/2901)

माझा एक सहकारी आहे. त्याच्याशी केव्हातरी बोलताना हा विषय निघाला होता. त्याच्या घराची किंमत १ लाख डॉलर्सनी खाली आलेली आहे. काही वर्षांपूर्वी घराची किंमत आताच्या बाजारच्या किमतीपेक्षा दिडेक लाख डॉलर्स जास्त होती तेव्हा त्याने पन्नास हजाराचे अधिक कर्ज (होम इक्विटी लाईन ऑफ क्रेडीट) घेतले होते ; ते सारे खर्च झाले. आज त्याच्या घराच्या कर्जाचे व्याज तो केवळ भरतो. मुद्दलातला एकहीपैसा फेडलेला नाही. मी त्याला विचारले की कुठे गेले ५० हजार डॉलर्स ? तर तो म्हणाला : आम्ही हवाई , डिस्ने वगैरे वगैरे ला गेलो. नवी बी एम डब्लू घेतली वगैरे वगैरे. अजून तो बुडलेला नाही ; पण आता ट्रिपा थांबलेल्या आहेत. हे सारे आता सांगायचे कारण म्हणजे , "ऋणम् कृत्वा घृतम् पिबेत्" चा याहून मोठा प्रकार मी आजवर कुठेही पाहिला नाही. त्याला मी एकदा (माझ्या ६ वर्षे जुन्या खटारा मोटारीमधे) रात्री उशीरा घरी सोडले होते. तेव्हा त्याचे टोलेजंग घर पाहून (खोटे कशाला बोला !) अंमळ असूया वाटली होती. आज त्या घराची माझ्या मनातली कल्पना "हस्तिदंती मनोरा" अशी कायशीशी बनली आहे.

अहो बुवा जर का बचत ही सतत अवमुल्यन होणार्‍या चलनात असेल. बँकेत व तश्या गुंतवणुकीत मिळणारे व्याज्-अवमुल्यन-महागाई/लिव्हिंग कॉस्ट ह्याचा ताळमेळ नीट होत नसेल तर काय करावे त्या काटकसर [बरेचदा नीरस आयुष्य जगुन ;-) ] करुन केलेल्या बचतीचे? मग धोका पत्करुन गुंतवणुक केली पाहीजे की नाही? अन्यथा गाडी कायम उतारावर? व त्याकरता आज गाठीशी पैसा आहे तर कर्ज न काढता, बचतीपेक्षा पाहीजे तसे आयुष्य [रिटेल थेरपी ] जगल्यास वाईट ते काय किंवा योग्य वाटतील अश्या धोकादायक गुंतवणुकी का करु नये? मग परत ती गुंतवणुक ही तुम्ही उल्लेख केलेल्या वेगवेगळ्या चंगळवादात जाणार. एक तर आजकाल नोकर्‍यांमधे "गलेलठ्ठ वार्षिक पगार" आलेच कसे? :-) अवांतर - क्रमशः दिसले नाही. बचत ही पहीली पायरी झाली हो. यापुढच्या पायर्‍या [शिकवण्या] येणार असतील तर माझा वरचा प्रतिसाद उडवुन लावेन. तुमच्या पुढच्या शिकवणीच्या अपेक्षेत :-)

वरची चर्चा फारच हाय फाय पातळीवर झाली आहे. ती समजून घेण्यासाठी अर्थशास्त्राचे चांगले ज्ञान हवे. पण अती जास्त कन्झ्युमेरिझम किंवा अती जास्त बचत हे दोन्ही टाळले पाहिजे. तरीपण माझ्यासारख्या इयत्ता तिसरी- अर्थशास्त्र मध्ये बसलेल्या विद्यार्थ्यांनी खालील दुव्या वरील आर्.बी आय चे "मनी कुमार" हे अर्थशास्त्रविषयक कॉमिक वाचावे. ते वाचल्यावर मग वरची चर्चा वाचली तर ती डिकोड होइल. http://www.esnips.com/doc/cb66707c-64c5-48ec-86b8-52cc3157fe45/MoneyKumarComic

रेव्हीन्यु म्हणजे उत्पादन विकून मिळालेला पैसा.हा बिझिनेस करणा-यासाठी. कॉस्ट म्हणजे उत्पादन करतानाचा खर्च. प्रीफिट म्हणजे सरप्लस रेव्हीन्यु ओव्हर कॉस्ट.( रेव्हीन्यु हा कॉस्ट पेक्षा जास्त असेल तरच) . उलट असेल तर तो तोटा= लॉस. बिझिनेसमनच इन्कम म्हणजे प्रीफिट म्हणता येईल. सामान्य माणसांसाठी कमा॑ई म्हणजे इन्कम.काम करून मिळालेला अथवा गुंतवणुकीतून मिळालेला पैसा. एक्सपेंडिचर म्हणजे खर्च. सर्व प्रकारचे एक्सपेंडिचर कॉस्ट होत नाही.कारण समान्य माणस एक्सपेंडिचर करतात. तो खर्च कॉस्ट नाही. जर कमा॑ई एक्सपेंडिचर पेक्षा जास्त असेल तरच बचतं. अथवा २ -३मार्ग.----- कमाई वाढवणे,खर्च कमी करणे नाहीतर कर्ज घेणे. वैय्यक्तिक कमाई वाढवण्यासाठी अधिक काम करता येते. पण शारिरीक दृष्ट्या शक्य होत नाही. नोकरीत कधीतरी पगार वाढतात पण ते ती वाढ वाढत्या महागाईच्या तुलनेत नगण्यच असते. कुटुंबाची कमाई वाढवणे म्हणजे अजून कुणीतरी काम .बिझिनेस करणे. खर्च कमी करणे नेहमी शक्य असते असे नाही.कुटुंबाचे आकारमान, घरातले आजारपण,लहान बालके,वृध्द नातेवाईक,शिक्षणाचा,लग्नाचा खर्च असेच अनेक कारण असू शकतात.ही झाली घरातली कारण.घराबाहेरचे मुख्य कारण म्हणजे महागाई.पगार बरा असूनही महागाई मुळे आवश्यक खर्च ही करत येत नाही. त्यावेळी कर्ज घ्यावे लागते.मग त्याचे हप्ते.मग हातात मिळणारे पगारातले पैसे कमी.मग पुन्हा कर्ज. व्हिशिअस सर्कल सुरू होते. हे सर्व झाले माइक्रो लेव्हल वर.मायक्रो इकॉनॉमिक्स. मॅक्रो लेव्हलवर (मॅक्रो एकॉनोमिक्स) देशाकरता पाहता हाच प्रश्न फक्त मोठ्या प्रमाणावर.आणि अधिक गुंतागुंतीचा. सोडवण्यासाठी अनेक इकॉनॉमिक सिस्टिम्स आहेत.त्या कधी ,कुठे ,कश्या लागू पडतात .किंवा पडल्या आणि त्या आपल्याला लागू पडतील का नाही,नसतील तर का नाही ही वेगळी चर्चा झाली. न पाहिलेल्या किंवा भविष्यात सहजी न दिसणा-या संकटावर (अनसीन काँटिंजन्सीज)मात करण्यासाठी बचत हा एक तोडगा असू शकेल. पण संकट केवढ असेल आणि बचत किती हवी याच अचूक गणित आधिच कस मांडणार?साधारण तयारी करू शकतो.संकट मोठ असेल आणि वाढत्या महागाईतली बचत मामूली असेल तर ती थोडीशीच कामी येईल किंवा येणारही नाही. पण म्हणून बचत करूच नये हे साफ चूकीचे आहे. बचतीची भारतीय प्रवृती फारच चांगली आहें. नवी पिढी कदाचित नसेल मानत.पण त्याचे फायदे जाणून घेऊन तसे वागणे हिताचे आहे. अमेरिकेत ही `उद्याची कोण चिंता करतय?` हीच टेंडंन्सी आहे.ती घातक आहेच. यातही अजून बरेच मुद्दे मांडण्यासारखे आहेत.आणि वर दिलेले मुद्दे ही प्रत्येकच वेळी लागू पडतील असे नाही . इकॉनॉमिक्स मधे ब-याचदा जनरलायझेशन्स असतात.प्रत्येक वेळी ते तसेच असतील असे नाही.बट इन जनरल इट इज ट्रु. इन परटीक्युलर ,मॅटर मे डिफर.आणि अपवाद हे असतातच. मीनल.

गुंतवणूक--याबद्द्ल लिहायच राहिल. बचतीचा उपयोग कसा करणार? कपाटात लिक्विड कॅश ठेऊन्.पण त्यात काहीही वाढ नाही.उलट चोरी मारीची भिती. की खर्च करून.मजे साठी खर्च,शिक्षणासाठी ,आजारपणासाठी अथवा अन्य प्रकारे. की गुंतवणूक म्हणजे इनव्हेस्ट्मेंट करून? गुंतवणूक कशातून करणार?बचतीतून की कर्ज घेऊन ? तसेच गुंतवणूक कशात करणार? हे ही महत्वाचे.रिअल इस्टेट्/गोल्ड्/शेअर्स/ फिक्स्ड डोपॉझिट्स/म्युचल फंड की उद्दोगधंदा? बचतीतून गुंतवणूक करण दोन्हीच्या आकडेवारीवर अवलंबून आहे. बिझिनेसमन कर्ज घेऊन आणि /किंवा बचतीतून गुंतवणूक करेल.ती फायदेशीर आहे की नाही हे त्याचे प्रॉफिट ठरवेल. सामान्य माणूसही रिअल इस्टेट मधे गुंतवताना कर्ज घेइल. पण गोल्ड,शेअर्स्,बँक फिक्स्ड डोपॉझिट्स यासरखी गुंतवणूक कर्ज घेऊन करणार नाही.निदान करू नये. शेअर्स बाजार पार डूब खात्यात आहे. सोन्याचा भाव वाढतो आहे.तो भविष्यात फायदेशीर ठरेल.म्हणून कर्ज घेऊन गोल्ड मधे गुंतवणूक करण्यासारख काही वाटत नाही.अर्थात लग्ना कार्यात दिले घेतले जातेच.पण ते कारण वेगळे. फिक्स्ड डोपॉझिट्स चा इंटरेस्ट रेट कर्जावरच्या इंटरेस्ट रेटपेक्षा कमी.मग काय शहाणपणा? त्यामुळे गोल्ड,शेअर्स्,बँक फिक्स्ड डोपॉझिट्स ही गुंतवणूक बचतीवर अवलंबून. रिअल एस्टेट /गोल्ड ही गुंतवणूक होईल जेव्हा ती तुम्ही विकाल,नाही तर ती इस्टेट्/ऍसेट राहिल. अमेरिकेत आधी केलेली रिअल एस्टेट मधली गुंतवणूक म्हणजे आता तोटा आहे.कारण सध्या मंदी आहे. भारतात मात्र आधी केलेली रिअल एस्टेट मधली गुंतवणूक म्हणजे नफा आहे.अजूनही नफाच आहे. गुंतवणूक ही सुरक्षित असावी तरच ती फायदेशीर. नाहीतर सर्वच मुसळ केरात. मीनल.

>>बचत सुरू करण्यास कधीही उशीर झालेला नसतो. सुंदर वाक्य :) लेख आवडला.:)

वैयक्तिक बचत केली पाहिजे याच्याशी सहमत. उत्पन्न आणि गरजा याचा मेळ बसवता आला तर बचत शक्य आहे. सध्याच्या कशाला पण कोणत्याही काळात केवळ बचत करुन पैशाच्या सर्व गरजा (आकस्मिक खर्च, भविष्यकालिन तरतुदी, गुंतवणूक वगैरे ) भागवता येतील असे वाटत नाही. तसेच, फक्त बेसुमार पगारवाढ, भरमसाठ उत्पन्नवाढ किंवा गरजांना अतिप्रमाणात आळा ही त्यावरची उत्तरे नव्हेत. पताधारित व्यवस्थेचा विकास यातूनच झाला. 'उत्पन्नाच्या प्रमाणात पत' हे सुत्र आर्थिक व्यवहारात मानले तर उत्पन्न आणि गरजा याचा बराचसा मेळ घालत येतो. अर्थात, हे सुत्रच खुंटीला टांगुन घातल्यामुळे सध्याची आर्थिक दुरावस्था ओढवली आहे. तेव्हा सध्याच्या काळात अनावश्यक खर्च टाळणे हे नक्कीच गरजेचे आहे. असो. सरसकट सगळ्यांनी बचत केली तर आपली अर्थव्यवस्था मोठी होइल या विधानामागच्या भावना खूप चांगल्या आहेत पण सुचवलेला उपाय शास्त्रिय नसावा असे वाटते. - अभिजीत

शन्तनुराव किर्लोस्कर म्हणायचे की सर्वानीच जर साधी रहाणी ठेवायचे ठरवले तर विणकराने विणलेली भारी साडी विकली जाणार नाही. परिणामी तो विणकर बेकार होईल. त्याला रोजगार मिळण्यासाठी तरी कोणितरी ती साडी विकत घेतली पाहिजे. प्रत्येकाने गरजा कमी करुन बचत करायचे ठरवले तर अर्थकारण शुन्यावर येते अर्थशास्त्र हे परस्पर सहकार्य आणि परस्परउपभोग या तत्वावर चालत असते मुम्बैच्या उकाड्यातही अंगावर शिरशिरी आणणार्‍या थंडीची आठवण येऊन तुमचे गाल आरक्त होत असतील तर याचे आश्चर्य बाळगु नका. त्या उकाड्यातही अंगावर शिरशिरी आणणारी आठवण तुम्ही जवळ बाळगताय. त्या आठवणीला लाख सलाम

.

विषय कसा भरकटत न्यावा अशी जर मिपा वर स्पर्धा झाली तर या लेखाला पारितोषिक द्यावे अशी मी शिफारस करतो. आता मूळ विषयाला धरून, बचत करा आणि मूलभुत वस्तुवरच खर्च करा. ( अन्न, वस्त्र आणि निवारा). यानंतरही काही पैसा राहिल्यास समाजात विधायक कामावर खर्च करा. १९६२ च्या सुमारास एका विधवा बाईने आपल्या तिन मुलांचा सांभाळ शिवणकामाचे काम करत आयुष्याच्या अखेरीस १.२५ कोटी (रुपयाचे+ जमिनीचे) दानकेले असे नागपूरच्या माहेश्वरी अंकात वाचल्याचे मला आजही स्मरते. ( २००५ च्या सुमाराचा अंक असावा). आपल्या कमाईचा १०% खर्च आपण समाजौपयोगी कामात करा अशी विनंती.

चर्चा . सदर चर्चेतुन मला एका म्हणीचा अर्थ नक्की कळाला.. आग रामेश्वरी आणि बंम्ब सोमेश्वरी. चालु द्या चर्चा वेताळ

माझी कुठलीही वाक्य विषयांतर करत असतील तर ती वाक्यच नाही तर ती प्रतिक्रियाच उडवून द्यावी. कुणाचाही वेळ फालतु दवडायची मला इच्छा नाही. मीनल.

अर्थतज्ञ एम. आर. वेंकटेश यांचा या विषयावरचा एक व्हिडिओ येथे पाहता येईल. ५७ मिनिटांचा असल्याने निवांत पहावा लागेल. आशियाई देशांतील जनतेने केलेली बचत ही डॉलरच्या गंगाजळीतच साठवली गेली असल्याने, डॉलर कोसळला तर त्याचा परिणाम काय होईल हे त्यांनी स्पष्ट केले आहे. यात व्यक्त केलेली काही मते टोकाची आहेत (काही कॉन्सिपरसी थिअरीजही आहेत), पण एकंदरीत अमेरिकेचे तुटीचे बजेट, चीनकडे असणारी उधारी आणि नवीन पैसा उभारताना सोने तारण ठेवण्याची मोडीत काढलेली पद्धत याबद्दलची माहिती सोप्या भाषेत दिली आहे.

नंदन
मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी

प्रतिक्रिया देणार्‍या सर्वांना धन्यवाद. माझ्या मते तरी मूळ लेखाबद्दलच चर्चा झाली नसली तरी एकंदर विषयाला धरूनच सारे प्रतिसाद होते. त्यामुळे विषय भरकटला असे म्हणू नये. फॉर द रेकॉर्ड, बचत म्हणजे गुंतवणूक असेच मला म्हणायचे होते. वर मी दिलेल्या एका प्रतिसादातूनच ते स्पष्ट व्हावे. असो. पुन्हा एकदा धन्यवाद. -रामशास्त्री

पण एखाद्या होटेलचा सविस्तर पत्ता मिळेल काय?? मानलं बुवा!!! समस्त खवय्यांचे तुम्हांस आशिर्वाद............................. एक खवय्या, उम्मि.

जबद्स्त डाटा मिळाला. पुस्तकच काड्तो.... धन्यवाद !!!

हॉटेल नागपूर. टिळक स्मारक मन्दिराकडून पेरुगेट पोलिस चौकीकडे जावे. साधारण शन्भर कदम चालल्यावर (पन्चनामा) डावीकडे हे हॉटेल आहे. हॉटेल ओळखायची खूण म्हणजे इथे भिन्तीकडे तोन्ड करुन जेवणारे लोक दिसतील. आणि बाहेर किमान १०-१५ जण आशाळभूत नजरेने त्यान्च्याकडे पहात असलेले असतील!!!!! पण इथले मटण रस्सा, पुलाव, अ प्र ति म. बिर्याणी अनेक ठिकाणी मिळते पण मटण पुलाव मात्र इथे सुरेख मिळतो. अजून एक खासियत म्हणजे इथला भेजा फ्राय. हे लिहून झाल्यावर तडक हॉटेल नागपूर गाठणार आहे कारण लिहितानाच तोन्डाला पाणी सुटले आहे.

बघा, पुण्यातच ५० ठिकाणे सापडली.:) मुंबई व ठाणे मिळून साधारण २५ हॉटेल्स. पुणेकर लोक किती रसिक व चोखंदळ असतात ह्याचा हा पुरावाच.;) अरे महाराष्ट्रातली इतर ठिकाणे हि येउद्यात रे. अभिज्ञ.

भारतातील लोक खवय्ये समजले जातात. मिपावर यासाठी वेगळे सदरच हवे, उदा. पाककृती, चर्चा, काव्य इत्यादी सारखे. म्हणजे देशातील अथवा जगातील उत्तम खाद्यतिर्थक्षेत्राची यादी कोणालाही विनासायास मिळु शकेल. सरपंचानी विचार करावा.

कॅफे बहार हे आर.टी. सी. क्रॉसला नसून हिमायतनगरजवळ आहे. बिर्यानी वोक्के असते. पत्थर का गोश्त खायचे असेल तर बडे मिया - टँक बंड (हुसन सागर) ट्राय करावे. पाया - इरानी रोटी वगैरे खायचे असेल तर नायगारा - कवाडीगुडा किंवा मदीना... हैदराबादी बिरयानी आणि दख्खन चवींसाठी 'हैदराबाद हाऊस' च्या आता ठिकठिकाणी शाखा सुरू झाल्यात. सर्वच उत्तम! आंध्रा चवीचे मटनबिटन, मासेबिसे (मटन फ्राय मसाला, चापल पुलुसु/ अपोलो फिश) अभिरुची - आरटीसी क्रॉस रोड. तित्तर-बटेर 'फिश लँड'-लकडी - का- पूल कधीकधी मिळतात. मरोळ (गोड्या पाण्यातला मासा) फस्क्लास! ईरानी चाय शौकिन बहार - वाय एम सी ए , सिकंदराबाद येथे जाऊ शकतात. तिथली बिर्यानीसुद्धा लै भारी. पिव्वर शाकाहारी ("तिकडचे चमचेसुद्धा चालत नाहीत आम्हाला!") लोकांनी मिनर्व्हा- हिमायतनगर, पंचरत्न- काचीगुडा आणि अन्नपूर्णा- शंकरमठ इ. ठिकाणे ट्राय करावीत. बाकी आजकाल अप्टाऊन ईटरीज सगळ्या बंजारा हिल्स, ज्युबिली हिल्स परिसरात आहेत. अंगिठी, तबला ही काही प्रसिद्ध नावे. तिकडे खान-पान इ. सोयी आहेत. मेक्सिकन, थाय वगैरे तेथे मिळेल.

१. वाई पाचगणी रस्त्यावर पसरणी घाटाच्या पहिल्या वळणाच्या आधी डाव्या हाताला " हॉटेल सिध्दगिरी " - स्पेश्यालिटी : मटण भाकरी, लिमिटेड डिश असतात म्हणून लवकर जावे. फक्त संध्याकाळी , ( आपली बाटली घेऊन बसायची सोय आहे ), जेवण १नंबर, म्हणून मापात टाकावी. २. हॉटेल तोरणा विहार - वेल्हा - तोरण्याच्या पायथ्याशी, पोलीस स्टेशन शेजारी - कमीत कमी दोन दिवस उ पा शी राहुन नंतर जे वणासाठी जाणे लईईईच्च भारी.

पुण्याच्या जोशीबाईंचे फ्रेंड्स हॉटेल राहिले हो यादीत, तेवढे वाढवून घ्या... जोशीबाईं बनवतात तसा मासा पुण्यात मिळत नाही अशी त्या ठिकाणची ख्याती बर्‍याच वर्षांपासून आहे. बहुतेक फ्रेंड्स नाव आहे हॉटेलचे...फर्ग्युसन कॉलेजजवळ ज्ञानेश्वर पादुका चौकातून पुणे युनिव्हर्सिटीकडे जाताना एका चौकाच्या कॉर्नरलाच आहे ते. त्याच्या पलिकडच्या बाजूलाच भाजीवाल्यांचे गाळे आहेत, ही ओळखायची खूण (मासाप्रेमी) सागर

वरती उल्लेख केल्याप्रमाणे रत्नागिरीतील आमंत्रण हॉटेल एसटी स्टॅँडजवळ नसुन एसटी डेपो(वर्कशॉप) जवळ आहे चोकशी करतेवेळी 'माळनाका' असा उल्लेख करावा आपला रत्नागिरीचा व्यंकु

डोंबिवलीचे "सत्कार" टीळक टॉकीज मागे.. उत्तम मासे आणि भाकरी, शिवाय परवडणारे दर..

जुन्या कोल्हापुरात म्हन्जे पेठांत असाल तर सरळ कुठल्याही घरगुती खानावळीत घुसायचं ..(फक्त बघुन काही खानावळी फक्त शाकाहारी आहेत) चांगलं जेवण मिळनार.. पुण्यात कोल्हापुरी च्या नावखाली जो फक्त लाल तिखट जाळ असनारं फुळुक पाणी देत्यात च्यामारी... चक्कीत जाळ होतो ! (जाळ हा त्यातल्या तिखटा मुळे नाही ). अवो शहरातल्या नवीन भागात ही कीती तरी चांगली हॉटेलं आहेत... ओपेल >>जुना पुणे बेंगलोर रोड तंदुर >> जुना पुणे बेंगलोर रोड अयोध्या >> कावळा नाका राजधानी >> रुईकर कोलनी सायबा >> राजारामपुरी जनता बझार मागे शेतकरी धाबा >> फुलेवाडी पद्मा गेस्ट हाऊस >> धैर्यप्रसाद हॉल शेजारी पर्ल >> सी.बी.एस. जवळ आपला कोल्हापुरी ...बन्ड्या

१. पॅराडाइज - हे पॅराडाइज सर्कल सिकंदराबाद इथे आहे. आर टी सी क्रॉस रोडला नाही. २. चटणीज -- नागार्जुना हिल्स - ज्युबिलीकडून पंजागुट्टाला जाताना डाव्या बाजूला - याहून उत्तम दक्षिण भारतीय हैदराबाद मध्ये नाही. इडली, "स्टीम डोसा", एम एल ए पेसरट्टू ही विशेष खासियत. दक्षिण भारतीय अनलिमिटेड थाळी ही मिळते. ३. चटणीज - शेजारी एक बफे पण आहे जिथे उत्तर व दक्षिण भारतीय असा अनलिमिटेड बफे आहे. असंख्य पदार्थ आणि डेझर्टस. उत्तम आहे. चटणीज पूर्ण शाकाहारी आहे. ४. अंगिठी - केअर हॉस्पिटल समोर -- मासाब टँक कडुन पंजागुट्टा कडे जाताना. जबरदस्त उत्तर भारतीय बफे. वेगवेगळे पण मागवता येतात पण बरंच महाग आहे. शोरबा सही असतो. सामिष निरामिष दोन्ही उत्तम आहे. ५. ओहरीज - बशीर बाग आणि बंजारा हिल्स रोड नं १२ - बेष्ट चायनीज - अतिशय ऑथेन्टिक चायनीज, सुंदर चायनीज सजावट. बांबू राइस ही पोकळ बांबू मध्ये बांबू शूट्स सह केलेली रेसिपी छान आहे. बिर्याणी बफे असतो. हॅवमोर नावाचे त्यांचे आइस्क्रीम आहे. तिथले आइस्क्रीम आणि संडेज ला तोड नाही. ६. व्हेन्यू - नामपल्ली - हैदराबाद स्टेशन समोर क्वालिटी इन रेसिडेन्सी हे प्रसिद्ध ३/४ तारांकित हॉटेल आहे. त्याला जोडलेले रेस्टॉरंट. निजामी पद्धतीचे शाही सामिष पदार्थ. निजामी सजावट आणि रचना मस्त आहे. महाग आहे पण एका डिश मध्ये पदार्थाची क्वांटिटी बरिच येते.

हैदराबाद बिर्याणीसाठी उत्तम पर्याय : १. पॅराडाइज २. बावर्ची शाकाहारी / मांसाहारीसाठी उत्तम पर्याय : १. अंगीठी (बंजारा हिल्स) - दुपारचा बफेही मस्त, महाग पण उत्तम २. बार्बेक्यू नेशन (बंजारा हिल्स) ३. पंजाबी ढाबा (गच्चीबोली-कोंडापूर सिग्नलच्या चौकात) - स्वस्त आणि मस्त ४. मालगुडी (निरनिराळी आऊटलेट्स) ५. बी.जे.एन. (बंजारा हिल्स) ६. ईरानी चाय (ज्युबिली हिल्स, रोड नं १०) ७. हवेली (कोंडापूर) - कै च्या कै महाग ८. अवर पॅलेस (बंजारा हिल्स, रोड नं १०) शाकाहारीसाठी उत्तम पर्याय : १. चटनीज् (शेजारील बफे टुकार आहे) २. ओहरीज् (मल्टीकसीन) - कै च्या कै महाग

वा! काय यादी झाली आहे. तोंडाला भयंकर पाणी सुटले आहे. =P~ आता आठवड्यातुन एकदा तरी एकेका हॉटेलात जायचा बेत आहे. - संताजी धनाजी

एक आणखी अपडेट करणार का... प्रभात पो. चौ. समोरील, करी ऑन द रूफ (कॉन्टिनेंटल साठी) पुणे. कमला नेहरू पार्क कडून कर्वे रस्त्याला जाताना, घोडके बंधू मिठाई चौकात उजवीकडे वळालं की डाव्या हाताला. वीटकरी रंगाची इमारत आहे. किंवा एस्.एन्.डी.टी कॉलेज कडून 'कल्याण' भेळवाल्याकडून पुढे आलं की 'टी' जंक्शन ला उजवीकडे वळाल्यावर डाव्या बाजूस प्रभात पो. चौ. आहे आणि बरोब्बर त्याच्या समोर उजव्या हाताला 'करी ऑन द रूफ' आहे.

सदाशिव पेठेतल्या " नागपूर " हाटेलची खासीयत म्हणजे इथे समोरासमोर बसुन खाता येत नाही. सगळी माणसे भिन्तीकडे तोंड करुन बैलानी गव्हाणीत आम्बोण खावे तशी भिन्तीकडे तोन्ड करुन खात असतात मुम्बैच्या उकाड्यातही अंगावर शिरशिरी आणणार्‍या थंडीची आठवण येऊन तुमचे गाल आरक्त होत असतील तर याचे आश्चर्य बाळगु नका. त्या उकाड्यातही अंगावर शिरशिरी आणणारी आठवण तुम्ही जवळ बाळगताय. त्या आठवणीला लाख सलाम

आजच पिंपरी चिचवड मधील मालवण समुद्र मध्ये जावुन आलो. मांदेली फ्राय, बोंबील फ्राय, भरलेला पापलेट, सुरमई फ्राय, पापलेट फ्राय आणि कोळंबी भात मागवला होता. अतिशय उत्तम जेवण होते. सोबतीला सोलकढी होतीच :) - संताजी धनाजी

रत्नागिरीत विहार वैभव लॉज व जिल्हा माहिती कार्यालयाजवळ, बंदर रोडला प्रशांत लंच होम आहे. टिपीकल मालवणी जेवणाचा स्वाद घ्यायला उत्तम ठिकाण! उत्तम मासे खायला मिळतात. अस्सल मालवणी सोलकढी कशी असते याचा स्वाद येथे जाऊन घ्यावा, म्हणजे अनेकदा सोलकढीच्या नावाखाली आपण जे काही पितो ते किती फिके आहे याचा अंदाज येतो. आताही मी कल्पनेत प्रशांत मध्ये मासे हादडतो आहे!

वा राव प्रशांत मधले मासे म्हंजी लय बेश्ट बघा

प्रतिसाद थंडावलेला दिसतोय! हॉटेलं संपली की सगळे उपोषण करतायत? हॉटेलं संपली असली तर मला वाटतं खाद्यपदार्थांच्या गाड्या, स्टॉल्स, ठेले , धाबे अजून शिल्लक आहेत. माझ्याकडून काही भर... कराड बसस्थानकासमोर रात्रीच्यावेळी एक आटीव दुधाची हातगाडी लागते. साखर, वेलची घालून आटवून रवाळ झालेले गरमागरम दूध मोठ्या ग्लासात ओतून तो गाडीवाला चमचाभर खवा घालून आपल्या हातात देतो. अशी मस्त चव लागते, की काही विचारू नका. एका वेळी चार ग्लासचा आपला रेकॉर्ड आहे. तो गाडीवालाही कुठून हा दुष्काळग्रस्त आला? अशा नजरेने पहात राहिला होता.

इथे बँगलोर ला कलमी कबाब नावाची चिकन तन्दुरी सारखी मस्त डिश मिळते....हे कबाब खूप सॉफ्ट असतात्..आणि स्पाईसी ही......चव अर्थातच उत्तम....त्यातुन जोडिला बाटली असेल तर चव अजुनच वाढते.हि डीश इथे कुठल्याहि नॉन्-व्हेज होटेल मधे मिळते. पण इथे मी २/३ ठिकाणी चिकन लॉलिपॉप ट्राय केले...चव एकदम बेकार्...आणि आकार पण लहान्.कोनाला बॅगलोर मधली फूड जॉईन्ट्स माहीत आहेत का?

संताजी धनाजी... मुंबईच्या यादीत बांद्रा इथलं सायबा टाका की राव ... मालवणी जेवण, विशेषतः तिसर्‍या मसला अप्रतिअम. नक्की पत्ता तात्या किंवा कुणी अस्सल मत्स्यप्रेमी मुंबईकर देऊ शकेल

'पेनिन्सुला' सायन सर्कलला. चुचु

पुरेपुर कोल्हापुर लै भरि

१.गोमांतक : पोस्टाच्या गल्लीत. ( थाळी झकास) २. विश्व सम्राट व अथीती : मुलुंड (प) ३. निसर्ग : ला.ब. शास्त्री मार्गावर ठाण्यात गेल्यावर्षी लेरीदा / विहंग / सत्कार रेसिसन्सी ही ३ त्रीतारांकीत हॉटेले झालीत. जरूर जावे आशी. बुफे : अनलिमिटेड , नोन वेज रु.२७५ /-

भोपाळ: मांसाहारा साठी: हकिम रेस्टॉरंट (ह्याच्या शाखाही आहेत). शुद्ध शाकाहारी: बापु की कुटिया (दोन्ही रेस्टीरंट्स महाराणा प्रताप चौकात आमोरे सामोरे) दिल्लीत: पॉट पौरी, का के दा होटलः दोन्ही कॅनॉट प्लेस मध्ये सुपर बझार जवळ) दोन्ही मांसाहारी हॉटेल पेशावरी (शाकाहारी), निरुलाज (सामिष) अजमलखाँ रोडवर पो. चौकी जवळ कलकत्ता: कॅमॅक स्ट्रीटवर (रोबिंद्रो शॉदन स्टेशन कडचे टोक) ३-४ फास्ट फूड वाले आहेत. त्यांच्या कडे फक्त रोल्स मिळतात. पोळी किंवा पराठ्यात शाकाहारी व मंसाहारी पदार्थ भरून रोल बनवतात. चवीष्ट मॉछे झोल (फिश करी) खायचा असेल तर कुठल्याही भागातले अतीशय कळकट होटेल शोधावे, तशी चव हाय फाय हॉटेलांत नाही. डमडम विमानतळाजवळ स्टाफ कँटीन बेष्ट. चेन्नई मध्ये: सरवणा भवन: शुद्ध व अप्रतीम शाकाहारी. ह्याची कैमा इडली नावाची डीश बेष्ट (संपूर्ण चेन्नई भर शाखा तसेच परदेशातही काही ठिकाणी शाखा. वसंत भवनः शुद्ध शाकाहारी: संपुर्ण चेन्नईभर शाखा अंज्जापार: खास मध्य तामीळनाडू मधल्या (चेट्टीनाड स्टाईल)मांसाहारी डीशेस मिळतात. सशाची सागुती मिळते. चेन्नईत सर्वत्र शाखा कराईकुडी: खास तामीळ सीफूड (राधाकॄष्ण सालै वर (सवेराहॉटेल जवळ, निलगिरिज हॉटेलच्या समोर) संजय अभ्यंकर http://smabhyan.blogspot.com/

जकार्ता येथे तीन चांगली भारतीय भोजनगृहे आहेतः १. क्वीन्स,"सुंतर" तलावाच्या किनार्‍यावर (आमच्या भाषेत "दानाउ सुंतर") फोन नं. ६५०-९९६९. त्यांचेच थामरिन रोडवरही एक भोजनगृह आहे. २. गणेश, एक संस्कृती (सुदिरमान रोड-सुब्रोतो रोड क्रॉसिंग) फोन नं. ५७१३५६७ ३. जयपूर (रसूना सईद रोड) फोन नं. ०८५८८०९४३०४३ जकार्ताला सुंतर या विभागात भारतियांची वस्ती बरीच आहे. तिथे "मेहफिल" नावाचे छान जेवण मिळणारे पण 'डेकोर' जरा उडिपीस्टाईलचे असलेले छान भोजनगृह आहे. आपण दिलेल्या भोजनगृहांचे फोन नं. दिल्यास उपकार होतील! सुधीर ------------------------ छत्रपती शिवाजी आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर मराठी भाषेतील फलक लागलेच पाहिजेत.

१)हैदराबाद बिर्याणी हाउस्.(फोरम मॉल जवळ) २)दखनी देख्(जयनगर ४ ट साचा)-बिर्याणी कबाब. ३)नंदिनी-जयनगर्/कोरमंगला/.. आंध्र इश्टाईल ४)हळ्ळी माने- ३ छेद-संपिगे मार्ग- मल्लेश्वरम(कन्नड स्टाइल जेवण-रागी मुड्डे/कुंदापुर पत्रोडे मस्त असतात) शिवाय डोस्यांचे २०/२१ प्रकार मिळतात. ५)बेंगळुरुतले world famous- MTR उर्फ मावळ्ळी टिफिन रूम्.लालबागच्या जवळ्. जगातला सर्वात उत्तम डोसा,शिरा,कॉफी इकडे मिळतात. ६) मैय्याज(maiyya's)- जयनगर ४ साचा. अप्रतिम कन्नड शाकाहारी जेवण. ७)विद्यार्थी भवन- गांधी बाजार्-बसवनगुडी(शिरा/डोसा/कॉफी/वडा) ८)उपहार दर्शिनी- DVG Road बसवनगुडी(शेवगे भात्,शिरा,उपमा,सेट डोसा) ९)कॉफी हाउस- MG Road (ब्रेड ऑम्लेट्,कॉफी,बटाटा चिप्स) भेंडी क्ष्^न + य्^न = झ्^न

पुणे-मुंबई जुन्या हायवेवर कासरवाडी (नाशिक फाटा) रेल्वे स्टेशन च्या आधी एक पेट्रोल-पंप आहे त्याच्या शेजारीच आहे हे विकास लंच होम. कोंकणी स्टाइल चे मासे खूप छान मिळतात पण आधी ऑर्डर देऊन जावे लागते. बसायला जागा खूप कमी आहे पण जेवण खूप छान असते. नंबर: ९८५००२९९८०

मारुती मंदीर परिसरात आलं कि अय्यंगार बेकरीजवळचं हॉटेल गोपाळ आणि संगम स्विटमार्ट जवळचं हॉटेल शुभम. दोन्ही भोजनालये माशांसाठी एकदम उत्तम.

नगर रस्त्यावरील विमाननगर-कल्याणी नगर, कोरेगाव पार्क भागाला जवळ काही झणझणीत भोजन स्थळे यलो चिली - कोरेगाव पार्क मधील सातव्या गल्लीच्या टोकावर पाककला विशारद संजीव कपूरचे कबाब लाजबाब. नॉर्दर्न फ्रॉन्टीयर - नगररस्त्यावरील आगाखान पॅलेसच्या जरा पुढे. पेशावरी व अमृतसरच्या कुकडूकूच्या चवीसाठी प्रसिद्ध बारबेक्यू - नगर रोडवरील दास शोरुमच्या मागे - डायनिंग टेबलावर मध्यात शेगडी आणून त्यावर अनेक कबाब भाजायचे व अनेक सॉसेस रंगवून गट्टम करायचे त्यातून भूक राहिली तर नेहमीचे मेनूतील पदार्थांचा आस्वाद घ्यायचा. यासाठी लठ्ठ बिलाची तयारी हवी. आणि दी वेस्टर्न रॉयल टर्फ क्लब हाऊस - सोलापूर हायवेच्यालगत कॅम्पाच्या टोकाला - एका बाजूला घोडे जीव खाऊन पळतायत तर दुसरीकडे काही लोक निराश तर काही एकदम खुष असे चित्र दिसणारे एकटेच स्थळ. रेस कोर्स. तिथली आदब, चव विलायती आवडीची. जवानीतील धाक दाखवणारी, गालभर मिशांची, रुपेरी केसांची मिलिटरीतील व्यक्तिमत्वे बियरचे घुटके घेत, रेसिंगची अंदाजपत्रके काळजीपुर्क वाचताना दिसली, की क्लबला आल्याचे समाधान लाभते व दारुची झिंग काही और येते. पण तेथे आत पाऊल ठेवायला आमच्या सारख्या क्लबची मेंबरशिप असलेल्यांशी सलगी नसेल तर मग कठीण आहे. शशिकांत

अक्षर खूण साठवली आहे.

ह्या लेखाला वाचन खूण केल्या गेली आहे. अजून माहिती येऊ दे . माझ्याकडून जमेल तशी देत जाईन.

पुण्याच्या यादीतील ४० क्रमांकाचे, य॑ज्ञकर्म उपहारगृह, आता दुर्दैवाने बंद झाले आहे. कृपया नोंद घ्यावी.

आणि पूर्णब्रह्म देखील :) मित्रा "जी"द्वय, मोगलांच्या घोड्यांनी तुला पाण्यात बघितलं नसेल तेव्हढं मी तुला येता एक आठवडा प्रत्येक घासात बघणार... पण प्रेमाने बरं का. अर्धवटराव

माहितीबद्धल धन्यवाद, संताजी धनाजी. पिस्ता हाउसचा उल्लेख केल्याशिवाय हैदराबाद मधील हॉटेलांची यादी पूर्ण होणार नाही. १. चारमिनारचे पिस्ता हाउस आणि २. मेहदीपट्टणमचे सर्वी रेस्तरों ही हॉटेले हलीमसाठी (आणि हैदराबादच्या पेटंट चिकन दम बिर्याणीसाठी देखील) प्रसिद्ध आहेत. तथापि, इथे हलीम केवळ रमजानच्या महिन्यातच मिळते. चिकन दम बिर्याणीसाठी माझी प्रथम पसंती केवळ आणि केवळ शाह गौस हॉटेललाच! इथली बिर्याणी खाऊन पहावीच. चारमिनारहून फलक्नुमा पलेस (आता ताज ग्रुपचे फलक्नुमा हॉटेल) कडे जाताना लाल दरवाजाच्या किंचित पुढे असलेले शाह गौस हे हॉटेल पर्यटकांना फारशे माहित नसले तरी, हैदराबादी खवय्यांमध्ये चांगलेच लोकप्रिय आहे. इथे दररोज नाहारी पाया आणि शनिवारी अप्रतीम चिकन नाहारी (निहारी नव्हे!) मिळते. ("ओल्डसिटी" मध्ये असल्यामुळे की काय) या हॉटेलात चकचकीतपणाचा अभाव आहे.

आयला हा लेख कसा काय नजरेतून सुटला??लय लय भारी बगा संताजीधनाजी!!!!!!!!!

"लवंगी मिरची" कोल्हापुरी चिकन आणि मटन थाळी, काळे मटन उत्तमच, पांढरा रस्सा एक नंबर आणि quantity ला सुट्टी नाही. city pride कोथरूड जवळ, गांधी लौंस समोर, seed च्या बिल्डिंग मधेच

बंगलोर मधील काही ठिकाणे: ग्रामीण हॉटेल,रहेजा आर्केड, कोरमंगला. अम्मीज बिर्याणी कोरमंगला. हॉटेल झरोका ,एच एस आर. BBQ आहेच शिव सागर आणि त्याच्या काही ब्रान्चेस मध्ये पण छान मिळते. ९९ डोसा हा पण प्रकार इकडे आल्यावर नक्की ट्राय करायला हवा. मस्तच असतो.तो गाड्यावर मिळतो.एच एस आर मध्ये मेक डी समोर असतो हा गाडा. (मी व्हेज आहे.हि थोडीफार माहितीची ठिकाणे.)

बंगलोर ला.. अल्सूर लेक जवळ, गुरुद्वाराला लागून एक टुकार ( हल्ली बरा केलाय म्हणे !) ढाबा आहे. अफलातून पंजाबी मिळते.. इतरत्र मिळते तसे.. सौदिन्डीयन पंजाबी नाही.. खरेखुरे पंजाबी.. सहस्त्रवेळा चेपले आहे.. शाकाहारी आणि अंडी मिळतात.. मालक पंजाबी आहे . त्याच्या आईच्या हाताला सोन्याची चव आहे.. १९९७ -२००५ मध्ये फारशी गर्दी नसायची .. वैयक्तिक लक्ष असायचे ..

चेंबूरच्या काही प्रसिद्ध उपहार गृहांची माहिती स्टेशन च्या बाहेर आल्यावर प्रसिद्ध पावभाजी साठी सद्गुरू हॉटेल त्याची एक शाखा ५ मिनिटावर बाजूच्या गल्लीत मुंबई महानगर पालिकेच्या कार्यालयाच्या बाजूला आहे. सद्गुरू च्या समोर आंबेडकर गार्डन आहे . तेथे दाक्षिणात्य जेवणासाठी प्रसिद्ध गीता भवन आहे.( राज कपूर येथे डोसा चापायचा यायचा. चेंबूर चे प्रसिद्ध डायमंड गार्डन जवळ सरोज हे जुने प्रसिद्ध दाक्षिणात्य उपहार गृह आहे. चेंबूर ची खाऊ गल्ली म्हणजे सिंधी केंप येथे जामा नावाचे प्रसिद्ध मिष्टान्न भांडार आहे. त्याची गोड बिर्याणी प्रसिद्ध आहे. समोरच स्वस्त आणि मस्त पराठे वाल्याचा धाबा आहे. फाळणी नंतर पंजाबी व सिंधी लोकांनी येथे येऊन आपली खाद्य संस्कृती येथे रुजवली. आहे. सिंधी जेवणासाठी प्रसिद्ध विग रात्रीची मौज मजा करून झाली की सकाळी येथे सिंधी नाश्ता करावयास अनेक वेळा आलो आहे. दाल पकवान ही सिंधी न्याहारी ची खासियत ( हे मुंबई मध्ये नंबर १ आहे ) झकास येथे पितळ्याच्या पेल्यातील खरे ताक प्यायलो की रात्रीची ....... २४ तास मद्यपींचा सेवा करणारा व बिर्याणी साठी प्रसिद्ध असलेला राज बार ही सिंधी केंप ची खासियत मध्य रात्री नंतर राजच्या बाहेर अनेक गाड्या उभ्या राहतात. आणि काळ्या पिशवीतून चढ्या भावाने .......... माझ्या माहितीत अशी २४ तास ग्राहकांच्या सेवेस सज्ज एक राज व दुसरा बार म्हणजे गोकुळ बार जो ताज हॉटेल च्या मागे बडे मिया च्या बाजूला आहे. ताज आणि ओबेराय व हॉटेल मधील तमाम कष्टकरी वर्ग रात्री काम संपले की गोकुळ मध्ये अड्डा जमवतात. मग चर्चा , गॉसिप त्याच बरोबर कुणाला आखतात , क्रुझ वर नोकरी किंवा परदेशी शिकायला जाण्याचे बेत सगळे येथे रंगतात. सिंधी केंप वरून बाहेर पडलो की चेंबूर नाक्याच्या सर्कल जवळ भटांची झणझणीत मिसळ प्रसिद्ध आहे तिचे वैशिष्ट्य म्हणजे सकाळी सहापासून तेथे गर्दी असते. राम प्रहरी ती मुखी पडली की रात्रीची उरली सुरली नशा झटकन खाली येते.

बंगरुळुमध्ये इलेक्ट्रॉनिक शिटी फेज १ मध्ये अय्यर मेस म्हणून एक उत्तम खाणावळ होती (२००६-२००९, आता माहीत नाही :() तिथं सकाळी ८ ते ११ आणि संध्याकाळी ७ ते १० पर्यंत फक्त इडली, रवा इडली, प्लैन (इथं उच्चार असाच कारायचा असतो) डोसा, पोडी डोसा, सेट डोसा आणि उपमा मिळतो. वर्षभर जवळजवळ रोज केळीच्या पानात वाढलेला गरम-गरम उपमा त्यावर सांबार (आणि मी लोणचं मागून घ्यायचो :) ) खात होतो. मी आयुष्यभर रोज हेच खायला तयार आहे. कुणितरी बंगळुरुतल्या खादाडीच्या ठिकांणांनी अपडेटवा रे धागा!

शादाब विसरलात का? हेइदराबादला चारमिनारजवलच आहे.

1. इन्दिरा नगरचे bbq nation बफे महाग आहे पण quality food आहे २. the dhaba: outer ring road, marathalli पासून kartik नगर ला जाणारा road माराथाल्ली पासून 500C बस पकडली तर ती the dhaba चा stop घेते..५ मीन च्या अंतरावर आहे non-veg साठी famous. 3.hydrabadi cuisine: सर्व प्रकारच्या biryani साठी नि non-veg साठी kundalahlli gate पासून whitefield ला जाणार्या रोड वर आहे,shell petrol pump नंतर स्वस्त नि मस्त 4.Biryani zone: कुन्दलहल्लि गेट जवळच, non veg.. माराथाल्ली मध्ये पण एक आहे पण ते जास्त चांगले नाहीये 5. Singhs Punjabi:कुन्दलहल्लि गेट पासून ३ मिनटाच्या अंतरावर आहे.. गेट जवळ असाल तर कुणाला तरी विचारून घ्या non-veg चांगले आहे पण veg बकवास आहे 6.Gowlkonda chimney: मी पहिल्यांदा कलमी कबाब इथे खाल्ले, मस्त आहे, पण महाग आहे रेस्त्रो थोडेसे कुन्दलहल्लि गेट पाशीच 7. मस्त कलंदर : टोटल veg पण जेवण छान आहे. माराथाल्ली नि(कॉस्मोस mall)च्या शेजारी.. खूप साऱ्या शाखा आहेत. 8.राजधानी : फोरम value mall , whitefield बफे ३५० मध्ये मिळतो, टोटल veg . पण रोज एक specilaity थाळी असते,गुजराती, राज्श्तानी नि मराठी पण इतके पदार्थ पानात येतात कि बास.. ऑफिस मधले वेज लोक उपास सोडायला इथेच जातात 9. नंदिनी : इंदिरा नगर चेच, BBQ Nation च्या समोरच आहे.. बाकी cobey सिझ्झ्लेर्स पण छान आहे.. 99 डोसा तर गाड्या वरच तरी करा..

मस्त उप्योगी लीस्ट.

बेंगलोर मधील काही ठिकाणे: चेत्तीयार्स (इंदिरा नगर) तमिळ पद्धतीच्या जेवणासाठी प्रसिध्द चिकन कोत्तू परोठा हा खास वेगळा पदार्थ(चिकन, अंड आणि कोत्तू ही चटणी घालून केलेली फोडणीची पोळी) जर मिळत असेल तर खेकडा सुध्धा must try... मस्त असतो... कूर्ग (इंदिरा नगर) इथे शुक्र-शनि-रवी ला बुफे असतो. खास कुर्गी पद्धतीचे जेवण मिळते. जर पोर्क खात असाल तर इथले पोर्क फ्राय लई म्हणजे लैच भारी! (शाकाहारी लोकांनी जाऊ नये :P... पैसे वाया जातील) MTR (लालबाग जवळ/Forum Mall, Whitefield ) MTR मसाले वाल्याची ही खानावळ. कर्नाटका पद्धतीची थाळी मिळते. भाजी, कोशिंबीर, चटणी, बिसिबेली भात, पोंगल, पुरी/डोसा, डाळवडा, मैसूरपाक, खीर, fruitsalad with icecream, विडा असा भरगच्च मेनू असतो. पण किमान १ तास waiting ची तयारी हवी. लालबाग जवळच्या शाखेत गेल्यास सकाळी लालबाग आणि दुपारी MTR मध्ये जेवून वामकुक्षीसाठी घरी परत असा छान बेत करता येतो. या पेक्षा कोरमंगलाच्या कृष्णा काफे मध्ये कमी गर्दीत चांगले जेवण मिळते म्हणतात...!(इथे मी अजून गेलो नाही) कामत(बसवन्गुडी) ... बसवन्गुडीच्या बुल टेम्पल जवळच हे ठिकाण आहे. इथे मस्त उत्तर कर्नाटका पद्धतीचे जेवण मिळते. त्यामध्ये "ज्वारीची भाकरी वांग्याची भाजी" हे हासिल-ए-मैफिल असते! इथे सुध्धा वीकांत गर्दीचा असू शकतो. पण गर्दीच्या मनोरंजनासाठी कर्नाटकी शास्त्रीय संगीताचा live performance सुरु असतो! विद्यार्थी डोसा (गांधी बझार) इथला डोसा खूप प्रसिध्द आहे म्हणून गेलो होतो... पण आमच्या कोल्हापूरचा लोणी डोसा जर तेलात केला तर कसा लागेल तशी चव होती! :( मूडच गेला राव... (वर लिहिलेले कामत हॉटेल यापासून जवळच आहे... त्यामुळे तुमचाही आमच्यासारखाच मूड गेला तर तो backup option म्हणून ठेवता येईल :) ) अल्सूरचा धाबा इथल्या परोठ्याबद्दल ऐकून गेलो होतो. पण काय खास नाय. पण लस्सी आणि/किंवा ताक must try आहे. नुसते ते पिण्यासाठी तिथे गेलात तरी चालेल. मुळात त्या पेल्याचा आकारच एवढा असतो की पुढे परोठा खायला पंजाबी पिंडच पाहिजे. भोजोहारी मन्ना (कोरमंगला) कृष्णा काफे पासून जरा पुढे गेल्यावर हे ठिकाण आहे. बंगाली पद्धतीचे खाणे ही खासियत! आम्हाला काही खास आवडले नाही. पण तिथे आलेली बाकीची बंगाली मंडळी खाण्यावर ताव मारत होती त्यामुळे कदाचित आम्हाला बंगाली चवच आवडली नसेल असे समजून आम्ही बाहेर पडलो. राजवर्धन (जयनगर) खास मराठी खाणे... साबुदाणा खिचडी, वडापाव, मिसळ, थालीपीठ! कोर्नर होऊस खूप ठिकाणी आहे. लई भारी ice cream आणि sundaes Death By Chocolate आणि Dry Fruit Sundae एकदा तरी खायलाच हवे. आंब्याच्या मोसमात Mango with Cream... कमाल पदार्थ आहे. हायदराबादी हाउस (फोरमजवळ, कोरमंगला) बिर्याणीसाठी प्रसिध्द. पाया सूप पण छान असते. ईदच्या महिन्यात हलीम मिळते. हे चुकवू नका! याशिवाय राहम बिर्याणी सेन्टर(कमनहळ्ली), नंदना, एम्पायर(फेझेर टाऊन), भगिनी, अम्मी इ. ठिकाणच्या बिर्याण्या आहेतच! ओशन ट्रीट(बानसवाडी) मेंगालोरी सी फूड खास करून प्रोन्स घास्सी आणि त्यासोबत अप्पम... क्या बात है! कोकोनट ग्रोव (मारथल्ली) इथेही केरळी सी फूड कमाल भारी मिळायचे. करी मीन आणि boiled rice! मी २ वर्षांपूर्वी त्याजवळ राहायचो तेंव्हा खुपदा गेलो आहे. सध्याची कल्पना नाही. माजेस्टिक जवळच्या कामत मध्ये रागी डोसा आणि व्हीट डोसा देखील मिळतो कधी कधी... वेगळा प्रकार आहे. आणि हो ९९ डोसा तर आहेच!

एक तर मराथल्लि ब्रिज पाशी पन आहे..spice garden शेजारी ..मस्त death by chocolate मिळते तिथे .. Roasted almonds तर माझे favorite आहे

तिथे चिकन राजकुमार संतोषी फुल्ल बाजरीच्या भाकरी बरोबर खाल्ल्याशिवाय तुम्हाला चैन पडता काम नये...

लक्ष्यातच आले नाही...

पुण्यात कोरेगाव पार्कात ५व्या(की ७व्या) गल्लीत कोयला नामक प्युअर हैद्राबादी हॉटेल आहे, नुकताच गेलो होतो तिथे. अ‍ॅम्बियन्स एक नंबर, अगदी नबाबी स्टाईल. जेवणदेखील तसेच. मटका बिर्यानी विशेष मस्त. मडक्यावर कणकेचे आवरण लावलेली बिर्यानी आणि इतर काही डिशेस लय भारी.

पण एखाद्या होटेलचा सविस्तर पत्ता मिळेल काय?? मानलं बुवा!!! समस्त खवय्यांचे तुम्हांस आशिर्वाद............................. एक खवय्या, उम्मि.

जबद्स्त डाटा मिळाला. पुस्तकच काड्तो.... धन्यवाद !!!

हॉटेल नागपूर. टिळक स्मारक मन्दिराकडून पेरुगेट पोलिस चौकीकडे जावे. साधारण शन्भर कदम चालल्यावर (पन्चनामा) डावीकडे हे हॉटेल आहे. हॉटेल ओळखायची खूण म्हणजे इथे भिन्तीकडे तोन्ड करुन जेवणारे लोक दिसतील. आणि बाहेर किमान १०-१५ जण आशाळभूत नजरेने त्यान्च्याकडे पहात असलेले असतील!!!!! पण इथले मटण रस्सा, पुलाव, अ प्र ति म. बिर्याणी अनेक ठिकाणी मिळते पण मटण पुलाव मात्र इथे सुरेख मिळतो. अजून एक खासियत म्हणजे इथला भेजा फ्राय. हे लिहून झाल्यावर तडक हॉटेल नागपूर गाठणार आहे कारण लिहितानाच तोन्डाला पाणी सुटले आहे.

बघा, पुण्यातच ५० ठिकाणे सापडली.:) मुंबई व ठाणे मिळून साधारण २५ हॉटेल्स. पुणेकर लोक किती रसिक व चोखंदळ असतात ह्याचा हा पुरावाच.;) अरे महाराष्ट्रातली इतर ठिकाणे हि येउद्यात रे. अभिज्ञ.

भारतातील लोक खवय्ये समजले जातात. मिपावर यासाठी वेगळे सदरच हवे, उदा. पाककृती, चर्चा, काव्य इत्यादी सारखे. म्हणजे देशातील अथवा जगातील उत्तम खाद्यतिर्थक्षेत्राची यादी कोणालाही विनासायास मिळु शकेल. सरपंचानी विचार करावा.

कॅफे बहार हे आर.टी. सी. क्रॉसला नसून हिमायतनगरजवळ आहे. बिर्यानी वोक्के असते. पत्थर का गोश्त खायचे असेल तर बडे मिया - टँक बंड (हुसन सागर) ट्राय करावे. पाया - इरानी रोटी वगैरे खायचे असेल तर नायगारा - कवाडीगुडा किंवा मदीना... हैदराबादी बिरयानी आणि दख्खन चवींसाठी 'हैदराबाद हाऊस' च्या आता ठिकठिकाणी शाखा सुरू झाल्यात. सर्वच उत्तम! आंध्रा चवीचे मटनबिटन, मासेबिसे (मटन फ्राय मसाला, चापल पुलुसु/ अपोलो फिश) अभिरुची - आरटीसी क्रॉस रोड. तित्तर-बटेर 'फिश लँड'-लकडी - का- पूल कधीकधी मिळतात. मरोळ (गोड्या पाण्यातला मासा) फस्क्लास! ईरानी चाय शौकिन बहार - वाय एम सी ए , सिकंदराबाद येथे जाऊ शकतात. तिथली बिर्यानीसुद्धा लै भारी. पिव्वर शाकाहारी ("तिकडचे चमचेसुद्धा चालत नाहीत आम्हाला!") लोकांनी मिनर्व्हा- हिमायतनगर, पंचरत्न- काचीगुडा आणि अन्नपूर्णा- शंकरमठ इ. ठिकाणे ट्राय करावीत. बाकी आजकाल अप्टाऊन ईटरीज सगळ्या बंजारा हिल्स, ज्युबिली हिल्स परिसरात आहेत. अंगिठी, तबला ही काही प्रसिद्ध नावे. तिकडे खान-पान इ. सोयी आहेत. मेक्सिकन, थाय वगैरे तेथे मिळेल.

१. वाई पाचगणी रस्त्यावर पसरणी घाटाच्या पहिल्या वळणाच्या आधी डाव्या हाताला " हॉटेल सिध्दगिरी " - स्पेश्यालिटी : मटण भाकरी, लिमिटेड डिश असतात म्हणून लवकर जावे. फक्त संध्याकाळी , ( आपली बाटली घेऊन बसायची सोय आहे ), जेवण १नंबर, म्हणून मापात टाकावी. २. हॉटेल तोरणा विहार - वेल्हा - तोरण्याच्या पायथ्याशी, पोलीस स्टेशन शेजारी - कमीत कमी दोन दिवस उ पा शी राहुन नंतर जे वणासाठी जाणे लईईईच्च भारी.

पुण्याच्या जोशीबाईंचे फ्रेंड्स हॉटेल राहिले हो यादीत, तेवढे वाढवून घ्या... जोशीबाईं बनवतात तसा मासा पुण्यात मिळत नाही अशी त्या ठिकाणची ख्याती बर्‍याच वर्षांपासून आहे. बहुतेक फ्रेंड्स नाव आहे हॉटेलचे...फर्ग्युसन कॉलेजजवळ ज्ञानेश्वर पादुका चौकातून पुणे युनिव्हर्सिटीकडे जाताना एका चौकाच्या कॉर्नरलाच आहे ते. त्याच्या पलिकडच्या बाजूलाच भाजीवाल्यांचे गाळे आहेत, ही ओळखायची खूण (मासाप्रेमी) सागर

वरती उल्लेख केल्याप्रमाणे रत्नागिरीतील आमंत्रण हॉटेल एसटी स्टॅँडजवळ नसुन एसटी डेपो(वर्कशॉप) जवळ आहे चोकशी करतेवेळी 'माळनाका' असा उल्लेख करावा आपला रत्नागिरीचा व्यंकु

डोंबिवलीचे "सत्कार" टीळक टॉकीज मागे.. उत्तम मासे आणि भाकरी, शिवाय परवडणारे दर..

जुन्या कोल्हापुरात म्हन्जे पेठांत असाल तर सरळ कुठल्याही घरगुती खानावळीत घुसायचं ..(फक्त बघुन काही खानावळी फक्त शाकाहारी आहेत) चांगलं जेवण मिळनार.. पुण्यात कोल्हापुरी च्या नावखाली जो फक्त लाल तिखट जाळ असनारं फुळुक पाणी देत्यात च्यामारी... चक्कीत जाळ होतो ! (जाळ हा त्यातल्या तिखटा मुळे नाही ). अवो शहरातल्या नवीन भागात ही कीती तरी चांगली हॉटेलं आहेत... ओपेल >>जुना पुणे बेंगलोर रोड तंदुर >> जुना पुणे बेंगलोर रोड अयोध्या >> कावळा नाका राजधानी >> रुईकर कोलनी सायबा >> राजारामपुरी जनता बझार मागे शेतकरी धाबा >> फुलेवाडी पद्मा गेस्ट हाऊस >> धैर्यप्रसाद हॉल शेजारी पर्ल >> सी.बी.एस. जवळ आपला कोल्हापुरी ...बन्ड्या

१. पॅराडाइज - हे पॅराडाइज सर्कल सिकंदराबाद इथे आहे. आर टी सी क्रॉस रोडला नाही. २. चटणीज -- नागार्जुना हिल्स - ज्युबिलीकडून पंजागुट्टाला जाताना डाव्या बाजूला - याहून उत्तम दक्षिण भारतीय हैदराबाद मध्ये नाही. इडली, "स्टीम डोसा", एम एल ए पेसरट्टू ही विशेष खासियत. दक्षिण भारतीय अनलिमिटेड थाळी ही मिळते. ३. चटणीज - शेजारी एक बफे पण आहे जिथे उत्तर व दक्षिण भारतीय असा अनलिमिटेड बफे आहे. असंख्य पदार्थ आणि डेझर्टस. उत्तम आहे. चटणीज पूर्ण शाकाहारी आहे. ४. अंगिठी - केअर हॉस्पिटल समोर -- मासाब टँक कडुन पंजागुट्टा कडे जाताना. जबरदस्त उत्तर भारतीय बफे. वेगवेगळे पण मागवता येतात पण बरंच महाग आहे. शोरबा सही असतो. सामिष निरामिष दोन्ही उत्तम आहे. ५. ओहरीज - बशीर बाग आणि बंजारा हिल्स रोड नं १२ - बेष्ट चायनीज - अतिशय ऑथेन्टिक चायनीज, सुंदर चायनीज सजावट. बांबू राइस ही पोकळ बांबू मध्ये बांबू शूट्स सह केलेली रेसिपी छान आहे. बिर्याणी बफे असतो. हॅवमोर नावाचे त्यांचे आइस्क्रीम आहे. तिथले आइस्क्रीम आणि संडेज ला तोड नाही. ६. व्हेन्यू - नामपल्ली - हैदराबाद स्टेशन समोर क्वालिटी इन रेसिडेन्सी हे प्रसिद्ध ३/४ तारांकित हॉटेल आहे. त्याला जोडलेले रेस्टॉरंट. निजामी पद्धतीचे शाही सामिष पदार्थ. निजामी सजावट आणि रचना मस्त आहे. महाग आहे पण एका डिश मध्ये पदार्थाची क्वांटिटी बरिच येते.

हैदराबाद बिर्याणीसाठी उत्तम पर्याय : १. पॅराडाइज २. बावर्ची शाकाहारी / मांसाहारीसाठी उत्तम पर्याय : १. अंगीठी (बंजारा हिल्स) - दुपारचा बफेही मस्त, महाग पण उत्तम २. बार्बेक्यू नेशन (बंजारा हिल्स) ३. पंजाबी ढाबा (गच्चीबोली-कोंडापूर सिग्नलच्या चौकात) - स्वस्त आणि मस्त ४. मालगुडी (निरनिराळी आऊटलेट्स) ५. बी.जे.एन. (बंजारा हिल्स) ६. ईरानी चाय (ज्युबिली हिल्स, रोड नं १०) ७. हवेली (कोंडापूर) - कै च्या कै महाग ८. अवर पॅलेस (बंजारा हिल्स, रोड नं १०) शाकाहारीसाठी उत्तम पर्याय : १. चटनीज् (शेजारील बफे टुकार आहे) २. ओहरीज् (मल्टीकसीन) - कै च्या कै महाग

वा! काय यादी झाली आहे. तोंडाला भयंकर पाणी सुटले आहे. =P~ आता आठवड्यातुन एकदा तरी एकेका हॉटेलात जायचा बेत आहे. - संताजी धनाजी

एक आणखी अपडेट करणार का... प्रभात पो. चौ. समोरील, करी ऑन द रूफ (कॉन्टिनेंटल साठी) पुणे. कमला नेहरू पार्क कडून कर्वे रस्त्याला जाताना, घोडके बंधू मिठाई चौकात उजवीकडे वळालं की डाव्या हाताला. वीटकरी रंगाची इमारत आहे. किंवा एस्.एन्.डी.टी कॉलेज कडून 'कल्याण' भेळवाल्याकडून पुढे आलं की 'टी' जंक्शन ला उजवीकडे वळाल्यावर डाव्या बाजूस प्रभात पो. चौ. आहे आणि बरोब्बर त्याच्या समोर उजव्या हाताला 'करी ऑन द रूफ' आहे.

सदाशिव पेठेतल्या " नागपूर " हाटेलची खासीयत म्हणजे इथे समोरासमोर बसुन खाता येत नाही. सगळी माणसे भिन्तीकडे तोंड करुन बैलानी गव्हाणीत आम्बोण खावे तशी भिन्तीकडे तोन्ड करुन खात असतात मुम्बैच्या उकाड्यातही अंगावर शिरशिरी आणणार्‍या थंडीची आठवण येऊन तुमचे गाल आरक्त होत असतील तर याचे आश्चर्य बाळगु नका. त्या उकाड्यातही अंगावर शिरशिरी आणणारी आठवण तुम्ही जवळ बाळगताय. त्या आठवणीला लाख सलाम

आजच पिंपरी चिचवड मधील मालवण समुद्र मध्ये जावुन आलो. मांदेली फ्राय, बोंबील फ्राय, भरलेला पापलेट, सुरमई फ्राय, पापलेट फ्राय आणि कोळंबी भात मागवला होता. अतिशय उत्तम जेवण होते. सोबतीला सोलकढी होतीच :) - संताजी धनाजी

रत्नागिरीत विहार वैभव लॉज व जिल्हा माहिती कार्यालयाजवळ, बंदर रोडला प्रशांत लंच होम आहे. टिपीकल मालवणी जेवणाचा स्वाद घ्यायला उत्तम ठिकाण! उत्तम मासे खायला मिळतात. अस्सल मालवणी सोलकढी कशी असते याचा स्वाद येथे जाऊन घ्यावा, म्हणजे अनेकदा सोलकढीच्या नावाखाली आपण जे काही पितो ते किती फिके आहे याचा अंदाज येतो. आताही मी कल्पनेत प्रशांत मध्ये मासे हादडतो आहे!

वा राव प्रशांत मधले मासे म्हंजी लय बेश्ट बघा

प्रतिसाद थंडावलेला दिसतोय! हॉटेलं संपली की सगळे उपोषण करतायत? हॉटेलं संपली असली तर मला वाटतं खाद्यपदार्थांच्या गाड्या, स्टॉल्स, ठेले , धाबे अजून शिल्लक आहेत. माझ्याकडून काही भर... कराड बसस्थानकासमोर रात्रीच्यावेळी एक आटीव दुधाची हातगाडी लागते. साखर, वेलची घालून आटवून रवाळ झालेले गरमागरम दूध मोठ्या ग्लासात ओतून तो गाडीवाला चमचाभर खवा घालून आपल्या हातात देतो. अशी मस्त चव लागते, की काही विचारू नका. एका वेळी चार ग्लासचा आपला रेकॉर्ड आहे. तो गाडीवालाही कुठून हा दुष्काळग्रस्त आला? अशा नजरेने पहात राहिला होता.

इथे बँगलोर ला कलमी कबाब नावाची चिकन तन्दुरी सारखी मस्त डिश मिळते....हे कबाब खूप सॉफ्ट असतात्..आणि स्पाईसी ही......चव अर्थातच उत्तम....त्यातुन जोडिला बाटली असेल तर चव अजुनच वाढते.हि डीश इथे कुठल्याहि नॉन्-व्हेज होटेल मधे मिळते. पण इथे मी २/३ ठिकाणी चिकन लॉलिपॉप ट्राय केले...चव एकदम बेकार्...आणि आकार पण लहान्.कोनाला बॅगलोर मधली फूड जॉईन्ट्स माहीत आहेत का?

संताजी धनाजी... मुंबईच्या यादीत बांद्रा इथलं सायबा टाका की राव ... मालवणी जेवण, विशेषतः तिसर्‍या मसला अप्रतिअम. नक्की पत्ता तात्या किंवा कुणी अस्सल मत्स्यप्रेमी मुंबईकर देऊ शकेल

'पेनिन्सुला' सायन सर्कलला. चुचु

पुरेपुर कोल्हापुर लै भरि

१.गोमांतक : पोस्टाच्या गल्लीत. ( थाळी झकास) २. विश्व सम्राट व अथीती : मुलुंड (प) ३. निसर्ग : ला.ब. शास्त्री मार्गावर ठाण्यात गेल्यावर्षी लेरीदा / विहंग / सत्कार रेसिसन्सी ही ३ त्रीतारांकीत हॉटेले झालीत. जरूर जावे आशी. बुफे : अनलिमिटेड , नोन वेज रु.२७५ /-

भोपाळ: मांसाहारा साठी: हकिम रेस्टॉरंट (ह्याच्या शाखाही आहेत). शुद्ध शाकाहारी: बापु की कुटिया (दोन्ही रेस्टीरंट्स महाराणा प्रताप चौकात आमोरे सामोरे) दिल्लीत: पॉट पौरी, का के दा होटलः दोन्ही कॅनॉट प्लेस मध्ये सुपर बझार जवळ) दोन्ही मांसाहारी हॉटेल पेशावरी (शाकाहारी), निरुलाज (सामिष) अजमलखाँ रोडवर पो. चौकी जवळ कलकत्ता: कॅमॅक स्ट्रीटवर (रोबिंद्रो शॉदन स्टेशन कडचे टोक) ३-४ फास्ट फूड वाले आहेत. त्यांच्या कडे फक्त रोल्स मिळतात. पोळी किंवा पराठ्यात शाकाहारी व मंसाहारी पदार्थ भरून रोल बनवतात. चवीष्ट मॉछे झोल (फिश करी) खायचा असेल तर कुठल्याही भागातले अतीशय कळकट होटेल शोधावे, तशी चव हाय फाय हॉटेलांत नाही. डमडम विमानतळाजवळ स्टाफ कँटीन बेष्ट. चेन्नई मध्ये: सरवणा भवन: शुद्ध व अप्रतीम शाकाहारी. ह्याची कैमा इडली नावाची डीश बेष्ट (संपूर्ण चेन्नई भर शाखा तसेच परदेशातही काही ठिकाणी शाखा. वसंत भवनः शुद्ध शाकाहारी: संपुर्ण चेन्नईभर शाखा अंज्जापार: खास मध्य तामीळनाडू मधल्या (चेट्टीनाड स्टाईल)मांसाहारी डीशेस मिळतात. सशाची सागुती मिळते. चेन्नईत सर्वत्र शाखा कराईकुडी: खास तामीळ सीफूड (राधाकॄष्ण सालै वर (सवेराहॉटेल जवळ, निलगिरिज हॉटेलच्या समोर) संजय अभ्यंकर http://smabhyan.blogspot.com/

जकार्ता येथे तीन चांगली भारतीय भोजनगृहे आहेतः १. क्वीन्स,"सुंतर" तलावाच्या किनार्‍यावर (आमच्या भाषेत "दानाउ सुंतर") फोन नं. ६५०-९९६९. त्यांचेच थामरिन रोडवरही एक भोजनगृह आहे. २. गणेश, एक संस्कृती (सुदिरमान रोड-सुब्रोतो रोड क्रॉसिंग) फोन नं. ५७१३५६७ ३. जयपूर (रसूना सईद रोड) फोन नं. ०८५८८०९४३०४३ जकार्ताला सुंतर या विभागात भारतियांची वस्ती बरीच आहे. तिथे "मेहफिल" नावाचे छान जेवण मिळणारे पण 'डेकोर' जरा उडिपीस्टाईलचे असलेले छान भोजनगृह आहे. आपण दिलेल्या भोजनगृहांचे फोन नं. दिल्यास उपकार होतील! सुधीर ------------------------ छत्रपती शिवाजी आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर मराठी भाषेतील फलक लागलेच पाहिजेत.

१)हैदराबाद बिर्याणी हाउस्.(फोरम मॉल जवळ) २)दखनी देख्(जयनगर ४ ट साचा)-बिर्याणी कबाब. ३)नंदिनी-जयनगर्/कोरमंगला/.. आंध्र इश्टाईल ४)हळ्ळी माने- ३ छेद-संपिगे मार्ग- मल्लेश्वरम(कन्नड स्टाइल जेवण-रागी मुड्डे/कुंदापुर पत्रोडे मस्त असतात) शिवाय डोस्यांचे २०/२१ प्रकार मिळतात. ५)बेंगळुरुतले world famous- MTR उर्फ मावळ्ळी टिफिन रूम्.लालबागच्या जवळ्. जगातला सर्वात उत्तम डोसा,शिरा,कॉफी इकडे मिळतात. ६) मैय्याज(maiyya's)- जयनगर ४ साचा. अप्रतिम कन्नड शाकाहारी जेवण. ७)विद्यार्थी भवन- गांधी बाजार्-बसवनगुडी(शिरा/डोसा/कॉफी/वडा) ८)उपहार दर्शिनी- DVG Road बसवनगुडी(शेवगे भात्,शिरा,उपमा,सेट डोसा) ९)कॉफी हाउस- MG Road (ब्रेड ऑम्लेट्,कॉफी,बटाटा चिप्स) भेंडी क्ष्^न + य्^न = झ्^न

पुणे-मुंबई जुन्या हायवेवर कासरवाडी (नाशिक फाटा) रेल्वे स्टेशन च्या आधी एक पेट्रोल-पंप आहे त्याच्या शेजारीच आहे हे विकास लंच होम. कोंकणी स्टाइल चे मासे खूप छान मिळतात पण आधी ऑर्डर देऊन जावे लागते. बसायला जागा खूप कमी आहे पण जेवण खूप छान असते. नंबर: ९८५००२९९८०

मारुती मंदीर परिसरात आलं कि अय्यंगार बेकरीजवळचं हॉटेल गोपाळ आणि संगम स्विटमार्ट जवळचं हॉटेल शुभम. दोन्ही भोजनालये माशांसाठी एकदम उत्तम.

नगर रस्त्यावरील विमाननगर-कल्याणी नगर, कोरेगाव पार्क भागाला जवळ काही झणझणीत भोजन स्थळे यलो चिली - कोरेगाव पार्क मधील सातव्या गल्लीच्या टोकावर पाककला विशारद संजीव कपूरचे कबाब लाजबाब. नॉर्दर्न फ्रॉन्टीयर - नगररस्त्यावरील आगाखान पॅलेसच्या जरा पुढे. पेशावरी व अमृतसरच्या कुकडूकूच्या चवीसाठी प्रसिद्ध बारबेक्यू - नगर रोडवरील दास शोरुमच्या मागे - डायनिंग टेबलावर मध्यात शेगडी आणून त्यावर अनेक कबाब भाजायचे व अनेक सॉसेस रंगवून गट्टम करायचे त्यातून भूक राहिली तर नेहमीचे मेनूतील पदार्थांचा आस्वाद घ्यायचा. यासाठी लठ्ठ बिलाची तयारी हवी. आणि दी वेस्टर्न रॉयल टर्फ क्लब हाऊस - सोलापूर हायवेच्यालगत कॅम्पाच्या टोकाला - एका बाजूला घोडे जीव खाऊन पळतायत तर दुसरीकडे काही लोक निराश तर काही एकदम खुष असे चित्र दिसणारे एकटेच स्थळ. रेस कोर्स. तिथली आदब, चव विलायती आवडीची. जवानीतील धाक दाखवणारी, गालभर मिशांची, रुपेरी केसांची मिलिटरीतील व्यक्तिमत्वे बियरचे घुटके घेत, रेसिंगची अंदाजपत्रके काळजीपुर्क वाचताना दिसली, की क्लबला आल्याचे समाधान लाभते व दारुची झिंग काही और येते. पण तेथे आत पाऊल ठेवायला आमच्या सारख्या क्लबची मेंबरशिप असलेल्यांशी सलगी नसेल तर मग कठीण आहे. शशिकांत

अक्षर खूण साठवली आहे.

ह्या लेखाला वाचन खूण केल्या गेली आहे. अजून माहिती येऊ दे . माझ्याकडून जमेल तशी देत जाईन.

पुण्याच्या यादीतील ४० क्रमांकाचे, य॑ज्ञकर्म उपहारगृह, आता दुर्दैवाने बंद झाले आहे. कृपया नोंद घ्यावी.

आणि पूर्णब्रह्म देखील :) मित्रा "जी"द्वय, मोगलांच्या घोड्यांनी तुला पाण्यात बघितलं नसेल तेव्हढं मी तुला येता एक आठवडा प्रत्येक घासात बघणार... पण प्रेमाने बरं का. अर्धवटराव

माहितीबद्धल धन्यवाद, संताजी धनाजी. पिस्ता हाउसचा उल्लेख केल्याशिवाय हैदराबाद मधील हॉटेलांची यादी पूर्ण होणार नाही. १. चारमिनारचे पिस्ता हाउस आणि २. मेहदीपट्टणमचे सर्वी रेस्तरों ही हॉटेले हलीमसाठी (आणि हैदराबादच्या पेटंट चिकन दम बिर्याणीसाठी देखील) प्रसिद्ध आहेत. तथापि, इथे हलीम केवळ रमजानच्या महिन्यातच मिळते. चिकन दम बिर्याणीसाठी माझी प्रथम पसंती केवळ आणि केवळ शाह गौस हॉटेललाच! इथली बिर्याणी खाऊन पहावीच. चारमिनारहून फलक्नुमा पलेस (आता ताज ग्रुपचे फलक्नुमा हॉटेल) कडे जाताना लाल दरवाजाच्या किंचित पुढे असलेले शाह गौस हे हॉटेल पर्यटकांना फारशे माहित नसले तरी, हैदराबादी खवय्यांमध्ये चांगलेच लोकप्रिय आहे. इथे दररोज नाहारी पाया आणि शनिवारी अप्रतीम चिकन नाहारी (निहारी नव्हे!) मिळते. ("ओल्डसिटी" मध्ये असल्यामुळे की काय) या हॉटेलात चकचकीतपणाचा अभाव आहे.

आयला हा लेख कसा काय नजरेतून सुटला??लय लय भारी बगा संताजीधनाजी!!!!!!!!!

"लवंगी मिरची" कोल्हापुरी चिकन आणि मटन थाळी, काळे मटन उत्तमच, पांढरा रस्सा एक नंबर आणि quantity ला सुट्टी नाही. city pride कोथरूड जवळ, गांधी लौंस समोर, seed च्या बिल्डिंग मधेच

बंगलोर मधील काही ठिकाणे: ग्रामीण हॉटेल,रहेजा आर्केड, कोरमंगला. अम्मीज बिर्याणी कोरमंगला. हॉटेल झरोका ,एच एस आर. BBQ आहेच शिव सागर आणि त्याच्या काही ब्रान्चेस मध्ये पण छान मिळते. ९९ डोसा हा पण प्रकार इकडे आल्यावर नक्की ट्राय करायला हवा. मस्तच असतो.तो गाड्यावर मिळतो.एच एस आर मध्ये मेक डी समोर असतो हा गाडा. (मी व्हेज आहे.हि थोडीफार माहितीची ठिकाणे.)

बंगलोर ला.. अल्सूर लेक जवळ, गुरुद्वाराला लागून एक टुकार ( हल्ली बरा केलाय म्हणे !) ढाबा आहे. अफलातून पंजाबी मिळते.. इतरत्र मिळते तसे.. सौदिन्डीयन पंजाबी नाही.. खरेखुरे पंजाबी.. सहस्त्रवेळा चेपले आहे.. शाकाहारी आणि अंडी मिळतात.. मालक पंजाबी आहे . त्याच्या आईच्या हाताला सोन्याची चव आहे.. १९९७ -२००५ मध्ये फारशी गर्दी नसायची .. वैयक्तिक लक्ष असायचे ..

चेंबूरच्या काही प्रसिद्ध उपहार गृहांची माहिती स्टेशन च्या बाहेर आल्यावर प्रसिद्ध पावभाजी साठी सद्गुरू हॉटेल त्याची एक शाखा ५ मिनिटावर बाजूच्या गल्लीत मुंबई महानगर पालिकेच्या कार्यालयाच्या बाजूला आहे. सद्गुरू च्या समोर आंबेडकर गार्डन आहे . तेथे दाक्षिणात्य जेवणासाठी प्रसिद्ध गीता भवन आहे.( राज कपूर येथे डोसा चापायचा यायचा. चेंबूर चे प्रसिद्ध डायमंड गार्डन जवळ सरोज हे जुने प्रसिद्ध दाक्षिणात्य उपहार गृह आहे. चेंबूर ची खाऊ गल्ली म्हणजे सिंधी केंप येथे जामा नावाचे प्रसिद्ध मिष्टान्न भांडार आहे. त्याची गोड बिर्याणी प्रसिद्ध आहे. समोरच स्वस्त आणि मस्त पराठे वाल्याचा धाबा आहे. फाळणी नंतर पंजाबी व सिंधी लोकांनी येथे येऊन आपली खाद्य संस्कृती येथे रुजवली. आहे. सिंधी जेवणासाठी प्रसिद्ध विग रात्रीची मौज मजा करून झाली की सकाळी येथे सिंधी नाश्ता करावयास अनेक वेळा आलो आहे. दाल पकवान ही सिंधी न्याहारी ची खासियत ( हे मुंबई मध्ये नंबर १ आहे ) झकास येथे पितळ्याच्या पेल्यातील खरे ताक प्यायलो की रात्रीची ....... २४ तास मद्यपींचा सेवा करणारा व बिर्याणी साठी प्रसिद्ध असलेला राज बार ही सिंधी केंप ची खासियत मध्य रात्री नंतर राजच्या बाहेर अनेक गाड्या उभ्या राहतात. आणि काळ्या पिशवीतून चढ्या भावाने .......... माझ्या माहितीत अशी २४ तास ग्राहकांच्या सेवेस सज्ज एक राज व दुसरा बार म्हणजे गोकुळ बार जो ताज हॉटेल च्या मागे बडे मिया च्या बाजूला आहे. ताज आणि ओबेराय व हॉटेल मधील तमाम कष्टकरी वर्ग रात्री काम संपले की गोकुळ मध्ये अड्डा जमवतात. मग चर्चा , गॉसिप त्याच बरोबर कुणाला आखतात , क्रुझ वर नोकरी किंवा परदेशी शिकायला जाण्याचे बेत सगळे येथे रंगतात. सिंधी केंप वरून बाहेर पडलो की चेंबूर नाक्याच्या सर्कल जवळ भटांची झणझणीत मिसळ प्रसिद्ध आहे तिचे वैशिष्ट्य म्हणजे सकाळी सहापासून तेथे गर्दी असते. राम प्रहरी ती मुखी पडली की रात्रीची उरली सुरली नशा झटकन खाली येते.

बंगरुळुमध्ये इलेक्ट्रॉनिक शिटी फेज १ मध्ये अय्यर मेस म्हणून एक उत्तम खाणावळ होती (२००६-२००९, आता माहीत नाही :() तिथं सकाळी ८ ते ११ आणि संध्याकाळी ७ ते १० पर्यंत फक्त इडली, रवा इडली, प्लैन (इथं उच्चार असाच कारायचा असतो) डोसा, पोडी डोसा, सेट डोसा आणि उपमा मिळतो. वर्षभर जवळजवळ रोज केळीच्या पानात वाढलेला गरम-गरम उपमा त्यावर सांबार (आणि मी लोणचं मागून घ्यायचो :) ) खात होतो. मी आयुष्यभर रोज हेच खायला तयार आहे. कुणितरी बंगळुरुतल्या खादाडीच्या ठिकांणांनी अपडेटवा रे धागा!

शादाब विसरलात का? हेइदराबादला चारमिनारजवलच आहे.

1. इन्दिरा नगरचे bbq nation बफे महाग आहे पण quality food आहे २. the dhaba: outer ring road, marathalli पासून kartik नगर ला जाणारा road माराथाल्ली पासून 500C बस पकडली तर ती the dhaba चा stop घेते..५ मीन च्या अंतरावर आहे non-veg साठी famous. 3.hydrabadi cuisine: सर्व प्रकारच्या biryani साठी नि non-veg साठी kundalahlli gate पासून whitefield ला जाणार्या रोड वर आहे,shell petrol pump नंतर स्वस्त नि मस्त 4.Biryani zone: कुन्दलहल्लि गेट जवळच, non veg.. माराथाल्ली मध्ये पण एक आहे पण ते जास्त चांगले नाहीये 5. Singhs Punjabi:कुन्दलहल्लि गेट पासून ३ मिनटाच्या अंतरावर आहे.. गेट जवळ असाल तर कुणाला तरी विचारून घ्या non-veg चांगले आहे पण veg बकवास आहे 6.Gowlkonda chimney: मी पहिल्यांदा कलमी कबाब इथे खाल्ले, मस्त आहे, पण महाग आहे रेस्त्रो थोडेसे कुन्दलहल्लि गेट पाशीच 7. मस्त कलंदर : टोटल veg पण जेवण छान आहे. माराथाल्ली नि(कॉस्मोस mall)च्या शेजारी.. खूप साऱ्या शाखा आहेत. 8.राजधानी : फोरम value mall , whitefield बफे ३५० मध्ये मिळतो, टोटल veg . पण रोज एक specilaity थाळी असते,गुजराती, राज्श्तानी नि मराठी पण इतके पदार्थ पानात येतात कि बास.. ऑफिस मधले वेज लोक उपास सोडायला इथेच जातात 9. नंदिनी : इंदिरा नगर चेच, BBQ Nation च्या समोरच आहे.. बाकी cobey सिझ्झ्लेर्स पण छान आहे.. 99 डोसा तर गाड्या वरच तरी करा..

मस्त उप्योगी लीस्ट.

बेंगलोर मधील काही ठिकाणे: चेत्तीयार्स (इंदिरा नगर) तमिळ पद्धतीच्या जेवणासाठी प्रसिध्द चिकन कोत्तू परोठा हा खास वेगळा पदार्थ(चिकन, अंड आणि कोत्तू ही चटणी घालून केलेली फोडणीची पोळी) जर मिळत असेल तर खेकडा सुध्धा must try... मस्त असतो... कूर्ग (इंदिरा नगर) इथे शुक्र-शनि-रवी ला बुफे असतो. खास कुर्गी पद्धतीचे जेवण मिळते. जर पोर्क खात असाल तर इथले पोर्क फ्राय लई म्हणजे लैच भारी! (शाकाहारी लोकांनी जाऊ नये :P... पैसे वाया जातील) MTR (लालबाग जवळ/Forum Mall, Whitefield ) MTR मसाले वाल्याची ही खानावळ. कर्नाटका पद्धतीची थाळी मिळते. भाजी, कोशिंबीर, चटणी, बिसिबेली भात, पोंगल, पुरी/डोसा, डाळवडा, मैसूरपाक, खीर, fruitsalad with icecream, विडा असा भरगच्च मेनू असतो. पण किमान १ तास waiting ची तयारी हवी. लालबाग जवळच्या शाखेत गेल्यास सकाळी लालबाग आणि दुपारी MTR मध्ये जेवून वामकुक्षीसाठी घरी परत असा छान बेत करता येतो. या पेक्षा कोरमंगलाच्या कृष्णा काफे मध्ये कमी गर्दीत चांगले जेवण मिळते म्हणतात...!(इथे मी अजून गेलो नाही) कामत(बसवन्गुडी) ... बसवन्गुडीच्या बुल टेम्पल जवळच हे ठिकाण आहे. इथे मस्त उत्तर कर्नाटका पद्धतीचे जेवण मिळते. त्यामध्ये "ज्वारीची भाकरी वांग्याची भाजी" हे हासिल-ए-मैफिल असते! इथे सुध्धा वीकांत गर्दीचा असू शकतो. पण गर्दीच्या मनोरंजनासाठी कर्नाटकी शास्त्रीय संगीताचा live performance सुरु असतो! विद्यार्थी डोसा (गांधी बझार) इथला डोसा खूप प्रसिध्द आहे म्हणून गेलो होतो... पण आमच्या कोल्हापूरचा लोणी डोसा जर तेलात केला तर कसा लागेल तशी चव होती! :( मूडच गेला राव... (वर लिहिलेले कामत हॉटेल यापासून जवळच आहे... त्यामुळे तुमचाही आमच्यासारखाच मूड गेला तर तो backup option म्हणून ठेवता येईल :) ) अल्सूरचा धाबा इथल्या परोठ्याबद्दल ऐकून गेलो होतो. पण काय खास नाय. पण लस्सी आणि/किंवा ताक must try आहे. नुसते ते पिण्यासाठी तिथे गेलात तरी चालेल. मुळात त्या पेल्याचा आकारच एवढा असतो की पुढे परोठा खायला पंजाबी पिंडच पाहिजे. भोजोहारी मन्ना (कोरमंगला) कृष्णा काफे पासून जरा पुढे गेल्यावर हे ठिकाण आहे. बंगाली पद्धतीचे खाणे ही खासियत! आम्हाला काही खास आवडले नाही. पण तिथे आलेली बाकीची बंगाली मंडळी खाण्यावर ताव मारत होती त्यामुळे कदाचित आम्हाला बंगाली चवच आवडली नसेल असे समजून आम्ही बाहेर पडलो. राजवर्धन (जयनगर) खास मराठी खाणे... साबुदाणा खिचडी, वडापाव, मिसळ, थालीपीठ! कोर्नर होऊस खूप ठिकाणी आहे. लई भारी ice cream आणि sundaes Death By Chocolate आणि Dry Fruit Sundae एकदा तरी खायलाच हवे. आंब्याच्या मोसमात Mango with Cream... कमाल पदार्थ आहे. हायदराबादी हाउस (फोरमजवळ, कोरमंगला) बिर्याणीसाठी प्रसिध्द. पाया सूप पण छान असते. ईदच्या महिन्यात हलीम मिळते. हे चुकवू नका! याशिवाय राहम बिर्याणी सेन्टर(कमनहळ्ली), नंदना, एम्पायर(फेझेर टाऊन), भगिनी, अम्मी इ. ठिकाणच्या बिर्याण्या आहेतच! ओशन ट्रीट(बानसवाडी) मेंगालोरी सी फूड खास करून प्रोन्स घास्सी आणि त्यासोबत अप्पम... क्या बात है! कोकोनट ग्रोव (मारथल्ली) इथेही केरळी सी फूड कमाल भारी मिळायचे. करी मीन आणि boiled rice! मी २ वर्षांपूर्वी त्याजवळ राहायचो तेंव्हा खुपदा गेलो आहे. सध्याची कल्पना नाही. माजेस्टिक जवळच्या कामत मध्ये रागी डोसा आणि व्हीट डोसा देखील मिळतो कधी कधी... वेगळा प्रकार आहे. आणि हो ९९ डोसा तर आहेच!

एक तर मराथल्लि ब्रिज पाशी पन आहे..spice garden शेजारी ..मस्त death by chocolate मिळते तिथे .. Roasted almonds तर माझे favorite आहे

तिथे चिकन राजकुमार संतोषी फुल्ल बाजरीच्या भाकरी बरोबर खाल्ल्याशिवाय तुम्हाला चैन पडता काम नये...

लक्ष्यातच आले नाही...

पुण्यात कोरेगाव पार्कात ५व्या(की ७व्या) गल्लीत कोयला नामक प्युअर हैद्राबादी हॉटेल आहे, नुकताच गेलो होतो तिथे. अ‍ॅम्बियन्स एक नंबर, अगदी नबाबी स्टाईल. जेवणदेखील तसेच. मटका बिर्यानी विशेष मस्त. मडक्यावर कणकेचे आवरण लावलेली बिर्यानी आणि इतर काही डिशेस लय भारी.

वर्षा, सुरेखच परिचय करून दिलास ह्या लघुपटाचा. बघायला नक्कीच आवदेल, भारतात कुठे मिळू शकेल ह्याची डी. व्ही. डी. ?

मस्त! पाहिला आहे हा लघुपट,माझ्याही आठवणी ताज्या केल्यास वर्षा. स्वाती

हा माहीतीपट नितांत सुंदर होता. ह्याच दिग्दर्शकाचा गॉड्स मस्ट बी क्रेझी देखील सुंदर चित्रपट. लेख आवडला. धन्यवाद वर्षाताई.

ह्याचे नाव व कुठे उपलब्द होईल? जरा माहिती द्या. वेताळ

चित्रपटाचं नाव 'Animals are beautiful people' मला आठवतंय त्यानुसार मी पाहिला होता लहानपणी तेव्हा त्याचं नाव 'Beautiful people' इतकंच होतं भारतात हा लघुपट कुठे मिळेल कल्पना नाही. मी इथे (अमेरिकेत) Blockbuster videosकडून मागवला होता. तसा Amazon.comवरही उपलब्ध आहेच.

एका सुंदर चित्रपटाची आठवण ताजी केल्या बद्दल धन्यवाद. लहानपणी अर्धवट पाहिला होता. आता युट्यूब वर काही क्लिप्स आहेत तेवढ्याच पाहिल्या. पूर्ण बघायचा आहेच. बिपिन कार्यकर्ते

शोधते आता ऍमेझॉनवर..

मी अनेक वेळा हा लघुपट बघितला आहे. मला हा लघुपट अतिशय आवडतो. ह्यामध्ये दुष्काळात जेव्हा जंगलातलं पाणी संपलेलं असतं, तेव्हा आदिवासी बबुनच्या मदतीने पाण्याचा शोध घेतात, कारण प्राण्यांना नक्की माहित असतं, की जंगलात थोडफार शिल्लक असलेल पाण्याच ठिकाण नक्की कुठे आहे - हा एक प्रसंग फारच सुंदर दाखवलाय.

वाहवा.. सुंदर लेख! आता शोधावे लागेल, लघुपट कुठे मिळतो ते. अवांतरः तसे मिपावर असे कामाला लावणारे बरेच विषय असतात.. मागे पुस्तकांबद्दल माहिती गोळा होत होती, मग छंदोबद्ध कविता सुरु झाल्यात, आता हा लघुपट! जरा इकडे-तिकडे हलु देत नाहीत. :) (मिपाचा फ्यॅन)मुमुक्षु

मस्त ! हा चित्रपट खरंच सुंदर आहे. मी लहानपणी पाहिला आहे आणि गेल्या आठवड्यात परत एकदा पाहिला. तुम्ही दिलेली संगीत आणि नॅरेशनला दिलेली दाद अगदी योग्यच आहे. फार सुंदर चित्रपट आहे. अवांतर २ बद्दल - तो एन जी सीचा भाग मलासुद्धा आठवतो आहे. जगात होणार्‍या या रोजच्या घटना सेकंदाच्या सुक्ष्म भागात घडताना स्पष्टपणे टिपणार्‍या कॅमेर्‍यांच्या सहाय्याने दाखवलेल्या होत्या. फार उत्तम भाग होता तो. -- लिखाळ.

मी नाही पाहीला हा चित्रपट.. आता मागवते ब्लॉकबस्टर मधून.. सांगितल्या बद्दल धन्यवाद गं वर्षा! वर्णन वाचून कधी पाहतीय मी पिक्चर असं झालं! :) http://bhagyashreee.blogspot.com/

यानिमित्ताने सगळ्यांनी तुम्हाला आवडलेल्या अश्या वाईल्ड लाईफ/नेचर संबंधित चित्रपट/लघुपट/सिरीयल्स सुचवाव्यात. शिवाय पुस्तकंही. मला शिकारकथा आवडतात. निसर्गसेवकचा अभिजात हा माझा पर्यावरणविषयक आवडता अंक आहे. शिवाय चितमपल्लींची पुस्तकंही आवडली आहेत. तुमचीही आवड सांगा.

’Animals are beautiful people'! आता बघायला हवा

वर्षा, सुरेखच परिचय करून दिलास ह्या लघुपटाचा. बघायला नक्कीच आवदेल, भारतात कुठे मिळू शकेल ह्याची डी. व्ही. डी. ?

मस्त! पाहिला आहे हा लघुपट,माझ्याही आठवणी ताज्या केल्यास वर्षा. स्वाती

हा माहीतीपट नितांत सुंदर होता. ह्याच दिग्दर्शकाचा गॉड्स मस्ट बी क्रेझी देखील सुंदर चित्रपट. लेख आवडला. धन्यवाद वर्षाताई.

ह्याचे नाव व कुठे उपलब्द होईल? जरा माहिती द्या. वेताळ

चित्रपटाचं नाव 'Animals are beautiful people' मला आठवतंय त्यानुसार मी पाहिला होता लहानपणी तेव्हा त्याचं नाव 'Beautiful people' इतकंच होतं भारतात हा लघुपट कुठे मिळेल कल्पना नाही. मी इथे (अमेरिकेत) Blockbuster videosकडून मागवला होता. तसा Amazon.comवरही उपलब्ध आहेच.

एका सुंदर चित्रपटाची आठवण ताजी केल्या बद्दल धन्यवाद. लहानपणी अर्धवट पाहिला होता. आता युट्यूब वर काही क्लिप्स आहेत तेवढ्याच पाहिल्या. पूर्ण बघायचा आहेच. बिपिन कार्यकर्ते

शोधते आता ऍमेझॉनवर..

मी अनेक वेळा हा लघुपट बघितला आहे. मला हा लघुपट अतिशय आवडतो. ह्यामध्ये दुष्काळात जेव्हा जंगलातलं पाणी संपलेलं असतं, तेव्हा आदिवासी बबुनच्या मदतीने पाण्याचा शोध घेतात, कारण प्राण्यांना नक्की माहित असतं, की जंगलात थोडफार शिल्लक असलेल पाण्याच ठिकाण नक्की कुठे आहे - हा एक प्रसंग फारच सुंदर दाखवलाय.

वाहवा.. सुंदर लेख! आता शोधावे लागेल, लघुपट कुठे मिळतो ते. अवांतरः तसे मिपावर असे कामाला लावणारे बरेच विषय असतात.. मागे पुस्तकांबद्दल माहिती गोळा होत होती, मग छंदोबद्ध कविता सुरु झाल्यात, आता हा लघुपट! जरा इकडे-तिकडे हलु देत नाहीत. :) (मिपाचा फ्यॅन)मुमुक्षु

मस्त ! हा चित्रपट खरंच सुंदर आहे. मी लहानपणी पाहिला आहे आणि गेल्या आठवड्यात परत एकदा पाहिला. तुम्ही दिलेली संगीत आणि नॅरेशनला दिलेली दाद अगदी योग्यच आहे. फार सुंदर चित्रपट आहे. अवांतर २ बद्दल - तो एन जी सीचा भाग मलासुद्धा आठवतो आहे. जगात होणार्‍या या रोजच्या घटना सेकंदाच्या सुक्ष्म भागात घडताना स्पष्टपणे टिपणार्‍या कॅमेर्‍यांच्या सहाय्याने दाखवलेल्या होत्या. फार उत्तम भाग होता तो. -- लिखाळ.

मी नाही पाहीला हा चित्रपट.. आता मागवते ब्लॉकबस्टर मधून.. सांगितल्या बद्दल धन्यवाद गं वर्षा! वर्णन वाचून कधी पाहतीय मी पिक्चर असं झालं! :) http://bhagyashreee.blogspot.com/

यानिमित्ताने सगळ्यांनी तुम्हाला आवडलेल्या अश्या वाईल्ड लाईफ/नेचर संबंधित चित्रपट/लघुपट/सिरीयल्स सुचवाव्यात. शिवाय पुस्तकंही. मला शिकारकथा आवडतात. निसर्गसेवकचा अभिजात हा माझा पर्यावरणविषयक आवडता अंक आहे. शिवाय चितमपल्लींची पुस्तकंही आवडली आहेत. तुमचीही आवड सांगा.

’Animals are beautiful people'! आता बघायला हवा

.

.. =)) हा बेस्ट डी जे होता ( धमाकेदार जोक) असो पण मंडळी , दिवाळी संपलीये. आपण टिकल्या फुलबाज्या बंद करुयात

अग्निशामक दलाचा(फायर ब्रिगेड)रंग लाल का? उत्तर: अग्निशमन दलाच्या जवानांकडे एक असते शिडी शिडीला असतात पायऱ्या पायऱ्या चढायच्या पायांनी पायांना इंग्रजीत म्हणतात फुट फुटांचं मोजमाप:पट्टी,इंग्रजीत रूलर पण,रूलरचा दुसरा अर्थ राज्यकर्ता,म्हणजे राजा/राणी इंग्लंडच्या राणीचं नाव एलिझाबेथ एलिझाबेथ हे एक जहाज जहाज चालतं पाण्यावर पाण्यात असतात मासे माशांना असतात कल्ले कल्ल्यांना इंग्रजीत म्हणतात फिन्स फिनलंड देशाच्या रहिवाशांनाही म्हणतात फिन्स फिनलंडच्या राष्ट्रध्वजाचा रंग आहे लाल...!!! ... म्हणून फायर ब्रिगेडचा रंग लाल !!! संगणकिय विषाणु तयार करणे त्यावर नियंत्रण ठेवणे त्यांच्यात विध्वंसक क्षमता तपासणे आणी त्याचा वापर पुरेपुर करणे यात आम्ही सध्या प्रगती पथावर आहोत

गूगलून पाहिले. फिनलंडचा राष्टध्वज निळ्या क्रॉसचा आहे. असो, डीजेमध्ये तपशीलातील चूका चालतही असाव्यात पण मिपावर ढकलपत्रातील विनोद चालतात का? Doing what you like is freedom. Liking what you do is happiness.

ढकलपत्र म्हणजे अगदी टाईट तुडुम्ब भरलेल्या पोष्टाच्या पेटीत खुपसुनखुपसुन भरतात ते पत्र. span style="color: #9900FF;"> झोंबणार्‍या थंडीने तुम्ही गारठले जात नाही याचे आश्चर्य बाळगु नका. अशा थंडीतही तुम्हा उब देणारी कोणतीतरी आठवण तुम्ही जवळ बाळगताय. त्या आठवणीला लाख सलाम

.

.. =)) हा बेस्ट डी जे होता ( धमाकेदार जोक) असो पण मंडळी , दिवाळी संपलीये. आपण टिकल्या फुलबाज्या बंद करुयात

अग्निशामक दलाचा(फायर ब्रिगेड)रंग लाल का? उत्तर: अग्निशमन दलाच्या जवानांकडे एक असते शिडी शिडीला असतात पायऱ्या पायऱ्या चढायच्या पायांनी पायांना इंग्रजीत म्हणतात फुट फुटांचं मोजमाप:पट्टी,इंग्रजीत रूलर पण,रूलरचा दुसरा अर्थ राज्यकर्ता,म्हणजे राजा/राणी इंग्लंडच्या राणीचं नाव एलिझाबेथ एलिझाबेथ हे एक जहाज जहाज चालतं पाण्यावर पाण्यात असतात मासे माशांना असतात कल्ले कल्ल्यांना इंग्रजीत म्हणतात फिन्स फिनलंड देशाच्या रहिवाशांनाही म्हणतात फिन्स फिनलंडच्या राष्ट्रध्वजाचा रंग आहे लाल...!!! ... म्हणून फायर ब्रिगेडचा रंग लाल !!! संगणकिय विषाणु तयार करणे त्यावर नियंत्रण ठेवणे त्यांच्यात विध्वंसक क्षमता तपासणे आणी त्याचा वापर पुरेपुर करणे यात आम्ही सध्या प्रगती पथावर आहोत

गूगलून पाहिले. फिनलंडचा राष्टध्वज निळ्या क्रॉसचा आहे. असो, डीजेमध्ये तपशीलातील चूका चालतही असाव्यात पण मिपावर ढकलपत्रातील विनोद चालतात का? Doing what you like is freedom. Liking what you do is happiness.

ढकलपत्र म्हणजे अगदी टाईट तुडुम्ब भरलेल्या पोष्टाच्या पेटीत खुपसुनखुपसुन भरतात ते पत्र. span style="color: #9900FF;"> झोंबणार्‍या थंडीने तुम्ही गारठले जात नाही याचे आश्चर्य बाळगु नका. अशा थंडीतही तुम्हा उब देणारी कोणतीतरी आठवण तुम्ही जवळ बाळगताय. त्या आठवणीला लाख सलाम