१) आत्महत्या हा कोणत्याच समस्येवरचा तोडगा नाही. सहमत आहे! २) पण एकटा बलवान पुरुष बाकी ४९ पुरुष एकत्र आले तर त्यांच्याशी दोन हात करू शकणार नाही. हम्म! भिती रास्त आहे! ३) तिसर्‍या स्त्रीला तर ही समस्याच वाटत नाही. जे काही चालले आहे ते आलबेल आहे असे तिला तिचे अनुभव पटवून देत होते. अगदी बरोबर. मग तिसर्‍या स्त्रीचं चुकलं कुठे? तिने तिच्या अनुभवाप्रमाणे उत्तर दिलंन त्यात तिला त्या संताने नापास करण्यासारखं काय होतं? कदाचित, त्या वेश्येकडे जगाचा अनुभव त्या संतापेक्षाही अधिक असावा! तिने अधिक दुनिया पाहिली असावी, तिचं अनुभवचिश्व त्या संतापेक्षा अधिक वास्तव असावं असंच निदान आम्ही तरी म्हणू! असो.. :) ४) चौथ्या स्त्रीला मात्र आपले अज्ञान उमगले. या स्त्रीबद्दल काही अधिक माहिती मिळाली असती तर बरं झालं असतं! तिचं वय काय होतं? ती दिसायला कशी होती, वगैरे वगैरे! कदाचित, तो संत तिच्या रुपावर मोहीत झाला असेल आणि त्याने तिला शिष्य म्हणून पसंत केले असेल! शिवाय ती अज्ञानी आहे, अशी तिने स्वत:हूनच कबुली दिली होती, त्यामुळे तिला सगळ्या गोष्टी अगदी पहिल्यापासून शिकवणे अधिक सोयिस्कर असाही विचार त्या संताने केला असेल! असो, परंतु तिच्या वयाबद्दल आणि रुपाबद्दल पुरेसा विदा उपलब्ध नसल्यामुळे तूर्तास तरी आम्ही आमचं मत राखीव ठेवत आहोत! :) --संत तात्याबा महाराज.

१) आत्महत्या हा कोणत्याच समस्येवरचा तोडगा नाही. खरच आत्महत्या हा कोणत्याच समस्येवरचा तोडगा होउच शकत नाही. आजच्या तरुण पिढी मधे मात्र आत्महत्येचे प्रमाण वाढलेले आहे असे दिसुन येते, सामुहिक आत्महत्येचे प्रमाण सुद्धा वाढलेले आहे. (अख्खे कुटुंब आत्महत्या करते किंवा त्यांचा कुटुंबप्रमुख त्यांना मारुन स्वतः ला संपवतो) आत्महत्या ही आजच्या काळातील भिषण समस्या आहे. आत्महत्या हे कुठल्या ही समस्येचे उत्तर नसुन ,तो फक्त पळपुटेपणा आहे असे मला वाटते. २)ज्याला आपले अज्ञान उमगते त्यालाच ज्ञानाचा मार्ग दाखवता येतो. अगदी सहमत..... (उत्तराच्या शोधात) मदनबाण

पहिल्या तिघींनाही काही तरी ज्ञान होते म्हणून तो सूफी संत त्यांना परत पाठवून देतो. चौथी म्हणते. 'ह्याबाबतीत मी अज्ञानी आहे.' ह्या विधानातून, तिच्या जवळही 'बाकी ज्ञान आहे', असा ती इन्डायरेक्ट दावा करते आहे. तरीही तो सूफी संत तिला आपली (?) शिष्या म्हणून पत्करतो. म्हणजेच 'ह्याबाबतीतले' ज्ञान तिला मिळवून देण्यासाठीच (फक्त) तो तिला निवडतो असे 'वरकरणी' तरी दिसते आहे.

१) आत्महत्या हा कोणत्याच समस्येवरचा तोडगा नाही. सहमत आहे! २) पण एकटा बलवान पुरुष बाकी ४९ पुरुष एकत्र आले तर त्यांच्याशी दोन हात करू शकणार नाही. हम्म! भिती रास्त आहे! ३) तिसर्‍या स्त्रीला तर ही समस्याच वाटत नाही. जे काही चालले आहे ते आलबेल आहे असे तिला तिचे अनुभव पटवून देत होते. अगदी बरोबर. मग तिसर्‍या स्त्रीचं चुकलं कुठे? तिने तिच्या अनुभवाप्रमाणे उत्तर दिलंन त्यात तिला त्या संताने नापास करण्यासारखं काय होतं? कदाचित, त्या वेश्येकडे जगाचा अनुभव त्या संतापेक्षाही अधिक असावा! तिने अधिक दुनिया पाहिली असावी, तिचं अनुभवचिश्व त्या संतापेक्षा अधिक वास्तव असावं असंच निदान आम्ही तरी म्हणू! असो.. :) ४) चौथ्या स्त्रीला मात्र आपले अज्ञान उमगले. या स्त्रीबद्दल काही अधिक माहिती मिळाली असती तर बरं झालं असतं! तिचं वय काय होतं? ती दिसायला कशी होती, वगैरे वगैरे! कदाचित, तो संत तिच्या रुपावर मोहीत झाला असेल आणि त्याने तिला शिष्य म्हणून पसंत केले असेल! शिवाय ती अज्ञानी आहे, अशी तिने स्वत:हूनच कबुली दिली होती, त्यामुळे तिला सगळ्या गोष्टी अगदी पहिल्यापासून शिकवणे अधिक सोयिस्कर असाही विचार त्या संताने केला असेल! असो, परंतु तिच्या वयाबद्दल आणि रुपाबद्दल पुरेसा विदा उपलब्ध नसल्यामुळे तूर्तास तरी आम्ही आमचं मत राखीव ठेवत आहोत! :) --संत तात्याबा महाराज.

१) आत्महत्या हा कोणत्याच समस्येवरचा तोडगा नाही. खरच आत्महत्या हा कोणत्याच समस्येवरचा तोडगा होउच शकत नाही. आजच्या तरुण पिढी मधे मात्र आत्महत्येचे प्रमाण वाढलेले आहे असे दिसुन येते, सामुहिक आत्महत्येचे प्रमाण सुद्धा वाढलेले आहे. (अख्खे कुटुंब आत्महत्या करते किंवा त्यांचा कुटुंबप्रमुख त्यांना मारुन स्वतः ला संपवतो) आत्महत्या ही आजच्या काळातील भिषण समस्या आहे. आत्महत्या हे कुठल्या ही समस्येचे उत्तर नसुन ,तो फक्त पळपुटेपणा आहे असे मला वाटते. २)ज्याला आपले अज्ञान उमगते त्यालाच ज्ञानाचा मार्ग दाखवता येतो. अगदी सहमत..... (उत्तराच्या शोधात) मदनबाण

पहिल्या तिघींनाही काही तरी ज्ञान होते म्हणून तो सूफी संत त्यांना परत पाठवून देतो. चौथी म्हणते. 'ह्याबाबतीत मी अज्ञानी आहे.' ह्या विधानातून, तिच्या जवळही 'बाकी ज्ञान आहे', असा ती इन्डायरेक्ट दावा करते आहे. तरीही तो सूफी संत तिला आपली (?) शिष्या म्हणून पत्करतो. म्हणजेच 'ह्याबाबतीतले' ज्ञान तिला मिळवून देण्यासाठीच (फक्त) तो तिला निवडतो असे 'वरकरणी' तरी दिसते आहे.

कल्पना आहे....थोडी कुरकूर, थोडे हसू, थोडे अश्रू आणि सामंजस्य बरोबर घेऊन खोकी पुन्हा नांदायला लागली. वा वा..आपणही अगदी असेच नांदतो नाही....छान ओघवती मांडणी... लोकांनी आपल्याच आनंदात किंवा दुःखात राहावे हे काहींना मंजूर नसते. फक्त माझ्याकडे लक्ष द्या एवढीच त्यांची भूमिका असते. अगदी खरं आणि असे इतके भेटतात रोज्.....सुरेखच लिहिलय.....

"भेट म्हणून दिलेली फुले आठवतात ना तुम्हाला.. त्यांच्यापेक्षा आपण बरे नाही का? ती कोमेजली की सरळ कचऱ्यात! आपल्याला निदान एक हक्काचे घर तर मिळते. " एका खोक्याने पोक्त आजीबाईच्या सुरात समजावले. वा! अमूक अमूक माणसापेक्षा आपले दुःख कसे जास्त.. तर कोठे दुसऱ्यापेक्षा आपण कसे सुखी अशा विविध विचारात ती खोकी बुडाली. शेवटी खोकीच ती. हम्म! खरं आहे... शेवटी खोकीच ती! क्य बात है सोनाली, सुंदर लिहिलं आहेस... आपला, (किंचित अंतर्मूख) तात्या.

कल्पना सुंदर आहे. पण जरा चर्चेतच रेंगाळली. अजून जरा क्ल्पनाविस्तार करता आला असता असे वाटते. अभिनंदन.

"हे इंपोर्टेड दिसतात. कन्सलटंटकडे वास्तव्य असेल बहुधा. खि खि खि..." दोन चार तरणी खोकी खिदळली. क्या बात है !!!!! (ऑफशोअर डेव्हलपमेंट सेंटर मधील कन्सलटंट ) मदनबाण

खरंतर.. खोक्यांच्या भूमिकेतून हा विचार अगदी पटणारा आहे. सोनाली, अभिनंदन. खोक्यांची ही व्यथा समर्थपणे मांडली आहेस. "हे इंपोर्टेड दिसतात. कन्सलटंटकडे वास्तव्य असेल बहुधा. खि खि खि..." दोन चार तरणी खोकी खिदळली. हे एकदम आवडले. - (सर्वव्यापी)प्राजु www.praaju.blogspot.com

वेगळ्या विषयावरची कल्पना आवडली. थोडी कुरकूर, थोडे हसू, थोडे अश्रू आणि सामंजस्य बरोबर घेऊन खोकी पुन्हा नांदायला लागली. हे खासच! स्वाती

कोणे एके काळी लेमन सेट ने थैमान घातले होते.....बाकी घरी प्लॅस्टीक च्या ग्लासात कोण लिंबू सरबत पिते हा संशोधनाचा विषय आहे त्या अगोदर कूकर्/मिल्क कूकर / गजराची घड्याळे ......माझ्या एका नातेवाइकाच्या लग्नात सहा कूकर/ आणि वीस गजराची घड्याळे आली होती......लग्न झालेल्या नवीन दांपत्याला झोपेतुन उठवण्यासाठी वीस घड्याळे? त्यापेक्षा सर्वात धमाल आली होती म्हणजे एका मित्राला कोणी तरीबॉक्स भरून कोंडोंम दीली होती....ते बॉक्स उत्साही वर्हाडी मंडळीनी सगळ्यांदेखत उघडले होते.............. त्यानन्तर सगळेच बराच वेळ एकमेकांकडेही पहाणे टाळत होते.

विजुभाऊ सहीच....

मला मागे एक इ मेल आली होती .`यु इंडियन्स `नावाची. ती वाचून ती एका इंडियननेच लिहिली होती याबद्दल मला तीळ मात्र शंका नाही . तर त्या इ मेल मधे आपण भारतिय कसे आहोत याचे वर्णन होते. In particular खरे नसले तरी in general खरे होते. त्यात एक गुणधर्म दिला होता भारतियांचा-- भारतिय लोक आपल्याला आलेल्या भेट वस्तू त्यांना नको असतील तर दुस-याला आपली भेट म्हणून देऊन टाकतात.(थोडक्यात `खपवतात`) वरील खोक्यांच्या संभाषणातून हाच भारतियांचा गुणधर्म दिसतो आहे. तो गुणधर्म `चूक की बरोबर` हा विषय इथे नाही .म्हणून लिहित नाही.

आवडला. (कल्पनाविलासी)बेसनलाडू

लेख आवडला. शिवाय त्यामागचे 'आऊट ऑफ बॉक्स' थिंकिंगही :)

नंदन
मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी

छान लेख आहे...थोडी कुरकूर, थोडे हसू, थोडे अश्रू आणि सामंजस्य बरोबर घेऊन खोकी पुन्हा नांदायला लागली. हे खासच.

अफाट वेधक लेख.

खोक्यांचे आत्मकथन आवडले आणि पुष्पक मधला कमल हासन आठवला.

वेगळ्या कल्पनेवरचा लेख आवडला.

कल्पना आहे....थोडी कुरकूर, थोडे हसू, थोडे अश्रू आणि सामंजस्य बरोबर घेऊन खोकी पुन्हा नांदायला लागली. वा वा..आपणही अगदी असेच नांदतो नाही....छान ओघवती मांडणी... लोकांनी आपल्याच आनंदात किंवा दुःखात राहावे हे काहींना मंजूर नसते. फक्त माझ्याकडे लक्ष द्या एवढीच त्यांची भूमिका असते. अगदी खरं आणि असे इतके भेटतात रोज्.....सुरेखच लिहिलय.....

"भेट म्हणून दिलेली फुले आठवतात ना तुम्हाला.. त्यांच्यापेक्षा आपण बरे नाही का? ती कोमेजली की सरळ कचऱ्यात! आपल्याला निदान एक हक्काचे घर तर मिळते. " एका खोक्याने पोक्त आजीबाईच्या सुरात समजावले. वा! अमूक अमूक माणसापेक्षा आपले दुःख कसे जास्त.. तर कोठे दुसऱ्यापेक्षा आपण कसे सुखी अशा विविध विचारात ती खोकी बुडाली. शेवटी खोकीच ती. हम्म! खरं आहे... शेवटी खोकीच ती! क्य बात है सोनाली, सुंदर लिहिलं आहेस... आपला, (किंचित अंतर्मूख) तात्या.

कल्पना सुंदर आहे. पण जरा चर्चेतच रेंगाळली. अजून जरा क्ल्पनाविस्तार करता आला असता असे वाटते. अभिनंदन.

"हे इंपोर्टेड दिसतात. कन्सलटंटकडे वास्तव्य असेल बहुधा. खि खि खि..." दोन चार तरणी खोकी खिदळली. क्या बात है !!!!! (ऑफशोअर डेव्हलपमेंट सेंटर मधील कन्सलटंट ) मदनबाण

खरंतर.. खोक्यांच्या भूमिकेतून हा विचार अगदी पटणारा आहे. सोनाली, अभिनंदन. खोक्यांची ही व्यथा समर्थपणे मांडली आहेस. "हे इंपोर्टेड दिसतात. कन्सलटंटकडे वास्तव्य असेल बहुधा. खि खि खि..." दोन चार तरणी खोकी खिदळली. हे एकदम आवडले. - (सर्वव्यापी)प्राजु www.praaju.blogspot.com

वेगळ्या विषयावरची कल्पना आवडली. थोडी कुरकूर, थोडे हसू, थोडे अश्रू आणि सामंजस्य बरोबर घेऊन खोकी पुन्हा नांदायला लागली. हे खासच! स्वाती

कोणे एके काळी लेमन सेट ने थैमान घातले होते.....बाकी घरी प्लॅस्टीक च्या ग्लासात कोण लिंबू सरबत पिते हा संशोधनाचा विषय आहे त्या अगोदर कूकर्/मिल्क कूकर / गजराची घड्याळे ......माझ्या एका नातेवाइकाच्या लग्नात सहा कूकर/ आणि वीस गजराची घड्याळे आली होती......लग्न झालेल्या नवीन दांपत्याला झोपेतुन उठवण्यासाठी वीस घड्याळे? त्यापेक्षा सर्वात धमाल आली होती म्हणजे एका मित्राला कोणी तरीबॉक्स भरून कोंडोंम दीली होती....ते बॉक्स उत्साही वर्हाडी मंडळीनी सगळ्यांदेखत उघडले होते.............. त्यानन्तर सगळेच बराच वेळ एकमेकांकडेही पहाणे टाळत होते.

विजुभाऊ सहीच....

मला मागे एक इ मेल आली होती .`यु इंडियन्स `नावाची. ती वाचून ती एका इंडियननेच लिहिली होती याबद्दल मला तीळ मात्र शंका नाही . तर त्या इ मेल मधे आपण भारतिय कसे आहोत याचे वर्णन होते. In particular खरे नसले तरी in general खरे होते. त्यात एक गुणधर्म दिला होता भारतियांचा-- भारतिय लोक आपल्याला आलेल्या भेट वस्तू त्यांना नको असतील तर दुस-याला आपली भेट म्हणून देऊन टाकतात.(थोडक्यात `खपवतात`) वरील खोक्यांच्या संभाषणातून हाच भारतियांचा गुणधर्म दिसतो आहे. तो गुणधर्म `चूक की बरोबर` हा विषय इथे नाही .म्हणून लिहित नाही.

आवडला. (कल्पनाविलासी)बेसनलाडू

लेख आवडला. शिवाय त्यामागचे 'आऊट ऑफ बॉक्स' थिंकिंगही :)

नंदन
मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी

छान लेख आहे...थोडी कुरकूर, थोडे हसू, थोडे अश्रू आणि सामंजस्य बरोबर घेऊन खोकी पुन्हा नांदायला लागली. हे खासच.

अफाट वेधक लेख.

खोक्यांचे आत्मकथन आवडले आणि पुष्पक मधला कमल हासन आठवला.

वेगळ्या कल्पनेवरचा लेख आवडला.

वि. सू. - मूळ कवीची इथे लेखनास अनुमति प्राप्त, चिंतातुर जंतुंनी काळजी करू नये ही वि.वि. कॉपीराईट कायद्याचा आग्रह धरणे, सन्मान करणे हे मिपाचे घोरण आहे. या धोरणास/आग्रहास, "चिंतातुर जंतुंनी काळजी करू नये ही वि.वि." अश्या शब्दात हिणवणे, हे अत्यंत गैर आहे. सबब, सृष्टीलावण्या यांनी २४ तासांच्या अवधीत याच लेखात स्वतंत्र प्रतिसाद देऊन मिपाची जाहीर क्षमा न मागितल्यास हा लेख येथून उडवून लावण्यात येईल, याची कृपया नोंद घ्यावी. तसेच जोपर्यंत सृष्टीलावण्या यांचा जाहीर माफीनामा येथे प्रसिद्ध होत नाही, तोपर्यंत कुणीही सभासदांनी येथे प्रतिसादात्मक लेखन करू नये, ही विनंती, अन्यथा तेही येथून उडवले जाईल ही पूर्वसूचना. जनरल डायर.

कृपया नोंद घ्यावी की मी मिसळपाव ची ह्या बाबतीत सपशेल माफी मागत आहे. मिसळपावच्या धोरणाचा उपमर्द करावा हा हेतू नक्कीच नव्हता. पण बरेचदा काही सभासद मराठी संस्थळावर विनाकारण हा मुद्दा उकरून काढतात. माझा चिंतातुर जंतु हा शब्द त्यांच्या संदर्भात होता. जाता जाता : प्रिय जनरल डायरराव आपण नोंद घेतलीच असेल की श्री. क्ष हे माझे त्यांच्याशी कुठलेही वैयक्तिक संबंध नसताना मी दिलेल्या प्रतिसादांना जोडून एक स्वत:चा बिनबुडाचा / अर्थहीन / अवांतर प्रतिसाद चिकटवतात. (ते जरा आपले खाजगी लाडाचे पिल्लू असेल म्हणून आपण त्यांना जाहीर समज दिला नसेल पण) मिपाच्या स्वास्थ्याच्या दृष्टीने हे चांगले नव्हे असे मला तरी प्रामाणिकपणे वाटते तरी यावर चिंतन अवश्य करावे ही वि.वि. कळावें, असाच लोभ अक्षय असावा, आपल्या करड्या शिस्तीची अखंड भोक्ती, सृला > > वरि जोडे ब्रह्मसुख पवित्र, ते मर्‍हाटी बोलैन...

मला वाटत नाही की जनरल डायर ह्यांच्या चाणाक्ष नजरेतून त्या व्यक्तीचे नाव आणि उद्योग सुटले असेल. मात्र जर सुटलेच असेल तर ज्या भिंगाने माझे दोष शोधतात त्याच भिंगाने इतरांचेही दोष शोधावे ही आग्रहाची विनंती. (विसोबा खेचर ह्यांनी पण एका ठिकाणी एका लेखाच्या प्रतिसादात माझी श्री. दुर्वासमुनींबरोबर तुलना केल्याचे अंधुक आठवते, तो प्रतिसाद पण काढून टाकलात तर लई उपकार होतील बगा आमच्यावर) असो. दोन मराठी संस्थळाच्या साठमारीत मला अजिबात स्वारस्य नाही. माझा कल प्रशासकांना वैतागून कोणतेही संस्थळ सोडून जाण्यापेक्षा तिथेच राहून हळूहळू ते संस्थळ आणि तिथले प्रशासक ह्यांना योग्य मार्गाकडे नेणे हा आहे ;) कुठही जा, प्रत्येक संस्थळी मातीच्याच चुली... हा हा हा > > वरि जोडे ब्रह्मसुख पवित्र, ते मर्‍हाटी बोलैन...

सृलाजी, आपण दिलेली कविता आवडली. साधी, सोपी, आणि मुख्य म्हणजे खुमासदार!! १. ही भगवत गीता प्रसिद्ध झाली आहे काय? असल्यास कवीचे नांव खरंच बुवा उपाद्धे आहे का? प्लीज कळवा म्हणजे पुढच्या वेळेस मुंबईहून कुणी आलं तर पुस्तक मागवता येईल. २. तोपर्यंत वाचण्यासाठी म्हणून या भगवत गीतेचे इतर काही भाग आंतरजालावर कुठे मिळतील काय? आ, पिवळा डांबिस

प्रत्येक बोलीचा खुमार काहि औरच :) इथे ही वर्‍हाडी मेजवानी दिल्याबद्दल आभार!! -('मिसळ'लेला) ऋषिकेश

हे ज.के. उपाध्ये = बुवा ?

खुमासदार शब्दरचना. येथे दिल्याबद्दल अनेक आभार.

नंदन
मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी

भगवत् गीतेशी एव्हढा लडिवाळपणा करण्याची हिंमत दुसर्‍या कोणत्या भाषेची वा बोलीची झाली असेल असे वाटत नाही. वाचून लक्षात आलेच... तू बेट्या मूळचाच ढिला, पूर्वीपासून जाणतो तुला, परि आता तुझ्या बापाला ही सोडणार नाही बच्चमजी. हा हा हा.... शब्दरचना अती उत्तम.... ही भगवत् गीता जाम आवडली. आपून तर बूवा उपाध्यांचा फ्यानच झालो... "दिसामाजी काही(च्या काही) तरी ते लिहावे" -इनोबा म्हणे

या बोलीभाषेविषयी नविन ओळख केल्याबद्दल धन्यवाद... बुवां नी छानच लिहिले आहे... अजुनी तुमच्या संग्रही असतील तर इथे लिहा ही विनंती...

सृ.ला. जी, उपाध्ये बुवांची पुर्ण गीता वाचू इच्छीतो. कृपया दुवा द्यावा. अथवा पुस्तकाचे नांव व प्रकाशकाचे नांव सांगावे. संजय अभ्यंकर http://smabhyan.blogspot.com/

उपाध्ये बुवांची पुर्ण गीता वाचू इच्छीतो. कृपया दुवा द्यावा. अथवा पुस्तकाचे नांव व प्रकाशकाचे नांव सांगावे.

+१

खरे तर माझ्याकडेही बुवा उपाध्ये यांची पूर्ण गीता नाही. असती तर मीच ती इथे क्रमश: दिली असती. असो. मी पण बघते मुंबईत कुठे मिळते का ते. मिळाली तर नक्की इथे त्याविषयी माहिती देईन. > > वरि जोडे ब्रह्मसुख पवित्र, ते मर्‍हाटी बोलैन...

मुळात ही वर्‍हाडी बोली हेच चूक आहे. ह्यात एक टक्का देखील वर्‍हाडी नाही. वर्‍हाडी बोली कळण्यास प्रा. देविदास सोटे ह्यांच्या कविता वाचाव्यात. येन्न रे बाप्पू पेन्न रे चा आता काऊन करते ट्यां ट्यां बाकी विडंबन चांगले आहे. (अरे, इथले धर्ममार्तंड कुठे गेले आज ?) - वर्‍हाडी सर्किट

वि. सू. - मूळ कवीची इथे लेखनास अनुमति प्राप्त, चिंतातुर जंतुंनी काळजी करू नये ही वि.वि. कॉपीराईट कायद्याचा आग्रह धरणे, सन्मान करणे हे मिपाचे घोरण आहे. या धोरणास/आग्रहास, "चिंतातुर जंतुंनी काळजी करू नये ही वि.वि." अश्या शब्दात हिणवणे, हे अत्यंत गैर आहे. सबब, सृष्टीलावण्या यांनी २४ तासांच्या अवधीत याच लेखात स्वतंत्र प्रतिसाद देऊन मिपाची जाहीर क्षमा न मागितल्यास हा लेख येथून उडवून लावण्यात येईल, याची कृपया नोंद घ्यावी. तसेच जोपर्यंत सृष्टीलावण्या यांचा जाहीर माफीनामा येथे प्रसिद्ध होत नाही, तोपर्यंत कुणीही सभासदांनी येथे प्रतिसादात्मक लेखन करू नये, ही विनंती, अन्यथा तेही येथून उडवले जाईल ही पूर्वसूचना. जनरल डायर.

कृपया नोंद घ्यावी की मी मिसळपाव ची ह्या बाबतीत सपशेल माफी मागत आहे. मिसळपावच्या धोरणाचा उपमर्द करावा हा हेतू नक्कीच नव्हता. पण बरेचदा काही सभासद मराठी संस्थळावर विनाकारण हा मुद्दा उकरून काढतात. माझा चिंतातुर जंतु हा शब्द त्यांच्या संदर्भात होता. जाता जाता : प्रिय जनरल डायरराव आपण नोंद घेतलीच असेल की श्री. क्ष हे माझे त्यांच्याशी कुठलेही वैयक्तिक संबंध नसताना मी दिलेल्या प्रतिसादांना जोडून एक स्वत:चा बिनबुडाचा / अर्थहीन / अवांतर प्रतिसाद चिकटवतात. (ते जरा आपले खाजगी लाडाचे पिल्लू असेल म्हणून आपण त्यांना जाहीर समज दिला नसेल पण) मिपाच्या स्वास्थ्याच्या दृष्टीने हे चांगले नव्हे असे मला तरी प्रामाणिकपणे वाटते तरी यावर चिंतन अवश्य करावे ही वि.वि. कळावें, असाच लोभ अक्षय असावा, आपल्या करड्या शिस्तीची अखंड भोक्ती, सृला > > वरि जोडे ब्रह्मसुख पवित्र, ते मर्‍हाटी बोलैन...

मला वाटत नाही की जनरल डायर ह्यांच्या चाणाक्ष नजरेतून त्या व्यक्तीचे नाव आणि उद्योग सुटले असेल. मात्र जर सुटलेच असेल तर ज्या भिंगाने माझे दोष शोधतात त्याच भिंगाने इतरांचेही दोष शोधावे ही आग्रहाची विनंती. (विसोबा खेचर ह्यांनी पण एका ठिकाणी एका लेखाच्या प्रतिसादात माझी श्री. दुर्वासमुनींबरोबर तुलना केल्याचे अंधुक आठवते, तो प्रतिसाद पण काढून टाकलात तर लई उपकार होतील बगा आमच्यावर) असो. दोन मराठी संस्थळाच्या साठमारीत मला अजिबात स्वारस्य नाही. माझा कल प्रशासकांना वैतागून कोणतेही संस्थळ सोडून जाण्यापेक्षा तिथेच राहून हळूहळू ते संस्थळ आणि तिथले प्रशासक ह्यांना योग्य मार्गाकडे नेणे हा आहे ;) कुठही जा, प्रत्येक संस्थळी मातीच्याच चुली... हा हा हा > > वरि जोडे ब्रह्मसुख पवित्र, ते मर्‍हाटी बोलैन...

सृलाजी, आपण दिलेली कविता आवडली. साधी, सोपी, आणि मुख्य म्हणजे खुमासदार!! १. ही भगवत गीता प्रसिद्ध झाली आहे काय? असल्यास कवीचे नांव खरंच बुवा उपाद्धे आहे का? प्लीज कळवा म्हणजे पुढच्या वेळेस मुंबईहून कुणी आलं तर पुस्तक मागवता येईल. २. तोपर्यंत वाचण्यासाठी म्हणून या भगवत गीतेचे इतर काही भाग आंतरजालावर कुठे मिळतील काय? आ, पिवळा डांबिस

प्रत्येक बोलीचा खुमार काहि औरच :) इथे ही वर्‍हाडी मेजवानी दिल्याबद्दल आभार!! -('मिसळ'लेला) ऋषिकेश

हे ज.के. उपाध्ये = बुवा ?

खुमासदार शब्दरचना. येथे दिल्याबद्दल अनेक आभार.

नंदन
मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी

भगवत् गीतेशी एव्हढा लडिवाळपणा करण्याची हिंमत दुसर्‍या कोणत्या भाषेची वा बोलीची झाली असेल असे वाटत नाही. वाचून लक्षात आलेच... तू बेट्या मूळचाच ढिला, पूर्वीपासून जाणतो तुला, परि आता तुझ्या बापाला ही सोडणार नाही बच्चमजी. हा हा हा.... शब्दरचना अती उत्तम.... ही भगवत् गीता जाम आवडली. आपून तर बूवा उपाध्यांचा फ्यानच झालो... "दिसामाजी काही(च्या काही) तरी ते लिहावे" -इनोबा म्हणे

या बोलीभाषेविषयी नविन ओळख केल्याबद्दल धन्यवाद... बुवां नी छानच लिहिले आहे... अजुनी तुमच्या संग्रही असतील तर इथे लिहा ही विनंती...

सृ.ला. जी, उपाध्ये बुवांची पुर्ण गीता वाचू इच्छीतो. कृपया दुवा द्यावा. अथवा पुस्तकाचे नांव व प्रकाशकाचे नांव सांगावे. संजय अभ्यंकर http://smabhyan.blogspot.com/

उपाध्ये बुवांची पुर्ण गीता वाचू इच्छीतो. कृपया दुवा द्यावा. अथवा पुस्तकाचे नांव व प्रकाशकाचे नांव सांगावे.

+१

खरे तर माझ्याकडेही बुवा उपाध्ये यांची पूर्ण गीता नाही. असती तर मीच ती इथे क्रमश: दिली असती. असो. मी पण बघते मुंबईत कुठे मिळते का ते. मिळाली तर नक्की इथे त्याविषयी माहिती देईन. > > वरि जोडे ब्रह्मसुख पवित्र, ते मर्‍हाटी बोलैन...

मुळात ही वर्‍हाडी बोली हेच चूक आहे. ह्यात एक टक्का देखील वर्‍हाडी नाही. वर्‍हाडी बोली कळण्यास प्रा. देविदास सोटे ह्यांच्या कविता वाचाव्यात. येन्न रे बाप्पू पेन्न रे चा आता काऊन करते ट्यां ट्यां बाकी विडंबन चांगले आहे. (अरे, इथले धर्ममार्तंड कुठे गेले आज ?) - वर्‍हाडी सर्किट

तुमचा लेख वाचून बाबुराव बागुलांचे साहित्य वाचण्याची प्रेरणा मिळते. अण्णाभाऊ साठे हे असेच अजून एक बहुजन साहित्यातील असामी असे मला अलिकडेच आढळून आले. > > साता समिंद्रापल्ल्याडला माझा शब्द, शब्द नाहीयेच तो, लहलहणारा जळजळीत लाव्हा, जर उच्चारलाच नाही तो तर त्वचेलाही फुटतील शब्दांचे धुमारे - कवि अरुण कांबळे.

मना मनातल्या दर्‍या बुजल्याशिवाय काही खरे नाही. ते करण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न आपण केला तरच ह्या अशा साहित्यिकांच्या साहित्यातून आपण काही तरी बोध घेतला असे होईल. अन्यथा नुसती पोकळ आत्मीयता ठरेल ती.

" आम्हाला तुम्ही घर देत नाही. शहरात राहू देत नाही. त्यामुळे मानसिक बौद्धिक उन्नतीची चणचण, झोपड्यात राहायचं. गृहजीवनापेक्षा गलिच्छ जगायचं, आईबापांपुढे, तरुण भावा-बहिणींसमोर,मुलामुलींसमोर स्त्री-पुरुषांचे सबंध यायचे.घाणीत गर्दीत, ओशाळलेल्या मनाने उद्याचे आधारस्तंभ जन्माला घालायचे. खून, जुगार,दारुभट्ट्या बघत मुलं वाढायची. अशानं देहातले देव कसे जागृत होतील." कोणी कोणाला घरं द्यायची? कुठल्या दलितांना शहरवासीयांनी हाकलून दिले? गिरगावातल्या चाळीत अनेक उच्चवर्णीय एका खोलीत १०-१२ असे राहताना पाहिले आहेत. त्यांच्या देहातून राक्षस निर्माण झाल्याचे आढळले नाहीत. झोपडपट्टीत राहून अक्षरशः म्युनिसिपालटीच्या दिव्याखाली अभ्यास करून M.Sc. करून परदेशी शिष्यवृत्तीवर परदेशात गेलेला माझा मित्र मला ठावूक आहे. अशा अनेक व्यक्ती मला ठावूक आहेत. पण तरीही झोपडपट्टीतील जीवन व्यक्तिमत्व विकासासाठी पोषक नसतं हे मला मान्य आहे. पण ध्येयाने प्रेरीत कुणाही व्यक्तीस उत्कर्ष साधण्याच्या आड आजूबाजूची परिस्थिती येत नाही असे वाटते. पण ध्येयप्राप्ती पोषक वातावरणा इतकी सहज साध्य नसते. पोषक वातावरणातही किती देहातून देव जागृत होतात? शहरी जीवनात वाढलेले कितीतरी 'राक्षस' आपण आजूबाजूला वावरताना पाहात असतोच. खून, जुगार, शिवीगाळ, गुंडगिरी, दंगली, जातीयवाद,धर्मवाद, फसवणूक, भ्रष्टाचार, आर्थिक पिळवणूक, बलात्कार, स्त्रियांचे शोषण, बालपण हरवलेले बालमजूर अशा अनेक रोगराईत आपण शहरी जीवन जगत असतो. झोपडपट्टी बाहेरील जग सुवर्णकांतीने झळाळणारं नाही. तेही 'भयानक'च आहे. श्री. बाबुराव बागुलांचे साहित्य माझ्या वाचण्यात आले नाही. पण म्हणून त्यांच्या साहित्याच्या दर्जाचे उच्चत्व मी नाकारतो आहे असे नाही. मी फक्त इथे दिलेल्या ३-४ ओळींच्या एका परिच्छेदाचे, मनात कुठलाही आकस न बाळगता,विश्लेषण केले आहे, एवढेच. मात्र एवढ्या मोठ्या लेखकाला आयुष्याच्या शेवटी स्वत:च्या आजारावर उपचार करण्यासाठी पैशाची व्यवस्था होऊ शकली नाही. स्वत:कडची असलेली, विकत घेतलेली, पुस्तके विकून उपचार करून घ्यावा लागला. या पेक्षा मोठे दुर्दैव काय ? ह्याबद्दल मात्र वाईट वाटले. के.ई.एम्. सारखी अद्ययावत इस्पितळे, अगदी नगण्य व्यक्तींवरही, मोफत उपचार करतात. तरीही अशी परिस्थिती का उद्भवावी? त्याच बरोबर, त्यांचे अनेक वाचक, सह-साहित्यिक, साहित्य परिषदा, साहित्य संम्मेलनांना अनुदान देणारे सरकार आणि घेणारे संम्मेलनाध्यक्ष हे एका थोर साहित्यिकाच्या अंतःकाळी इतके उदासीन कसे राहू शकतात? हाही पोषक वातावरणात जन्मलेल्या/वाढलेल्या देहांमधील राक्षसच आहे नं? असो. श्री. बाबुराव बागुलांचे साहित्य वाचून पाहीनच.

बिरुटेशेठ, अतिशय सुरेख लेख! खरं सांगायचं तर बागूल वारल्यावर आपल्याकडून असा एखादा उत्तम लेख येईल अशी अपेक्षा मी केलीच होती! या लेखामु़ळे मिपाच्या समृद्धतेत निश्चितच भर पडली आहे असं वाटतं! ते ऐकून तो बायकोला रक्तबंबाळ होईपर्यंत मारतो. दुस-या दिवशी बापू पहेलवान कुस्तीच्या डावात हरतो. आणि आईच्या सांगण्यावरून प्रतिस्पर्धी पहिलवानाचा खून करण्याचा तयारीला लागतो अशी ही वानराच्या मेंदूच्या बापू पहेलवानाची कथा. बापरे! भयानक आहे... कथेच्या शेवटी नायक म्हणतो ’त्यांचा मार मी कोठे खाल्ला ? मनूने मला मारले. मारणा-या लोकांचा दोष नाही. त्याच्या मनात मनू आहे म्हणुन त्यांनी मारले अशी ही कथा. अगदी वास्तववादी विचार...! तू तात्काळ आलास तर अन् तुझा कोमल कर माझ्या जळत्या जीवाला लागला तर उरीची संपेल क्षणी जळजळ बुजतील वळ युगायुगाचे वेदना सुंदर असते आणि म्हणूनच ती इतकं सुंदर बोलू शकते! असो, बिरुटेसाहेब, लेख केवळ अप्रतीम! तात्या.

साहित्याची आपण जी जबरदस्त ओळख करून दिली आहे त्याला तोड नाही. काही वर्षापूर्वी म टा मध्ये 'जात चोरली' चे परीक्षण आले होते, ते खास नव्हते. धन्यवाद. "आम्हाला तुम्ही घर देत नाही. शहरात राहू देत नाही. त्यामुळे मानसिक बौद्धिक उन्नतीची चणचण, झोपड्यात राहायचं. गृहजीवनापेक्षा गलिच्छ जगायचं, आईबापांपुढे, तरुण भावा-बहिणींसमोर,मुलामुलींसमोर स्त्री-पुरुषांचे सबंध यायचे.घाणीत गर्दीत, ओशाळलेल्या मनाने उद्याचे आधारस्तंभ जन्माला घालायचे. खून, जुगार,दारुभट्ट्या बघत मुलं वाढायची. अशानं देहातले देव कसे जागृत होतील." * हे दाहक व धक्कादायक आहे. जात चोरली आता वाचीनच. बाबुरावांना श्रद्धांजली. अर्धवटराव आचरटाचार्य, सुधीर कांदळकर.

वेदाआधी तू होतास वेदाआधी तू होतास वेदाच्या परमेश्वराआधी तू होतास, पंच महाभूतांचे पाहून विराट, विक्राळ रूप तू व्यथित, व्याकूळ होत होतास, आणि हात उभारून तू याचना करीत होतास, त्या याचना म्हणजे ‘ ऋचा ’ सर्व ईश्वरांचे जन्मोत्सव, तूच साजरे केलेस, सर्व प्रेषितांचे बारसेही तूच आनंदाने साजरे केलेस हे माणसा, तूच सूर्याला सूर्य म्हटलेस आणि सूर्य, सूर्य झाला तूच चंद्राला चंद्र म्हटलेस आणि चंद्र, चंद्र झाला अवघ्या विश्वाचे नामकरण तू केलेस अन् प्रत्येकाने मान्य केले हे प्रतिभावान माणसा, तूच आहेस सर्व काही तुझ्यामुळेच संजीव सुंदर झाली ही मही.

---

हे नारी तुझे ललित, सुंदर नारीपण मनमोहक आहे. नेत्रसुखद आहे. तुझ्या सुरेख, सुडौल शरीरावर निसर्ग आणि नियती प्रगट करतात तरूणपण तेव्हा तुझे नश्वर शरीर होते अजरामर. अनेक कलाकृतींचे प्रदर्शन वा प्रदर्शनीय संग्रहालय तुझ्या दर्शनानेच कलावंतांना सुचतात कलाकृती आणि वास्तुशिल्पे तुझ्या आशयपूर्ण उरोजावरून देवालयाची मस्तके, कळस साकार झाले आहेत आणि ती स्वर्गाशी सतत संवाद करतात असे मानले जाते आहे. हे नारी, तुझे प्रिय प्रेयसीपण तर पूर्वीपासून काव्यनाटकांना अमर करते आहे. अन् घरोघरी, सर्वभर तुझे पत्नीपण सर्व पतींना स्वर्गासम वाटते आहे. तुझेच तुझे आईपण तर परमेश्वराला भारी भरते आहे. श्रद्धा, भक्तिभाव तुझ्यामुळेच घरोघरी, मनोमनी आकाराला आलेले आहे. धर्मप्रचारकांनी हे तुझे महन मंगळपण त्यांच्या देवासाठी लुटले आहे, लाटले आहे. तुझे प्रेमळ आईपण पाहून तुझी सर्व पोरावली माया पाहून पिता परमेश्वराची कल्पना प्रेषितांना सुचली. अशी तू, सर्व महन्मंगल कल्पनांची माता तू ! पहिल्या प्रेमाची मालकीण तू ! प्रियतमा तू ! स्वर्गाहून सुंदर तू ! प्रिय पत्नी तू ! संसारातील स्वर्ग तू ! वासना विकारांचा वसंतोत्सव तू ! देव, धर्म, देवळांहून भारी तू ! नारी म्हणूनही आई म्हणूनही ! ( म.टा.दि.२७ मार्च, २००८)

वा! सर!!.. केवळ अप्रतिम लेख!!.. मी स्वतः बागुलांचं कोणतेही लेखन वाचलेले नाहि त्यामुळे जास्त भाष्य करू शकत नाही.. परंतू तुमच्या लेखनाने बाबुरावांचे लेखन वाचायलाच पाहिजे असे वाटले. असो... बाबुरावांना श्रद्धांजली! -('मिसळ'लेला) ऋषिकेश

बाबुराव बागुलांबद्दल ऐकून होतो पण त्यांचे लिखाण वाचलेले नाही. तुमच्या लेखाने ती उत्सुकता जरुर चाळवली गेलीये. देहातले देव आणि राक्षस ह्या मुद्यांबाबत मी पेठकर काकांशी सहमत आहे. झोपडीतल्या जिण्यात तर चोथाच असतो पण अहो पांढरपेशा समजातला दंभ आणि मानसिक रोग बघितले की काय म्हणावे ते समजत नाही! माझ्या बाबांचे काही मित्र होते त्यांना आमच्या ओळखीतलेच इतर काही लोक लग्न समारंभ घरगुती समारंभाना बोलवायला फारसे उत्सुक नसत. हे कशाचं लक्षण आहे? तसेच माझ्या अगदी जवळचे ओळखीचे असेही काही लोक आहेत की जे अगदी गरीबीतून, १० बाय १० च्या दोन खोल्यात राहून, रद्दीची फाटकी पुस्तके वाचून मोठे झाले स्वतःच्या पायावर उभेच राहिले असे नाही तर मोठे घर बांधून तिथे आई-वडिलांना सुखाचा निवारा दिला. त्यांच्या आई-वडिलांनी समाधानाने तिथेच शेवटले श्वास घेतले - सवर्ण असल्याने कोणत्या आरक्षणाचा लाभही त्यांना मिळाला नव्हता. आपल्या समाजाचा तो एक फार मोठा विरोधभास आहे. सर्वसामान्य माणूस हा दोन्ही बाजूकडे कसा विभागला जाईल ह्याची योग्य ती काळजी राजकारणी घेत रहतात आणि आपण ती त्यांना घेऊ देतो हे दुर्दैव! 'आमचा बाप आन् आम्ही' हे डॉ. नरेंद्र जाधवांचे पुस्तक मी वाचले आहे. त्यात तीही सगळी भावंडे वडाळ्याच्या झोपडपट्टीसारख्या वातावरणातच मोठी झालेली आपल्याला दिसतात. त्यांच्या वडिलांची दूरदॄष्टी कामी आली. ती जिद्द, तो पीळ, ते सगळ्यापार भेदून जाणे हे जातीशी आणि वातावरणाशी फारसे संबंधित नाही असे वाटते. बागूलांच्या शेवटल्या दिवसात जर एवढी उपेक्षा त्यांच्या वाट्याला आली असेल तर श्री.म. माट्यांनी लिहिलेल्या "उपेक्षितांच्या अंतरंगात" फारसा बदल झालेला नाही असेच खेदाने म्हणावेसे वाटते! चतुरंग

श्री. बाबुराव बागुलांना आमची भावपूर्ण आदरांजली. एक महान प्रतिभावंत काळाच्या पडद्याआड गेला. माणसाला विश्वाचा केंद्रबिंदू मानणारा एक मानवतावादी गेला याची खंत आहे. आपला, (खिन्न) धोंडोपंत बिरूटेसाहेब, लेख अप्रतिम झाला आहे. त्याबद्दल तुमचे हार्दिक अभिनंदन. तुमचे लेखन आम्हाला मनापासून आवडते. आपला, (चाहता) धोंडोपंत आम्हाला येथे भेट द्या http://dhondopant.blogspot.com

बाबूराव बागूल यांचे साहित्य वाचनात नाही आले. पण आपन लिहिलेल्या लेखाने त्यांच्याबद्दल बरिच माहिती समजली. विशेषतः कविता अतिशय सुंदर.. मरुन मी मेघासारखा संचारेन वार्‍यावरती कधी गिरीच्या शिरी राहून उभा गाईन गीते लखलखती या ओळी खूपच आवडल्या. - (सर्वव्यापी)प्राजु www.praaju.blogspot.com

बिरुटे सरांनी बागुलांच्या साहित्याचा थोडक्यात परिचय करुन दिला या बद्द्ल धन्यवाद.

तरीही दलित कथेंचे शिल्पकार, अण्णा भाऊ साठे, शंकरराव खरात, आणि बाबूराव बागुल यांचे नामोल्लेख टाळुन दलित साहित्याचे मोठेपण सिद्ध करता येणार नाही.

विवेकालाही विद्रोहाची दखल घ्यावीच लागते. बागुलांना विनम्र आदरांजली. प्रकाश घाटपांडे

सरांकडुन असा लेख अपेक्षित होताच. बागुलांच्या साहित्याची चांगली ओळख करुन दिली आहे, यावरुन बागुलांचे साहित्य जात पात सोडुन इतर सामाजिक गोष्टींना - प्रश्नांना स्पर्श करते असे लक्षात येते. या साहित्य ओळखीबद्दल सरांचे धन्यवाद.

बागूलंचा आणि माझा माझ्या व्यवसायाच्या निमित्ताने थेट नाही तरी बर्‍यापैकी संबंध आला. त्यांच्या निमित्ताने असलेल्या वर्तुळाशीही आला. बाबूराव दलित समाजातील मोठे तत्वचिंतक लेखक होते, पण त्यांचे मोठेपण दुर्देवाने समाजाच्या एका मोठ्या गटापर्यंत पोहोचले नाही. त्याचवेळी दलितांमधील नेते मंडळींनी त्यांच्याशी फारशी जवळीक साधली नाही. मला माझ्या एका दलित पत्रकार मित्राने याचे कारण सांगितले. बाबूराव ऊर्फ आबा कम्युनिझमला मानणारे होते. मार्क्सच्या विचारांचा त्यांच्यावर फार मोठा प्रभाव होता. म्हणूनच वर्गविहीन समाजाची रचना त्यांच्या कवितांतातून कथांतून दिसून येते. त्यांची साम्यवादी भूमिका दलित नेत्यांना अडचणीत टाकणारी होती. त्यामुळे हे नेते त्यांच्याकडे फारसे गेले नाहीत. वास्तविक एवढी दलित आत्मकथने गाजली. पण आबांनी आपल्या नजरेने टिपलेल्या जगाचे वास्तव (ते आत्मचरित्र नसतानाही) कथांमधून मांडल्यानंतरही (ते सकस असतानाही) जेवढे गाजायला हवे तेवढे गाजले नाही. कारण आबा गाजवून घेणार्‍यांतले लेखक नव्हते. आणि गाजवून घेणार्‍यांची चळवळीत ते शिरले नाहीत. त्यांचे अनेक कथासंग्रह उपलब्ध नाहीत. अखेरीस नाशिकच्या कुसुमाग्रज प्रतिष्ठानने त्यांना गेल्या वर्षी जनस्थान पुरस्कार दिला, त्यावेळी प्रतिष्ठानने ही पुस्तके प्रकाशित करण्याचे जाहीर केले. वास्तविक आताच्या काळातील फार मोठा लेखक हा होता. पण त्याच्या अंत्यसंस्कारासाठीही दलित मंडळी एकत्र आली नाहीत, ही आणखी शोकांतिका. शेवटच्या काळात त्यांची अवस्था अतिशय हलाखीची झाली होती. नाशिकरोड पल्याड असलेल्या विहितगावात ते रहात होते. तिथली वस्तीही कष्टकर्‍यांची होती. अतिशय छोटे घर. त्या घरात ते बसलेले असत. कुणीही जाऊन त्यांच्याकडे बसत असे. मार्क्सवादापासून अनेक वाद कोळून प्यायलेला, स्वतंत्र विचारसरणी असलेला हा लेखक एवढ्या साध्या परिस्थितीत रहातो, याचे आश्चर्य आणि दुःखही वाटे. त्यांनी जी नोकरी केली, ती दुय्यम स्वरूपाचीच होती. त्यामुळे त्यातून पैसे त्यांना फारसे मिळत नसत. त्यामुळे उतारवयातही त्यांना सुख असे काही लाभले नाही. या काळात अनेक दलित लेखक त्यांच्याकडे येत. त्यांच्याकडून पुस्तकांकडून प्रस्तावना लिहून घेत. पण त्यांच्यासाठी म्हणून फार कमी जणांनी काही केले.

बागुलांच्या लेखनाबद्दल वाचकांच्या मनात उत्सुकता निर्माण झाली त्याचेही खूप समाधान आहे, तसेच ज्यांनी त्यांच्या विषयाबाबत स्पष्ट मते मांडली,माहिती दिली तीही आवडली. प्रतिसादाबद्दल सर्वांचे मनपुर्वक आभार !!!!

तुमचा लेख वाचून बाबुराव बागुलांचे साहित्य वाचण्याची प्रेरणा मिळते. अण्णाभाऊ साठे हे असेच अजून एक बहुजन साहित्यातील असामी असे मला अलिकडेच आढळून आले. > > साता समिंद्रापल्ल्याडला माझा शब्द, शब्द नाहीयेच तो, लहलहणारा जळजळीत लाव्हा, जर उच्चारलाच नाही तो तर त्वचेलाही फुटतील शब्दांचे धुमारे - कवि अरुण कांबळे.

मना मनातल्या दर्‍या बुजल्याशिवाय काही खरे नाही. ते करण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न आपण केला तरच ह्या अशा साहित्यिकांच्या साहित्यातून आपण काही तरी बोध घेतला असे होईल. अन्यथा नुसती पोकळ आत्मीयता ठरेल ती.

" आम्हाला तुम्ही घर देत नाही. शहरात राहू देत नाही. त्यामुळे मानसिक बौद्धिक उन्नतीची चणचण, झोपड्यात राहायचं. गृहजीवनापेक्षा गलिच्छ जगायचं, आईबापांपुढे, तरुण भावा-बहिणींसमोर,मुलामुलींसमोर स्त्री-पुरुषांचे सबंध यायचे.घाणीत गर्दीत, ओशाळलेल्या मनाने उद्याचे आधारस्तंभ जन्माला घालायचे. खून, जुगार,दारुभट्ट्या बघत मुलं वाढायची. अशानं देहातले देव कसे जागृत होतील." कोणी कोणाला घरं द्यायची? कुठल्या दलितांना शहरवासीयांनी हाकलून दिले? गिरगावातल्या चाळीत अनेक उच्चवर्णीय एका खोलीत १०-१२ असे राहताना पाहिले आहेत. त्यांच्या देहातून राक्षस निर्माण झाल्याचे आढळले नाहीत. झोपडपट्टीत राहून अक्षरशः म्युनिसिपालटीच्या दिव्याखाली अभ्यास करून M.Sc. करून परदेशी शिष्यवृत्तीवर परदेशात गेलेला माझा मित्र मला ठावूक आहे. अशा अनेक व्यक्ती मला ठावूक आहेत. पण तरीही झोपडपट्टीतील जीवन व्यक्तिमत्व विकासासाठी पोषक नसतं हे मला मान्य आहे. पण ध्येयाने प्रेरीत कुणाही व्यक्तीस उत्कर्ष साधण्याच्या आड आजूबाजूची परिस्थिती येत नाही असे वाटते. पण ध्येयप्राप्ती पोषक वातावरणा इतकी सहज साध्य नसते. पोषक वातावरणातही किती देहातून देव जागृत होतात? शहरी जीवनात वाढलेले कितीतरी 'राक्षस' आपण आजूबाजूला वावरताना पाहात असतोच. खून, जुगार, शिवीगाळ, गुंडगिरी, दंगली, जातीयवाद,धर्मवाद, फसवणूक, भ्रष्टाचार, आर्थिक पिळवणूक, बलात्कार, स्त्रियांचे शोषण, बालपण हरवलेले बालमजूर अशा अनेक रोगराईत आपण शहरी जीवन जगत असतो. झोपडपट्टी बाहेरील जग सुवर्णकांतीने झळाळणारं नाही. तेही 'भयानक'च आहे. श्री. बाबुराव बागुलांचे साहित्य माझ्या वाचण्यात आले नाही. पण म्हणून त्यांच्या साहित्याच्या दर्जाचे उच्चत्व मी नाकारतो आहे असे नाही. मी फक्त इथे दिलेल्या ३-४ ओळींच्या एका परिच्छेदाचे, मनात कुठलाही आकस न बाळगता,विश्लेषण केले आहे, एवढेच. मात्र एवढ्या मोठ्या लेखकाला आयुष्याच्या शेवटी स्वत:च्या आजारावर उपचार करण्यासाठी पैशाची व्यवस्था होऊ शकली नाही. स्वत:कडची असलेली, विकत घेतलेली, पुस्तके विकून उपचार करून घ्यावा लागला. या पेक्षा मोठे दुर्दैव काय ? ह्याबद्दल मात्र वाईट वाटले. के.ई.एम्. सारखी अद्ययावत इस्पितळे, अगदी नगण्य व्यक्तींवरही, मोफत उपचार करतात. तरीही अशी परिस्थिती का उद्भवावी? त्याच बरोबर, त्यांचे अनेक वाचक, सह-साहित्यिक, साहित्य परिषदा, साहित्य संम्मेलनांना अनुदान देणारे सरकार आणि घेणारे संम्मेलनाध्यक्ष हे एका थोर साहित्यिकाच्या अंतःकाळी इतके उदासीन कसे राहू शकतात? हाही पोषक वातावरणात जन्मलेल्या/वाढलेल्या देहांमधील राक्षसच आहे नं? असो. श्री. बाबुराव बागुलांचे साहित्य वाचून पाहीनच.

बिरुटेशेठ, अतिशय सुरेख लेख! खरं सांगायचं तर बागूल वारल्यावर आपल्याकडून असा एखादा उत्तम लेख येईल अशी अपेक्षा मी केलीच होती! या लेखामु़ळे मिपाच्या समृद्धतेत निश्चितच भर पडली आहे असं वाटतं! ते ऐकून तो बायकोला रक्तबंबाळ होईपर्यंत मारतो. दुस-या दिवशी बापू पहेलवान कुस्तीच्या डावात हरतो. आणि आईच्या सांगण्यावरून प्रतिस्पर्धी पहिलवानाचा खून करण्याचा तयारीला लागतो अशी ही वानराच्या मेंदूच्या बापू पहेलवानाची कथा. बापरे! भयानक आहे... कथेच्या शेवटी नायक म्हणतो ’त्यांचा मार मी कोठे खाल्ला ? मनूने मला मारले. मारणा-या लोकांचा दोष नाही. त्याच्या मनात मनू आहे म्हणुन त्यांनी मारले अशी ही कथा. अगदी वास्तववादी विचार...! तू तात्काळ आलास तर अन् तुझा कोमल कर माझ्या जळत्या जीवाला लागला तर उरीची संपेल क्षणी जळजळ बुजतील वळ युगायुगाचे वेदना सुंदर असते आणि म्हणूनच ती इतकं सुंदर बोलू शकते! असो, बिरुटेसाहेब, लेख केवळ अप्रतीम! तात्या.

साहित्याची आपण जी जबरदस्त ओळख करून दिली आहे त्याला तोड नाही. काही वर्षापूर्वी म टा मध्ये 'जात चोरली' चे परीक्षण आले होते, ते खास नव्हते. धन्यवाद. "आम्हाला तुम्ही घर देत नाही. शहरात राहू देत नाही. त्यामुळे मानसिक बौद्धिक उन्नतीची चणचण, झोपड्यात राहायचं. गृहजीवनापेक्षा गलिच्छ जगायचं, आईबापांपुढे, तरुण भावा-बहिणींसमोर,मुलामुलींसमोर स्त्री-पुरुषांचे सबंध यायचे.घाणीत गर्दीत, ओशाळलेल्या मनाने उद्याचे आधारस्तंभ जन्माला घालायचे. खून, जुगार,दारुभट्ट्या बघत मुलं वाढायची. अशानं देहातले देव कसे जागृत होतील." * हे दाहक व धक्कादायक आहे. जात चोरली आता वाचीनच. बाबुरावांना श्रद्धांजली. अर्धवटराव आचरटाचार्य, सुधीर कांदळकर.

वेदाआधी तू होतास वेदाआधी तू होतास वेदाच्या परमेश्वराआधी तू होतास, पंच महाभूतांचे पाहून विराट, विक्राळ रूप तू व्यथित, व्याकूळ होत होतास, आणि हात उभारून तू याचना करीत होतास, त्या याचना म्हणजे ‘ ऋचा ’ सर्व ईश्वरांचे जन्मोत्सव, तूच साजरे केलेस, सर्व प्रेषितांचे बारसेही तूच आनंदाने साजरे केलेस हे माणसा, तूच सूर्याला सूर्य म्हटलेस आणि सूर्य, सूर्य झाला तूच चंद्राला चंद्र म्हटलेस आणि चंद्र, चंद्र झाला अवघ्या विश्वाचे नामकरण तू केलेस अन् प्रत्येकाने मान्य केले हे प्रतिभावान माणसा, तूच आहेस सर्व काही तुझ्यामुळेच संजीव सुंदर झाली ही मही.

---

हे नारी तुझे ललित, सुंदर नारीपण मनमोहक आहे. नेत्रसुखद आहे. तुझ्या सुरेख, सुडौल शरीरावर निसर्ग आणि नियती प्रगट करतात तरूणपण तेव्हा तुझे नश्वर शरीर होते अजरामर. अनेक कलाकृतींचे प्रदर्शन वा प्रदर्शनीय संग्रहालय तुझ्या दर्शनानेच कलावंतांना सुचतात कलाकृती आणि वास्तुशिल्पे तुझ्या आशयपूर्ण उरोजावरून देवालयाची मस्तके, कळस साकार झाले आहेत आणि ती स्वर्गाशी सतत संवाद करतात असे मानले जाते आहे. हे नारी, तुझे प्रिय प्रेयसीपण तर पूर्वीपासून काव्यनाटकांना अमर करते आहे. अन् घरोघरी, सर्वभर तुझे पत्नीपण सर्व पतींना स्वर्गासम वाटते आहे. तुझेच तुझे आईपण तर परमेश्वराला भारी भरते आहे. श्रद्धा, भक्तिभाव तुझ्यामुळेच घरोघरी, मनोमनी आकाराला आलेले आहे. धर्मप्रचारकांनी हे तुझे महन मंगळपण त्यांच्या देवासाठी लुटले आहे, लाटले आहे. तुझे प्रेमळ आईपण पाहून तुझी सर्व पोरावली माया पाहून पिता परमेश्वराची कल्पना प्रेषितांना सुचली. अशी तू, सर्व महन्मंगल कल्पनांची माता तू ! पहिल्या प्रेमाची मालकीण तू ! प्रियतमा तू ! स्वर्गाहून सुंदर तू ! प्रिय पत्नी तू ! संसारातील स्वर्ग तू ! वासना विकारांचा वसंतोत्सव तू ! देव, धर्म, देवळांहून भारी तू ! नारी म्हणूनही आई म्हणूनही ! ( म.टा.दि.२७ मार्च, २००८)

वा! सर!!.. केवळ अप्रतिम लेख!!.. मी स्वतः बागुलांचं कोणतेही लेखन वाचलेले नाहि त्यामुळे जास्त भाष्य करू शकत नाही.. परंतू तुमच्या लेखनाने बाबुरावांचे लेखन वाचायलाच पाहिजे असे वाटले. असो... बाबुरावांना श्रद्धांजली! -('मिसळ'लेला) ऋषिकेश

बाबुराव बागुलांबद्दल ऐकून होतो पण त्यांचे लिखाण वाचलेले नाही. तुमच्या लेखाने ती उत्सुकता जरुर चाळवली गेलीये. देहातले देव आणि राक्षस ह्या मुद्यांबाबत मी पेठकर काकांशी सहमत आहे. झोपडीतल्या जिण्यात तर चोथाच असतो पण अहो पांढरपेशा समजातला दंभ आणि मानसिक रोग बघितले की काय म्हणावे ते समजत नाही! माझ्या बाबांचे काही मित्र होते त्यांना आमच्या ओळखीतलेच इतर काही लोक लग्न समारंभ घरगुती समारंभाना बोलवायला फारसे उत्सुक नसत. हे कशाचं लक्षण आहे? तसेच माझ्या अगदी जवळचे ओळखीचे असेही काही लोक आहेत की जे अगदी गरीबीतून, १० बाय १० च्या दोन खोल्यात राहून, रद्दीची फाटकी पुस्तके वाचून मोठे झाले स्वतःच्या पायावर उभेच राहिले असे नाही तर मोठे घर बांधून तिथे आई-वडिलांना सुखाचा निवारा दिला. त्यांच्या आई-वडिलांनी समाधानाने तिथेच शेवटले श्वास घेतले - सवर्ण असल्याने कोणत्या आरक्षणाचा लाभही त्यांना मिळाला नव्हता. आपल्या समाजाचा तो एक फार मोठा विरोधभास आहे. सर्वसामान्य माणूस हा दोन्ही बाजूकडे कसा विभागला जाईल ह्याची योग्य ती काळजी राजकारणी घेत रहतात आणि आपण ती त्यांना घेऊ देतो हे दुर्दैव! 'आमचा बाप आन् आम्ही' हे डॉ. नरेंद्र जाधवांचे पुस्तक मी वाचले आहे. त्यात तीही सगळी भावंडे वडाळ्याच्या झोपडपट्टीसारख्या वातावरणातच मोठी झालेली आपल्याला दिसतात. त्यांच्या वडिलांची दूरदॄष्टी कामी आली. ती जिद्द, तो पीळ, ते सगळ्यापार भेदून जाणे हे जातीशी आणि वातावरणाशी फारसे संबंधित नाही असे वाटते. बागूलांच्या शेवटल्या दिवसात जर एवढी उपेक्षा त्यांच्या वाट्याला आली असेल तर श्री.म. माट्यांनी लिहिलेल्या "उपेक्षितांच्या अंतरंगात" फारसा बदल झालेला नाही असेच खेदाने म्हणावेसे वाटते! चतुरंग

श्री. बाबुराव बागुलांना आमची भावपूर्ण आदरांजली. एक महान प्रतिभावंत काळाच्या पडद्याआड गेला. माणसाला विश्वाचा केंद्रबिंदू मानणारा एक मानवतावादी गेला याची खंत आहे. आपला, (खिन्न) धोंडोपंत बिरूटेसाहेब, लेख अप्रतिम झाला आहे. त्याबद्दल तुमचे हार्दिक अभिनंदन. तुमचे लेखन आम्हाला मनापासून आवडते. आपला, (चाहता) धोंडोपंत आम्हाला येथे भेट द्या http://dhondopant.blogspot.com

बाबूराव बागूल यांचे साहित्य वाचनात नाही आले. पण आपन लिहिलेल्या लेखाने त्यांच्याबद्दल बरिच माहिती समजली. विशेषतः कविता अतिशय सुंदर.. मरुन मी मेघासारखा संचारेन वार्‍यावरती कधी गिरीच्या शिरी राहून उभा गाईन गीते लखलखती या ओळी खूपच आवडल्या. - (सर्वव्यापी)प्राजु www.praaju.blogspot.com

बिरुटे सरांनी बागुलांच्या साहित्याचा थोडक्यात परिचय करुन दिला या बद्द्ल धन्यवाद.

तरीही दलित कथेंचे शिल्पकार, अण्णा भाऊ साठे, शंकरराव खरात, आणि बाबूराव बागुल यांचे नामोल्लेख टाळुन दलित साहित्याचे मोठेपण सिद्ध करता येणार नाही.

विवेकालाही विद्रोहाची दखल घ्यावीच लागते. बागुलांना विनम्र आदरांजली. प्रकाश घाटपांडे

सरांकडुन असा लेख अपेक्षित होताच. बागुलांच्या साहित्याची चांगली ओळख करुन दिली आहे, यावरुन बागुलांचे साहित्य जात पात सोडुन इतर सामाजिक गोष्टींना - प्रश्नांना स्पर्श करते असे लक्षात येते. या साहित्य ओळखीबद्दल सरांचे धन्यवाद.

बागूलंचा आणि माझा माझ्या व्यवसायाच्या निमित्ताने थेट नाही तरी बर्‍यापैकी संबंध आला. त्यांच्या निमित्ताने असलेल्या वर्तुळाशीही आला. बाबूराव दलित समाजातील मोठे तत्वचिंतक लेखक होते, पण त्यांचे मोठेपण दुर्देवाने समाजाच्या एका मोठ्या गटापर्यंत पोहोचले नाही. त्याचवेळी दलितांमधील नेते मंडळींनी त्यांच्याशी फारशी जवळीक साधली नाही. मला माझ्या एका दलित पत्रकार मित्राने याचे कारण सांगितले. बाबूराव ऊर्फ आबा कम्युनिझमला मानणारे होते. मार्क्सच्या विचारांचा त्यांच्यावर फार मोठा प्रभाव होता. म्हणूनच वर्गविहीन समाजाची रचना त्यांच्या कवितांतातून कथांतून दिसून येते. त्यांची साम्यवादी भूमिका दलित नेत्यांना अडचणीत टाकणारी होती. त्यामुळे हे नेते त्यांच्याकडे फारसे गेले नाहीत. वास्तविक एवढी दलित आत्मकथने गाजली. पण आबांनी आपल्या नजरेने टिपलेल्या जगाचे वास्तव (ते आत्मचरित्र नसतानाही) कथांमधून मांडल्यानंतरही (ते सकस असतानाही) जेवढे गाजायला हवे तेवढे गाजले नाही. कारण आबा गाजवून घेणार्‍यांतले लेखक नव्हते. आणि गाजवून घेणार्‍यांची चळवळीत ते शिरले नाहीत. त्यांचे अनेक कथासंग्रह उपलब्ध नाहीत. अखेरीस नाशिकच्या कुसुमाग्रज प्रतिष्ठानने त्यांना गेल्या वर्षी जनस्थान पुरस्कार दिला, त्यावेळी प्रतिष्ठानने ही पुस्तके प्रकाशित करण्याचे जाहीर केले. वास्तविक आताच्या काळातील फार मोठा लेखक हा होता. पण त्याच्या अंत्यसंस्कारासाठीही दलित मंडळी एकत्र आली नाहीत, ही आणखी शोकांतिका. शेवटच्या काळात त्यांची अवस्था अतिशय हलाखीची झाली होती. नाशिकरोड पल्याड असलेल्या विहितगावात ते रहात होते. तिथली वस्तीही कष्टकर्‍यांची होती. अतिशय छोटे घर. त्या घरात ते बसलेले असत. कुणीही जाऊन त्यांच्याकडे बसत असे. मार्क्सवादापासून अनेक वाद कोळून प्यायलेला, स्वतंत्र विचारसरणी असलेला हा लेखक एवढ्या साध्या परिस्थितीत रहातो, याचे आश्चर्य आणि दुःखही वाटे. त्यांनी जी नोकरी केली, ती दुय्यम स्वरूपाचीच होती. त्यामुळे त्यातून पैसे त्यांना फारसे मिळत नसत. त्यामुळे उतारवयातही त्यांना सुख असे काही लाभले नाही. या काळात अनेक दलित लेखक त्यांच्याकडे येत. त्यांच्याकडून पुस्तकांकडून प्रस्तावना लिहून घेत. पण त्यांच्यासाठी म्हणून फार कमी जणांनी काही केले.

बागुलांच्या लेखनाबद्दल वाचकांच्या मनात उत्सुकता निर्माण झाली त्याचेही खूप समाधान आहे, तसेच ज्यांनी त्यांच्या विषयाबाबत स्पष्ट मते मांडली,माहिती दिली तीही आवडली. प्रतिसादाबद्दल सर्वांचे मनपुर्वक आभार !!!!

सुधीरराव तुमचे दोन्हीही किस्से मस्तच आहेत. आता माझा एक किस्सा सांगतो. आमचा एक मद्रासी साहेब(मसा) नेहमी बोलताना "आय से" हे पालूपद लावत असे. उदा. कम आय से! गो आय से! वगैरे. आमचा एक सहकारी टन्ना आडनावाचा गुजराथी होता. शिवराळ तोंडाचा आणि एक नंबरचा कामचोर माणूस होता. ह्या टन्नावर मसा दात ठेवून होता. नेहमी त्याला त्याच्या खास आवाजात "ट्यन्नाऽऽऽऽऽ" असे म्हणून टोकायचा आणि टन्ना मग त्याला त्याच्या पाठी भरपूर शिव्या घालायचा. असे अहिनकुलाचे नाते होते त्या दोघांचे. एकदा एका वर्षी एक एप्रिलला मी टन्नाची गंमत करायचे ठरवले. आधी इतर सहकार्‍यांशी संगनमत करून मी कार्यालयातल्या एका खोलीतून टन्नाला इंटरकॉमवर "ट्यन्नाऽऽऽऽऽ कम आय से" असे जोरात सांगून पुढे काय होतेय हे पाहायला मित्रांच्यात सामील झालो. टन्ना कावरा बावरा होऊन उठला. उठता उठता म्हणाला, "क्या ये मसा पागल है क्या? साला मेरेको बुलाता है! अभी क्या लफडा होनेवाला मालूम नही! लेकिन क्या करे? वक्त आनेपे गधेके सामनेभी झुकना पडता है!" आणि गेला साहेबाकडे. पाच मिनिटातच पडलेल्या चेहर्‍याने आणि अक्षरश: धुसफुसत आला . मी साळसूदपणे विचारले, "टन्ना! क्या हुवा?" "वो साला सुवरका बच्चा मुझे बोलता है की मैने कब बुलाया? इसने नही तो क्या इसके बापने बुलाया? साला लगता है पागल कुत्तेने काटा होगा गधेको!" इतके बोलून आपल्या जागेवर जाण्यासाठी त्याची पाठ वळली आणि मी ओरडलो, "ट्यन्नाऽऽऽऽऽ कम आय से!" टन्नाने घाबरून मागे पाहिले तेव्हा आम्ही सगळे खळखळून हसत होतो.... हे पाहिले मात्र , आपली फजिती ह्याच लोकांनी केलेय हे त्याच्या लक्षात आले. आणि मग टन्नाने अशा काही शिव्या दिल्यात की काही विचारू नका. आम्ही त्या ऐकून अजूनच चेकाळलो.

सुधीरराव तुमचे दोन्हीही किस्से मस्तच आहेत. प्रमोदकाकांसारखेच म्हणतो! :) आपला, तात्यामोरू

सुधीरकाका मस्तच एकदम. प्रमोदकाकांचा पण किस्सा छान.

वाचकांचे, प्रतिसाद न दिलेल्यांना देखील धन्यवाद. देवसाहेब मज्जा आली. पण हा किस्सा आपल्या तोंडून ऐकल्यानंतरहि पुन्हा वाचायलाहि मज्जा आली. सुधीर कांदळकर.

दोन्हि किस्से छान. प्रमोदकाका, तुम्ही ही काही कमी नाही आहात... :))) - (सर्वव्यापी)प्राजु www.praaju.blogspot.com

सुधीरराव तुमचे दोन्हीही किस्से मस्तच आहेत. आता माझा एक किस्सा सांगतो. आमचा एक मद्रासी साहेब(मसा) नेहमी बोलताना "आय से" हे पालूपद लावत असे. उदा. कम आय से! गो आय से! वगैरे. आमचा एक सहकारी टन्ना आडनावाचा गुजराथी होता. शिवराळ तोंडाचा आणि एक नंबरचा कामचोर माणूस होता. ह्या टन्नावर मसा दात ठेवून होता. नेहमी त्याला त्याच्या खास आवाजात "ट्यन्नाऽऽऽऽऽ" असे म्हणून टोकायचा आणि टन्ना मग त्याला त्याच्या पाठी भरपूर शिव्या घालायचा. असे अहिनकुलाचे नाते होते त्या दोघांचे. एकदा एका वर्षी एक एप्रिलला मी टन्नाची गंमत करायचे ठरवले. आधी इतर सहकार्‍यांशी संगनमत करून मी कार्यालयातल्या एका खोलीतून टन्नाला इंटरकॉमवर "ट्यन्नाऽऽऽऽऽ कम आय से" असे जोरात सांगून पुढे काय होतेय हे पाहायला मित्रांच्यात सामील झालो. टन्ना कावरा बावरा होऊन उठला. उठता उठता म्हणाला, "क्या ये मसा पागल है क्या? साला मेरेको बुलाता है! अभी क्या लफडा होनेवाला मालूम नही! लेकिन क्या करे? वक्त आनेपे गधेके सामनेभी झुकना पडता है!" आणि गेला साहेबाकडे. पाच मिनिटातच पडलेल्या चेहर्‍याने आणि अक्षरश: धुसफुसत आला . मी साळसूदपणे विचारले, "टन्ना! क्या हुवा?" "वो साला सुवरका बच्चा मुझे बोलता है की मैने कब बुलाया? इसने नही तो क्या इसके बापने बुलाया? साला लगता है पागल कुत्तेने काटा होगा गधेको!" इतके बोलून आपल्या जागेवर जाण्यासाठी त्याची पाठ वळली आणि मी ओरडलो, "ट्यन्नाऽऽऽऽऽ कम आय से!" टन्नाने घाबरून मागे पाहिले तेव्हा आम्ही सगळे खळखळून हसत होतो.... हे पाहिले मात्र , आपली फजिती ह्याच लोकांनी केलेय हे त्याच्या लक्षात आले. आणि मग टन्नाने अशा काही शिव्या दिल्यात की काही विचारू नका. आम्ही त्या ऐकून अजूनच चेकाळलो.

सुधीरराव तुमचे दोन्हीही किस्से मस्तच आहेत. प्रमोदकाकांसारखेच म्हणतो! :) आपला, तात्यामोरू

सुधीरकाका मस्तच एकदम. प्रमोदकाकांचा पण किस्सा छान.

वाचकांचे, प्रतिसाद न दिलेल्यांना देखील धन्यवाद. देवसाहेब मज्जा आली. पण हा किस्सा आपल्या तोंडून ऐकल्यानंतरहि पुन्हा वाचायलाहि मज्जा आली. सुधीर कांदळकर.

दोन्हि किस्से छान. प्रमोदकाका, तुम्ही ही काही कमी नाही आहात... :))) - (सर्वव्यापी)प्राजु www.praaju.blogspot.com

स्वातीताई, चपात्या केल्या म्हणुन त्या चामट झाल्या,पोळ्या केल्या असत्या तर.... (मिसळीतला रस्सा भूरकणारा)

पहिल्यांदा मटण करायला घेतले. दुकानात जाऊन कच्चे मटण कसे घेतात हेही माहीत नव्हतं. पण घेऊन आलो १ किलो. घरी आणून धुवून घेतले. कच्च्या मांसाचा तो ओला थंड स्पर्ष पहिल्यांदाच अनुभवत होतो. माहिती असलेल्या थिअरी नुसार सर्व मसाले टाकून मटण शिजण्याची वाट पाहात होतो. मधे मधे तुकडे चाखताना जाणवलं काही केल्या हॉटेल सारखी चव येत नाहिए. (मी नुसते मांस चाखून पाहात होतो, रस्सा चाखलाच नाही) त्यामुळे ५-६ वेळा तिखट मीठ वाढवले. मटण शिजले पण मानव जातीने खाण्यापलिकडे पोहोचले होते. एक किलो मटण जड अंतःकरणाने टाकून द्यावे लागले. असो. अनुभवातून शिकत गेलो. कॅटरिंग कॉलेज जॉईन केले असते तर 'फि' द्यावी लागली असतीच नं...

आई बाबा गावाहुन येणार होते म्हणून मी वरण भात लावला....लहान होते मी मला तूरडाळ आणि चणाडाळ मधला फरक नाही कळला...एकदा ३ शिट्या झाल्यावर शिजली नाही डाळ म्हणून परत कूकर लावला...मग परत गॅस वर शिजवून पाहिली तरी डाळ शिजत नव्हती आणि नेहेमीच्या वरणासारखी दिसतही नव्हती....बिचार्‍या आईला घरी आल्यावर दही भात खावा लागला....पण रात्री आम्हाला कटाची आमटी मिळाली ना:)))

माझी आई एकदा बाहेर गावी गेली होती. मी लहान होते. बाबांनी पिठलं ,भात करायच ठरवलं. कूकर ने भात छान शिजवून दिला. मग बाबांनी पिठले करायला घेतले.फोडणी जमली.मिरची घातली .कांदा परतला. नंतर पाणी घातले कढईत.उकळी आल्यावर त्यात बेसन घातले. ते जास्त झाले .मग पाणी वाढवले. मग पुन्हा बेसन ,मग पाणी ,मग बेसन ,पुन्हा पाणी. असे करून करून कढई ओतू जाई पर्यंत काहीतरी पिवळसर/मधेच कच्चा/ पाणिदार /गोळेदार पदार्थ तयार झाला. `छान आहे ` असे तोंडदेखले बोलून मॅनर्स पाळायचे माझे वय नव्हते. ``शी ,हे काय?मला नको हे !मी नाही खाणार`` मी स्पष्टपणे सांगून मोकळी झाले. बाबांचा चेहरा पाहण्याजोगा झाला होता.बिच्चारे बाबा! कढईतल्या पदार्थाने कच-याच्या डब्याची वाट धरली.बिच्चारा पदार्थ !

मिपाच्या रसोईप्रमूख स्वातीताई यांस, स न वि वि, अवांतर - पण हीच भावंडे आता मी कधी भारतात येइन आणि मी केलेले वेगळे वेगळे पदार्थ कधी चाखायला मिळतील याची वाट पाहात असतात. त्या भावंडात मलाही धरायला हरकत नाही स्वातीताई! मलादेखील वाट पाहायला आवडेल! झकासपैकी तळलेली पापलेटं, पापलेटची मालवणी आमटी आणि कोलंबीपुलाव असा तुमच्या हातचा बेत करा! डोन्ट वरी, भाऊबीजेची ओवाळणी अगदी भरभक्कम घालीन!:) असो...! स्वातीताई, तुमच्या अश्या चर्चाप्रस्तावामुळे तात्यातला 'साहित्यिक-लेखक' जागा होतो! :) आता आमचा स्वयंपाक घरातील एक अनुभव! अलिकडे 'ति'ची मुलं मला 'तात्यामामा' अशी हाक मारतात तो भाग सोडून द्या, नशीबाची दानं नेहमी सुलटीच पडतात असं नव्हे! परंतु एकदा कॉलेजच्या दिवसात एका पावसाळी दुपारी घरी 'ती' आली होती! तेव्हा नुकतंच जमलं होतं आमचं! मी खूप प्रयत्न करून तिला पटवली होती आणि सुरवातीला अनेकदा भाव खाऊन शेवटी 'तात्याच' जिनियस आहे हे उमगून तीही मला पटली होती! :) तर काय सांगत होतो? अश्याच एका कुंद दुपारी 'ती' घरी आली होती! साला घरात दुसरं कोण नाय, फक्त आपण आणि ती! बाहेर पावसाने झकासपैकी बडा ख्याल जमवला होता. महानोरांच्या शब्दात सांगायचं तर बाहेर 'नभ उतरू आलं' होतं आणि आत आमची अंगं नाही, तरी मनं मात्र त्या 'हिरव्या बहरात' झिम्माड झाली होती! आणि अश्यातच, "ए, भजी करुया? मी बटाटाभजी एकदम मस्त करतो..!" असा परस्ताव मी टाकला! अहो काय सांगू तुम्हाला स्वातीताई, त्या वेळेस चेहेर्‍यावर थोडे मिश्किल, थोडे लाजाळू भाव ठेवत तिने भज्यांच्या कल्पनेला काय सुंदर होकार भरला होता! छ्या...आपण तर साला एकदम पागल! :) डाळीच्या कालवलेल्या पिठात तिखटमीठ टाकण्यापूर्वी, "थांब, तुला कळायचं नाही, माझा तिखटमिठाचा अंदाज एकदम परफेक्ट आहे. तेव्हा ते मीच टाकतो बरोब्बर अंदाजाने!" "बरं बाबा, तूच टाक!" ओट्याजवळ शेजारी शेजारी उभे होतो आम्ही. "चल, तू हो आता बाजूला, मी तळते भजी." अर्रे, पण किती घाई करशील, तेल तरी तापू दे ना!" हे आमचे प्रेमळ संवाद आजही आठवतात स्वातीताई! आणि मग अगदी बटाट्यांचे काप काढण्यापासून ते फायनल भजी कढईतून बाहेर काढेस्तोवर आम्ही दोघांनी मिळून केलेली ती बटाटा भज्यांची रेसिपी! त्यानंतर अनेकदा बटाटाभजी खाल्ली असतील परंतु तिनं आणि मी मिळून केलेल्या त्या भज्यांची सर कशालाच नाही! अहो लग्नात सगळेच नवराबायको एकमेकांना अगदी जाहीरपण श्रीखंडाचे वगैरे घास देतात पण भर दुपारी अंधारून आलेल्या त्या झिम्माड पावसात प्रियकर-प्रेयसीने एकमेकांना दिलेल्या त्या बटाटाभज्यांच्या घासाची लज्जतच वेगळी! जवान थे हम, उन दिनो की बात कर रह हू! :) असो, तर असा हा आमचाही स्वयंपाक घरातील एक अनुभव! साता जल्माच्या प्रितीचा! तात्या.

अलिकडे 'ति'ची मुलं मला 'तात्यामामा' अशी हाक मारतात तो भाग सोडून द्या अनुष्काला मुलं आहेत? आयला, हे नव्हतं माहीत बुवा आपल्याला.

अनुष्काला मुलं आहेत? आयला, हे नव्हतं माहीत बुवा आपल्याला. :))))))))))))) खरं काय हो "तात्यामामा!"

छान विषय. माझ्या आठवणीतील.. मी बहुधा सातवीत होतो. आई-वडिल बाहेरगावी गेले होते. त्यामुळे दुपारचा स्वयंपाकही बहिणच करायची. एकदा तिला कॉलेजमध्ये प्राणीशास्त्रात उंदीर कापायचा होता, त्यामुळे ती मला म्हणाली की आज काही मी स्वयंपाक करेन असे वाटत नाही. तिने मला वरण भात कुकर मध्ये कसा लावावा हे शिकविले. पण बहुधा मी नेमके पाणी किती टाकावे हे विसरलो, त्यामुळे तिने सांगितल्याप्रमाणे ३/४ शिट्ट्या झाल्यावर गॅस बंद केला. थोड्यावेळाने पाहिले तर सगळे कच्चे होते. म्हणून तो प्रकार २ ३ वेळा केला. शेवटी ११ शिट्ट्या झाल्यावर ही माझा वरणभात काही शिजला नाही. त्यामुळे कॉलेजमधून आल्यावर माझ्या बहिणीलाच स्वयंपाक करावा लागला होता. तसेच एकदा आई आजारी होती. पण आमच्या आईस्क्रिमच्या आग्रहास्तव तिने मला सांगितले की तू बनव आईस्क्रिम, मी सांगते कसे ते. त्याप्रमाणे स्वयंपाकघरात जाऊन मी दूध कढवून (?) साखर, मिल्कमेड वगैरे टाकून आइस्क्रिमची तयारी केली. मग शीतकपाटात (फ्रिजमध्ये हो) ते घट्ट झाल्यावर संध्याकाळी चाखल्यावर लक्षात आले की आईस्क्रिम सुरूवातीला तर गोड लागते पण घशातून जाता जाता तिखटपणा जाणवतो. जेव्हा आईने विचारपूस केली तेव्हा कळले की जी कढई वापरली होती ती भाजीकरीता वापरण्यात आली होती. काही कारणाणे त्यात भाजीचे तिखट राहिले होते. त्यामुळे मग आम्हाला वेगळ्या चवीचे आईस्क्रिम खावयास मिळाले. :) त्यानंतर बहुधा मला असे काही करण्यास मिळाले नाही. ;) तरीही ऑमलेट, मॅगी, चहा करणे हे तर चालूच होते. पण गेले २ वर्षांपासून मी वरणभात चांगला बनवतो आणि आता तर भाजी ही.

आमच्या शेजारच्या घरातील छोट्या भाचे मंडळींचा दुपारी पत्ते खेळतांना जोरदार आग्रह झाला. निवांत जेऊन पत्ते खेळत बसलो होतो. म्हणजे दोन तीनचा सुमार असावा. मे महिन्यातील २९-३० वगैरे तारीख असावी. अरे उन्हाळ्यात काय भजी खाता? पावसात खावीत. त्यातच मजा आहे. उन्हाळ्यात बर्फाचा लाल गोळा खावा. पाऊस आला तर जरूर करीन. मी त्यांची बोळवण केली. मी तेव्हा अठरा एकोणीस वर्षांचा होतो. घरी मी व माझा मोठा भाऊ. हा टारझन. याला त्यांनी कापले. गोळा खाल्ला. अयूबखान आणि कंपनी गांवी गेले होते. त्यामुळे आजूबाजूची लहानमोठी बच्चे कंपनी आमच्याच घरी असे. आणि तासाभराने ढग आले. व पाचसाडेपाचला खरोखर पाऊस आला. तरी मी आढेवेढे घेऊन टाळतच होतो. मग काय? छोट्यांच्या जोडीला मोठे आले. मग करावी लागली. नाहीतर मार खावा लागला असता. छोटेमोठे किमान पंधरा जण असावेत. टारझनचा काही उपयोग नाही . कांदे, पीठ सगळे संपेपर्यंत माझी पाककला दोन एक तास चालू होती. फारशी चांगली झाली नसावीत. मला मदत म्हणून एका मुलीने पटापटा कांदे कापून दिले. घरून भरपूर चटणी - नारळ कैरीची - करून आणण्याचे पुण्यकृत्य केले. (वक्रदृष्टीने पाहू नका. माझापेक्षा आठदहा दहा वर्षाने मोठी व तिचे नुकतेच लग्न ठरले होते) पण फारच धमाल आली. अर्धवटराव आचरटाचार्य, सुधीर कांदळकर.

त्यामुळे मग आम्हाला वेगळ्या चवीचे आईस्क्रिम खावयास मिळाले. :) काही हरकत नाही चिली आईस्क्रीम असतं की...... बाबांचा चेहरा पाहण्याजोगा झाला होता.बिच्चारे बाबा! असाच एकदा माझ्याही बाबांनी भात केला....मला खूप जोरात म्हणाले तू असा भात खाल्ला नसशील आणि त्या भातात सगळी पेज तशिच होती...म्हटलं हो खरच नाही खाल्ला आणि खाऊ पण नाही शकत तांदूळ आणि पाणी..... मी अमेरीकेत आल्यावर मला कणीक कुठली आणायची ते माहीत नव्हतं...पहीले तर ती भिजत नव्हती आणि भिजल्यावर पोळ्या केल्या तर पापड तोही चिवट...

हो, ती भजीवाली वेगळी आणि अनुष्का वेगळी! :) मग अनुष्का भजी तळायला कधी येणार?:)))))) ह घ्या नक्की..

अनुभव.. म्हणजे माझ्या बाबांच्या माझ्यावरच्या प्रेमाची हद्द आहे.. आई तेव्हा शिक्षिका होती आणि शाळेची सहल घेऊन कुठेतरी गेली होती. आमच्या कामवाल्या मावशिंनी पोळ्या केल्या आणि बाकीची कामे करून त्या घरी गेल्या. त्या रात्री बाबांना थोडं बरं नव्हतं. मी म्हणाले "आमटि भात खाल का?" मला बाबा म्हणाले "येईल का तुला करायला? " मी अगदी तोर्‍यात "हो" म्हणाले. भात कुकरला केला. आणि आमटिसाठी मस्त तेल तापवून फोडणी केली, त्यात कांदा चिरून घातला, पाणी घातलं, मीठ- तिखट आणि गूळ घातला. उकळी आल्यावर मस्त आमटी तयार झाली. जरा दिसायला वेग्ळी दिसत होती... जरा पातळ झाली असावी असा विचार करून, मी ताटात भात वाढला आणि वाटित आमटी वाढून बाबांन बोलावलं जेवायला. बाबांनी आमटी भातावर ओतून घेतली...मी त्यांच्या चेहर्‍यावरचे भाव निरखत होते. आधी कौतुक, मग काहीतरी गोधळल्यासारखे आणि मग मिश्किल भाव.. असे बदलल्त जाणारे भाव पाहून मी विचारलं... "बाबा, छान नाही का झाली आमटी?" बाबा म्हणाले, " छान झालिये.. फक्त तू या आमटीत तूरीची डाळंच घालायला विसरली आहेस.." :(((( मला माहितिही नव्हतं तेव्हा की आमटीत डाळसुद्धा घालतात्...पण बाबांनी ते मसालेदार पाणी आमृतासारखं लागत असल्याप्रमाणे भातासोबत खाल्ल... - (सर्वव्यापी)प्राजु www.praaju.blogspot.com

पण बाबांनी ते मसालेदार पाणी आमृतासारखं लागत असल्याप्रमाणे भातासोबत खाल्ल... प्राजु तुला असे बाबा मिळाले ...भाग्यवान आहेस.हे भाग्य सर्वांच्या नशिबात नसते. हॅट्स ऑफ टू युवर बाबा..ग्रेट

शेवटी मुलीसाठी बाबा हे बाबाच असतात! हे मात्र अगदी खरं... - (सर्वव्यापी)प्राजु www.praaju.blogspot.com

मी २२ ऑक्टोबरला न्यू यॉर्क मधे आलो.. आणि अगदी २३ ऑक्टोबरची ही गोष्ट.. सकाळी ५चालाच जाग आली.(जेटलॅग वगैरे जे काय म्हणतात त्यामुळे).. म्हटले उठलोच आहे तर चहा करावा(तशी चहाची चाहत आम्हाला फार. आणि एक मित्र त्या घरात आधीपासून रहात असल्यामुळे सगळे जिन्नस घरात होतेच.) मस्त पैकी पाणी उकळत ठेवले. मस्त ५ चमचे साखर घातली.(कालचा तो गोल डबा निळ्या रंगाचा ज्यातून माझ्या मित्राने साखर म्हणून पिठीसाखर काढून दिली होती. 'इकडे साखर अशीच असते असे म्हटला होता.')चहा पावडर घालून, चहा थोडा उकळवून गॅस बंद केला. आणि चहा थोडा मुरवत ठेवला. दूध वेगळ्या पातेल्यात उकळवले. मस्त मुरलेला चहा गाळला आणि त्यात दूध घातले. स्वैपाघरातली खडखड ऐकून माझा मित्र जागा झाला. त्याला म्हटले "बघ मी चहा केला आहे.". तो अगदी कौतुकाने म्हटला "हो का! मला पण दे. बघू तरी पुण्याचे अमृततुल्य कसे लागते आहे." मी माझ्या कपातला अर्धा चहा त्याच्यासाठीच्या कपात घातला. आणि म्हटले "पी, आणि सांग कसा आहे ते." त्याने मस्तपैकी फुर्रर्रर्र आवाज करून पहीला घोट घेतला. माझी नजर त्याच्या चेहर्‍यावरचे भाव बघण्यासाठी त्याच्या चेहर्‍यावर खिळली होती. एकदम त्याचा चेहरा पहील्या घोटासरशी कसनूसा झाला आणि तो म्हणाला "धन्या, भा* त्या निळ्या गोल डब्यात मीठ असते आणि लाल गोल डब्यात साखर." आता बघण्यासारखा चेहरा माझा झाला होता. कारण मी अद्याप त्या चहाची चव पाहीलीच नव्हती. :) न जाणे बिचार्‍याला कसे वाटले असेल ५ चमचे मीठ घातलेला चहा पिऊन......... पुण्याचे पेशवे

२००१ ला एका मित्राकडे कॅलिफोर्नियाला गेलो होतो. त्याचे लग्न झालेले नसल्यामुळे बल्लवाचार्यांची जबाबदारी आम्हा दोघांवरच आली. (नाही तर कसे - कांदे चिरुन दे, बटाट्यांची साले सोल, मिरच्या चिरुन दे असले निरुपद्रवी मदतीचे प्रकार करुन सटकता येते; आणि शिवाय 'केली बरं का मदत' असा भाव पण खाता येतो;०)) तर तसा योग नव्हता. भात-आमटी-भाजी इथपर्यंत सगळं ठीक होतं पण एकदम आमच्या डोक्यात काय किडा आला तर स्वीट डिश हवीच! आता हुडकून कोणती डिश हुडकावी ह्याला काही सुमार? महाशय म्हणाले 'उकडीचे मोदक' करुयात! मी म्हणालो " अरे बाबा, बायका स्वयंपाकात पी.एच्.डी. ला जो पदार्थ करतात तो आपण बिगरीत असताना घेणे म्हणजे जरा लईच होतंय!" पण नाहीच, खाज कशाला म्हणायची मग! परातीत पिठी घेतली, पाण्याला थोडे आधण आणून ओतले पाणी त्यात! झाला, इथेच पहिला लोच्या झाला! ('पाण्याला आधण आणून त्यात थोडे लोणी घालून विरघळवावे मग त्यात थोडी थोडी पिठी घालून ढवळावे असे की गाठी होऊ नयेत - इति सौ.सिंधूताई साठे! हा पाकग्रंथ हाताशी नसल्यामुळे आमची वाट लागली). मग काय सांगावे? त्याचा चिकट गोळा होऊ लागला, मग कधी हाताला तेल लाव, कधी गोळ्याला तेल लाव, कधी वरुन थोडी पिठी भुरभुरवून बघ असले नामी प्रकार सुरु झाले, शेवटी शेवटी तर इतके फ्रस्ट्रेशन आले की हेअर ड्रायर लावून गोळा सुकवून बघितला! अशा 'हातघाईच्या' पाऊणतासाच्या लढाईनंतर एक छानसा लद्द्या तयार झाला!;) एकीकडे सारण ठेवले होते ते मात्र बरे झाले (कारण बहुदा त्यात आम्हाला फारसे काड्या करण्यासारखे काही नव्हते हे असेल!). शेवटी भुकेने ह्यावर मात केली! छोटे छोटे गोळे करुन त्यात सारण भरुन तसेच उकडून काढले आणि साजूक तूप वरुन माखून खाल्ले. तसे बरे लागले (न लागून सांगताय कोणाला?!). संपूर्ण जेवण होईपर्यंत एकमेकाकडे बघत फक्त हसत होतो. बोलणे शक्य नव्हते कारण 'मोदक' तोंडात गेला की खळीने चिकटवल्यासारखे तोंड बंद होऊन जाई ते मोदक संपल्यावरच उघडे!! हा अनुभव आमच्या सौं. ना सांगितल्यावर मग काय, आजतागायत मोदक म्हणले की आमची मनमुराद चेष्टा होते! चतुरंग

हेच म्हणते.....

स्वातीताई, चपात्या केल्या म्हणुन त्या चामट झाल्या,पोळ्या केल्या असत्या तर.... (मिसळीतला रस्सा भूरकणारा)

पहिल्यांदा मटण करायला घेतले. दुकानात जाऊन कच्चे मटण कसे घेतात हेही माहीत नव्हतं. पण घेऊन आलो १ किलो. घरी आणून धुवून घेतले. कच्च्या मांसाचा तो ओला थंड स्पर्ष पहिल्यांदाच अनुभवत होतो. माहिती असलेल्या थिअरी नुसार सर्व मसाले टाकून मटण शिजण्याची वाट पाहात होतो. मधे मधे तुकडे चाखताना जाणवलं काही केल्या हॉटेल सारखी चव येत नाहिए. (मी नुसते मांस चाखून पाहात होतो, रस्सा चाखलाच नाही) त्यामुळे ५-६ वेळा तिखट मीठ वाढवले. मटण शिजले पण मानव जातीने खाण्यापलिकडे पोहोचले होते. एक किलो मटण जड अंतःकरणाने टाकून द्यावे लागले. असो. अनुभवातून शिकत गेलो. कॅटरिंग कॉलेज जॉईन केले असते तर 'फि' द्यावी लागली असतीच नं...

आई बाबा गावाहुन येणार होते म्हणून मी वरण भात लावला....लहान होते मी मला तूरडाळ आणि चणाडाळ मधला फरक नाही कळला...एकदा ३ शिट्या झाल्यावर शिजली नाही डाळ म्हणून परत कूकर लावला...मग परत गॅस वर शिजवून पाहिली तरी डाळ शिजत नव्हती आणि नेहेमीच्या वरणासारखी दिसतही नव्हती....बिचार्‍या आईला घरी आल्यावर दही भात खावा लागला....पण रात्री आम्हाला कटाची आमटी मिळाली ना:)))

माझी आई एकदा बाहेर गावी गेली होती. मी लहान होते. बाबांनी पिठलं ,भात करायच ठरवलं. कूकर ने भात छान शिजवून दिला. मग बाबांनी पिठले करायला घेतले.फोडणी जमली.मिरची घातली .कांदा परतला. नंतर पाणी घातले कढईत.उकळी आल्यावर त्यात बेसन घातले. ते जास्त झाले .मग पाणी वाढवले. मग पुन्हा बेसन ,मग पाणी ,मग बेसन ,पुन्हा पाणी. असे करून करून कढई ओतू जाई पर्यंत काहीतरी पिवळसर/मधेच कच्चा/ पाणिदार /गोळेदार पदार्थ तयार झाला. `छान आहे ` असे तोंडदेखले बोलून मॅनर्स पाळायचे माझे वय नव्हते. ``शी ,हे काय?मला नको हे !मी नाही खाणार`` मी स्पष्टपणे सांगून मोकळी झाले. बाबांचा चेहरा पाहण्याजोगा झाला होता.बिच्चारे बाबा! कढईतल्या पदार्थाने कच-याच्या डब्याची वाट धरली.बिच्चारा पदार्थ !

मिपाच्या रसोईप्रमूख स्वातीताई यांस, स न वि वि, अवांतर - पण हीच भावंडे आता मी कधी भारतात येइन आणि मी केलेले वेगळे वेगळे पदार्थ कधी चाखायला मिळतील याची वाट पाहात असतात. त्या भावंडात मलाही धरायला हरकत नाही स्वातीताई! मलादेखील वाट पाहायला आवडेल! झकासपैकी तळलेली पापलेटं, पापलेटची मालवणी आमटी आणि कोलंबीपुलाव असा तुमच्या हातचा बेत करा! डोन्ट वरी, भाऊबीजेची ओवाळणी अगदी भरभक्कम घालीन!:) असो...! स्वातीताई, तुमच्या अश्या चर्चाप्रस्तावामुळे तात्यातला 'साहित्यिक-लेखक' जागा होतो! :) आता आमचा स्वयंपाक घरातील एक अनुभव! अलिकडे 'ति'ची मुलं मला 'तात्यामामा' अशी हाक मारतात तो भाग सोडून द्या, नशीबाची दानं नेहमी सुलटीच पडतात असं नव्हे! परंतु एकदा कॉलेजच्या दिवसात एका पावसाळी दुपारी घरी 'ती' आली होती! तेव्हा नुकतंच जमलं होतं आमचं! मी खूप प्रयत्न करून तिला पटवली होती आणि सुरवातीला अनेकदा भाव खाऊन शेवटी 'तात्याच' जिनियस आहे हे उमगून तीही मला पटली होती! :) तर काय सांगत होतो? अश्याच एका कुंद दुपारी 'ती' घरी आली होती! साला घरात दुसरं कोण नाय, फक्त आपण आणि ती! बाहेर पावसाने झकासपैकी बडा ख्याल जमवला होता. महानोरांच्या शब्दात सांगायचं तर बाहेर 'नभ उतरू आलं' होतं आणि आत आमची अंगं नाही, तरी मनं मात्र त्या 'हिरव्या बहरात' झिम्माड झाली होती! आणि अश्यातच, "ए, भजी करुया? मी बटाटाभजी एकदम मस्त करतो..!" असा परस्ताव मी टाकला! अहो काय सांगू तुम्हाला स्वातीताई, त्या वेळेस चेहेर्‍यावर थोडे मिश्किल, थोडे लाजाळू भाव ठेवत तिने भज्यांच्या कल्पनेला काय सुंदर होकार भरला होता! छ्या...आपण तर साला एकदम पागल! :) डाळीच्या कालवलेल्या पिठात तिखटमीठ टाकण्यापूर्वी, "थांब, तुला कळायचं नाही, माझा तिखटमिठाचा अंदाज एकदम परफेक्ट आहे. तेव्हा ते मीच टाकतो बरोब्बर अंदाजाने!" "बरं बाबा, तूच टाक!" ओट्याजवळ शेजारी शेजारी उभे होतो आम्ही. "चल, तू हो आता बाजूला, मी तळते भजी." अर्रे, पण किती घाई करशील, तेल तरी तापू दे ना!" हे आमचे प्रेमळ संवाद आजही आठवतात स्वातीताई! आणि मग अगदी बटाट्यांचे काप काढण्यापासून ते फायनल भजी कढईतून बाहेर काढेस्तोवर आम्ही दोघांनी मिळून केलेली ती बटाटा भज्यांची रेसिपी! त्यानंतर अनेकदा बटाटाभजी खाल्ली असतील परंतु तिनं आणि मी मिळून केलेल्या त्या भज्यांची सर कशालाच नाही! अहो लग्नात सगळेच नवराबायको एकमेकांना अगदी जाहीरपण श्रीखंडाचे वगैरे घास देतात पण भर दुपारी अंधारून आलेल्या त्या झिम्माड पावसात प्रियकर-प्रेयसीने एकमेकांना दिलेल्या त्या बटाटाभज्यांच्या घासाची लज्जतच वेगळी! जवान थे हम, उन दिनो की बात कर रह हू! :) असो, तर असा हा आमचाही स्वयंपाक घरातील एक अनुभव! साता जल्माच्या प्रितीचा! तात्या.

अलिकडे 'ति'ची मुलं मला 'तात्यामामा' अशी हाक मारतात तो भाग सोडून द्या अनुष्काला मुलं आहेत? आयला, हे नव्हतं माहीत बुवा आपल्याला.

अनुष्काला मुलं आहेत? आयला, हे नव्हतं माहीत बुवा आपल्याला. :))))))))))))) खरं काय हो "तात्यामामा!"

छान विषय. माझ्या आठवणीतील.. मी बहुधा सातवीत होतो. आई-वडिल बाहेरगावी गेले होते. त्यामुळे दुपारचा स्वयंपाकही बहिणच करायची. एकदा तिला कॉलेजमध्ये प्राणीशास्त्रात उंदीर कापायचा होता, त्यामुळे ती मला म्हणाली की आज काही मी स्वयंपाक करेन असे वाटत नाही. तिने मला वरण भात कुकर मध्ये कसा लावावा हे शिकविले. पण बहुधा मी नेमके पाणी किती टाकावे हे विसरलो, त्यामुळे तिने सांगितल्याप्रमाणे ३/४ शिट्ट्या झाल्यावर गॅस बंद केला. थोड्यावेळाने पाहिले तर सगळे कच्चे होते. म्हणून तो प्रकार २ ३ वेळा केला. शेवटी ११ शिट्ट्या झाल्यावर ही माझा वरणभात काही शिजला नाही. त्यामुळे कॉलेजमधून आल्यावर माझ्या बहिणीलाच स्वयंपाक करावा लागला होता. तसेच एकदा आई आजारी होती. पण आमच्या आईस्क्रिमच्या आग्रहास्तव तिने मला सांगितले की तू बनव आईस्क्रिम, मी सांगते कसे ते. त्याप्रमाणे स्वयंपाकघरात जाऊन मी दूध कढवून (?) साखर, मिल्कमेड वगैरे टाकून आइस्क्रिमची तयारी केली. मग शीतकपाटात (फ्रिजमध्ये हो) ते घट्ट झाल्यावर संध्याकाळी चाखल्यावर लक्षात आले की आईस्क्रिम सुरूवातीला तर गोड लागते पण घशातून जाता जाता तिखटपणा जाणवतो. जेव्हा आईने विचारपूस केली तेव्हा कळले की जी कढई वापरली होती ती भाजीकरीता वापरण्यात आली होती. काही कारणाणे त्यात भाजीचे तिखट राहिले होते. त्यामुळे मग आम्हाला वेगळ्या चवीचे आईस्क्रिम खावयास मिळाले. :) त्यानंतर बहुधा मला असे काही करण्यास मिळाले नाही. ;) तरीही ऑमलेट, मॅगी, चहा करणे हे तर चालूच होते. पण गेले २ वर्षांपासून मी वरणभात चांगला बनवतो आणि आता तर भाजी ही.

आमच्या शेजारच्या घरातील छोट्या भाचे मंडळींचा दुपारी पत्ते खेळतांना जोरदार आग्रह झाला. निवांत जेऊन पत्ते खेळत बसलो होतो. म्हणजे दोन तीनचा सुमार असावा. मे महिन्यातील २९-३० वगैरे तारीख असावी. अरे उन्हाळ्यात काय भजी खाता? पावसात खावीत. त्यातच मजा आहे. उन्हाळ्यात बर्फाचा लाल गोळा खावा. पाऊस आला तर जरूर करीन. मी त्यांची बोळवण केली. मी तेव्हा अठरा एकोणीस वर्षांचा होतो. घरी मी व माझा मोठा भाऊ. हा टारझन. याला त्यांनी कापले. गोळा खाल्ला. अयूबखान आणि कंपनी गांवी गेले होते. त्यामुळे आजूबाजूची लहानमोठी बच्चे कंपनी आमच्याच घरी असे. आणि तासाभराने ढग आले. व पाचसाडेपाचला खरोखर पाऊस आला. तरी मी आढेवेढे घेऊन टाळतच होतो. मग काय? छोट्यांच्या जोडीला मोठे आले. मग करावी लागली. नाहीतर मार खावा लागला असता. छोटेमोठे किमान पंधरा जण असावेत. टारझनचा काही उपयोग नाही . कांदे, पीठ सगळे संपेपर्यंत माझी पाककला दोन एक तास चालू होती. फारशी चांगली झाली नसावीत. मला मदत म्हणून एका मुलीने पटापटा कांदे कापून दिले. घरून भरपूर चटणी - नारळ कैरीची - करून आणण्याचे पुण्यकृत्य केले. (वक्रदृष्टीने पाहू नका. माझापेक्षा आठदहा दहा वर्षाने मोठी व तिचे नुकतेच लग्न ठरले होते) पण फारच धमाल आली. अर्धवटराव आचरटाचार्य, सुधीर कांदळकर.

त्यामुळे मग आम्हाला वेगळ्या चवीचे आईस्क्रिम खावयास मिळाले. :) काही हरकत नाही चिली आईस्क्रीम असतं की...... बाबांचा चेहरा पाहण्याजोगा झाला होता.बिच्चारे बाबा! असाच एकदा माझ्याही बाबांनी भात केला....मला खूप जोरात म्हणाले तू असा भात खाल्ला नसशील आणि त्या भातात सगळी पेज तशिच होती...म्हटलं हो खरच नाही खाल्ला आणि खाऊ पण नाही शकत तांदूळ आणि पाणी..... मी अमेरीकेत आल्यावर मला कणीक कुठली आणायची ते माहीत नव्हतं...पहीले तर ती भिजत नव्हती आणि भिजल्यावर पोळ्या केल्या तर पापड तोही चिवट...

हो, ती भजीवाली वेगळी आणि अनुष्का वेगळी! :) मग अनुष्का भजी तळायला कधी येणार?:)))))) ह घ्या नक्की..

अनुभव.. म्हणजे माझ्या बाबांच्या माझ्यावरच्या प्रेमाची हद्द आहे.. आई तेव्हा शिक्षिका होती आणि शाळेची सहल घेऊन कुठेतरी गेली होती. आमच्या कामवाल्या मावशिंनी पोळ्या केल्या आणि बाकीची कामे करून त्या घरी गेल्या. त्या रात्री बाबांना थोडं बरं नव्हतं. मी म्हणाले "आमटि भात खाल का?" मला बाबा म्हणाले "येईल का तुला करायला? " मी अगदी तोर्‍यात "हो" म्हणाले. भात कुकरला केला. आणि आमटिसाठी मस्त तेल तापवून फोडणी केली, त्यात कांदा चिरून घातला, पाणी घातलं, मीठ- तिखट आणि गूळ घातला. उकळी आल्यावर मस्त आमटी तयार झाली. जरा दिसायला वेग्ळी दिसत होती... जरा पातळ झाली असावी असा विचार करून, मी ताटात भात वाढला आणि वाटित आमटी वाढून बाबांन बोलावलं जेवायला. बाबांनी आमटी भातावर ओतून घेतली...मी त्यांच्या चेहर्‍यावरचे भाव निरखत होते. आधी कौतुक, मग काहीतरी गोधळल्यासारखे आणि मग मिश्किल भाव.. असे बदलल्त जाणारे भाव पाहून मी विचारलं... "बाबा, छान नाही का झाली आमटी?" बाबा म्हणाले, " छान झालिये.. फक्त तू या आमटीत तूरीची डाळंच घालायला विसरली आहेस.." :(((( मला माहितिही नव्हतं तेव्हा की आमटीत डाळसुद्धा घालतात्...पण बाबांनी ते मसालेदार पाणी आमृतासारखं लागत असल्याप्रमाणे भातासोबत खाल्ल... - (सर्वव्यापी)प्राजु www.praaju.blogspot.com

पण बाबांनी ते मसालेदार पाणी आमृतासारखं लागत असल्याप्रमाणे भातासोबत खाल्ल... प्राजु तुला असे बाबा मिळाले ...भाग्यवान आहेस.हे भाग्य सर्वांच्या नशिबात नसते. हॅट्स ऑफ टू युवर बाबा..ग्रेट

शेवटी मुलीसाठी बाबा हे बाबाच असतात! हे मात्र अगदी खरं... - (सर्वव्यापी)प्राजु www.praaju.blogspot.com

मी २२ ऑक्टोबरला न्यू यॉर्क मधे आलो.. आणि अगदी २३ ऑक्टोबरची ही गोष्ट.. सकाळी ५चालाच जाग आली.(जेटलॅग वगैरे जे काय म्हणतात त्यामुळे).. म्हटले उठलोच आहे तर चहा करावा(तशी चहाची चाहत आम्हाला फार. आणि एक मित्र त्या घरात आधीपासून रहात असल्यामुळे सगळे जिन्नस घरात होतेच.) मस्त पैकी पाणी उकळत ठेवले. मस्त ५ चमचे साखर घातली.(कालचा तो गोल डबा निळ्या रंगाचा ज्यातून माझ्या मित्राने साखर म्हणून पिठीसाखर काढून दिली होती. 'इकडे साखर अशीच असते असे म्हटला होता.')चहा पावडर घालून, चहा थोडा उकळवून गॅस बंद केला. आणि चहा थोडा मुरवत ठेवला. दूध वेगळ्या पातेल्यात उकळवले. मस्त मुरलेला चहा गाळला आणि त्यात दूध घातले. स्वैपाघरातली खडखड ऐकून माझा मित्र जागा झाला. त्याला म्हटले "बघ मी चहा केला आहे.". तो अगदी कौतुकाने म्हटला "हो का! मला पण दे. बघू तरी पुण्याचे अमृततुल्य कसे लागते आहे." मी माझ्या कपातला अर्धा चहा त्याच्यासाठीच्या कपात घातला. आणि म्हटले "पी, आणि सांग कसा आहे ते." त्याने मस्तपैकी फुर्रर्रर्र आवाज करून पहीला घोट घेतला. माझी नजर त्याच्या चेहर्‍यावरचे भाव बघण्यासाठी त्याच्या चेहर्‍यावर खिळली होती. एकदम त्याचा चेहरा पहील्या घोटासरशी कसनूसा झाला आणि तो म्हणाला "धन्या, भा* त्या निळ्या गोल डब्यात मीठ असते आणि लाल गोल डब्यात साखर." आता बघण्यासारखा चेहरा माझा झाला होता. कारण मी अद्याप त्या चहाची चव पाहीलीच नव्हती. :) न जाणे बिचार्‍याला कसे वाटले असेल ५ चमचे मीठ घातलेला चहा पिऊन......... पुण्याचे पेशवे

२००१ ला एका मित्राकडे कॅलिफोर्नियाला गेलो होतो. त्याचे लग्न झालेले नसल्यामुळे बल्लवाचार्यांची जबाबदारी आम्हा दोघांवरच आली. (नाही तर कसे - कांदे चिरुन दे, बटाट्यांची साले सोल, मिरच्या चिरुन दे असले निरुपद्रवी मदतीचे प्रकार करुन सटकता येते; आणि शिवाय 'केली बरं का मदत' असा भाव पण खाता येतो;०)) तर तसा योग नव्हता. भात-आमटी-भाजी इथपर्यंत सगळं ठीक होतं पण एकदम आमच्या डोक्यात काय किडा आला तर स्वीट डिश हवीच! आता हुडकून कोणती डिश हुडकावी ह्याला काही सुमार? महाशय म्हणाले 'उकडीचे मोदक' करुयात! मी म्हणालो " अरे बाबा, बायका स्वयंपाकात पी.एच्.डी. ला जो पदार्थ करतात तो आपण बिगरीत असताना घेणे म्हणजे जरा लईच होतंय!" पण नाहीच, खाज कशाला म्हणायची मग! परातीत पिठी घेतली, पाण्याला थोडे आधण आणून ओतले पाणी त्यात! झाला, इथेच पहिला लोच्या झाला! ('पाण्याला आधण आणून त्यात थोडे लोणी घालून विरघळवावे मग त्यात थोडी थोडी पिठी घालून ढवळावे असे की गाठी होऊ नयेत - इति सौ.सिंधूताई साठे! हा पाकग्रंथ हाताशी नसल्यामुळे आमची वाट लागली). मग काय सांगावे? त्याचा चिकट गोळा होऊ लागला, मग कधी हाताला तेल लाव, कधी गोळ्याला तेल लाव, कधी वरुन थोडी पिठी भुरभुरवून बघ असले नामी प्रकार सुरु झाले, शेवटी शेवटी तर इतके फ्रस्ट्रेशन आले की हेअर ड्रायर लावून गोळा सुकवून बघितला! अशा 'हातघाईच्या' पाऊणतासाच्या लढाईनंतर एक छानसा लद्द्या तयार झाला!;) एकीकडे सारण ठेवले होते ते मात्र बरे झाले (कारण बहुदा त्यात आम्हाला फारसे काड्या करण्यासारखे काही नव्हते हे असेल!). शेवटी भुकेने ह्यावर मात केली! छोटे छोटे गोळे करुन त्यात सारण भरुन तसेच उकडून काढले आणि साजूक तूप वरुन माखून खाल्ले. तसे बरे लागले (न लागून सांगताय कोणाला?!). संपूर्ण जेवण होईपर्यंत एकमेकाकडे बघत फक्त हसत होतो. बोलणे शक्य नव्हते कारण 'मोदक' तोंडात गेला की खळीने चिकटवल्यासारखे तोंड बंद होऊन जाई ते मोदक संपल्यावरच उघडे!! हा अनुभव आमच्या सौं. ना सांगितल्यावर मग काय, आजतागायत मोदक म्हणले की आमची मनमुराद चेष्टा होते! चतुरंग

हेच म्हणते.....