फार सुन्दर, छोटा डॉन ......

'राजकीय पक्षाच रुपक' ही सन्कल्पना फार आवडली. विशेष म्हणजे मी ही  बेंगलोरला दीड वर्षे राहुन काही महीन्यापुरवीच मुम्बईला परतलो, त्यामुळे बेंगलोरचे 'गुण गौरव' (???) चान्गलेच अनुभवले आहेत. (शेवट शेवटला तर तिथे राहण्याचा अगदी वीट आला होता)

ले़खाच्या पुढील भागाची आतुरतेने वाट पहात आहे.

आपला,

ओम फट स्वाहा.... तात्या विन्चू

कंपनी आणि नोकरी ह्यांना पक्ष आणि पक्षांतराची उपमा वापरून जे रूपक लिहीण्यास प्रारंभ केला आहे ते अतिशय मस्त आहे.

'केल्याने देशाटन, पंडीत मैत्री, सभेत संचार....' वगैरे वगैरे केल्याने ज्ञानात भर पडून व्यक्तिमत्त्व विकास साध्य होतो. त्याच बरोबर अतिरिक्त अर्थार्जन होणारे असेल तर, दुधात साखर.

(शेवट शेवटला तर तिथे राहण्याचा अगदी वीट आला होता)
नाऊमेद होऊ नये. ध्येयावर एक नजर असो द्यावी.

राजकारणात पैशापेक्षा, सत्तेपेक्षा जनमानसातील प्रतिमेला कसे महत्व आहे हे सांगण्याचा त्यांनी परोपरीने प्रयत्न केला.
आमच्या आयुष्यातही असा प्रसंग आला असताना 'जनमानसतील प्रतिमा रोजची भाजी-भाकरी फुकटात मिळवून देत नाही तिथे 'पैसा'च लागतो. असे ठणकावून, मनजोगती पगारवाढ मिळणार नसेल तर खड्यात गेले असले वांझोटे प्रमोशन' अशी तिखट प्रतिक्रिया दिली होती. (पगारवाढ मिळाली)

असो. लिखाण सुंदर आहे. पुढच्या भागांच्या प्रतिक्षेत आहे.

राजकीय पक्षाची ऊपमा फार आवडली, आणि आपणही (बेंगळूरु) दक्षिण मोहीमेवर आहात हे ऐकून  आनंदही झाला. 

मिपा बेंगळूरु शाखेच्या प्रतिक्षेत..........

( कन्नडराज्यातील मराठी) आर्य

पहिला भाग खुमासदार झाला आहे. पुढिल भागाच्या प्रतीक्षेत आहे.

- (सर्वव्यापी)प्राजु

लेखन आवडले.
बोटक्लबातून सुटलेली बोट बंगलोरात गाडीत बसली असे दिसते ! आता अधिकच जोरात गाडी धावू लागेल अशी आशा.
पुढील लेखनास शुभेच्छा.
मला कॉलेजबाहेर पडून १० वर्षे झाली आहेत. बिनतारी संदेशाचा जो फास स्वखुशीने गळ्यात अडकवून घेतला होता  त्यामुळे धड बोटक्लबातही निवांतपणे बसता यायचे नाही. बाकी अजूनही बोटक्लबाच्या चहाला आणि वडा पावाला तीच चव आहे असे या भारत भेटीत जाणवले. नदी पार आटली की कदाचित थोडा बदल जाणवेलः)

फार सुन्दर, छोटा डॉन ......

'राजकीय पक्षाच रुपक' ही सन्कल्पना फार आवडली. विशेष म्हणजे मी ही  बेंगलोरला दीड वर्षे राहुन काही महीन्यापुरवीच मुम्बईला परतलो, त्यामुळे बेंगलोरचे 'गुण गौरव' (???) चान्गलेच अनुभवले आहेत. (शेवट शेवटला तर तिथे राहण्याचा अगदी वीट आला होता)

ले़खाच्या पुढील भागाची आतुरतेने वाट पहात आहे.

आपला,

ओम फट स्वाहा.... तात्या विन्चू

कंपनी आणि नोकरी ह्यांना पक्ष आणि पक्षांतराची उपमा वापरून जे रूपक लिहीण्यास प्रारंभ केला आहे ते अतिशय मस्त आहे.

'केल्याने देशाटन, पंडीत मैत्री, सभेत संचार....' वगैरे वगैरे केल्याने ज्ञानात भर पडून व्यक्तिमत्त्व विकास साध्य होतो. त्याच बरोबर अतिरिक्त अर्थार्जन होणारे असेल तर, दुधात साखर.

(शेवट शेवटला तर तिथे राहण्याचा अगदी वीट आला होता)
नाऊमेद होऊ नये. ध्येयावर एक नजर असो द्यावी.

राजकारणात पैशापेक्षा, सत्तेपेक्षा जनमानसातील प्रतिमेला कसे महत्व आहे हे सांगण्याचा त्यांनी परोपरीने प्रयत्न केला.
आमच्या आयुष्यातही असा प्रसंग आला असताना 'जनमानसतील प्रतिमा रोजची भाजी-भाकरी फुकटात मिळवून देत नाही तिथे 'पैसा'च लागतो. असे ठणकावून, मनजोगती पगारवाढ मिळणार नसेल तर खड्यात गेले असले वांझोटे प्रमोशन' अशी तिखट प्रतिक्रिया दिली होती. (पगारवाढ मिळाली)

असो. लिखाण सुंदर आहे. पुढच्या भागांच्या प्रतिक्षेत आहे.

राजकीय पक्षाची ऊपमा फार आवडली, आणि आपणही (बेंगळूरु) दक्षिण मोहीमेवर आहात हे ऐकून  आनंदही झाला. 

मिपा बेंगळूरु शाखेच्या प्रतिक्षेत..........

( कन्नडराज्यातील मराठी) आर्य

पहिला भाग खुमासदार झाला आहे. पुढिल भागाच्या प्रतीक्षेत आहे.

- (सर्वव्यापी)प्राजु

लेखन आवडले.
बोटक्लबातून सुटलेली बोट बंगलोरात गाडीत बसली असे दिसते ! आता अधिकच जोरात गाडी धावू लागेल अशी आशा.
पुढील लेखनास शुभेच्छा.
मला कॉलेजबाहेर पडून १० वर्षे झाली आहेत. बिनतारी संदेशाचा जो फास स्वखुशीने गळ्यात अडकवून घेतला होता  त्यामुळे धड बोटक्लबातही निवांतपणे बसता यायचे नाही. बाकी अजूनही बोटक्लबाच्या चहाला आणि वडा पावाला तीच चव आहे असे या भारत भेटीत जाणवले. नदी पार आटली की कदाचित थोडा बदल जाणवेलः)

मोठा लिहा ना काका. आणि प्रामाणिक मत सांगायचं तर.. या भागात लेख पुढे नाही सरकला थोडा सुद्धा. पुढच्या भागाच्या प्रतीक्षेत..

- (सर्वव्यापी)प्राजु

माझ्या लहानपणाच्या काळात शिक्षणाचा प्रसार फारसा झाला नव्हता आणि आजच्या एवढी स्पर्धा त्यात आलेली नव्हती. ब-यापैकी हुषार मुलाला कोणत्याही कॉलेजात त्याला हव्या त्या शाखेत प्रवेश मिळत असे.

असं ते म्हणतायेत त्या अर्थी त्यांचं वय ४०+ असलं पाहिजे! वय २५ असतं तर ८-१० वर्षांपुर्वी त्यांनी कॉलेजात प्रवेश घेतला असता जेव्हा 'बर्यापैकी हुषार' मुलाला सुद्धा कोणत्याही कॉलेजात हव्या त्या शाखेत प्रवेश मिळत नसे...

खाली दिलेले आत्मकथन नाही. पन्नास वर्षांपूर्वी खेड्यात वाढलेल्या मुलांच्या अनुभवाची मिसळ आहे. त्यात चवीसाठी पदरचे तिखटमीठ घातले आहे.

हे वाचलंच नाही आधी! :-(

मला आजोबा म्हणायलाही माझी हरकत नाही.  माझ्या भावांची नातवंडे मला आजोबाच म्हणतात. ती आता नोकरीला लागली आहेत.

मोठा लिहा ना काका.

वयोमानाने हात थोडे हळू चालणार !

आणि प्रामाणिक मत सांगायचं तर.. या भागात लेख पुढे नाही सरकला थोडा सुद्धा. पुढच्या भागाच्या प्रतीक्षेत..

पुढच्या भागात तो सरकेलच नव्हे तर संपेलसुद्धा. कृपया वाट पहा.

मला आजोबा म्हणायलाही माझी हरकत नाही.  माझ्या भावांची नातवंडे मला आजोबाच म्हणतात. ती आता नोकरीला लागली आहेत.

मोठा लिहा ना काका.

वयोमानाने हात थोडे हळू चालणार !

आणि प्रामाणिक मत सांगायचं तर.. या भागात लेख पुढे नाही सरकला थोडा सुद्धा. पुढच्या भागाच्या प्रतीक्षेत..

पुढच्या भागात तो सरकेलच नव्हे तर संपेलसुद्धा. कृपया वाट पहा.

तुझंच नांव आपण बदलून आता (सर्वव्यापी) प्राजु च्या ऐवजी (काकाकुवा) प्राजु असं ठेवलं पाहिजे!!:)

वा! काय भारी नाव आहे...

- (सर्वव्यापी)प्राजु सॉरी...(काकाकुवा)प्राजु..

मोठा लिहा ना काका. आणि प्रामाणिक मत सांगायचं तर.. या भागात लेख पुढे नाही सरकला थोडा सुद्धा. पुढच्या भागाच्या प्रतीक्षेत..

- (सर्वव्यापी)प्राजु

माझ्या लहानपणाच्या काळात शिक्षणाचा प्रसार फारसा झाला नव्हता आणि आजच्या एवढी स्पर्धा त्यात आलेली नव्हती. ब-यापैकी हुषार मुलाला कोणत्याही कॉलेजात त्याला हव्या त्या शाखेत प्रवेश मिळत असे.

असं ते म्हणतायेत त्या अर्थी त्यांचं वय ४०+ असलं पाहिजे! वय २५ असतं तर ८-१० वर्षांपुर्वी त्यांनी कॉलेजात प्रवेश घेतला असता जेव्हा 'बर्यापैकी हुषार' मुलाला सुद्धा कोणत्याही कॉलेजात हव्या त्या शाखेत प्रवेश मिळत नसे...

खाली दिलेले आत्मकथन नाही. पन्नास वर्षांपूर्वी खेड्यात वाढलेल्या मुलांच्या अनुभवाची मिसळ आहे. त्यात चवीसाठी पदरचे तिखटमीठ घातले आहे.

हे वाचलंच नाही आधी! :-(

मला आजोबा म्हणायलाही माझी हरकत नाही.  माझ्या भावांची नातवंडे मला आजोबाच म्हणतात. ती आता नोकरीला लागली आहेत.

मोठा लिहा ना काका.

वयोमानाने हात थोडे हळू चालणार !

आणि प्रामाणिक मत सांगायचं तर.. या भागात लेख पुढे नाही सरकला थोडा सुद्धा. पुढच्या भागाच्या प्रतीक्षेत..

पुढच्या भागात तो सरकेलच नव्हे तर संपेलसुद्धा. कृपया वाट पहा.

मला आजोबा म्हणायलाही माझी हरकत नाही.  माझ्या भावांची नातवंडे मला आजोबाच म्हणतात. ती आता नोकरीला लागली आहेत.

मोठा लिहा ना काका.

वयोमानाने हात थोडे हळू चालणार !

आणि प्रामाणिक मत सांगायचं तर.. या भागात लेख पुढे नाही सरकला थोडा सुद्धा. पुढच्या भागाच्या प्रतीक्षेत..

पुढच्या भागात तो सरकेलच नव्हे तर संपेलसुद्धा. कृपया वाट पहा.

तुझंच नांव आपण बदलून आता (सर्वव्यापी) प्राजु च्या ऐवजी (काकाकुवा) प्राजु असं ठेवलं पाहिजे!!:)

वा! काय भारी नाव आहे...

- (सर्वव्यापी)प्राजु सॉरी...(काकाकुवा)प्राजु..

"जिज्ञासा आमची जननी आहे ,
संस्कार आमची शिदोरी
जिंकण्यासाठीच जन्म घेतो,
यश आमच्या रक्तात आहे ...... "

मला वाटत कि दुसर्या ओळीच्या शेवटच अक्शर '...हे' असायला हव! चारोळीच्या चाकोरीत बसवायला सोपा जाईल.

आपला,

ओम फट स्वाहा.... तात्या विन्चू

"जिज्ञासा आमची जननी आहे ,
जोर आमच्या मनगटात आहे
जिंकण्यासाठीच जन्म घेतो,
यश आमच्या रक्तात आहे ...... "

राजमुद्रा :)

"राजमुद्रा , गितांजली " उत्तम प्रयत्न केला आहे पण अजून सुध्धा योग्य ओळ सापडत नाही. हे 'ब्रिदवाक्य' कॉलेजच्या 'टी शर्ट ' वर होते त्यामुळे त्यात परंपरा , शिस्त वगैरे गोष्टी गॄहीत धरून रचा .........
महत्त्वाचे म्हणजे "दुसरी ओळ ही यमक जुळणारी नाही, त्यामुळे त्याच्या शेवटी आहे , घेतो, नेतो असे काही येणार नाही "

मला किंचीत आठवत आहे ते असे
"जिज्ञासा आमची जननी आहे ,
-------- आमुची /आमचा ---------
जिंकण्यासाठीच जन्म घेतो,
यश आमच्या रक्तात आहे ...... "

छोटा डॉन [ आम्हाला इथे भेट द्या http://hariprasadcoep.blogspot.com ] याव्यतिरिक्त आमची कोठेही शाखा नाही ...........

नक्की ओळ काय आहे ते आठवत नाही, पण "जिज्ञासा आमुची जननी आहे" ही दुसरी ओळ आहे बहुतेक.

पहिल्या ओळीत "आम्ही" हा शब्द आहे (बहुतेक ओळीच्या शेवटी)

-पुष्कर

"प्रयत्न आमचा 'बाप', अन्
जिज्ञासा आमची जननी आहे ,
जिंकण्यासाठीच जन्म घेतो,
यश आमच्या रक्तात आहे ...... "

चतुरंग

"जिज्ञासा आमची जननी आहे ,
प्रयत्न, चिकाटी  बाहूंत वाहे
जिंकण्यासाठीच जन्म घेतो,
यश आमच्या रक्तात आहे ...... "

- (सर्वव्यापी)प्राजु

"जिज्ञासा आमची जननी आहे ,
जिद्द आमचा बाणा आहे
जिंकण्यासाठीच जन्म घेतो,
यश आमच्या रक्तात आहे ...... "

"जिज्ञासा आमची जननी आहे ,
संस्कार आमची शिदोरी
जिंकण्यासाठीच जन्म घेतो,
यश आमच्या रक्तात आहे ...... "

मला वाटत कि दुसर्या ओळीच्या शेवटच अक्शर '...हे' असायला हव! चारोळीच्या चाकोरीत बसवायला सोपा जाईल.

आपला,

ओम फट स्वाहा.... तात्या विन्चू

"जिज्ञासा आमची जननी आहे ,
जोर आमच्या मनगटात आहे
जिंकण्यासाठीच जन्म घेतो,
यश आमच्या रक्तात आहे ...... "

राजमुद्रा :)

"राजमुद्रा , गितांजली " उत्तम प्रयत्न केला आहे पण अजून सुध्धा योग्य ओळ सापडत नाही. हे 'ब्रिदवाक्य' कॉलेजच्या 'टी शर्ट ' वर होते त्यामुळे त्यात परंपरा , शिस्त वगैरे गोष्टी गॄहीत धरून रचा .........
महत्त्वाचे म्हणजे "दुसरी ओळ ही यमक जुळणारी नाही, त्यामुळे त्याच्या शेवटी आहे , घेतो, नेतो असे काही येणार नाही "

मला किंचीत आठवत आहे ते असे
"जिज्ञासा आमची जननी आहे ,
-------- आमुची /आमचा ---------
जिंकण्यासाठीच जन्म घेतो,
यश आमच्या रक्तात आहे ...... "

छोटा डॉन [ आम्हाला इथे भेट द्या http://hariprasadcoep.blogspot.com ] याव्यतिरिक्त आमची कोठेही शाखा नाही ...........

नक्की ओळ काय आहे ते आठवत नाही, पण "जिज्ञासा आमुची जननी आहे" ही दुसरी ओळ आहे बहुतेक.

पहिल्या ओळीत "आम्ही" हा शब्द आहे (बहुतेक ओळीच्या शेवटी)

-पुष्कर

"प्रयत्न आमचा 'बाप', अन्
जिज्ञासा आमची जननी आहे ,
जिंकण्यासाठीच जन्म घेतो,
यश आमच्या रक्तात आहे ...... "

चतुरंग

"जिज्ञासा आमची जननी आहे ,
प्रयत्न, चिकाटी  बाहूंत वाहे
जिंकण्यासाठीच जन्म घेतो,
यश आमच्या रक्तात आहे ...... "

- (सर्वव्यापी)प्राजु

"जिज्ञासा आमची जननी आहे ,
जिद्द आमचा बाणा आहे
जिंकण्यासाठीच जन्म घेतो,
यश आमच्या रक्तात आहे ...... "

ध मु, तुला आलेला अनुभव सुन्न करणारा होता खरेच.
'निवडुंग' चित्रपटाची आठवण झाली.
स्वाती

आयला धम्या...तू एवढा विचार करत असशील असे वाटले नव्हते

"दिसामाजी काही(च्या काही) तरी ते लिहावे" -इनोबा(मिसळबोध)

प्रेक्षागृहात मिळणार्‍या टाळ्यांची नशा इतर कुठल्याही नशेच्या तुलनेत पराकोटीचीच असते. कारण, इतर नशा कांही तासांत ओसरतात पण ही नशा ओसरत नाही, वाढतच जाते.
बोलटाला आपण बोलट आहोत ह्याचे भान येतच नाही. नट बनण्याच्या महत्त्वाकांक्षेत आणि मिळणार्‍या टाळ्यांच्या लाटांवर तो किनार्‍यापासून बराच लांब वाहत जातो आणि टाळ्या मिळेनाशा झाल्या, लाटा उचलून धरेनाशा झाल्या की बोलट गटांगळ्या खाऊ लागतो. नाकातोंडात पाणी जाऊन वास्तवाची जाणीव व्हायला लागते पण किनारा बराच दूऽऽऽर राहिलेला असतो. कित्येक 'नटां'वरही अशी वेळ येते.

ह्यावर उपाय म्हणजे लवकरात लवकर स्वतःचा वकूब ओळखून पाय जमिनीवर घट्ट रोवून उभे रहावे. दर दोन-पाच वर्षांनी स्वतःच्या आर्थिक परिस्थितीचे मुल्यमापन करून भविष्याची बेगमी करून ठेवावी. कुठलीही हौस आपले 'व्यसन' बनणार नाही ह्याची काळजी घ्यावी.

हल्लीचे अभिनेते बर्‍यापैकी जागरूक दिसतात ही एक चांगली बाब आहे.

बाकी पेठकरकाकांचे प्रतिसाद आपल्याला जाम आवडतात. सगळे प्रतिसाद अगदी विचारपूर्वक आणि अभ्यासपूर्वक लिहिलेले असतात. मला नाही वाटत आजपर्यंत त्यांच्या प्रतिसादाने कुणी दुखावलं असेल. उलट दुखावलेल्यांना फुंकर घालण्याचे काम त्याचे प्रतिसाद करतात. धन्यवाद पेठकरकाका!

राजमुद्रा :)

अनुभवावं लागतं. "नटसम्राट" मध्ये डॉ. लागूं ची भूमिका म्हणजे या अशा कलाकारांसाठी पुढे यणार्‍या भयंकर आयुष्याची चेतावणीच म्हणायला हवी.  वेळीच सावध व्हावे. ग्लॅमर हे वयाप्रमाणे कमीच होणार पण आपण उतार वयात भिकेला लागणार नाही ह्याची काळजी घेणं फार म्हणजे फार महत्त्वाचं आहे.

धमालाचा हा अनुभव फार काही सांगून जातो.

-(नाट्यवेडी) प्राजु

बोलट म्हणजे काय ते मलाही योगेश च्या एकांकिकेतूनच कळले होते...१९९९ च्या पुरुषोत्तम मध्ये पाहिली होती

छान लिहिलंत....

धमाला,

छोटेखानी, परंतु सुरेखच लिहिलं आहेस रे. आवडलं!

और भी लिख्खो..

तात्या.

मद्यप्राशन करू नकोस. ती बेवडा होण्याची पहिली पायरी आहे.

तुझ्या घरी कोणी नाही का? त्यांच्याबरोबर गप्पा मार. जालावर चॅट कर. काहीहि कर पण दारू नको.

मद्यप्राशन हे केवळ मित्रांच्या संगतीत गप्पा मारण्यासाठी तेवढा वेळ हॉटेलमध्ये बसण्याचे निमित्त म्हणून असावे. एकटा असतांना गजल लावून वाचन कर. जास्त मोकळा वेळ असेल तर संगीत शीक.

ध मु, तुला आलेला अनुभव सुन्न करणारा होता खरेच.
'निवडुंग' चित्रपटाची आठवण झाली.
स्वाती

आयला धम्या...तू एवढा विचार करत असशील असे वाटले नव्हते

"दिसामाजी काही(च्या काही) तरी ते लिहावे" -इनोबा(मिसळबोध)

प्रेक्षागृहात मिळणार्‍या टाळ्यांची नशा इतर कुठल्याही नशेच्या तुलनेत पराकोटीचीच असते. कारण, इतर नशा कांही तासांत ओसरतात पण ही नशा ओसरत नाही, वाढतच जाते.
बोलटाला आपण बोलट आहोत ह्याचे भान येतच नाही. नट बनण्याच्या महत्त्वाकांक्षेत आणि मिळणार्‍या टाळ्यांच्या लाटांवर तो किनार्‍यापासून बराच लांब वाहत जातो आणि टाळ्या मिळेनाशा झाल्या, लाटा उचलून धरेनाशा झाल्या की बोलट गटांगळ्या खाऊ लागतो. नाकातोंडात पाणी जाऊन वास्तवाची जाणीव व्हायला लागते पण किनारा बराच दूऽऽऽर राहिलेला असतो. कित्येक 'नटां'वरही अशी वेळ येते.

ह्यावर उपाय म्हणजे लवकरात लवकर स्वतःचा वकूब ओळखून पाय जमिनीवर घट्ट रोवून उभे रहावे. दर दोन-पाच वर्षांनी स्वतःच्या आर्थिक परिस्थितीचे मुल्यमापन करून भविष्याची बेगमी करून ठेवावी. कुठलीही हौस आपले 'व्यसन' बनणार नाही ह्याची काळजी घ्यावी.

हल्लीचे अभिनेते बर्‍यापैकी जागरूक दिसतात ही एक चांगली बाब आहे.

बाकी पेठकरकाकांचे प्रतिसाद आपल्याला जाम आवडतात. सगळे प्रतिसाद अगदी विचारपूर्वक आणि अभ्यासपूर्वक लिहिलेले असतात. मला नाही वाटत आजपर्यंत त्यांच्या प्रतिसादाने कुणी दुखावलं असेल. उलट दुखावलेल्यांना फुंकर घालण्याचे काम त्याचे प्रतिसाद करतात. धन्यवाद पेठकरकाका!

राजमुद्रा :)

अनुभवावं लागतं. "नटसम्राट" मध्ये डॉ. लागूं ची भूमिका म्हणजे या अशा कलाकारांसाठी पुढे यणार्‍या भयंकर आयुष्याची चेतावणीच म्हणायला हवी.  वेळीच सावध व्हावे. ग्लॅमर हे वयाप्रमाणे कमीच होणार पण आपण उतार वयात भिकेला लागणार नाही ह्याची काळजी घेणं फार म्हणजे फार महत्त्वाचं आहे.

धमालाचा हा अनुभव फार काही सांगून जातो.

-(नाट्यवेडी) प्राजु

बोलट म्हणजे काय ते मलाही योगेश च्या एकांकिकेतूनच कळले होते...१९९९ च्या पुरुषोत्तम मध्ये पाहिली होती

छान लिहिलंत....

धमाला,

छोटेखानी, परंतु सुरेखच लिहिलं आहेस रे. आवडलं!

और भी लिख्खो..

तात्या.

मद्यप्राशन करू नकोस. ती बेवडा होण्याची पहिली पायरी आहे.

तुझ्या घरी कोणी नाही का? त्यांच्याबरोबर गप्पा मार. जालावर चॅट कर. काहीहि कर पण दारू नको.

मद्यप्राशन हे केवळ मित्रांच्या संगतीत गप्पा मारण्यासाठी तेवढा वेळ हॉटेलमध्ये बसण्याचे निमित्त म्हणून असावे. एकटा असतांना गजल लावून वाचन कर. जास्त मोकळा वेळ असेल तर संगीत शीक.