मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ
प्रवेश करा | सदस्य व्हा
मिसळपाव

आदिकैलास,ओमपर्वतदर्शन आणि पार्वतीसरोवर परिक्रमा भाग १

खुशि ·

एस 28/08/2014 - 14:13
मस्त सुरुवात. वाचतोय. मायबोलीवर याच परिक्रमेचे काही अनुभव मिळाले तेही वाचकांसाठी शेअर करत आहे. माझी कैलास-मानस सरोवरची यात्रा - अनया भाग १ : पूर्वतयारी: http://www.maayboli.com/node/30416 भाग २ : दिल्ली ते नारायण आश्रम: http://www.maayboli.com/node/30637 भाग ३: नारायण आश्रम ते लीपुलेख खिंड: http://www.maayboli.com/node/30799 भाग ४: मुक्काम तिबेट : http://www.maayboli.com/node/31261 भाग ५: महाकैलासची परिक्रमा : http://www.maayboli.com/node/31407 भाग ६: मानस सरोवराची परिक्रमा : http://www.maayboli.com/node/31704 भाग ७: तकलाकोट ते लीपुलेख खिंड : http://www.maayboli.com/node/31889 भाग ८: लीपुलेख खिंड ते गाला : http://www.maayboli.com/node/32246 भाग ९: गाला ते पुणे: http://www.maayboli.com/node/32565 भाग १०: यात्रेची तयारी: http://www.maayboli.com/node/34063 भाग ११: समारोप: http://www.maayboli.com/node/34065 आणि - कैलास मानससरोवर यात्रा: भाग १- पुनःश्च हरीॐ ! - Adm http://www.maayboli.com/node/50335 लेखमालिकेस शुभेच्छा. तेवढं शुद्धलेखनासाठी कोणी यांना मदत करील काय?

खुशि 28/08/2014 - 15:07
नमस्कार,आपणच मदत कराल तर बरे होइल.मी आदिकैलास ओम्पर्वत यात्रा केली. मोठ्या कैलासची नाही.आणि प्रत्येकाचे अनुभव वेगळे असु शकतात नाही का?

जयंत कुलकर्णी 31/08/2014 - 07:34
मला वाटतं एखाद्याने काही लिहिले की त्याच विषयावरील इतर दुवे लगेचच देऊ नयेत. कदाचित आपल्याला हे सगळे पुर्वीच माहीत आहे या भावनेने हे होत असावे. पण त्यामुळे होते काय की जो लिहितोय त्याचा लिहिण्यातील रस निघून जाण्याची शक्यता आहे. लेख संपल्यानंतर हे लिहिले असते तर जास्त संयुक्तिक झाले असते. काही जण प्रतिसादातच इतकी माहिती देतात की लेखाचे प्रयोजनच उरत नाही......:-) हे लिहिल्याबद्दल राग नसावा....

एस 31/08/2014 - 14:14
कदाचित आपल्याला हे सगळे पुर्वीच माहीत आहे या भावनेने हे होत असावे.
असे मात्र अजिबात नव्हते. संपादकांना माझा प्रतिसाद काढून टाकण्यासाठी विनंती करून पाहतो. @खुशी, तुम्हांला जमेल तशी मदत नक्कीच करेन.

जयंत कुलकर्णी 31/08/2014 - 15:45
स्वॅप्स, ते वाक्य तुम्हाला उद्देशून नव्हते..पण तुम्हाला तसे वाटणे स्वाभाविक आहे. त्याचा संबंध त्यानंतर येणार्‍या वाक्याशी आहे. माझ्या सूचनेवर सकारात्मक विचार केल्याबद्दल धन्यवाद !

खुशि 02/09/2014 - 18:16
धन्यवाद.आपण सर्वजण वाचता म्हणुन मी लिहिते.आणि सर्वांच्या मदतीची मला गरज आहेच.कारण मी काही कॉम्प्युटर शिकलेली नाही.आणि प्रतिसाद काढुन टाकण्याची काहीच आवश्यकता नाही.

दिपक.कुवेत 28/08/2014 - 15:38
उत्सुकता आहे आणि महादेवाची मर्जी असली तर करायची ईच्छा देखील. पण ह्या निमित्ताने आदिकैलास ओम्पर्वत यात्रेचे वर्णन घडतयं हे हि नसे थोडके. एक विनंती आहे...जमल्यास फोटो पण डकवा. तो मंत्रमुग्ध निसर्ग किती पाहु आणि किती नको असं होउन जातं.

खुशि 02/09/2014 - 18:19
धन्यवाद.मला फोटॉ टाकता येत नाही पण माझ्या पिकासा फोटो अल्बम मध्ये फोटो आहेत ते सार्वजनिक केले आहेत आपण जरुर पहावेत आणि जमल्यास इथे चिकटवाते.

एस 28/08/2014 - 14:13
मस्त सुरुवात. वाचतोय. मायबोलीवर याच परिक्रमेचे काही अनुभव मिळाले तेही वाचकांसाठी शेअर करत आहे. माझी कैलास-मानस सरोवरची यात्रा - अनया भाग १ : पूर्वतयारी: http://www.maayboli.com/node/30416 भाग २ : दिल्ली ते नारायण आश्रम: http://www.maayboli.com/node/30637 भाग ३: नारायण आश्रम ते लीपुलेख खिंड: http://www.maayboli.com/node/30799 भाग ४: मुक्काम तिबेट : http://www.maayboli.com/node/31261 भाग ५: महाकैलासची परिक्रमा : http://www.maayboli.com/node/31407 भाग ६: मानस सरोवराची परिक्रमा : http://www.maayboli.com/node/31704 भाग ७: तकलाकोट ते लीपुलेख खिंड : http://www.maayboli.com/node/31889 भाग ८: लीपुलेख खिंड ते गाला : http://www.maayboli.com/node/32246 भाग ९: गाला ते पुणे: http://www.maayboli.com/node/32565 भाग १०: यात्रेची तयारी: http://www.maayboli.com/node/34063 भाग ११: समारोप: http://www.maayboli.com/node/34065 आणि - कैलास मानससरोवर यात्रा: भाग १- पुनःश्च हरीॐ ! - Adm http://www.maayboli.com/node/50335 लेखमालिकेस शुभेच्छा. तेवढं शुद्धलेखनासाठी कोणी यांना मदत करील काय?

खुशि 28/08/2014 - 15:07
नमस्कार,आपणच मदत कराल तर बरे होइल.मी आदिकैलास ओम्पर्वत यात्रा केली. मोठ्या कैलासची नाही.आणि प्रत्येकाचे अनुभव वेगळे असु शकतात नाही का?

जयंत कुलकर्णी 31/08/2014 - 07:34
मला वाटतं एखाद्याने काही लिहिले की त्याच विषयावरील इतर दुवे लगेचच देऊ नयेत. कदाचित आपल्याला हे सगळे पुर्वीच माहीत आहे या भावनेने हे होत असावे. पण त्यामुळे होते काय की जो लिहितोय त्याचा लिहिण्यातील रस निघून जाण्याची शक्यता आहे. लेख संपल्यानंतर हे लिहिले असते तर जास्त संयुक्तिक झाले असते. काही जण प्रतिसादातच इतकी माहिती देतात की लेखाचे प्रयोजनच उरत नाही......:-) हे लिहिल्याबद्दल राग नसावा....

एस 31/08/2014 - 14:14
कदाचित आपल्याला हे सगळे पुर्वीच माहीत आहे या भावनेने हे होत असावे.
असे मात्र अजिबात नव्हते. संपादकांना माझा प्रतिसाद काढून टाकण्यासाठी विनंती करून पाहतो. @खुशी, तुम्हांला जमेल तशी मदत नक्कीच करेन.

जयंत कुलकर्णी 31/08/2014 - 15:45
स्वॅप्स, ते वाक्य तुम्हाला उद्देशून नव्हते..पण तुम्हाला तसे वाटणे स्वाभाविक आहे. त्याचा संबंध त्यानंतर येणार्‍या वाक्याशी आहे. माझ्या सूचनेवर सकारात्मक विचार केल्याबद्दल धन्यवाद !

खुशि 02/09/2014 - 18:16
धन्यवाद.आपण सर्वजण वाचता म्हणुन मी लिहिते.आणि सर्वांच्या मदतीची मला गरज आहेच.कारण मी काही कॉम्प्युटर शिकलेली नाही.आणि प्रतिसाद काढुन टाकण्याची काहीच आवश्यकता नाही.

दिपक.कुवेत 28/08/2014 - 15:38
उत्सुकता आहे आणि महादेवाची मर्जी असली तर करायची ईच्छा देखील. पण ह्या निमित्ताने आदिकैलास ओम्पर्वत यात्रेचे वर्णन घडतयं हे हि नसे थोडके. एक विनंती आहे...जमल्यास फोटो पण डकवा. तो मंत्रमुग्ध निसर्ग किती पाहु आणि किती नको असं होउन जातं.

खुशि 02/09/2014 - 18:19
धन्यवाद.मला फोटॉ टाकता येत नाही पण माझ्या पिकासा फोटो अल्बम मध्ये फोटो आहेत ते सार्वजनिक केले आहेत आपण जरुर पहावेत आणि जमल्यास इथे चिकटवाते.
कैलास-मानससरोवर यात्रा करण्यासाठी १लाख रुपयांपेक्षा जास्त खर्च येतो, कारण तिबेटमधील प्रवासासाठी चीन सरकारला ७०० डॉलर द्यावे लागतात. पासपोर्टही लागतो. त्याशिवाय या यात्रेसाठी 'स्ट्रेसटेस्ट' वगैरेसारख्या महागड्या, पण आवश्यक तपासण्या कराव्या लागतात. आमच्याजवळ पासपोर्ट नाही आणि एवढे पैसेही नाहीत. कैलासयात्रा घडावी असे खूप वाटत असे. पण हे आपल्याला शक्य नाही म्हणून गप्प बसत होतो. शिवशंभोला आम्हाला यात्रा घडावी असे वाटत होते, म्हणूनच एक दिवस म.टा.मधील एका बातमीकडे लक्ष गेले. गोरेगाव-मुंबई येथील श्री. वाशीकर यांनी ती बातमी दिली होती. 'आदिकैलास-ओमपर्वत यात्रा आहे.

पेरू : भाग ७ : माचुपिचू

समर्पक ·

चौकटराजा 28/08/2014 - 10:06
माचू पिचू चा परिसर एका बाजूने निसर्गाने नटलेला तर अतिशय आखिव रेखीव अशी मानवी कलाकृती या परिसराचा कंठमणि . आपल्याला तिथे प्राधान्याने जायची बुद्धी झाली हे आपले ( व आता मिपाकरांचे ही) भाग्य! या परिसराची एक गंमत तुम्हालाही माहीत असेल. "पूर्ण दृष्य" या चित्रातील उजवीकडे नजर लावून पहा .एक सरडा त्यात दिसतो का ? बाकी कंजूस , किल्लेदार , इ एक्का व वल्ली ही माणसं तुमच्या बरोबर असती तर " लय मजा" आली असती ! बाकी मी माचू पिचू ला चार पाच वेळा जाउन आलोय. ओळखा कसे ते !

मदनबाण 28/08/2014 - 11:12
वाह्ह... :) हे फोटु पाहुन मला खालचे गाणे आठवले, त्याच शुटिंग सगळं याच लोकेशनला झालेल दिसतय ! :) बाकी ते या फोटोतले आणि गाण्यातले अमंळ येडे वाटणारे प्राणी म्हणजेच अल्पाका आहेत का ? ;)

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- AIB: Alia Bhatt - Genius of the Year :P

मदनबाण 28/08/2014 - 21:34
तो विडिओ ब्लॉक केलायं, दुसरा देता आला तर जरुर पाहा! १}व्हिडीयोवर राइट क्लीक करा आणि कॉपी व्हिडीयो युआरएल करा,ती कॉपी केलेली युआरएल नविन टॅब उघडुन पेस्ट करा आणि एंटर मारा. २}ब्लॉक केला असला तरी Watch on YouTube हा पर्याय दिसतोच की त्याचा वापर करता येतो की... ३} रेडीमेड दुवा देतो :- https://www.youtube.com/watch?v=abK89R_URpc

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- AIB: Alia Bhatt - Genius of the Year

समर्पक 28/08/2014 - 13:59
तुमच्याकडे गुगल प्लस ब्लॉक आहे का? बाकीच्यांना फोटो दिसताहेत कारण... ब्लॉक असेल तर लिंक सुद्धा चालणार नाही...

प्रमोद देर्देकर 28/08/2014 - 14:35
साहेब आता फटु दिसले बर का. धन्यवाद अशी सफर आम्हाला घडवुन आणल्याबद्दल. एखादी चित्रफित असेल तर ती सुध्दा एम्बेडेड स्वरुपात डकवाना. @ चौरा काका आम्हाला काही तो सरडा दिसत नाही ये. जरा विस्कटुन सांगा की राव. म्हणजे दगडांचा एकत्रीत मोठा समुह अशाप्रकारे आकारलाय असं म्हणताय का तुम्ही.

रायनची आई 28/08/2014 - 12:20
छान लिहलय..माचु पिचु बद्दल आधी खूप वाचल होत..पण तुम्ही एकदम मस्त प्रवास घडवुन आणलात..तुमचे पेरुबद्दलचे आधिचे भाग मला अजून वाचायचेत..पण मी ऐकल आहे कि पेरु मधे गुन्हेगारी चे प्रमाण जास्त आहे आणि ह्याचा पर्यट्काना त्रास होतो.हे कितपत खर आहे ?

समर्पक 28/08/2014 - 13:55
भारतीयांना तरी नक्कीच नाही. कारण आपल्याला बर्‍यापैकी सवय असल्याने आपण सावधान असतो. आणि चेहरेपट्टीवरुनही आपण दक्षिण अमेरिकेत अगदी परदेशी वाटत नाही त्यामुळे फारस कोणी वाटेला जात नाही.

श्रीरंग_जोशी 29/08/2014 - 01:37
पर्यटनामध्ये रस असणार्‍यांसाठी ही लेखमालिका म्हणजे पर्वणीच आहे. छायाचित्रे तर केवळ अप्रतिम. नुकतेच मौक्तिक कुलकर्णी यांचे A Ghost of Che हे पुस्तक वाचले. त्यात त्यांच्या दक्षिण अमेरिकेतील (पेरु व इतर ३ देश) ४० दिवसांच्या मोटरसायकल सहलीबद्द्ल वर्णन आहे. पुस्तकात छायाचित्रे नसल्याने पुस्तक वाचूनही मी असमाधानीच होतो. तुमच्या लेखमालिकेने ती कसर भरून निघत आहे. पुभाप्र.

३_१४ विक्षिप्त अदिती 29/08/2014 - 02:30
"'एक्सपिडिशन' अंतर्भाग" हा फोटो विशेष आवडला. सगळ्या भागांवर प्रतिसाद दिला नाही तरी मालिका वाचते आहे. द. अमेरिकेच्या तुल्यबळ असं उ. अमेरिकेत गतकालीन आणि भव्य दिव्य बांधकाम कुठे आहे का?

समर्पक 29/08/2014 - 09:13
चाह्कोइआ चे पिरॅमिड http://en.m.wikipedia.org/wiki/Cahokia मेसा वर्दे ही कोलोरॅडो राज्यातील जागा http://en.m.wikipedia.org/wiki/Mesa_Verde_National_Park व नव-मेक्सिको मधील चाकों शहर: (माचुपिचू आदि च्या तोडीची व अतिशय प्रतिकूल प्रदेशात ) http://en.m.wikipedia.org/wiki/Chaco_Culture_National_Historical_Park पण अमेरिकेत गेल्यावर एल् ए, एल् व्ही आदी व्यतिरीक्त क्वचितच लोक्स काही पाहतात, त्यामुळे या जागा फारशा प्रकाशात येत नाहीत. ('भव्यतेची' व्याख्या व्यक्ति सापेक्ष)

३_१४ विक्षिप्त अदिती 30/08/2014 - 01:11
अगदी भगवंतास्टिकच. (भगवान आप का भला करे + फंटास्टिक) चाको संस्कृतीचं नाव ऐकलं होतं, पण जाणं राहिलं आहे. पण बाकी दोन ठिकाणांचाही पुढच्या सहलींसाठी विचार करायला सुरूवात झाली आहे. चाको आता प्रतिकूल प्रदेशात असेल, पण एकेकाळी तिथे नद्या वाहिल्याच्या खुणा गूगल मॅपात दिसतात. या सगळ्यांचा काळ मला माहित नाही; या विषयात फारसं इंटरनेट उत्खननही केलेलं नाही. ---
पण अमेरिकेत गेल्यावर एल् ए, एल् व्ही आदी व्यतिरीक्त क्वचितच लोक्स काही पाहतात, त्यामुळे या जागा फारशा प्रकाशात येत नाहीत.
या बाबतीत अगदी सहमत. प्रश्न पडण्याचं कारण असं की फक्त दक्षिण अमेरिकेतच असं काही दिसत असेल तर मग युरोपीय लोकांनी किती नासधूस केली असेल; आणि तसं असेल तर मग टीव्हीवर त्याबद्दलही फार काही का दिसत नाही. अमेरिकन टीव्ही या बाबतीत बराच उदारमतवादी असल्यामुळे आणखी जास्त प्रश्न पडले.

तिमा 29/08/2014 - 19:03
माचु-पिचु बद्दल मीना प्रभू यांच्या पुस्तकात वाचलं होतं. पण त्या कधी खर्च वगैरे देत नाहीत. ती रेल्वे इतकी महागडी आहे हे तुमच्यामुळे कळलं. लेख व फोटो अप्रतिम! सर्व लेखमाला संग्रही ठेवण्यासारखी आहे.

विलासराव 29/08/2014 - 20:25
या मीना प्रभु म्हणजे आचार्य अत्रे यांची मुलगीच ना? एकदोनदा घरी गेलो होतो त्यांच्या काही कामानिमीत्ताने. पण त्याएवढ्या फेमस आहेत हे माहीत नव्हते तेंव्हा.

श्रीरंग_जोशी 30/08/2014 - 09:35
शिरीष पै या आचार्य अत्र्यांच्या ज्येष्ठ सुपुत्री आहेत. मराठीमध्ये हायकू हा काव्यप्रकार आणण्याचे श्रेय त्यांचे. अत्र्यांच्या मृत्यूनंतर मराठाचे संपादकपद त्यांनी भूषवले.

चौकटराजा 28/08/2014 - 10:06
माचू पिचू चा परिसर एका बाजूने निसर्गाने नटलेला तर अतिशय आखिव रेखीव अशी मानवी कलाकृती या परिसराचा कंठमणि . आपल्याला तिथे प्राधान्याने जायची बुद्धी झाली हे आपले ( व आता मिपाकरांचे ही) भाग्य! या परिसराची एक गंमत तुम्हालाही माहीत असेल. "पूर्ण दृष्य" या चित्रातील उजवीकडे नजर लावून पहा .एक सरडा त्यात दिसतो का ? बाकी कंजूस , किल्लेदार , इ एक्का व वल्ली ही माणसं तुमच्या बरोबर असती तर " लय मजा" आली असती ! बाकी मी माचू पिचू ला चार पाच वेळा जाउन आलोय. ओळखा कसे ते !

मदनबाण 28/08/2014 - 11:12
वाह्ह... :) हे फोटु पाहुन मला खालचे गाणे आठवले, त्याच शुटिंग सगळं याच लोकेशनला झालेल दिसतय ! :) बाकी ते या फोटोतले आणि गाण्यातले अमंळ येडे वाटणारे प्राणी म्हणजेच अल्पाका आहेत का ? ;)

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- AIB: Alia Bhatt - Genius of the Year :P

मदनबाण 28/08/2014 - 21:34
तो विडिओ ब्लॉक केलायं, दुसरा देता आला तर जरुर पाहा! १}व्हिडीयोवर राइट क्लीक करा आणि कॉपी व्हिडीयो युआरएल करा,ती कॉपी केलेली युआरएल नविन टॅब उघडुन पेस्ट करा आणि एंटर मारा. २}ब्लॉक केला असला तरी Watch on YouTube हा पर्याय दिसतोच की त्याचा वापर करता येतो की... ३} रेडीमेड दुवा देतो :- https://www.youtube.com/watch?v=abK89R_URpc

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- AIB: Alia Bhatt - Genius of the Year

समर्पक 28/08/2014 - 13:59
तुमच्याकडे गुगल प्लस ब्लॉक आहे का? बाकीच्यांना फोटो दिसताहेत कारण... ब्लॉक असेल तर लिंक सुद्धा चालणार नाही...

प्रमोद देर्देकर 28/08/2014 - 14:35
साहेब आता फटु दिसले बर का. धन्यवाद अशी सफर आम्हाला घडवुन आणल्याबद्दल. एखादी चित्रफित असेल तर ती सुध्दा एम्बेडेड स्वरुपात डकवाना. @ चौरा काका आम्हाला काही तो सरडा दिसत नाही ये. जरा विस्कटुन सांगा की राव. म्हणजे दगडांचा एकत्रीत मोठा समुह अशाप्रकारे आकारलाय असं म्हणताय का तुम्ही.

रायनची आई 28/08/2014 - 12:20
छान लिहलय..माचु पिचु बद्दल आधी खूप वाचल होत..पण तुम्ही एकदम मस्त प्रवास घडवुन आणलात..तुमचे पेरुबद्दलचे आधिचे भाग मला अजून वाचायचेत..पण मी ऐकल आहे कि पेरु मधे गुन्हेगारी चे प्रमाण जास्त आहे आणि ह्याचा पर्यट्काना त्रास होतो.हे कितपत खर आहे ?

समर्पक 28/08/2014 - 13:55
भारतीयांना तरी नक्कीच नाही. कारण आपल्याला बर्‍यापैकी सवय असल्याने आपण सावधान असतो. आणि चेहरेपट्टीवरुनही आपण दक्षिण अमेरिकेत अगदी परदेशी वाटत नाही त्यामुळे फारस कोणी वाटेला जात नाही.

श्रीरंग_जोशी 29/08/2014 - 01:37
पर्यटनामध्ये रस असणार्‍यांसाठी ही लेखमालिका म्हणजे पर्वणीच आहे. छायाचित्रे तर केवळ अप्रतिम. नुकतेच मौक्तिक कुलकर्णी यांचे A Ghost of Che हे पुस्तक वाचले. त्यात त्यांच्या दक्षिण अमेरिकेतील (पेरु व इतर ३ देश) ४० दिवसांच्या मोटरसायकल सहलीबद्द्ल वर्णन आहे. पुस्तकात छायाचित्रे नसल्याने पुस्तक वाचूनही मी असमाधानीच होतो. तुमच्या लेखमालिकेने ती कसर भरून निघत आहे. पुभाप्र.

३_१४ विक्षिप्त अदिती 29/08/2014 - 02:30
"'एक्सपिडिशन' अंतर्भाग" हा फोटो विशेष आवडला. सगळ्या भागांवर प्रतिसाद दिला नाही तरी मालिका वाचते आहे. द. अमेरिकेच्या तुल्यबळ असं उ. अमेरिकेत गतकालीन आणि भव्य दिव्य बांधकाम कुठे आहे का?

समर्पक 29/08/2014 - 09:13
चाह्कोइआ चे पिरॅमिड http://en.m.wikipedia.org/wiki/Cahokia मेसा वर्दे ही कोलोरॅडो राज्यातील जागा http://en.m.wikipedia.org/wiki/Mesa_Verde_National_Park व नव-मेक्सिको मधील चाकों शहर: (माचुपिचू आदि च्या तोडीची व अतिशय प्रतिकूल प्रदेशात ) http://en.m.wikipedia.org/wiki/Chaco_Culture_National_Historical_Park पण अमेरिकेत गेल्यावर एल् ए, एल् व्ही आदी व्यतिरीक्त क्वचितच लोक्स काही पाहतात, त्यामुळे या जागा फारशा प्रकाशात येत नाहीत. ('भव्यतेची' व्याख्या व्यक्ति सापेक्ष)

३_१४ विक्षिप्त अदिती 30/08/2014 - 01:11
अगदी भगवंतास्टिकच. (भगवान आप का भला करे + फंटास्टिक) चाको संस्कृतीचं नाव ऐकलं होतं, पण जाणं राहिलं आहे. पण बाकी दोन ठिकाणांचाही पुढच्या सहलींसाठी विचार करायला सुरूवात झाली आहे. चाको आता प्रतिकूल प्रदेशात असेल, पण एकेकाळी तिथे नद्या वाहिल्याच्या खुणा गूगल मॅपात दिसतात. या सगळ्यांचा काळ मला माहित नाही; या विषयात फारसं इंटरनेट उत्खननही केलेलं नाही. ---
पण अमेरिकेत गेल्यावर एल् ए, एल् व्ही आदी व्यतिरीक्त क्वचितच लोक्स काही पाहतात, त्यामुळे या जागा फारशा प्रकाशात येत नाहीत.
या बाबतीत अगदी सहमत. प्रश्न पडण्याचं कारण असं की फक्त दक्षिण अमेरिकेतच असं काही दिसत असेल तर मग युरोपीय लोकांनी किती नासधूस केली असेल; आणि तसं असेल तर मग टीव्हीवर त्याबद्दलही फार काही का दिसत नाही. अमेरिकन टीव्ही या बाबतीत बराच उदारमतवादी असल्यामुळे आणखी जास्त प्रश्न पडले.

तिमा 29/08/2014 - 19:03
माचु-पिचु बद्दल मीना प्रभू यांच्या पुस्तकात वाचलं होतं. पण त्या कधी खर्च वगैरे देत नाहीत. ती रेल्वे इतकी महागडी आहे हे तुमच्यामुळे कळलं. लेख व फोटो अप्रतिम! सर्व लेखमाला संग्रही ठेवण्यासारखी आहे.

विलासराव 29/08/2014 - 20:25
या मीना प्रभु म्हणजे आचार्य अत्रे यांची मुलगीच ना? एकदोनदा घरी गेलो होतो त्यांच्या काही कामानिमीत्ताने. पण त्याएवढ्या फेमस आहेत हे माहीत नव्हते तेंव्हा.

श्रीरंग_जोशी 30/08/2014 - 09:35
शिरीष पै या आचार्य अत्र्यांच्या ज्येष्ठ सुपुत्री आहेत. मराठीमध्ये हायकू हा काव्यप्रकार आणण्याचे श्रेय त्यांचे. अत्र्यांच्या मृत्यूनंतर मराठाचे संपादकपद त्यांनी भूषवले.

अर्ध्याहून अधिक पेरू आता तुम्ही पाहिलात. आता या भागात सगळ्यात मूलभूत प्रश्नाविषयी थोडंसं… 'पेरूच का?'

वंगाळ !

सुहास.. ·
लेखनविषय:
मुक्तक
काव्यरस
शृंगार
साद झलकेची , मना मंदी चाळं, शरावणातल बेडकं स्साल, वंगाळ वंगाळ गव्हाळ मानंखाली तीळ मस्त काळं चवचाल जीभ स्साली वंगाळ वंगाळ लाजुन पाठमोरी बसली दातखीळं कलिजा खल्लास स्साला वंगाळ वंगाळ पदराला पुरना कापड अंगी रतीच मुळं दमच निघना स्साला वंगाळ वंगाळ दोन चंद्राची रात म्हणं गारवा आनं ढगाळं सरना च आज स्साली वंगाळ वंगाळ

छायाचित्रणकलेच्या १७५ व्या वाढदिवसानिमित्त स्पर्धा: एकत्रित प्रवेशिका

संपादक मंडळ ·
सदस्यांना सर्व छायाचित्रे एकत्र पाहून क्रमवारी ठरवता यावी म्हणून हा धागा काढत आहोत. आजपासून २ तारखेपर्यंत सदस्य आपली मते या धाग्यावर नोंदवू शकतात. काही जणांना जर आपले मत इथे प्रकट व्हायला नको असेल तर ते संपादक मंडळाला व्यनि करून इथे तशी नोंद करू शकतात. दोन्ही प्रकारे आलेली सर्व मते मोजून नंतर निकाल जाहीर करण्यात येईल. मते देताना सदस्यांनी इतर तपशील लिहिण्याची गरज नाही. चित्रांचे अनुक्रमांक दिले तरी पुरे.

मदनबाण 27/08/2014 - 21:03
•मत # १ - ३६ - इस्पीकचा एक्का यांचे {२. चीन मधिल लेशान येथिल बसलेल्या बुद्धाचे शिल्प{} •मत # २ - ४९ - समर्पक यांचे {३ स्थापत्यविशेषः रामेश्वरला जाताना समुद्रावरील हा सेतू.} •मत # ३ - ३१ - बोका यांचे {१ हुमायून चा मकबरा }

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- गाढव कायद्याचा शहाणा अर्थ

सूड 27/08/2014 - 21:57
१) २४ - kohalea चित्र १ २) ६३ - चित्रगुप्त चित्र १ ३) ३८ - किल्लेदार चित्र १

पैसा 27/08/2014 - 22:15
मत देताना प्लीज चित्राला दिलेले क्रमांक पण लिहा. म्हणजे आम्हाला शोधायला सोपे जाईल. धन्यवाद!

सुहास झेले 27/08/2014 - 22:34
सर्वप्रथम संपादकांचे आभार... हे सगळे फोटो एकत्र करणे लई जिकरीचे होते. तुम्ही डोक्याला ताप देऊन, आमच्या डोक्याचा ताप वाचवलात :) माझे मत १. २४) kohalea चित्र १ २. ४९) समर्पक चित्र ३ ३. ५) वल्ली चित्र २ सर्वांना शुभेच्छा :)

मुक्त विहारि 27/08/2014 - 23:20
त्यामुळे मी डोळे मिटून स्क्रोलिंग केले. १. ३६ - इस्पिकचा एक्का (२ क्रमांकाचे) २. ७३ - प्रशांत (२ क्रमांकाचे) ३. ७८ - सुहास झेले (२ क्रमांकाचे) माझ्या कडून नकळत बर्‍याच जणांवर अन्याय झाला असेल, तर त्याबद्दल क्षमस्व.

राघवेंद्र 27/08/2014 - 23:31
४९) समर्पक चित्र ३ २९) स्वैर चित्र २ ३) स्पा चित्र ३ सं. मं. चे आभार आणि सर्वांना शुभेच्छा !!!

पैसा 27/08/2014 - 23:37
http://www.misalpav.com/node/28571
त्यानंतर ७ दिवसपर्यंत सगळे मिपा सदस्य परीक्षक म्हणून या चित्रांना १,२,३ असे अनुक्रमांक देतील. मतांची सरासरी काढून अंतिम निर्णय या धाग्यावर प्रकाशित केला जाईल.
http://www.misalpav.com/comment/604092#comment-604092
सर्व सदस्यांनी त्यानंतर ७ दिवसपर्यंत म्हणजे २ तारखेपर्यंत आपल्या आवडीच्या चित्रांना क्रमांक १ २ ३ असे द्यायचे आहेत. सर्वात शेवट सर्व मार्क्स एकत्रित करून निकाल जाहीर केला जाईल. पहिल्या नंबराला अर्थातच जास्त वेटेज असेल. दुसर्‍या आणि तिसर्‍या नंबराला त्याप्रमाणे कमी.
सदस्यांनी अनुक्रमांक द्यायचे आहेत मार्क्स नाही. याहून सोप्या भाषेत कसं सांगायचं ब्वा?

संजय क्षीरसागर 28/08/2014 - 00:02
वेगळा धागा काढून रनींग नंबर दिल्याबद्दल मंडळाचे आभार! ३८) किल्लेदार चित्र १ : १ ला क्रमांक ६३) चित्रगुप्त चित्र १ : २ रा क्रमांक ५६) जातवेद चित्र ३ : ३ रा क्रमांक

खटपट्या 28/08/2014 - 00:40
१) ४८) समर्पक चित्र २ - (पैराशुट मधून उडताना घेतले आहे) २) ५७) खेडूत चित्र १ ३) ७८) सुहास झेले चित्र २ सर्वच चित्र सुरेख आहेत. त्यामुळे बाकी स्पर्धकांची क्षमा मागतो.

अनुप कोहळे 28/08/2014 - 02:28
सर्व चित्रे उत्तम आहेत. माझे मत हे. १) वल्ली चित्र ३ - हे एक खिळवुन ठेवणारे चित्र आहे. उभे खांब आणि तिरप्या रेषा चित्र interesting बनवतात. २) सानिकास्वप्निल चित्र १ - ह्या चित्रात foreground आणि background चा छान समतोल साधला आहे. ३) जातवेद चित्र १ - ताजमाहालाचे perfect exposure साधले आहे.

प्रचेतस 28/08/2014 - 08:33
मानवी स्थापत्य चित्र म्हणजे नुकतीच फोटोग्राफीची कला असे नसून छायाचित्रात स्थापत्यकाराचे कौशल्यही दिसून आले पाहिजे असे मला वाटते. या दृष्टीने पाहता मला आवडलेले तीन फोटो पुढीलप्रमाणे १. (४९) समर्पक चित्र ३ २. (३१) बोका चित्र १ ३. (६८) सर्वसाक्षी चित्र ३ व्यक्तिशः मला सर्वाधिक आवडलेले छायाचित्र जातवेद यांचे 'ताजमहाल' हे आहे. पण हे चित्र अतिपरिचीत (too generic) असल्याने मला त्यास वरच्या यादित स्थान देता आलेले नाही. किल्लेदार यांची छायाचित्रे (२ व ३) उत्कृष्ट असूनही केवळ कलर टोन बदलल्यामुळे त्यांचे मूळ स्वरूप बदलेले गेले त्यामुळेही त्यांना वरील यादीत स्थान देता आले नाही. बाकी इतर सर्वच स्पर्धकांनी काढलेली छायाचित्रे खूप छान आहेत.

संजय क्षीरसागर 28/08/2014 - 14:40
वल्लीश्री, मला वाटतं फोटोग्राफीच्या स्पर्धेत केवळ फोटोग्राफरच कौशल्य जोखायचं आहे. त्यानं कलाविषय कसा हाताळलायं ते महत्त्वाचं. उदा. गौतम राजाध्यक्ष उत्तम फोटोग्राफर होते कारण त्यांनी काढलेल्या फोटोतली प्रत्येक व्यक्ती देखणीच दिसायची! ताजमहाल तोच आहे, फोटोग्राफरनं त्यात `नव्यानं काय पाहिलं' ते महत्त्वाचं. आणि प्रोसेसिंग किंवा रॉ यामधे मला फायनल इफेक्ट महत्त्वाचा वाटतो. एक फार इंटरेस्टींग अँगल आहे. जेव्हा फोटोग्राफी आली तेव्हा चित्रकला संपली असं सगळ्यांना वाटायला लागलं होतं. पण तसं झालं नाही कारण जे फोटोत येऊ शकत नाही ते चित्रकार कल्पनेतून साकार करतो. नाऊ इट इट इज अदर वे, जी फोटोग्राफी पेंटींगच्या जवळ जाते ती उत्तम समजली जाते!

एस 28/08/2014 - 18:24
स्थापत्यछायाचित्रणात महत्त्वाचा फायदा म्हणजे आपली विषयवस्तू अगदी न कंटाळता आणि न हलता तिथे उभी असते. त्यामुळे छायाचित्रकार ही आपला शॉट नीट प्लॅन करू शकते, संभाव्य चुका टाळू शकते आणि पुन:पुन्हा वेगवेगळ्या प्रकाशयोजनेत, हवामानात, दिवसा, रात्री त्याच वास्तूचे चित्रण करू शकते.
चांगल्या स्थापत्यछायाचित्राची काही वैशिष्ट्ये थोडक्यात अशी सांगता येतील. एक म्हणजे डिस्टॉर्शन किंवा प्रतिमाभ्रंश नको. http://misalpav.com/comment/587183#comment-587183 ह्या वल्लींच्या लेखात मी विपर्यासभ्रंश याबद्दल थोडी माहिती दिली होती. दुसरे म्हणजे रंगअचूकता. म्हणजे तुम्ही जर एखाद्या क्लायंटसाठी त्यांच्या इमारतीची प्रतिमा घेत असाल तर त्यात टोनल अ‍ॅक्युरसी महत्त्वाची मानली जाते. तीन - डायनॅमिक रेंज. यात पूर्ण प्रतिमेच्या लो आणि हाय व्हॅल्यूंच्या आवाक्याचे डिटेलिंग महत्त्वाचे असते. चार - पर्स्पेक्टिव. म्हणजे समांतर रेषा ह्या समांतर दिसणे - न दिसणे. अर्थात् यावर खूप नियंत्रण नेहमीच ठेवता येत नाही. त्यासाठी व्ह्यू कॅमेरा, टिल्ट्-शिफ्ट लेन्स, मोनोरेल आणि बेलोज इत्यादी बरेच अत्यंत महागडे साहित्य वापरावे लागते ज्यांची किंमत महागातल्या महाग डीएसएलआरपेक्षा कितीतरी जास्त असू शकते. आणि वरील चारही गोष्टी साधण्यासाठी शक्यतो आर्किटेक्चरल फोटोग्राफीमध्ये लार्ज फॉरमॅट किंवा मीडिअम फॉरमॅट कॅमेरे वापरले जातात. त्याचबरोबर इलेक्ट्रॉनिक संवेदकांऐवजी फिल्मचा वापर श्रेयस्कर ठरतो.
छायाचित्र काढताना तुम्ही वाइड अ‍ॅन्गल लेन्स वापरून स्थापत्याचा जास्तीत जास्त भाग चौकटीत कैद करायचा असतो. त्यासाठी मग क्रॉप डीएसएलआर वापरून फारसा फायदा नाही. कारण कुठलीही लेन्स ही ४५ ते ५५ मिमी ह्या नाभीय अंतराला जास्तीत जास्त विपर्यांशभ्रंश-मुक्त प्रतिमा देऊ शकते. म्हणून अशा लेन्सला केवळ लार्ज फॉरमॅटसारखा मोठ्यात मोठा संवेदक हा दीर्घातला दीर्घ विशालकोन विपर्यांशभ्रंश न आणता देऊ शकतो. जर विपर्यांशभ्रंश नियंत्रित करता येत नसेल तर प्रतिमासंस्करणात (पोस्टप्रोसेसिंगमध्ये) DxO Optics सारखे सॉफ्टवेअर वापरून प्रतिमेतल्या रेषा समांतर करून घ्याव्या लागतात. तेही करता येत नसेल तर विपर्यांशभ्रंशाचाच कलात्मक वापर करून प्रतिमा वेगवेगळ्या कोनातून घेऊन पहावी लागते. इथे मग स्थापत्यछायाचित्रणाचा उद्देश हा ऑफिशिअल डॉक्युमेंटिंग नसून सौंदर्यदृष्टी असा बदलतो. हे विशेष महत्त्वाचे.
त्याशिवायही सुस्पष्टता, योग्य उद्भासन, योग्य रचनाविचार, कुरव (नॉइज) नियंत्रण ह्या नेहमीच्या गोष्टीही तितक्याच महत्त्वाच्या ह्याही प्रकारात असतात. तुम्ही कॅमेरा कुठे आणि कसा धरला आहे ह्यावर रचनाविचारातून प्रेक्षकांच्यापर्यंत काय पोहोचते आहे हे ठरते. त्यामुळे योग्य कॉम्पोजिशन साधले पाहिजे.
आता वळूयात या स्पर्धेकडे. "उदा. धरणे, झोपडी, स्मशाने, घाट, पूल, मंदिरे, रस्ते , बोगदे, दळणवळणाचे मार्ग (मेट्रो, मोनो इ.) स्थापत्य म्हणजे फक्त इमारत असे मानले जाऊ नये म्हणून." असे गवि म्हणाले खरे पण तसे फारसे फोटो काही आले नाहीत. यातील जेवढ्या प्रतिमा मला व्यक्तिशः आवडल्या किंवा ज्यांचा उल्लेख करावासा वाटला त्यांचे थंबनेल घेऊन रसग्रहण करणार आहे. हे मतदान किंवा स्पर्धेचा निकाल नाही. केवळ माझ्या नजरेतून जे जाणवले ते लिहीत आहे. मी स्पर्धेचा परीक्षक नाही. प्रत्येक मिपासदस्य मतदान करू शकतो हे संपादकांनी स्पष्ट केलेच आहे. त्याचबरोबर मी स्वतः खूप वाईट छायाचित्रकार आहे आणि मला खाली दिलेल्यांपेक्षा जास्त चांगली छायाचित्रे खचितच घेता आली नसती असेही आधीच नमूद करून ठेवतोय. कुणाला आवडले नसल्यास कृपया क्षमा करावी अथवा माझ्या छायाचित्राबद्दल काही लिहू नका असा व्यनि केला तरी चालेल. इतरही छायाचित्रे चांगलीच आहेत. उल्लेख केला नाही म्हणून चिडू नका! :-)
दीपमाळ - सिद्धेश्वर कुरोली - स्पा
     स्पा यांच्या दीपमाळेकडे पाहून सर्वात आधी त्यांच्या रचनाविचाराला दाद द्यावीशी वाटते. प्रकाश नेमका कुठून येतोय आणि त्याची तीव्रता किती आहे ह्याचाही त्यांनी चांगला उपयोग करून घेतला आहे. तिरकस सावल्यांमुळे डावीकडे निमुळत्या होत गेलेल्या दीपमाळेच्या स्तंभाला आणि दगडी खुंट्यांच्या रांगांना मस्त संतुलित केले आहे. तीच बाब दोरखंडासारख्या भासणार्‍या कडेची. फिल्म कॅमेरा नसल्याने डायनॅमिक रेंज कमी पडतेय हे लगेच जाणवतेय. दगडाचा पोत आणि घाटदारपणा मस्त पकडला गेलाय. सुस्पष्टता किंचित अजून सुधारता आली असती. उद्भासन (एक्स्पोजर) छान साधले आहे.

वेरूळच्या कैलास लेण्यातील प्रदक्षिणापथ - वल्ली
     वल्लींच्याही प्रदक्षिणापथाच्या प्रतिमेतील रचनाविचार चांगला आहे. त्यात नावीन्य नसले तरी बर्‍यापैकी पर्स्पेक्टिव कंट्रोल साधला गेला आहे (50mm मुळे). तसेच कुठलाही विपर्यांसभ्रंश (डिस्टॉर्शन) फारसा जाणवत नाही. दोन्ही बाजूंचे पाषाणस्तंभ हे प्रेक्षकाच्या दृष्टीला थेट शेवटच्या भिंतीकडे घेऊन जातात. तिथली मूर्ती आणि तिच्या खालच्या बाजूवर जास्त प्रकाश पडलेला नसणे हे या चित्राला वेगळाच परिणाम साधून देतात. मधल्या भागातील आणि दोन्ही बाजूंच्या खांबांवरील गडदपणा हा छताच्या पांढुरक्या खडकामुळे मस्त संतुलित झालाय.

कात्रज सिंहगड ट्रेक करताना रात्री दोन वाजता लागणारे एक मंदिर - ज्ञानोबाचे पैजार
     पैजारबुवांचे हे छायाचित्र मी मुद्दाम घेतले आहे कारण त्यात शब्दश: मानवी स्थापत्यकौशल्याची आदिम बीजे आहेत. दगड एकमेकांवर रचून उभे केलेले भिंती व गवत यांची रचना मानवाला गुहेतून 'घर' नावाच्या जागेत घेऊन आली. अशाच घरट्यात त्याने त्याच्या श्रद्धांचीही स्थापना केली. किंबहुना आपल्याला जशी निवार्‍याची जागा लागते तशी या शक्तींनाही लागत असावी असं त्याला वाटलं असावं हे सगळं परिदृश्य मनासमोर उभं राहिलं हे ह्या छायाचित्राला पाहून. छायाचित्रणाच्या दृष्टीने यात बाकी काही खास नाही. पण तुमच्या कल्पनेचं आणि आवर्जून अशा जागेला कॅमेर्‍यात कैद केल्याबद्दल कौतुक.

अमेरीकेतील Idaho राज्यातील Snake नदी वरील पूल - kohalea
     अशा छायाचित्रांमध्ये रचनाविचारही तितकाच परिणामकारक वाटला पाहिजे. पुलाची सावली आणि प्रत्यक्ष पूल हे चित्रातील मध्यभागी जिथे घेऊन जातात तो सगळा दृष्टीचा प्रवास अजून थेटपणे दर्शवता येऊ शकला असता. कदाचित पुलाच्या दुसर्‍या बाजूने जिकडून पुलावर प्रकाश येतो आहे ती बाजू या छायाचित्रासाठी जास्त योग्य ठरली असती असे वाटले. क्षितिज किंचित जास्त समांतर असायला हवे होते. तसेच दोनतृतियांशच्या नियमात हा रचनाविचार निश्चितच बसवता आला असता. पुलाची कमान आणि तिची भव्यता पकडता आली असती. 14mm लेन्समुळे विपर्यांसभ्रंश (Barrel distortion) आलाय हे लगेच जाणवतेय. प्रतिमेचे बलस्थान हे त्यातील HDR परिणाम आणि उत्तम वैधम्र्य (Contrast).

हुमायून चा मकबरा - बोका
     
बोका यांच्या हुमायूँच्या मकबर्‍याचे छायाचित्रात पर्स्पेक्टिव नियंत्रित करता येत नसेल तर त्यातूनही चांगली रचना कशी करायची हे दिसून येते. चित्रात जास्त वैधम्र्य नाही. पण निळ्या आकाशाच्या पार्श्वभूमीवर विटकरी रंगातील इमारत छान दिसतेय. प्रतिमासंस्करणात (पोस्टप्रोसेसिंग) मध्ये निळाईला जास्त अचूक टोन द्यायला हवी होती म्हणजे इमारतीचा कॉन्ट्रास्ट उठून दिसला असता असे वाटले.
चीन मधिल लेशान येथिल बसलेल्या बुद्धाचे शिल्प - इस्पीकचा एक्का
     बुद्धाच्या मूर्तीचे डोके आकाशाच्या पार्श्वभूमीवर येईल असे घेतले असते तर त्याचा वेगळाच परिणाम दिसून आला असता. प्रतिमेतील वैधम्र्य अजून वाढवले तर खडकांचा विशिष्ट रंग आणि त्यावरील हिरवाई याने वेगळाच शांतपणा अनुभवता आला असता. प्रतिमेत सुस्पष्टता कमी आहे. उजव्या कोपर्‍यातील खालची छत्री क्लोन करून काढता आली असती. रचनाविचारामध्ये बुद्धमूर्तीचा कोन आणि डावीकडील माणसांची रांग यामुळे तिची भव्यता अजून जाणवते. यात एकूणच मानवी प्रयत्नांमागील कष्ट तुम्ही अचूक टिपले आहेत.

इसा खान टोम्ब … दिल्ली - किल्लेदार
     किल्लेदारांच्या प्रतिमा छानच असतात. ह्या प्रतिमेसाठी सेपियाऐवजी कृष्णधवल रंगसंगती जास्त योग्य ठरली असती. किंवा अगदी रंगीत प्रतिमेतही हिरवाईने छान पूरक (कॉम्प्लिमेंटरी) परिणाम साधला असता. प्रतिमेतील क्षितिज किंचित डावीकडे झुकले आहे. उजव्या कोपर्‍यातील झाडाची फांदी आणि पृष्ठभूमीतील सावलीचा गर्दपणा चित्राची चौकट छान पेलत आहे. उजवीकडील इमारतीचा भव्यपणा शेजारील डावीकडील प्रवेशद्वार आणि मागची नारळाची झाडे यामुळे जास्तच खुलून दिसत आहे. पोस्टस्टॅम्पसारखा एकूण परिणाम आहे. चित्रातील वैधम्र्य आणि टोनल रेंज उल्लेखनीय. डावीकडील निगेटिव स्पेस न जाणवण्यासाठी काय करता आले असते याचा विचार करतोय.

Krakow market hall, Poland - nishant
     निशांत यांनी दीर्घ उद्भासनाचा (लाँग एक्स्पोजर) वापर कल्पकतेने केलाय. राजेशाही थाट सांगणारी प्रकाशयोजना आहे. प्रत्यक्ष इमारत चित्रातील इतर बाबींमुळे तितकीशी मनावर ठसत नाही. त्यासाठी इमारतीवरील आकाशाचा भाग काढून टाकायला नको होता असे वाटले. इमारत अगदी मध्यभागी घेण्याऐवजी किंचित उजवीकडे ठेऊन तिरपा होत जाणारा पर्स्पेक्टिव तिकडे निगेटिव स्पेस ठेऊन जास्त अधोरेखित करता आला असता.

चॅपेल् ऑन द रॉक् - समर्पक
     समर्पक यांची तिन्ही छायाचित्रे आवडली. यातील ह्या चॅपेलच्या प्रतिमेत पिवळी फोर्ड मस्टँग फारच खुलून दिसतेय. पण हा फोटो जुन्या चॅपेलचा न वाटता फोर्ड गाडीचा जास्त वाटतोय. त्यामुळे स्थापत्यछायाचित्र म्हणता येणार नाही. चर्चच्या इमारतीचे वैधम्र्य जास्त असायला हवे होते. गाडीचा पिवळेपणा टिपण्यासाठी चर्चकडे किंचित दुर्लक्ष झाले आहे. पिवळ्या रंगाच्या जितक्या रंगछटा मानवी डोळा पाहू शकतो त्याच्या एक टक्काही कुठल्याच कॅमेर्‍याचा कुठलाच विद्युत संवेदक टिपू शकत नाही हे 'कलर स्पेस' चे मूलभूत तत्त्व पुन्हा जाणवून देणारी ही प्रतिमा.

गर्द झाडीतला बंगला - समर्पक
     केवळ आणि केवळ पर्स्पेक्टिव... मी अशी स्थापत्य प्रकारातली छायाचित्रे फारशी पाहिली नाहीयेत म्हणून जरा जास्तच आवडले. प्रतिमाही अगदीच वरून ९० अंशातून घेतली नाहीये. झाडांचा ऋतूबदल सुरू होत असताना रंगबहार आणि उत्तुंगता ही इमारतीला छान कॉम्प्लिमेंट करते. त्यातून ही इमारत बांधणार्‍याची कल्पकता दिसतेच आणि आजूबाजूच्या पर्यावरणाचा आभासही उत्तम साधला आहे. पॅराग्लाइडिंग करतानाही प्रतिमा खूपच सुस्पष्ट आली आहे.

रामेश्वरला जाताना समुद्रावरील सेतू - समर्पक
     गोल्डन रूल ऑफ टू-थर्डस्, अचूक वैधम्र्य, क्षितिजाच्या आडव्या रेषेला कापत जाणारी पुलाची तिरपी बांधणी, सगळंच अगदी मस्त. पुलाच्या पाण्यावरील सावलीनेही हा परिणाम अधिक गडद केला आहे. समुद्राच्या पाण्याचा आणि आकाशाचा वेगवेगळा निळेपणा मस्त टिपला आहे. कुठेही कृत्रिम वाटत नाही.

ताज महाल, आग्रा - जातवेद
     जातवेद यांच्या ताजमहालाच्या छायाचित्राचा साधेपणा ताजमहालाच्या साधेपणाला पूरक ठरला आहे. चित्रचौकटीला दोन्ही बाजूंचे मनोरे मस्त तोलून धरताहेत. पण अजून थोडीशी जागा दोन्ही बाजूंना सोडली असती तर जास्त चांगले दिसले असते. पर्स्पेक्टिव कंट्रोल प्रतिमासंस्करणात दुरुस्त करायला हवा होता. म्हणजे मनोरे समांतर वाटले असते. ताजमहालाची अशी छायाचित्रे ही नितळ मोकळ्या निळ्या आकाशाच्या पार्श्वभूमीवर जास्त चांगली येतात. त्यात कॉन्ट्रास्ट जास्त मिळतो आणि घुमटाची गोलाई, संगमरवरी दगडाची शुभ्र रंगछटा जास्त खुलून दिसते.

पॅरिस मधील सीन नदीचे एक दृष्य - चित्रगुप्त
     ह्या प्रतिमेचा प्रकार स्थापत्यापेक्षा सिटीस्केप ह्या लॅण्डस्केपच्या उपप्रकाराला जास्त जवळ जाणारा आहे. ढगाळ आकाश, डावीकडील इमारतीवरील सूर्यप्रकाश, उजवीकडील पूल आणि इतर इमारतींमुळे त्या भागातील गडद सावल्यांचा साधलेला समतोल, फांद्यांमुळे लाभलेली बंदिस्त चौकट हे सर्वच एकूण प्रतिमेला खुलवणारे. यामधून छायाचित्रकाराची सौंदर्यदृष्टी तर दिसतेच, त्याचबरोबर एखाद्या सुंदर शहराचा वा ठिकाणाचा सुंदरपणा अजून खुलवून कसा दाखवायचा ह्याचेही उत्तम उदाहरण सापडते.

इब्राहीम रोजा , बिजापूर - किल्लेदार
     इसा खान टोम्बबद्दल जे म्हटले होते त्यातील बहुतांशी बाबी ह्याही छायाचित्राला लागू पडतात. ढगांचा काळेपांढरेपणा अगदी योग्य जागी आला आहे. इमारतीचा घुमट आणि मनोरे आकाशात घुसणारे उत्तुंग आणि भव्य वाटताहेत. त्रिस्तरीय रचनाही त्यामधील कमानींचा गडदपणा प्रतिमेत टिपला गेल्यामुळे जास्त खुलून दिसतेय. उजवीकडील दगडांच्या कमानी आणि डावीकडील झाडांच्या कमानी, दोन्ही एकमेकींना पूरक. मागील नारळांच्या झाडांमुळे पार्श्वभूमी आणि फुलांच्या ताटव्यामुळे पृष्ठभूमी लाभलेली ही प्रतिमा रचनाविचाराच्या दृष्टीनेही वाखाणण्याजोगी. विशेषतः पृष्ठभूमीचा साधेपणा इमारतीच्या भव्यतेला साजेसा. रचनाविचारात उजवीकडील जागा किंचित जास्त कातरली गेलीय असे वाटले. पण मग त्यामुळे चौकट खूपच आडवी वाटली असती हेही लक्षात घेण्याजोगे.

राजपुतांचा मानबिंदु असलेल्या चितोडगढ येथील विजयस्तंभ - सर्वसाक्षी
     विजयस्तंभाच्या ह्या छायाचित्रात सर्वप्रथम नजरेत भरते ते त्याचे चौकटीतील मध्यभागी नसणारे स्थान. वरून खाली येत फिकट होत जाणारा आकाशाचा गर्द निळेपणा आणि रखरखीत उन्हातही व्यवस्थित उद्भासित झालेला नक्षीदार स्तंभ खूपच कॉम्प्लिमेंटरी आहेत. दोन्ही बाजूंस असलेले वृक्ष, चित्रातील चिमुकली माणसे, वालुकाश्माचा विशिष्ट रंग, पुढील बाजूची भिंत आणि त्यामानाने छोटी इमारत या सगळ्या बाबी पूरक ठरतात. प्रकाशाची दिशा जिकडून आहे तिकडेच जास्त निगेटिव स्पेस सोडणे ही कल्पकता आवडली. येथील इतर काही छायाचित्रांमध्ये ही बाब प्रकर्षाने गाळली गेल्याचे दिसले. स्तंभ निमुळता होत गेलेला नाहीये कारण प्रतिमा उंचावरून घेता आली आहे. त्यामुळे सेन्सरचे प्रतल बरेचसे समांतर ठेवता आले आहे. याचा फायदा पर्स्पेक्टिव कंट्रोलमध्ये झाला आहे. भिंतींचा कोपरा ह्या मनोर्‍याला वेगळेच त्रिमितीय रूप प्राप्त करून देत आहे.

मातृमंदिर - जुइ
     मातृमंदिराची ही प्रतिमा छायाचित्रणाच्या दृष्टीने तितकीशी खास नाही. क्षितिज समांतर न ठेवल्यामुळे आणि केंद्रीत रचनेमुळे त्यात इंटरेस्टिंग असं फारसं काही जाणवत नाही. पण इमारतीच्या गोल चकत्या आणि त्यावरून परावर्तित होणारा तीव्र सूर्यप्रकाश यामुळे मूळचा सोनेरी रंग फारच खुलला आहे. वैधम्र्य आणि टोनल रेंज ठीकठाक आहेत. एकूणच यात बरेच काही करता आले असते असे वाटले.

इमारतीचा अंतर्भाग हाही स्थापत्यछायाचित्रणाच्या दृष्टीने महत्त्वाची विषयवस्तू असते, त्याचबरोबर त्यांचा त्या परिसराशी असलेला परस्परसंबंधही. वल्ली यांची अजिंठ्याची प्रकाशचित्रे, आतिवास यांचे गोवळकोंड्यातील इमारत, मीता यांचे फरीयाबाग-अहमदनगर, सुहास झेले यांचे वेरूळ - कैलाश मंदिर, वेल्लाभट यांचे अडालजची भव्य विहीर, मांगी-तुंगीच्या पायर्‍या, प्रशांत यांचे लेण्याचे छायाचित्र ही काही उल्लेखनीय उदाहरणे आणि त्यांचे छायाचित्र घेण्याचा विचार आवडला.
एकूणच या स्पर्धेत ज्या प्रकारे सर्वांनी हिरीरीने भाग घेतला आणि ज्या तोडीची छायाचित्रे सादर केलीत त्याबद्दल मिपाकर असण्याचा प्रचंड अभिमान वाटला. तुम्हां सर्वांकडून मला खूप काही शिकण्यासारखं आहे. धन्यवाद. मतदान व्यनिने पाठवले जाईल.
(वरील सर्व छायाचित्रांच्या लिंका ह्या मूळ छायाचित्रकारांच्याच ठेवल्या आहेत. त्यामुळे कॉपीराइटचा प्रश्न येणार नाही. मूळ छायाचित्र सोर्ससाइटवरून काढून टाकल्यास इथेही त्याचे थंबनेल दिसणार नाही.)

अनुप कोहळे 28/08/2014 - 22:25
धन्यवाद स्वॅप्स. माझ्या चित्राचे रसग्रहण फारच छान केले आहे. हे चित्र संध्याकाळी घेतले आहे. पुलाच्या दुसर्‍या बाजुस जास्त जागा नसल्यामुळे पुर्वेकडुन चित्र घ्यावे लागले.जेणेकरुन संपुर्ण पुल एकाच फ्रेम मधे येईल. हि जागा एक दरी असल्यामुळे पुलाची सावली वाकडी तिकडी आली. बाकि सुचनांचा पुढील वेळी नक्की विचार करेन.

एस 31/08/2014 - 14:22
मलाही तसे वाटलेच की हवे तसे छायाचित्र घेण्यासाठी कदाचित जागा उपलब्ध झाली नसावी. पुलाची सावली नव्हे, तर क्षितिजरेषा आणि पूल यांवरून बॅरल डिस्टॉर्शन आलेले स्पष्ट होत आहे. तुम्ही तुमच्या चौदा मिमीच्या लेन्सने विटांच्या भिंतीचे एखादे छायाचित्र घेऊन पहा. त्यावरून स्पष्ट होईल. इथे एचडीआर वापरण्याची कल्पकता आवडली. तुमची छायाचित्रे मिपावर आवर्जून टाकत रहा.

बहुगुणी 29/08/2014 - 09:43
स्वॅप्स, ज्या बारकाईने प्रकाशचित्रांकडे पाहून तुम्ही हे रसग्रहण लिहिलं आहे त्याला दाद द्यायलाच पाहिजे, आणि इतका सगळा सखोल अभ्यास असूनही अखेरीस "तुम्हां सर्वांकडून मला खूप काही शिकण्यासारखं आहे" असं म्हणण्यातली विनम्रता खूप आवडली!

३_१४ विक्षिप्त अदिती 29/08/2014 - 02:51
१. ७६) chintu८३ चित्र ३ - यातला मानवी भाग मला सगळ्यात जास्त भावला. ही 'कलाकृती' कशी तयार झाली याचा इतिहास कलेचं लोकशाहीकरण करणारा म्हणून आकर्षक वाटला. त्यातही चिंटू यांनी चित्रात घेतलेली खिडकी, डाव्या बाजूला त्याला बॅलन्स करणारा झेंडा आणि एक लोगो(?) हा भाग आवडला. २. ५०) बोका चित्र २ - यातून चटकन आठवणारी एशरची चित्रं आणि त्यातला भौमितिक भाग आकर्षक वाटला. ३. ११) ज्ञानोबाचे पैजार चित्र २ -यातल्या जाळ्यांमुळे हे चित्र आवडलं. विस्तीर्ण रस्ता आणि बघणाऱ्यांना मात्र पिंजऱ्यात अडकवलं आहे असा आभास आवडला. सानिकास्वप्निल यांचं चित्र क्र १ कृष्णधवल बघायला मला आवडेल. झाडांच्या हिरव्या रंगामुळे लक्ष पुलाकडे न जाता झाडांकडे जातंय.

रेवती 29/08/2014 - 03:21
२४) चित्र क्र. १ ४१) चित्र १ २६) चित्र २ अवघड आहे अशी मतं देणं, तेही आपल्याला त्याच्या ५० टक्केही चांगले फोटू काढता येत नसताना!

Keanu 29/08/2014 - 09:30
२४) kohalea चित्र १ - HDR चांगलं जमलं आहे. ४०) किल्लेदार चित्र ३ - Composition आवडलं ४९) समर्पक चित्र ३ - लिडींग लाईन्स (Leading Lines) नियमाचा चांगला उपयोग.

मधुरा देशपांडे 30/08/2014 - 02:52
या स्पर्धेसाठी संपादकांचे अनेक आभार. त्यानिमित्ताने उत्तमोत्तम छायाचित्रे बघायला मिळाली. सर्वांचीच छायाचित्रे आवडली. ३ छायाचित्रे निवडणे हे कठीण काम आहे. १. - ४८) समर्पक चित्र २ २. - ५६) जातवेद चित्र ३ ३. - ३१) बोका चित्र १

तुषार काळभोर 30/08/2014 - 11:01
क्र.१) -> ४) वल्ली चित्र १ क्र.२) -> २५) वेल्लाभट चित्र १ क्र.३) -> ४७) समर्पक चित्र १ (हे कदाचित लई भारी स्थापत्य नसेल, पण पाहिल्या पहिल्या हे असं काहीतरी 'आपलं' असावं असं वाटून गेलं- बाकीच्या गोष्टी कितीही उच्च स्थापत्य कलाकॄती असल्या तरी त्या 'आपल्या' नाही होऊ शकत.)

नाखु 30/08/2014 - 12:05
क्र.१===६८) सर्वसाक्षी चित्र ३ क्र.२===६) वल्ली चित्र ३ क्र.३===४९) समर्पक -३ यानिमित्त सर्वांचे सुरेख चित्र्-मेजवानी बद्दल आभार. नेमस्त वाचक्-प्रेक्षक ना.खु.

प्रभाकर पेठकर 30/08/2014 - 12:47
स्वॅप्ससारख्या जाणकार माणसाने छायाचित्रांचे मुल्यमापन केल्यावर माझ्यासारखा, काठावर उभा राहून पोहण्याची नुसती स्वप्न बघणारा, माणूस काय लिहीणार? तरी पण मला 'आवडलेली', जाणकाराच्या दृष्टीतून उत्कृष्ट म्हणत नाही, खालील प्रमाणे.. १) २६ - वेल्लाभट चित्र क्रमांक २ २) ३६ - इस्पिकचा एक्का चित्र क्रमांक २ ३) ४२ - निशांत चित्र क्रमा़ंक २ आणि उत्तेजनार्थ) ३२ - सागर पराडकर चित्र क्रमांक १ संपादक मंडळाला एक सुचवणी स्पर्धेमध्ये निवड करणार्‍यांना स्पर्धकांची नांवे माहित असता कामा नयेत. मतदान गुप्त असावे (तशी व्यनीची व्यवस्था होतीच.) स्वॅप्स ह्यांचा ह्या विषयावरील लेख स्पर्धेच्या निकालानंतर वेगळा यायला हवा होता. ह्या लेखाच्या सुरुवातीला जे उदाहरण दिले आहे... माझे मत १) १ - स्पा चित्र १ २) २६ - वेल्लाभट चित्र २ ३) ४९ - समर्पक चित्र ३ ह्यात स्पर्धकांची नांवे वापरली आहेत ती न वापरता.. १) सूची क्रमांक २) सूची क्रमांक ३) सूची क्रमांक अशी असायला हवी होती. स्पर्धेसाठी चित्रे ठेवतानाही छायाचित्रकारांची नांवे न देता फक्त छायाचित्रांचे क्रमांक द्यायला हवे होते आणि निवडही नुसत्या क्रमांकावरच व्हायला हवी होती. असो. पुढील स्पर्धेसाठी शुभेच्छा.

एस 31/08/2014 - 14:24
स्पर्धेमध्ये निवड करणार्‍यांना स्पर्धकांची नांवे माहित असता कामा नयेत. मतदान गुप्त असावे (तशी व्यनीची व्यवस्था होतीच.) स्पर्धेसाठी चित्रे ठेवतानाही छायाचित्रकारांची नांवे न देता फक्त छायाचित्रांचे क्रमांक द्यायला हवे होते आणि निवडही नुसत्या क्रमांकावरच व्हायला हवी होती.
प्रपेंच्या या सूचनेला माझे पूर्ण अनुमोदन आहे.

३_१४ विक्षिप्त अदिती 01/09/2014 - 00:21
विशेषतः टोपणनाव वापरात असेल तर सदस्यनाम आणि चित्र एकत्र पाहण्याने काही पॅटर्न्स डोक्यात तयार होतात. त्याचा फायदा चित्राचा अर्थ समजून घेण्यात होतो. याशिवाय दुय्यम महत्त्वाचं कारण म्हणजे संपादक मंडळाचं काम यामुळे फारच वाढेल. बहुतांश सदस्य, सदस्यनाम न पाहता चित्रं निवडतात; आणि चित्रं निवडणारे बरेच लोक असतील - जे आत्ताच दिसतंय - तर मग सदस्यांशी असणाऱ्या संपर्कामुळे चित्र आवडण्याची शक्यता बरीच कमी होते. तरीही पाच-सात स्पर्धांनंतर इतरांचे फोटोही चांगले असूनही त्याच त्याच लोकांना मतं मिळत आहेत, असं वाटलं तर ही सूचना अंमलात आणता येईल.

शिद 30/08/2014 - 16:54
४८) समर्पक चित्र २ ७८) सुहास झेले चित्र २ (ह्या फोटोत भगवा झेंडा असता तर चार चांद लागले असते) २४) kohalea चित्र १

अनन्न्या 30/08/2014 - 19:30
१) वल्ली चित्र ३ - ३ २) बोका चित्र १ - ३१ ३) समर्पक चित्र ३ - ४९ खरं तर हे ठरवणं म्हणजे अवघद काम आहे, पण आपल्या मताला किंमत आहे तर मतदान करायलाच हवं

किसन शिंदे 31/08/2014 - 14:54
पहिला क्रमांक : ३६ - इस्पिकचा एक्का यांचे चित्र २ दुसरा क्रमांक : १ - स्पाचे चित्र १ तिसरा क्रमांक : ६ - वल्लीचे चित्र ३ बाकी जातवेद यांचा ताजमहल, किल्लेदारांचे तिनही फोटो, kohalea यांचेही फोटो विशेष आवडले.

पैसा 31/08/2014 - 17:38
सं मं ला व्यनि करत आहे, कारण सर्वच चित्रे खूप छान आली आहेत. खरे तर डावे उजवे करणे फारच कठीण आहे. फरक अगदी 'उन्नीस-बीस' म्हणावा असा. आणि माझ्या वैयक्तिक आवडीवर अवलंबून राहून क्रमांक दिले तर ज्यांना क्रमांक दिले नाहीत त्या इतरांना वाईट वाटण्याची शक्यता आहे. स्वॅप्सचे रसग्रहण आवडले. मात्र मी क्रमांक देताना माझ्या मनावर अवलंबून राहूनच दिले आहेत. कधी कधी टेक्निकली पर्फेक्ट कृतीपेक्षा थोडी कमी तंत्रशुद्ध पण अंतःस्फूर्तीने केलेली कृती पण जास्त परिणामकाऱक वाटू शकते.

चौकटराजा 01/09/2014 - 09:03
मला जवळ जवळ ६० टक्के फोटो आवडले. स्वॅप यानी म्हटल्या प्रमाणे विषय महत्वाचा धरून फ्रेम करणे , जास्तीत जास्त मूळ रंगांचे नीट्स पुनर्लेखन, डायनामिक रेंज असलेला टोन कंट्रोल हे तीन निकष आपल्या चित्रात आहेत का हे ज्याचे त्याने ठरवावे .हे तीनही निकष फोटोशॉप वापरल्याने आणता येतात पण त्याला मर्यादा आहेत. व त्यात अतिरिक्त मदत घेतल्याची टोचणी ही आहे. माझ्याकडे असलेल्या फोटोत हे गुण मला दिसले नाहीत. म्हणून मी भाग घेतला नाही. पण इथे भाग घेतल्याबद्द्ल वल्ली, किल्लेदार, समर्पक, स्पा, चित्रगुप्त व निशांत यांचे अभिनंदन करतो.

पिलीयन रायडर 02/09/2014 - 09:57
मला छायाचित्रणातलं काहीही कळत नाही.. म्हणुन सरळ स्क्रोल करत खाली आले आणि सदस्यनाम न पहाता जे फोटो आवडत गेले त्यातले ३ निवडले आहे.. क्षणात मनात जे भरले ते शक्यतो निवडले.. आणि स्पर्धा छायाचित्रणासाठी असल्याने कशाचे चित्र आहे ह्या पेक्षा कसे काढले आहे ह्यावर निवड केली.. १. ४० - किल्लेदार - चित्र ३ २. ४१ - निशांत - चित्र १ ३. ३६ - इस्पिक एक्का - चित्र २ बाकी आवडलेल्या चित्रांची यादी फार मोठी आहे.. स्पर्धा तोडीस तोड होणार हे नक्की.. ही स्पर्धा दर महिन्याला घ्यावी.. किमान पहाण्यासाठी तरी म्हणुन नुसती छायाचित्रे मागवावीत.. तेवढंच बसल्या जागी किती तरी नव्या गोष्टी कळाल्या ह्या निमित्ताने..!

मृत्युन्जय 02/09/2014 - 11:52
इतकी सुंदर चित्रे आहेत की केवळ ३ चित्रांची निवड करणे केवळ अशक्य आहे (कुठल्याही दूरचित्रवाणी वाहिनीवरच्या कुठल्याही स्पर्धात्मक परीक्षेचे हे अपेक्षित टाळ्याखाऊ वाक्य असले तरीही येथे खरे आहे.). पहिले चित्र बघुन पुढे जावे तर तिथे अजुन सुंदर चित्र सापडले. त्यामुळे बराच वेळ निरीक्षण करुन काही छायाचित्रे शॉर्टलिस्ट केली. ती पुढीलप्रमाणे. मग यातुन एकेका चित्राचे स्पर्धेच्या अनुषंगाने (आणि मला नसलेल्या छायाचित्रणाच्या आणि स्थापत्यशास्त्राच्या ज्ञानाच्या आधाराने) रसग्रहण केले आणि खालील निष्कर्ष मांडले: १. स्पा - दीपमाळ - मंदिरांची किंवा पुराणकालीन वास्तुंची छायाचित्रे योग्य प्रकाशात काढली तर खुपच सुंदर अनूभूती देतात, स्पावड्याचे छायाचित्र या कसोटीवर पुरेपुर उतरले आहे ६ वल्ली - लेणी - छायाचित्राचा योग्य कोन आणि सुस्प्ष्टता यामुळे हे चित्र खुपच उठावदार वाटते १९ - विलासराव - स्तूप - प्रथमदर्शेनी हे चित्र मनाचा उठाव घेते. पण एकुणच हे छायाचित्र परत बघता खुप सरधोपट वाटते. छान आहे. पण इतर छायाचित्रांच्या तुलनेत खुप उठावदार नाही ठरत २४ - अनूप - पूल - एक अतिशय सुंदर छायाचित्र. उन सावलीचा खेळ, प्रकाशयोजना आणि स्थापत्य तिन्ही उत्तम टिपले आहे. २६ - वेल्लाभट - किल्ल्याचा मार्ग - छायाचित्रातल फोकस अतिशय उत्तम जमला आहे. मार्गाची बाह्यरेखा अचूकरीत्य टीपली आहे त्यामुळे हे छायाचित्र उत्तम मार्कांनी पास २९ - स्वैर चित्र - युरोपातील शहराचे विहंगम दृष्य - चित्र सुरेख आहे. पण ते निसर्गचित्र वाटते. स्थापत्य छायाचित्रण नाही वाटत ३२ - सागर पराडकर - निसर्गाच्या पार्श्वभूमीवरील घरे - हे ही चित्र वरीनप्रमाणेच. यात स्थापत्यकला उठुन येत नाही तर मागच्या निसर्गामुळे हे छायाचित्र नेत्रदीपक वाटते ३४ - सागर पराडकर - नाट्यगृह - उत्तम जमले आहे. प्रकाशयोजना, फोकस आणि कव्हरेज सगळे उत्तम. पण छायाचित्रात आलेल्या व्यक्तींमुळे थोडा रसभंग होतो ३७ - इस्पीक एक्का - एक उंच इमारत - मस्त आहे. उंचावरुन घेतल्यामुळे सुंदर खोली टिपता आली आहे. पण डाव्या बाजूला काचेवरुन किरण परावर्तित झाल्याने दृष्य धूसर झाले आहे. छायाचित्रात इतर ठिकाणी न दिसणारी काच दिसत आहे. त्यामुळे छायाचित्र थोडे उणे ठरते ३८ - किल्लेदार - मस्जिद सदृष्य इमारत - रंगरचना, फोकस, पार्श्वभूमी सर्वच उत्तम. फोटो सुरेख. पण का कुणास ठाऊक पिक्सेल्स गंडल्यासारखे वाटतात किंवा तसा फील येतो. हा उणेपणा वाटल्याने थोडे कमी पडते ४१ - निशांत - मुंबईतील घुमटाकार इमारतींसारखी इमारत - सुरेख रंग पकडले आहेत. इमारतही उत्तम. नाव ठेवण्यासारखे छायाचित्रात काहिच नाही. पण उत्कृष्ट छायाचित्रांच्या मांदियाळीत हे चित्र बिचारे मागे पडते ४२ - निशांत - सुरेख प्रकाशयोजनेत न्हाउन निघालेली इमारत - अजुन एक सुंदर छायाचित्र. वाइड अँगलच्या ऐवजी आभाळाची पार्श्वभूमी जास्त टिपली असती तर अजुन छान वाटले असते. ४४ - बाळ सप्रे - समुद्राच्या पार्श्वभूमीवरील मंदिर - खुप सुंदर छायाचित्र. चित्रात वातावरण कैद झाल्यासारखे वाटते. पण चित्रात मंदिराच्या भिंतीचे बारकावे नाही नीट टिपले गेलेले. किंवा कदाचित छायाचित्रात येउच शकत नसतील. त्यामुळे पहिल्या तिनात घेत नाही याला. ४६ - बाळ सप्रे - सुरेख मंदिर - अजुन एक सुरेख छायाचित्र. छायाचित्रणाला आवश्यक असलेल्या हवामानात घेतले गेले आहे. एकत्रित परिणाम खुप सुंदर आणि आकर्षक पण फायनल इंप्रेशन सर्वोत्तमाकडे नेत नाही ४७ - समर्पक - घर + कार - एक खुप सुंदर छायाचित्र. पण नक्की घराचे आहे की कारचे हे कळेना. घर _ कार या क्याटेगरीत कदाचित पारितोषिक मिळवुन जाइल ४८ - समर्पक - उंचाव्रुन घेतलेले एका प्रशस्त बंगल्याचे छायाचित्र - खुप सुंदर छायाचित्र. फक्त असे वाटत राहते की यात छायाचित्रणापेक्षा हेलिकॉप्टर किंवा तत्सम उंचीवरुन घेतल्याचा परिणाम जाणवतो आहे. शेवटच्या तिघात नक्की स्थान मिळवु शकेल असे. ५१ - सानिका स्वप्निल - पूल - अतिशय सुंदर. इमारत आणि निसर्ग यांचा सुरेख संगम. शिवाय प्रकाशयोजना अप्रतिम. फ्रेम करुन लावावे असे छायाचित्र. पण पूल अतिशय साधासा आहे. एकुण थीम मध्ये पूलाच्या साधेपणामुळे हे छायाचित्र पहिल्या तिनात घेतले तर तो स्थापत्यकलेवर अन्याय होइल. ५६ - जातवेद - ताजमहाल - छायाचित्र सुंदर. पण ताजमहालचे कुठलेही छायाचित्र सुंदरच येइल ना. म्हणजे १० चित्रे घेतल्यास १- २ वाईट येतीलही. पण चांगले चित्र मिळाले नाही असे होणार नाही. म्हणुन फक्त .... ७२ - प्रशांत लेणी - सुंदर छायाचित्र. पण अंतिम शिल्पावर फोकस आणी डिटेलिंग कमी पडले. वरील विश्लेषणानंतर खालील ५ चित्रे निवडली: १. १ स्पा - दीपमाळ – २. ६ वल्ली - लेणी – ३. २४ - अनूप - पूल – ४. २६ - वेल्लाभट - किल्ल्याचा मार्ग - ५. ४८ - समर्पक - उंचाव्रुन घेतलेले एका प्रशस्त बंगल्याचे छायाचित्र - खुप विचारांती मोठ्या कष्टाने समर्पक आणी स्पावड्याचे चित्र बाजुला काढले आणि फायनल ३ नंबर असे ठरवले प्रथम क्रमांक - २४ - अनूप - पूल – द्वितीय क्रमांक - २६ - वेल्लाभट - किल्ल्याचा मार्ग तृतीय क्रमांक - ६ वल्ली - लेणी मला छायाचित्रणकलेतील देखील काही कळत नाही आणि स्थापत्यकलेतीलही. पण ही ३ चित्रे मनाला भावली. जसे संगीतातले काही कळत नसूनही काही गाणी/ भजने कानांना भावतात तसेच. वरील विश्लेषणात बर्‍याच चूका असु शकतील त्याबद्दल संबंधितांनी मोठ्या मनाने माफ करावे. सर्वच छायाचित्रे खुप सुंदर आहेत (सर्व ७२)

मदनबाण 27/08/2014 - 21:03
•मत # १ - ३६ - इस्पीकचा एक्का यांचे {२. चीन मधिल लेशान येथिल बसलेल्या बुद्धाचे शिल्प{} •मत # २ - ४९ - समर्पक यांचे {३ स्थापत्यविशेषः रामेश्वरला जाताना समुद्रावरील हा सेतू.} •मत # ३ - ३१ - बोका यांचे {१ हुमायून चा मकबरा }

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- गाढव कायद्याचा शहाणा अर्थ

सूड 27/08/2014 - 21:57
१) २४ - kohalea चित्र १ २) ६३ - चित्रगुप्त चित्र १ ३) ३८ - किल्लेदार चित्र १

पैसा 27/08/2014 - 22:15
मत देताना प्लीज चित्राला दिलेले क्रमांक पण लिहा. म्हणजे आम्हाला शोधायला सोपे जाईल. धन्यवाद!

सुहास झेले 27/08/2014 - 22:34
सर्वप्रथम संपादकांचे आभार... हे सगळे फोटो एकत्र करणे लई जिकरीचे होते. तुम्ही डोक्याला ताप देऊन, आमच्या डोक्याचा ताप वाचवलात :) माझे मत १. २४) kohalea चित्र १ २. ४९) समर्पक चित्र ३ ३. ५) वल्ली चित्र २ सर्वांना शुभेच्छा :)

मुक्त विहारि 27/08/2014 - 23:20
त्यामुळे मी डोळे मिटून स्क्रोलिंग केले. १. ३६ - इस्पिकचा एक्का (२ क्रमांकाचे) २. ७३ - प्रशांत (२ क्रमांकाचे) ३. ७८ - सुहास झेले (२ क्रमांकाचे) माझ्या कडून नकळत बर्‍याच जणांवर अन्याय झाला असेल, तर त्याबद्दल क्षमस्व.

राघवेंद्र 27/08/2014 - 23:31
४९) समर्पक चित्र ३ २९) स्वैर चित्र २ ३) स्पा चित्र ३ सं. मं. चे आभार आणि सर्वांना शुभेच्छा !!!

पैसा 27/08/2014 - 23:37
http://www.misalpav.com/node/28571
त्यानंतर ७ दिवसपर्यंत सगळे मिपा सदस्य परीक्षक म्हणून या चित्रांना १,२,३ असे अनुक्रमांक देतील. मतांची सरासरी काढून अंतिम निर्णय या धाग्यावर प्रकाशित केला जाईल.
http://www.misalpav.com/comment/604092#comment-604092
सर्व सदस्यांनी त्यानंतर ७ दिवसपर्यंत म्हणजे २ तारखेपर्यंत आपल्या आवडीच्या चित्रांना क्रमांक १ २ ३ असे द्यायचे आहेत. सर्वात शेवट सर्व मार्क्स एकत्रित करून निकाल जाहीर केला जाईल. पहिल्या नंबराला अर्थातच जास्त वेटेज असेल. दुसर्‍या आणि तिसर्‍या नंबराला त्याप्रमाणे कमी.
सदस्यांनी अनुक्रमांक द्यायचे आहेत मार्क्स नाही. याहून सोप्या भाषेत कसं सांगायचं ब्वा?

संजय क्षीरसागर 28/08/2014 - 00:02
वेगळा धागा काढून रनींग नंबर दिल्याबद्दल मंडळाचे आभार! ३८) किल्लेदार चित्र १ : १ ला क्रमांक ६३) चित्रगुप्त चित्र १ : २ रा क्रमांक ५६) जातवेद चित्र ३ : ३ रा क्रमांक

खटपट्या 28/08/2014 - 00:40
१) ४८) समर्पक चित्र २ - (पैराशुट मधून उडताना घेतले आहे) २) ५७) खेडूत चित्र १ ३) ७८) सुहास झेले चित्र २ सर्वच चित्र सुरेख आहेत. त्यामुळे बाकी स्पर्धकांची क्षमा मागतो.

अनुप कोहळे 28/08/2014 - 02:28
सर्व चित्रे उत्तम आहेत. माझे मत हे. १) वल्ली चित्र ३ - हे एक खिळवुन ठेवणारे चित्र आहे. उभे खांब आणि तिरप्या रेषा चित्र interesting बनवतात. २) सानिकास्वप्निल चित्र १ - ह्या चित्रात foreground आणि background चा छान समतोल साधला आहे. ३) जातवेद चित्र १ - ताजमाहालाचे perfect exposure साधले आहे.

प्रचेतस 28/08/2014 - 08:33
मानवी स्थापत्य चित्र म्हणजे नुकतीच फोटोग्राफीची कला असे नसून छायाचित्रात स्थापत्यकाराचे कौशल्यही दिसून आले पाहिजे असे मला वाटते. या दृष्टीने पाहता मला आवडलेले तीन फोटो पुढीलप्रमाणे १. (४९) समर्पक चित्र ३ २. (३१) बोका चित्र १ ३. (६८) सर्वसाक्षी चित्र ३ व्यक्तिशः मला सर्वाधिक आवडलेले छायाचित्र जातवेद यांचे 'ताजमहाल' हे आहे. पण हे चित्र अतिपरिचीत (too generic) असल्याने मला त्यास वरच्या यादित स्थान देता आलेले नाही. किल्लेदार यांची छायाचित्रे (२ व ३) उत्कृष्ट असूनही केवळ कलर टोन बदलल्यामुळे त्यांचे मूळ स्वरूप बदलेले गेले त्यामुळेही त्यांना वरील यादीत स्थान देता आले नाही. बाकी इतर सर्वच स्पर्धकांनी काढलेली छायाचित्रे खूप छान आहेत.

संजय क्षीरसागर 28/08/2014 - 14:40
वल्लीश्री, मला वाटतं फोटोग्राफीच्या स्पर्धेत केवळ फोटोग्राफरच कौशल्य जोखायचं आहे. त्यानं कलाविषय कसा हाताळलायं ते महत्त्वाचं. उदा. गौतम राजाध्यक्ष उत्तम फोटोग्राफर होते कारण त्यांनी काढलेल्या फोटोतली प्रत्येक व्यक्ती देखणीच दिसायची! ताजमहाल तोच आहे, फोटोग्राफरनं त्यात `नव्यानं काय पाहिलं' ते महत्त्वाचं. आणि प्रोसेसिंग किंवा रॉ यामधे मला फायनल इफेक्ट महत्त्वाचा वाटतो. एक फार इंटरेस्टींग अँगल आहे. जेव्हा फोटोग्राफी आली तेव्हा चित्रकला संपली असं सगळ्यांना वाटायला लागलं होतं. पण तसं झालं नाही कारण जे फोटोत येऊ शकत नाही ते चित्रकार कल्पनेतून साकार करतो. नाऊ इट इट इज अदर वे, जी फोटोग्राफी पेंटींगच्या जवळ जाते ती उत्तम समजली जाते!

एस 28/08/2014 - 18:24
स्थापत्यछायाचित्रणात महत्त्वाचा फायदा म्हणजे आपली विषयवस्तू अगदी न कंटाळता आणि न हलता तिथे उभी असते. त्यामुळे छायाचित्रकार ही आपला शॉट नीट प्लॅन करू शकते, संभाव्य चुका टाळू शकते आणि पुन:पुन्हा वेगवेगळ्या प्रकाशयोजनेत, हवामानात, दिवसा, रात्री त्याच वास्तूचे चित्रण करू शकते.
चांगल्या स्थापत्यछायाचित्राची काही वैशिष्ट्ये थोडक्यात अशी सांगता येतील. एक म्हणजे डिस्टॉर्शन किंवा प्रतिमाभ्रंश नको. http://misalpav.com/comment/587183#comment-587183 ह्या वल्लींच्या लेखात मी विपर्यासभ्रंश याबद्दल थोडी माहिती दिली होती. दुसरे म्हणजे रंगअचूकता. म्हणजे तुम्ही जर एखाद्या क्लायंटसाठी त्यांच्या इमारतीची प्रतिमा घेत असाल तर त्यात टोनल अ‍ॅक्युरसी महत्त्वाची मानली जाते. तीन - डायनॅमिक रेंज. यात पूर्ण प्रतिमेच्या लो आणि हाय व्हॅल्यूंच्या आवाक्याचे डिटेलिंग महत्त्वाचे असते. चार - पर्स्पेक्टिव. म्हणजे समांतर रेषा ह्या समांतर दिसणे - न दिसणे. अर्थात् यावर खूप नियंत्रण नेहमीच ठेवता येत नाही. त्यासाठी व्ह्यू कॅमेरा, टिल्ट्-शिफ्ट लेन्स, मोनोरेल आणि बेलोज इत्यादी बरेच अत्यंत महागडे साहित्य वापरावे लागते ज्यांची किंमत महागातल्या महाग डीएसएलआरपेक्षा कितीतरी जास्त असू शकते. आणि वरील चारही गोष्टी साधण्यासाठी शक्यतो आर्किटेक्चरल फोटोग्राफीमध्ये लार्ज फॉरमॅट किंवा मीडिअम फॉरमॅट कॅमेरे वापरले जातात. त्याचबरोबर इलेक्ट्रॉनिक संवेदकांऐवजी फिल्मचा वापर श्रेयस्कर ठरतो.
छायाचित्र काढताना तुम्ही वाइड अ‍ॅन्गल लेन्स वापरून स्थापत्याचा जास्तीत जास्त भाग चौकटीत कैद करायचा असतो. त्यासाठी मग क्रॉप डीएसएलआर वापरून फारसा फायदा नाही. कारण कुठलीही लेन्स ही ४५ ते ५५ मिमी ह्या नाभीय अंतराला जास्तीत जास्त विपर्यांशभ्रंश-मुक्त प्रतिमा देऊ शकते. म्हणून अशा लेन्सला केवळ लार्ज फॉरमॅटसारखा मोठ्यात मोठा संवेदक हा दीर्घातला दीर्घ विशालकोन विपर्यांशभ्रंश न आणता देऊ शकतो. जर विपर्यांशभ्रंश नियंत्रित करता येत नसेल तर प्रतिमासंस्करणात (पोस्टप्रोसेसिंगमध्ये) DxO Optics सारखे सॉफ्टवेअर वापरून प्रतिमेतल्या रेषा समांतर करून घ्याव्या लागतात. तेही करता येत नसेल तर विपर्यांशभ्रंशाचाच कलात्मक वापर करून प्रतिमा वेगवेगळ्या कोनातून घेऊन पहावी लागते. इथे मग स्थापत्यछायाचित्रणाचा उद्देश हा ऑफिशिअल डॉक्युमेंटिंग नसून सौंदर्यदृष्टी असा बदलतो. हे विशेष महत्त्वाचे.
त्याशिवायही सुस्पष्टता, योग्य उद्भासन, योग्य रचनाविचार, कुरव (नॉइज) नियंत्रण ह्या नेहमीच्या गोष्टीही तितक्याच महत्त्वाच्या ह्याही प्रकारात असतात. तुम्ही कॅमेरा कुठे आणि कसा धरला आहे ह्यावर रचनाविचारातून प्रेक्षकांच्यापर्यंत काय पोहोचते आहे हे ठरते. त्यामुळे योग्य कॉम्पोजिशन साधले पाहिजे.
आता वळूयात या स्पर्धेकडे. "उदा. धरणे, झोपडी, स्मशाने, घाट, पूल, मंदिरे, रस्ते , बोगदे, दळणवळणाचे मार्ग (मेट्रो, मोनो इ.) स्थापत्य म्हणजे फक्त इमारत असे मानले जाऊ नये म्हणून." असे गवि म्हणाले खरे पण तसे फारसे फोटो काही आले नाहीत. यातील जेवढ्या प्रतिमा मला व्यक्तिशः आवडल्या किंवा ज्यांचा उल्लेख करावासा वाटला त्यांचे थंबनेल घेऊन रसग्रहण करणार आहे. हे मतदान किंवा स्पर्धेचा निकाल नाही. केवळ माझ्या नजरेतून जे जाणवले ते लिहीत आहे. मी स्पर्धेचा परीक्षक नाही. प्रत्येक मिपासदस्य मतदान करू शकतो हे संपादकांनी स्पष्ट केलेच आहे. त्याचबरोबर मी स्वतः खूप वाईट छायाचित्रकार आहे आणि मला खाली दिलेल्यांपेक्षा जास्त चांगली छायाचित्रे खचितच घेता आली नसती असेही आधीच नमूद करून ठेवतोय. कुणाला आवडले नसल्यास कृपया क्षमा करावी अथवा माझ्या छायाचित्राबद्दल काही लिहू नका असा व्यनि केला तरी चालेल. इतरही छायाचित्रे चांगलीच आहेत. उल्लेख केला नाही म्हणून चिडू नका! :-)
दीपमाळ - सिद्धेश्वर कुरोली - स्पा
     स्पा यांच्या दीपमाळेकडे पाहून सर्वात आधी त्यांच्या रचनाविचाराला दाद द्यावीशी वाटते. प्रकाश नेमका कुठून येतोय आणि त्याची तीव्रता किती आहे ह्याचाही त्यांनी चांगला उपयोग करून घेतला आहे. तिरकस सावल्यांमुळे डावीकडे निमुळत्या होत गेलेल्या दीपमाळेच्या स्तंभाला आणि दगडी खुंट्यांच्या रांगांना मस्त संतुलित केले आहे. तीच बाब दोरखंडासारख्या भासणार्‍या कडेची. फिल्म कॅमेरा नसल्याने डायनॅमिक रेंज कमी पडतेय हे लगेच जाणवतेय. दगडाचा पोत आणि घाटदारपणा मस्त पकडला गेलाय. सुस्पष्टता किंचित अजून सुधारता आली असती. उद्भासन (एक्स्पोजर) छान साधले आहे.

वेरूळच्या कैलास लेण्यातील प्रदक्षिणापथ - वल्ली
     वल्लींच्याही प्रदक्षिणापथाच्या प्रतिमेतील रचनाविचार चांगला आहे. त्यात नावीन्य नसले तरी बर्‍यापैकी पर्स्पेक्टिव कंट्रोल साधला गेला आहे (50mm मुळे). तसेच कुठलाही विपर्यांसभ्रंश (डिस्टॉर्शन) फारसा जाणवत नाही. दोन्ही बाजूंचे पाषाणस्तंभ हे प्रेक्षकाच्या दृष्टीला थेट शेवटच्या भिंतीकडे घेऊन जातात. तिथली मूर्ती आणि तिच्या खालच्या बाजूवर जास्त प्रकाश पडलेला नसणे हे या चित्राला वेगळाच परिणाम साधून देतात. मधल्या भागातील आणि दोन्ही बाजूंच्या खांबांवरील गडदपणा हा छताच्या पांढुरक्या खडकामुळे मस्त संतुलित झालाय.

कात्रज सिंहगड ट्रेक करताना रात्री दोन वाजता लागणारे एक मंदिर - ज्ञानोबाचे पैजार
     पैजारबुवांचे हे छायाचित्र मी मुद्दाम घेतले आहे कारण त्यात शब्दश: मानवी स्थापत्यकौशल्याची आदिम बीजे आहेत. दगड एकमेकांवर रचून उभे केलेले भिंती व गवत यांची रचना मानवाला गुहेतून 'घर' नावाच्या जागेत घेऊन आली. अशाच घरट्यात त्याने त्याच्या श्रद्धांचीही स्थापना केली. किंबहुना आपल्याला जशी निवार्‍याची जागा लागते तशी या शक्तींनाही लागत असावी असं त्याला वाटलं असावं हे सगळं परिदृश्य मनासमोर उभं राहिलं हे ह्या छायाचित्राला पाहून. छायाचित्रणाच्या दृष्टीने यात बाकी काही खास नाही. पण तुमच्या कल्पनेचं आणि आवर्जून अशा जागेला कॅमेर्‍यात कैद केल्याबद्दल कौतुक.

अमेरीकेतील Idaho राज्यातील Snake नदी वरील पूल - kohalea
     अशा छायाचित्रांमध्ये रचनाविचारही तितकाच परिणामकारक वाटला पाहिजे. पुलाची सावली आणि प्रत्यक्ष पूल हे चित्रातील मध्यभागी जिथे घेऊन जातात तो सगळा दृष्टीचा प्रवास अजून थेटपणे दर्शवता येऊ शकला असता. कदाचित पुलाच्या दुसर्‍या बाजूने जिकडून पुलावर प्रकाश येतो आहे ती बाजू या छायाचित्रासाठी जास्त योग्य ठरली असती असे वाटले. क्षितिज किंचित जास्त समांतर असायला हवे होते. तसेच दोनतृतियांशच्या नियमात हा रचनाविचार निश्चितच बसवता आला असता. पुलाची कमान आणि तिची भव्यता पकडता आली असती. 14mm लेन्समुळे विपर्यांसभ्रंश (Barrel distortion) आलाय हे लगेच जाणवतेय. प्रतिमेचे बलस्थान हे त्यातील HDR परिणाम आणि उत्तम वैधम्र्य (Contrast).

हुमायून चा मकबरा - बोका
     
बोका यांच्या हुमायूँच्या मकबर्‍याचे छायाचित्रात पर्स्पेक्टिव नियंत्रित करता येत नसेल तर त्यातूनही चांगली रचना कशी करायची हे दिसून येते. चित्रात जास्त वैधम्र्य नाही. पण निळ्या आकाशाच्या पार्श्वभूमीवर विटकरी रंगातील इमारत छान दिसतेय. प्रतिमासंस्करणात (पोस्टप्रोसेसिंग) मध्ये निळाईला जास्त अचूक टोन द्यायला हवी होती म्हणजे इमारतीचा कॉन्ट्रास्ट उठून दिसला असता असे वाटले.
चीन मधिल लेशान येथिल बसलेल्या बुद्धाचे शिल्प - इस्पीकचा एक्का
     बुद्धाच्या मूर्तीचे डोके आकाशाच्या पार्श्वभूमीवर येईल असे घेतले असते तर त्याचा वेगळाच परिणाम दिसून आला असता. प्रतिमेतील वैधम्र्य अजून वाढवले तर खडकांचा विशिष्ट रंग आणि त्यावरील हिरवाई याने वेगळाच शांतपणा अनुभवता आला असता. प्रतिमेत सुस्पष्टता कमी आहे. उजव्या कोपर्‍यातील खालची छत्री क्लोन करून काढता आली असती. रचनाविचारामध्ये बुद्धमूर्तीचा कोन आणि डावीकडील माणसांची रांग यामुळे तिची भव्यता अजून जाणवते. यात एकूणच मानवी प्रयत्नांमागील कष्ट तुम्ही अचूक टिपले आहेत.

इसा खान टोम्ब … दिल्ली - किल्लेदार
     किल्लेदारांच्या प्रतिमा छानच असतात. ह्या प्रतिमेसाठी सेपियाऐवजी कृष्णधवल रंगसंगती जास्त योग्य ठरली असती. किंवा अगदी रंगीत प्रतिमेतही हिरवाईने छान पूरक (कॉम्प्लिमेंटरी) परिणाम साधला असता. प्रतिमेतील क्षितिज किंचित डावीकडे झुकले आहे. उजव्या कोपर्‍यातील झाडाची फांदी आणि पृष्ठभूमीतील सावलीचा गर्दपणा चित्राची चौकट छान पेलत आहे. उजवीकडील इमारतीचा भव्यपणा शेजारील डावीकडील प्रवेशद्वार आणि मागची नारळाची झाडे यामुळे जास्तच खुलून दिसत आहे. पोस्टस्टॅम्पसारखा एकूण परिणाम आहे. चित्रातील वैधम्र्य आणि टोनल रेंज उल्लेखनीय. डावीकडील निगेटिव स्पेस न जाणवण्यासाठी काय करता आले असते याचा विचार करतोय.

Krakow market hall, Poland - nishant
     निशांत यांनी दीर्घ उद्भासनाचा (लाँग एक्स्पोजर) वापर कल्पकतेने केलाय. राजेशाही थाट सांगणारी प्रकाशयोजना आहे. प्रत्यक्ष इमारत चित्रातील इतर बाबींमुळे तितकीशी मनावर ठसत नाही. त्यासाठी इमारतीवरील आकाशाचा भाग काढून टाकायला नको होता असे वाटले. इमारत अगदी मध्यभागी घेण्याऐवजी किंचित उजवीकडे ठेऊन तिरपा होत जाणारा पर्स्पेक्टिव तिकडे निगेटिव स्पेस ठेऊन जास्त अधोरेखित करता आला असता.

चॅपेल् ऑन द रॉक् - समर्पक
     समर्पक यांची तिन्ही छायाचित्रे आवडली. यातील ह्या चॅपेलच्या प्रतिमेत पिवळी फोर्ड मस्टँग फारच खुलून दिसतेय. पण हा फोटो जुन्या चॅपेलचा न वाटता फोर्ड गाडीचा जास्त वाटतोय. त्यामुळे स्थापत्यछायाचित्र म्हणता येणार नाही. चर्चच्या इमारतीचे वैधम्र्य जास्त असायला हवे होते. गाडीचा पिवळेपणा टिपण्यासाठी चर्चकडे किंचित दुर्लक्ष झाले आहे. पिवळ्या रंगाच्या जितक्या रंगछटा मानवी डोळा पाहू शकतो त्याच्या एक टक्काही कुठल्याच कॅमेर्‍याचा कुठलाच विद्युत संवेदक टिपू शकत नाही हे 'कलर स्पेस' चे मूलभूत तत्त्व पुन्हा जाणवून देणारी ही प्रतिमा.

गर्द झाडीतला बंगला - समर्पक
     केवळ आणि केवळ पर्स्पेक्टिव... मी अशी स्थापत्य प्रकारातली छायाचित्रे फारशी पाहिली नाहीयेत म्हणून जरा जास्तच आवडले. प्रतिमाही अगदीच वरून ९० अंशातून घेतली नाहीये. झाडांचा ऋतूबदल सुरू होत असताना रंगबहार आणि उत्तुंगता ही इमारतीला छान कॉम्प्लिमेंट करते. त्यातून ही इमारत बांधणार्‍याची कल्पकता दिसतेच आणि आजूबाजूच्या पर्यावरणाचा आभासही उत्तम साधला आहे. पॅराग्लाइडिंग करतानाही प्रतिमा खूपच सुस्पष्ट आली आहे.

रामेश्वरला जाताना समुद्रावरील सेतू - समर्पक
     गोल्डन रूल ऑफ टू-थर्डस्, अचूक वैधम्र्य, क्षितिजाच्या आडव्या रेषेला कापत जाणारी पुलाची तिरपी बांधणी, सगळंच अगदी मस्त. पुलाच्या पाण्यावरील सावलीनेही हा परिणाम अधिक गडद केला आहे. समुद्राच्या पाण्याचा आणि आकाशाचा वेगवेगळा निळेपणा मस्त टिपला आहे. कुठेही कृत्रिम वाटत नाही.

ताज महाल, आग्रा - जातवेद
     जातवेद यांच्या ताजमहालाच्या छायाचित्राचा साधेपणा ताजमहालाच्या साधेपणाला पूरक ठरला आहे. चित्रचौकटीला दोन्ही बाजूंचे मनोरे मस्त तोलून धरताहेत. पण अजून थोडीशी जागा दोन्ही बाजूंना सोडली असती तर जास्त चांगले दिसले असते. पर्स्पेक्टिव कंट्रोल प्रतिमासंस्करणात दुरुस्त करायला हवा होता. म्हणजे मनोरे समांतर वाटले असते. ताजमहालाची अशी छायाचित्रे ही नितळ मोकळ्या निळ्या आकाशाच्या पार्श्वभूमीवर जास्त चांगली येतात. त्यात कॉन्ट्रास्ट जास्त मिळतो आणि घुमटाची गोलाई, संगमरवरी दगडाची शुभ्र रंगछटा जास्त खुलून दिसते.

पॅरिस मधील सीन नदीचे एक दृष्य - चित्रगुप्त
     ह्या प्रतिमेचा प्रकार स्थापत्यापेक्षा सिटीस्केप ह्या लॅण्डस्केपच्या उपप्रकाराला जास्त जवळ जाणारा आहे. ढगाळ आकाश, डावीकडील इमारतीवरील सूर्यप्रकाश, उजवीकडील पूल आणि इतर इमारतींमुळे त्या भागातील गडद सावल्यांचा साधलेला समतोल, फांद्यांमुळे लाभलेली बंदिस्त चौकट हे सर्वच एकूण प्रतिमेला खुलवणारे. यामधून छायाचित्रकाराची सौंदर्यदृष्टी तर दिसतेच, त्याचबरोबर एखाद्या सुंदर शहराचा वा ठिकाणाचा सुंदरपणा अजून खुलवून कसा दाखवायचा ह्याचेही उत्तम उदाहरण सापडते.

इब्राहीम रोजा , बिजापूर - किल्लेदार
     इसा खान टोम्बबद्दल जे म्हटले होते त्यातील बहुतांशी बाबी ह्याही छायाचित्राला लागू पडतात. ढगांचा काळेपांढरेपणा अगदी योग्य जागी आला आहे. इमारतीचा घुमट आणि मनोरे आकाशात घुसणारे उत्तुंग आणि भव्य वाटताहेत. त्रिस्तरीय रचनाही त्यामधील कमानींचा गडदपणा प्रतिमेत टिपला गेल्यामुळे जास्त खुलून दिसतेय. उजवीकडील दगडांच्या कमानी आणि डावीकडील झाडांच्या कमानी, दोन्ही एकमेकींना पूरक. मागील नारळांच्या झाडांमुळे पार्श्वभूमी आणि फुलांच्या ताटव्यामुळे पृष्ठभूमी लाभलेली ही प्रतिमा रचनाविचाराच्या दृष्टीनेही वाखाणण्याजोगी. विशेषतः पृष्ठभूमीचा साधेपणा इमारतीच्या भव्यतेला साजेसा. रचनाविचारात उजवीकडील जागा किंचित जास्त कातरली गेलीय असे वाटले. पण मग त्यामुळे चौकट खूपच आडवी वाटली असती हेही लक्षात घेण्याजोगे.

राजपुतांचा मानबिंदु असलेल्या चितोडगढ येथील विजयस्तंभ - सर्वसाक्षी
     विजयस्तंभाच्या ह्या छायाचित्रात सर्वप्रथम नजरेत भरते ते त्याचे चौकटीतील मध्यभागी नसणारे स्थान. वरून खाली येत फिकट होत जाणारा आकाशाचा गर्द निळेपणा आणि रखरखीत उन्हातही व्यवस्थित उद्भासित झालेला नक्षीदार स्तंभ खूपच कॉम्प्लिमेंटरी आहेत. दोन्ही बाजूंस असलेले वृक्ष, चित्रातील चिमुकली माणसे, वालुकाश्माचा विशिष्ट रंग, पुढील बाजूची भिंत आणि त्यामानाने छोटी इमारत या सगळ्या बाबी पूरक ठरतात. प्रकाशाची दिशा जिकडून आहे तिकडेच जास्त निगेटिव स्पेस सोडणे ही कल्पकता आवडली. येथील इतर काही छायाचित्रांमध्ये ही बाब प्रकर्षाने गाळली गेल्याचे दिसले. स्तंभ निमुळता होत गेलेला नाहीये कारण प्रतिमा उंचावरून घेता आली आहे. त्यामुळे सेन्सरचे प्रतल बरेचसे समांतर ठेवता आले आहे. याचा फायदा पर्स्पेक्टिव कंट्रोलमध्ये झाला आहे. भिंतींचा कोपरा ह्या मनोर्‍याला वेगळेच त्रिमितीय रूप प्राप्त करून देत आहे.

मातृमंदिर - जुइ
     मातृमंदिराची ही प्रतिमा छायाचित्रणाच्या दृष्टीने तितकीशी खास नाही. क्षितिज समांतर न ठेवल्यामुळे आणि केंद्रीत रचनेमुळे त्यात इंटरेस्टिंग असं फारसं काही जाणवत नाही. पण इमारतीच्या गोल चकत्या आणि त्यावरून परावर्तित होणारा तीव्र सूर्यप्रकाश यामुळे मूळचा सोनेरी रंग फारच खुलला आहे. वैधम्र्य आणि टोनल रेंज ठीकठाक आहेत. एकूणच यात बरेच काही करता आले असते असे वाटले.

इमारतीचा अंतर्भाग हाही स्थापत्यछायाचित्रणाच्या दृष्टीने महत्त्वाची विषयवस्तू असते, त्याचबरोबर त्यांचा त्या परिसराशी असलेला परस्परसंबंधही. वल्ली यांची अजिंठ्याची प्रकाशचित्रे, आतिवास यांचे गोवळकोंड्यातील इमारत, मीता यांचे फरीयाबाग-अहमदनगर, सुहास झेले यांचे वेरूळ - कैलाश मंदिर, वेल्लाभट यांचे अडालजची भव्य विहीर, मांगी-तुंगीच्या पायर्‍या, प्रशांत यांचे लेण्याचे छायाचित्र ही काही उल्लेखनीय उदाहरणे आणि त्यांचे छायाचित्र घेण्याचा विचार आवडला.
एकूणच या स्पर्धेत ज्या प्रकारे सर्वांनी हिरीरीने भाग घेतला आणि ज्या तोडीची छायाचित्रे सादर केलीत त्याबद्दल मिपाकर असण्याचा प्रचंड अभिमान वाटला. तुम्हां सर्वांकडून मला खूप काही शिकण्यासारखं आहे. धन्यवाद. मतदान व्यनिने पाठवले जाईल.
(वरील सर्व छायाचित्रांच्या लिंका ह्या मूळ छायाचित्रकारांच्याच ठेवल्या आहेत. त्यामुळे कॉपीराइटचा प्रश्न येणार नाही. मूळ छायाचित्र सोर्ससाइटवरून काढून टाकल्यास इथेही त्याचे थंबनेल दिसणार नाही.)

अनुप कोहळे 28/08/2014 - 22:25
धन्यवाद स्वॅप्स. माझ्या चित्राचे रसग्रहण फारच छान केले आहे. हे चित्र संध्याकाळी घेतले आहे. पुलाच्या दुसर्‍या बाजुस जास्त जागा नसल्यामुळे पुर्वेकडुन चित्र घ्यावे लागले.जेणेकरुन संपुर्ण पुल एकाच फ्रेम मधे येईल. हि जागा एक दरी असल्यामुळे पुलाची सावली वाकडी तिकडी आली. बाकि सुचनांचा पुढील वेळी नक्की विचार करेन.

एस 31/08/2014 - 14:22
मलाही तसे वाटलेच की हवे तसे छायाचित्र घेण्यासाठी कदाचित जागा उपलब्ध झाली नसावी. पुलाची सावली नव्हे, तर क्षितिजरेषा आणि पूल यांवरून बॅरल डिस्टॉर्शन आलेले स्पष्ट होत आहे. तुम्ही तुमच्या चौदा मिमीच्या लेन्सने विटांच्या भिंतीचे एखादे छायाचित्र घेऊन पहा. त्यावरून स्पष्ट होईल. इथे एचडीआर वापरण्याची कल्पकता आवडली. तुमची छायाचित्रे मिपावर आवर्जून टाकत रहा.

बहुगुणी 29/08/2014 - 09:43
स्वॅप्स, ज्या बारकाईने प्रकाशचित्रांकडे पाहून तुम्ही हे रसग्रहण लिहिलं आहे त्याला दाद द्यायलाच पाहिजे, आणि इतका सगळा सखोल अभ्यास असूनही अखेरीस "तुम्हां सर्वांकडून मला खूप काही शिकण्यासारखं आहे" असं म्हणण्यातली विनम्रता खूप आवडली!

३_१४ विक्षिप्त अदिती 29/08/2014 - 02:51
१. ७६) chintu८३ चित्र ३ - यातला मानवी भाग मला सगळ्यात जास्त भावला. ही 'कलाकृती' कशी तयार झाली याचा इतिहास कलेचं लोकशाहीकरण करणारा म्हणून आकर्षक वाटला. त्यातही चिंटू यांनी चित्रात घेतलेली खिडकी, डाव्या बाजूला त्याला बॅलन्स करणारा झेंडा आणि एक लोगो(?) हा भाग आवडला. २. ५०) बोका चित्र २ - यातून चटकन आठवणारी एशरची चित्रं आणि त्यातला भौमितिक भाग आकर्षक वाटला. ३. ११) ज्ञानोबाचे पैजार चित्र २ -यातल्या जाळ्यांमुळे हे चित्र आवडलं. विस्तीर्ण रस्ता आणि बघणाऱ्यांना मात्र पिंजऱ्यात अडकवलं आहे असा आभास आवडला. सानिकास्वप्निल यांचं चित्र क्र १ कृष्णधवल बघायला मला आवडेल. झाडांच्या हिरव्या रंगामुळे लक्ष पुलाकडे न जाता झाडांकडे जातंय.

रेवती 29/08/2014 - 03:21
२४) चित्र क्र. १ ४१) चित्र १ २६) चित्र २ अवघड आहे अशी मतं देणं, तेही आपल्याला त्याच्या ५० टक्केही चांगले फोटू काढता येत नसताना!

Keanu 29/08/2014 - 09:30
२४) kohalea चित्र १ - HDR चांगलं जमलं आहे. ४०) किल्लेदार चित्र ३ - Composition आवडलं ४९) समर्पक चित्र ३ - लिडींग लाईन्स (Leading Lines) नियमाचा चांगला उपयोग.

मधुरा देशपांडे 30/08/2014 - 02:52
या स्पर्धेसाठी संपादकांचे अनेक आभार. त्यानिमित्ताने उत्तमोत्तम छायाचित्रे बघायला मिळाली. सर्वांचीच छायाचित्रे आवडली. ३ छायाचित्रे निवडणे हे कठीण काम आहे. १. - ४८) समर्पक चित्र २ २. - ५६) जातवेद चित्र ३ ३. - ३१) बोका चित्र १

तुषार काळभोर 30/08/2014 - 11:01
क्र.१) -> ४) वल्ली चित्र १ क्र.२) -> २५) वेल्लाभट चित्र १ क्र.३) -> ४७) समर्पक चित्र १ (हे कदाचित लई भारी स्थापत्य नसेल, पण पाहिल्या पहिल्या हे असं काहीतरी 'आपलं' असावं असं वाटून गेलं- बाकीच्या गोष्टी कितीही उच्च स्थापत्य कलाकॄती असल्या तरी त्या 'आपल्या' नाही होऊ शकत.)

नाखु 30/08/2014 - 12:05
क्र.१===६८) सर्वसाक्षी चित्र ३ क्र.२===६) वल्ली चित्र ३ क्र.३===४९) समर्पक -३ यानिमित्त सर्वांचे सुरेख चित्र्-मेजवानी बद्दल आभार. नेमस्त वाचक्-प्रेक्षक ना.खु.

प्रभाकर पेठकर 30/08/2014 - 12:47
स्वॅप्ससारख्या जाणकार माणसाने छायाचित्रांचे मुल्यमापन केल्यावर माझ्यासारखा, काठावर उभा राहून पोहण्याची नुसती स्वप्न बघणारा, माणूस काय लिहीणार? तरी पण मला 'आवडलेली', जाणकाराच्या दृष्टीतून उत्कृष्ट म्हणत नाही, खालील प्रमाणे.. १) २६ - वेल्लाभट चित्र क्रमांक २ २) ३६ - इस्पिकचा एक्का चित्र क्रमांक २ ३) ४२ - निशांत चित्र क्रमा़ंक २ आणि उत्तेजनार्थ) ३२ - सागर पराडकर चित्र क्रमांक १ संपादक मंडळाला एक सुचवणी स्पर्धेमध्ये निवड करणार्‍यांना स्पर्धकांची नांवे माहित असता कामा नयेत. मतदान गुप्त असावे (तशी व्यनीची व्यवस्था होतीच.) स्वॅप्स ह्यांचा ह्या विषयावरील लेख स्पर्धेच्या निकालानंतर वेगळा यायला हवा होता. ह्या लेखाच्या सुरुवातीला जे उदाहरण दिले आहे... माझे मत १) १ - स्पा चित्र १ २) २६ - वेल्लाभट चित्र २ ३) ४९ - समर्पक चित्र ३ ह्यात स्पर्धकांची नांवे वापरली आहेत ती न वापरता.. १) सूची क्रमांक २) सूची क्रमांक ३) सूची क्रमांक अशी असायला हवी होती. स्पर्धेसाठी चित्रे ठेवतानाही छायाचित्रकारांची नांवे न देता फक्त छायाचित्रांचे क्रमांक द्यायला हवे होते आणि निवडही नुसत्या क्रमांकावरच व्हायला हवी होती. असो. पुढील स्पर्धेसाठी शुभेच्छा.

एस 31/08/2014 - 14:24
स्पर्धेमध्ये निवड करणार्‍यांना स्पर्धकांची नांवे माहित असता कामा नयेत. मतदान गुप्त असावे (तशी व्यनीची व्यवस्था होतीच.) स्पर्धेसाठी चित्रे ठेवतानाही छायाचित्रकारांची नांवे न देता फक्त छायाचित्रांचे क्रमांक द्यायला हवे होते आणि निवडही नुसत्या क्रमांकावरच व्हायला हवी होती.
प्रपेंच्या या सूचनेला माझे पूर्ण अनुमोदन आहे.

३_१४ विक्षिप्त अदिती 01/09/2014 - 00:21
विशेषतः टोपणनाव वापरात असेल तर सदस्यनाम आणि चित्र एकत्र पाहण्याने काही पॅटर्न्स डोक्यात तयार होतात. त्याचा फायदा चित्राचा अर्थ समजून घेण्यात होतो. याशिवाय दुय्यम महत्त्वाचं कारण म्हणजे संपादक मंडळाचं काम यामुळे फारच वाढेल. बहुतांश सदस्य, सदस्यनाम न पाहता चित्रं निवडतात; आणि चित्रं निवडणारे बरेच लोक असतील - जे आत्ताच दिसतंय - तर मग सदस्यांशी असणाऱ्या संपर्कामुळे चित्र आवडण्याची शक्यता बरीच कमी होते. तरीही पाच-सात स्पर्धांनंतर इतरांचे फोटोही चांगले असूनही त्याच त्याच लोकांना मतं मिळत आहेत, असं वाटलं तर ही सूचना अंमलात आणता येईल.

शिद 30/08/2014 - 16:54
४८) समर्पक चित्र २ ७८) सुहास झेले चित्र २ (ह्या फोटोत भगवा झेंडा असता तर चार चांद लागले असते) २४) kohalea चित्र १

अनन्न्या 30/08/2014 - 19:30
१) वल्ली चित्र ३ - ३ २) बोका चित्र १ - ३१ ३) समर्पक चित्र ३ - ४९ खरं तर हे ठरवणं म्हणजे अवघद काम आहे, पण आपल्या मताला किंमत आहे तर मतदान करायलाच हवं

किसन शिंदे 31/08/2014 - 14:54
पहिला क्रमांक : ३६ - इस्पिकचा एक्का यांचे चित्र २ दुसरा क्रमांक : १ - स्पाचे चित्र १ तिसरा क्रमांक : ६ - वल्लीचे चित्र ३ बाकी जातवेद यांचा ताजमहल, किल्लेदारांचे तिनही फोटो, kohalea यांचेही फोटो विशेष आवडले.

पैसा 31/08/2014 - 17:38
सं मं ला व्यनि करत आहे, कारण सर्वच चित्रे खूप छान आली आहेत. खरे तर डावे उजवे करणे फारच कठीण आहे. फरक अगदी 'उन्नीस-बीस' म्हणावा असा. आणि माझ्या वैयक्तिक आवडीवर अवलंबून राहून क्रमांक दिले तर ज्यांना क्रमांक दिले नाहीत त्या इतरांना वाईट वाटण्याची शक्यता आहे. स्वॅप्सचे रसग्रहण आवडले. मात्र मी क्रमांक देताना माझ्या मनावर अवलंबून राहूनच दिले आहेत. कधी कधी टेक्निकली पर्फेक्ट कृतीपेक्षा थोडी कमी तंत्रशुद्ध पण अंतःस्फूर्तीने केलेली कृती पण जास्त परिणामकाऱक वाटू शकते.

चौकटराजा 01/09/2014 - 09:03
मला जवळ जवळ ६० टक्के फोटो आवडले. स्वॅप यानी म्हटल्या प्रमाणे विषय महत्वाचा धरून फ्रेम करणे , जास्तीत जास्त मूळ रंगांचे नीट्स पुनर्लेखन, डायनामिक रेंज असलेला टोन कंट्रोल हे तीन निकष आपल्या चित्रात आहेत का हे ज्याचे त्याने ठरवावे .हे तीनही निकष फोटोशॉप वापरल्याने आणता येतात पण त्याला मर्यादा आहेत. व त्यात अतिरिक्त मदत घेतल्याची टोचणी ही आहे. माझ्याकडे असलेल्या फोटोत हे गुण मला दिसले नाहीत. म्हणून मी भाग घेतला नाही. पण इथे भाग घेतल्याबद्द्ल वल्ली, किल्लेदार, समर्पक, स्पा, चित्रगुप्त व निशांत यांचे अभिनंदन करतो.

पिलीयन रायडर 02/09/2014 - 09:57
मला छायाचित्रणातलं काहीही कळत नाही.. म्हणुन सरळ स्क्रोल करत खाली आले आणि सदस्यनाम न पहाता जे फोटो आवडत गेले त्यातले ३ निवडले आहे.. क्षणात मनात जे भरले ते शक्यतो निवडले.. आणि स्पर्धा छायाचित्रणासाठी असल्याने कशाचे चित्र आहे ह्या पेक्षा कसे काढले आहे ह्यावर निवड केली.. १. ४० - किल्लेदार - चित्र ३ २. ४१ - निशांत - चित्र १ ३. ३६ - इस्पिक एक्का - चित्र २ बाकी आवडलेल्या चित्रांची यादी फार मोठी आहे.. स्पर्धा तोडीस तोड होणार हे नक्की.. ही स्पर्धा दर महिन्याला घ्यावी.. किमान पहाण्यासाठी तरी म्हणुन नुसती छायाचित्रे मागवावीत.. तेवढंच बसल्या जागी किती तरी नव्या गोष्टी कळाल्या ह्या निमित्ताने..!

मृत्युन्जय 02/09/2014 - 11:52
इतकी सुंदर चित्रे आहेत की केवळ ३ चित्रांची निवड करणे केवळ अशक्य आहे (कुठल्याही दूरचित्रवाणी वाहिनीवरच्या कुठल्याही स्पर्धात्मक परीक्षेचे हे अपेक्षित टाळ्याखाऊ वाक्य असले तरीही येथे खरे आहे.). पहिले चित्र बघुन पुढे जावे तर तिथे अजुन सुंदर चित्र सापडले. त्यामुळे बराच वेळ निरीक्षण करुन काही छायाचित्रे शॉर्टलिस्ट केली. ती पुढीलप्रमाणे. मग यातुन एकेका चित्राचे स्पर्धेच्या अनुषंगाने (आणि मला नसलेल्या छायाचित्रणाच्या आणि स्थापत्यशास्त्राच्या ज्ञानाच्या आधाराने) रसग्रहण केले आणि खालील निष्कर्ष मांडले: १. स्पा - दीपमाळ - मंदिरांची किंवा पुराणकालीन वास्तुंची छायाचित्रे योग्य प्रकाशात काढली तर खुपच सुंदर अनूभूती देतात, स्पावड्याचे छायाचित्र या कसोटीवर पुरेपुर उतरले आहे ६ वल्ली - लेणी - छायाचित्राचा योग्य कोन आणि सुस्प्ष्टता यामुळे हे चित्र खुपच उठावदार वाटते १९ - विलासराव - स्तूप - प्रथमदर्शेनी हे चित्र मनाचा उठाव घेते. पण एकुणच हे छायाचित्र परत बघता खुप सरधोपट वाटते. छान आहे. पण इतर छायाचित्रांच्या तुलनेत खुप उठावदार नाही ठरत २४ - अनूप - पूल - एक अतिशय सुंदर छायाचित्र. उन सावलीचा खेळ, प्रकाशयोजना आणि स्थापत्य तिन्ही उत्तम टिपले आहे. २६ - वेल्लाभट - किल्ल्याचा मार्ग - छायाचित्रातल फोकस अतिशय उत्तम जमला आहे. मार्गाची बाह्यरेखा अचूकरीत्य टीपली आहे त्यामुळे हे छायाचित्र उत्तम मार्कांनी पास २९ - स्वैर चित्र - युरोपातील शहराचे विहंगम दृष्य - चित्र सुरेख आहे. पण ते निसर्गचित्र वाटते. स्थापत्य छायाचित्रण नाही वाटत ३२ - सागर पराडकर - निसर्गाच्या पार्श्वभूमीवरील घरे - हे ही चित्र वरीनप्रमाणेच. यात स्थापत्यकला उठुन येत नाही तर मागच्या निसर्गामुळे हे छायाचित्र नेत्रदीपक वाटते ३४ - सागर पराडकर - नाट्यगृह - उत्तम जमले आहे. प्रकाशयोजना, फोकस आणि कव्हरेज सगळे उत्तम. पण छायाचित्रात आलेल्या व्यक्तींमुळे थोडा रसभंग होतो ३७ - इस्पीक एक्का - एक उंच इमारत - मस्त आहे. उंचावरुन घेतल्यामुळे सुंदर खोली टिपता आली आहे. पण डाव्या बाजूला काचेवरुन किरण परावर्तित झाल्याने दृष्य धूसर झाले आहे. छायाचित्रात इतर ठिकाणी न दिसणारी काच दिसत आहे. त्यामुळे छायाचित्र थोडे उणे ठरते ३८ - किल्लेदार - मस्जिद सदृष्य इमारत - रंगरचना, फोकस, पार्श्वभूमी सर्वच उत्तम. फोटो सुरेख. पण का कुणास ठाऊक पिक्सेल्स गंडल्यासारखे वाटतात किंवा तसा फील येतो. हा उणेपणा वाटल्याने थोडे कमी पडते ४१ - निशांत - मुंबईतील घुमटाकार इमारतींसारखी इमारत - सुरेख रंग पकडले आहेत. इमारतही उत्तम. नाव ठेवण्यासारखे छायाचित्रात काहिच नाही. पण उत्कृष्ट छायाचित्रांच्या मांदियाळीत हे चित्र बिचारे मागे पडते ४२ - निशांत - सुरेख प्रकाशयोजनेत न्हाउन निघालेली इमारत - अजुन एक सुंदर छायाचित्र. वाइड अँगलच्या ऐवजी आभाळाची पार्श्वभूमी जास्त टिपली असती तर अजुन छान वाटले असते. ४४ - बाळ सप्रे - समुद्राच्या पार्श्वभूमीवरील मंदिर - खुप सुंदर छायाचित्र. चित्रात वातावरण कैद झाल्यासारखे वाटते. पण चित्रात मंदिराच्या भिंतीचे बारकावे नाही नीट टिपले गेलेले. किंवा कदाचित छायाचित्रात येउच शकत नसतील. त्यामुळे पहिल्या तिनात घेत नाही याला. ४६ - बाळ सप्रे - सुरेख मंदिर - अजुन एक सुरेख छायाचित्र. छायाचित्रणाला आवश्यक असलेल्या हवामानात घेतले गेले आहे. एकत्रित परिणाम खुप सुंदर आणि आकर्षक पण फायनल इंप्रेशन सर्वोत्तमाकडे नेत नाही ४७ - समर्पक - घर + कार - एक खुप सुंदर छायाचित्र. पण नक्की घराचे आहे की कारचे हे कळेना. घर _ कार या क्याटेगरीत कदाचित पारितोषिक मिळवुन जाइल ४८ - समर्पक - उंचाव्रुन घेतलेले एका प्रशस्त बंगल्याचे छायाचित्र - खुप सुंदर छायाचित्र. फक्त असे वाटत राहते की यात छायाचित्रणापेक्षा हेलिकॉप्टर किंवा तत्सम उंचीवरुन घेतल्याचा परिणाम जाणवतो आहे. शेवटच्या तिघात नक्की स्थान मिळवु शकेल असे. ५१ - सानिका स्वप्निल - पूल - अतिशय सुंदर. इमारत आणि निसर्ग यांचा सुरेख संगम. शिवाय प्रकाशयोजना अप्रतिम. फ्रेम करुन लावावे असे छायाचित्र. पण पूल अतिशय साधासा आहे. एकुण थीम मध्ये पूलाच्या साधेपणामुळे हे छायाचित्र पहिल्या तिनात घेतले तर तो स्थापत्यकलेवर अन्याय होइल. ५६ - जातवेद - ताजमहाल - छायाचित्र सुंदर. पण ताजमहालचे कुठलेही छायाचित्र सुंदरच येइल ना. म्हणजे १० चित्रे घेतल्यास १- २ वाईट येतीलही. पण चांगले चित्र मिळाले नाही असे होणार नाही. म्हणुन फक्त .... ७२ - प्रशांत लेणी - सुंदर छायाचित्र. पण अंतिम शिल्पावर फोकस आणी डिटेलिंग कमी पडले. वरील विश्लेषणानंतर खालील ५ चित्रे निवडली: १. १ स्पा - दीपमाळ – २. ६ वल्ली - लेणी – ३. २४ - अनूप - पूल – ४. २६ - वेल्लाभट - किल्ल्याचा मार्ग - ५. ४८ - समर्पक - उंचाव्रुन घेतलेले एका प्रशस्त बंगल्याचे छायाचित्र - खुप विचारांती मोठ्या कष्टाने समर्पक आणी स्पावड्याचे चित्र बाजुला काढले आणि फायनल ३ नंबर असे ठरवले प्रथम क्रमांक - २४ - अनूप - पूल – द्वितीय क्रमांक - २६ - वेल्लाभट - किल्ल्याचा मार्ग तृतीय क्रमांक - ६ वल्ली - लेणी मला छायाचित्रणकलेतील देखील काही कळत नाही आणि स्थापत्यकलेतीलही. पण ही ३ चित्रे मनाला भावली. जसे संगीतातले काही कळत नसूनही काही गाणी/ भजने कानांना भावतात तसेच. वरील विश्लेषणात बर्‍याच चूका असु शकतील त्याबद्दल संबंधितांनी मोठ्या मनाने माफ करावे. सर्वच छायाचित्रे खुप सुंदर आहेत (सर्व ७२)

तपस्या

जयनीत ·

जयनीत 28/08/2014 - 17:48
नक्कीच. तुमचा नंबर पैला. एकदा त्यांचा पत्ता मिळाल्यावर सा-या जगाला सांगून अखिल मानव जातीवर अनंत उपकार करून समाजाचे ऋण वगैरे फेडून प्लस मध्ये राहण्याच्या विचारात मी आहे. ( पण हे शिक्रेट सध्याच कुणाला सांगू नका )

पोटे 28/08/2014 - 09:42
लपे करमाची रेखा माझ्या कुंकवाच्या खाली पुशिसनी गेल कुंकू रेखा उघडी पडली देवा तुझ्याबी घरचा झरा धनाचा आटला धन रेखाच्या चरयाने तयहात रे फाटला बापा नको मारू थापा असो खऱ्या असो खोट्या नाही नशीब नशीब तयहाताच्या रेघोट्या अरे नशीब नशीब लागे चक्कर पायाले नशीबाचे नऊ गिर्हे ते बी फिरत राह्यले राहो दोन लाल सुखी हेच देवाले मांगन त्यात आले रे नशीब काय सान्गे पंचागन नको नको रे ज्योतिषा नको माझा हात पाहू माझ दैव माले कये माझ्या दारी नको येऊ – बहिणाबाई चौधरी

जयनीत 28/08/2014 - 20:57
सन १८८० ते १९५१ मराठी साहित्याचा स्वर्णीम कालखंड….वगैरे वगैरे साहित्याच्या क्षितिजावर अनेक दैदिप्यमान तारे तळपत होते…. इत्यादी इत्यादी काळात अनेक शिलेदार मराठी साहित्याचे कधीही भरून न येणारे नुकसान करून अन कधीही न भरून येणारी पोकळी वगैरे निर्माण करून अनंतात विलीन होत होते…. अरे रे! च च च विविध संमेलनामध्ये टाळ्यांचा कडकडाट होत होता हार तुरे अर्पण होत होते…. वाहवा वाहवा ह्या कशा बद्दलही तक्रार नाही. फक्त खंत इतकीच कि ह्याच काळात बहिणाबाई होऊन गेल्या अन त्यांची कुठेही दखलही नव्हती कारण गावरान भाषा. त्यांच्या फक्त ६१ कविता वाचल्या त्याही त्यांच्या मुलाने अन भाच्याने उतरून ठेवल्या म्हणून. बहिणाबाईंच्या लेखनाबद्दल काय बोलाणार? इतकं सहज सुंदर आणि अर्थपूर्ण लेखन अतिशय दुर्मिळ. फक्त एकच म्हणू शकतो माय मराठीची होती प्रेमाने भरवत भूक लेकराची छोटी गेलं वाहून अमृत

प्रभाकर पेठकर 28/08/2014 - 10:10
जयनीत, नाही विचलीत मी अपराजित प्रण मनात घोर तपस्येचा फळतील माझे प्रयत्न भगीरथ घेईन वेध भविष्याचा यशस्वी जीवनासाठी आणखिन काय पाहिजे? प्रयत्नांती परमेश्वरही भेटतो म्हणतात. हिम्मत हारू नका. आपलं नशिब स्वतःच घडवा. कविता आणि त्यातून प्रसवलेले विचार आवडले, हे वेगळे सांगायला नकोच.

जयनीत 28/08/2014 - 17:48
नक्कीच. तुमचा नंबर पैला. एकदा त्यांचा पत्ता मिळाल्यावर सा-या जगाला सांगून अखिल मानव जातीवर अनंत उपकार करून समाजाचे ऋण वगैरे फेडून प्लस मध्ये राहण्याच्या विचारात मी आहे. ( पण हे शिक्रेट सध्याच कुणाला सांगू नका )

पोटे 28/08/2014 - 09:42
लपे करमाची रेखा माझ्या कुंकवाच्या खाली पुशिसनी गेल कुंकू रेखा उघडी पडली देवा तुझ्याबी घरचा झरा धनाचा आटला धन रेखाच्या चरयाने तयहात रे फाटला बापा नको मारू थापा असो खऱ्या असो खोट्या नाही नशीब नशीब तयहाताच्या रेघोट्या अरे नशीब नशीब लागे चक्कर पायाले नशीबाचे नऊ गिर्हे ते बी फिरत राह्यले राहो दोन लाल सुखी हेच देवाले मांगन त्यात आले रे नशीब काय सान्गे पंचागन नको नको रे ज्योतिषा नको माझा हात पाहू माझ दैव माले कये माझ्या दारी नको येऊ – बहिणाबाई चौधरी

जयनीत 28/08/2014 - 20:57
सन १८८० ते १९५१ मराठी साहित्याचा स्वर्णीम कालखंड….वगैरे वगैरे साहित्याच्या क्षितिजावर अनेक दैदिप्यमान तारे तळपत होते…. इत्यादी इत्यादी काळात अनेक शिलेदार मराठी साहित्याचे कधीही भरून न येणारे नुकसान करून अन कधीही न भरून येणारी पोकळी वगैरे निर्माण करून अनंतात विलीन होत होते…. अरे रे! च च च विविध संमेलनामध्ये टाळ्यांचा कडकडाट होत होता हार तुरे अर्पण होत होते…. वाहवा वाहवा ह्या कशा बद्दलही तक्रार नाही. फक्त खंत इतकीच कि ह्याच काळात बहिणाबाई होऊन गेल्या अन त्यांची कुठेही दखलही नव्हती कारण गावरान भाषा. त्यांच्या फक्त ६१ कविता वाचल्या त्याही त्यांच्या मुलाने अन भाच्याने उतरून ठेवल्या म्हणून. बहिणाबाईंच्या लेखनाबद्दल काय बोलाणार? इतकं सहज सुंदर आणि अर्थपूर्ण लेखन अतिशय दुर्मिळ. फक्त एकच म्हणू शकतो माय मराठीची होती प्रेमाने भरवत भूक लेकराची छोटी गेलं वाहून अमृत

प्रभाकर पेठकर 28/08/2014 - 10:10
जयनीत, नाही विचलीत मी अपराजित प्रण मनात घोर तपस्येचा फळतील माझे प्रयत्न भगीरथ घेईन वेध भविष्याचा यशस्वी जीवनासाठी आणखिन काय पाहिजे? प्रयत्नांती परमेश्वरही भेटतो म्हणतात. हिम्मत हारू नका. आपलं नशिब स्वतःच घडवा. कविता आणि त्यातून प्रसवलेले विचार आवडले, हे वेगळे सांगायला नकोच.
लेखनविषय:
विडंबन
लेखनप्रकार
प्रकटन
अमका सांगतो एक तमक्याचे ठोकताळे दुसरेच खमका करतो दावा छातीठोक घडते प्रत्यक्षात वेगळेच प्रारब्ध माझे अधर अनिश्चित खडतर काळ प्रतीक्षेचा नाही विचलीत मी अपराजित प्रण मनात घोर तपस्येचा फळतील माझे प्रयत्न भगीरथ घेईन वेध भविष्याचा शोध सुरुच सतत अविरत सिद्धहस्त ज्योतिष्याचा

पुण्यातला गणेशोत्सव -माहिती हवी आहे

माम्लेदारचा पन्खा ·

विजुभाऊ 27/08/2014 - 17:42
कशाला नाही त्या भानगडीत पडताय. मुलांना गणपतीत दाखवण्यासारखे देखावे काही ठीकाणी असतात. गणेशोत्सवाचा उद्देश सामाजीकजागृती वगैरे असावा अशी किंचीतही शंकासुद्धा येवु शकणार नाही अशी चोख व्यवस्था केलेली असते पुण्यात. केवळ स्वस्त मनोरम्जन या उपर फारसे काही पुण्यातील गणेशोत्सवातून साधत असेल असे काही अनुभवास येत नाही. पूर्वीचा गणेशोत्सव( ८०च्या दशका पर्यन्तचा) काहीतरी वेगळेपणा असायचा. स्पर्धा , कार्यक्रम वगैरे असायचे. पण जेंव्हापासून गणेशोत्सव पुणेफेस्टीव्हल बनला त्यानंतर गणेशोत्सव हे दादागिरी दाखवण्याचे आणि पैशे कमवण्याचे साधन बनले आहे. अर्थात मुम्बैतही परिस्थिती वेगळी नाही. गणेशोत्सवाची सामाजीक सोबत केंव्हाच हरवली आहे. आता उत्सव सम्पून इव्हेन्ट उरले आहेत.

आदूबाळ 27/08/2014 - 17:52
हो. मानाचे गणपती चालत जाण्याच्या अंतरावर आहेत. वाहनांना तसाही प्रवेश नसतो. कसबा - तांबडी जोगेश्वरी - (आतल्या गल्लीतून) - गुरुजी तालीम - तुळशीबाग - केसरीवाडा असा क्रम सोपा पडतो. तुळशीबागेतून दगडूशेठ आणि मंडई हेही जवळच आहेत. सकाळी लवकर (म्हणजे भल्या पहाटे) गेल्यास सुखकर पडतं असा अनुभव आहे. गर्दीही नसते आणि वातावरण प्रसन्न असतं.

विजुभाऊ 27/08/2014 - 17:53
या शहराची नाळ त्याच्या आराध्य दैवताशी ज्या प्रकारे जोडली गेली आहे ते पाहता ह्या दोन्ही गोष्टी वेगवेगळ्या असूच शकत नाहीत ह्याची खात्री पटते…. खरा पुणेकर आणि इतकंच काय ह्या पुण्यनगरीत आलेला प्रत्येक माणूस त्या दहा दिवसात भक्तिरसात नखशिखांत न्हाऊन निघतो.
हे वाचून तुमच्या भाबडेपणाची कमाल आहे असेच म्हणावे लागेल. पुण्यात या दिवसात बारची किती चलती असते ते एकदा पहा. गणपती उत्सवनाम्तर होणार्‍या गर्भपात आणि व्ही डी मधे होणारी संख्यात्मक वाढ एकदा पडतालून पहा. म्हणजे ते नागरीक कोणत्या भक्तीरंगात न्हात असतात ते कळेल. कोणत्याही मांडवाच्या मागे पडलेल्या बीयरच्या/दारुच्या बाटल्या किंवा सिगारेटची थोटके तसेच गुटख्याच्या पुड्या पाहिल्या तरीही ते कळेल. एवढे मोठाल्ले मांडव उभारणारी / देखावे दाखवणारी मंडळे नक्की काय सामाजीक कार्य करत असतात हे कोणीच विचारत नाही. ( उगाच एखादे घ्यायचे म्हणून दगडू शेठ गणपती ट्रस्ट चे नाव साम्गु नका.) अर्थात दगडू शेठ गणपती मंडळाच्या "कोणत्यातरी मंदीराची रोषणाई असलेली प्रतीकृती" यातूनतरी काय सामाजीक जाणीव निर्माण होते ते माहीत नाही. पुणेरी गणेशोत्सव म्हणजे असह्य गोंगाट , दादागिरी , विजेचा भरपूर अपव्यय आणि पैशांचा चुराडा ( अर्थात हस्तांतरण सुद्धा) या पेक्षा वेगळे काही नाही. त्या उलट कोकणात गणपतीच्या सणाचे पावित्र्य साधेपणा आणि त्यातील भाव खूपच जाणवतो. तेथे भजन स्पर्धा , नाटके किंवा इतर छोटेमोठे सामाजीक उपक्रम ( उदा लेझीम स्पर्धा , राम्गोळी स्पर्धा इत्यादी ) यांची रेलचेल असते.

सौंदाळा 27/08/2014 - 18:42
गर्भपात आणि व्ही डी मधे होणारी संख्यात्मक वाढ
हाच प्रकार गुजरातमधे नवरात्री दांडीया उत्सवादरम्यान होतो. तसेच वेल्लाभटाने लिहील्याप्रमाणे शहरातील दहीहंडी उत्सवपण निव्वळ बडेजाव म्हणुन केला जातो. काही महिन्यापुर्वी (कदाचित वडापाव ने)दिवाळीवर पण असाच लेख लिहीला होता. धुळवडीला पण तेच कोणत्याही मोठ्या शहरात होणार्‍या कोणत्याही सार्वजनिक उत्सवात हीच परिस्थिती असते
उत्सव सम्पून इव्हेन्ट उरले आहेत.
सामान्य माणसे आता तेच एंजॉय करतायत. मात्र पुण्या-मुंबईतपण कॉलनी/सोसायट्यांमधे जी गणपती मंडळे असतात ती तुम्ही म्हटल्याप्रमाणे भजन,रांगोळी, पाककृती स्पर्धा घेत असतात.

माम्लेदारचा पन्खा 31/08/2014 - 14:14
तुमचे म्हणणे रास्त आहे पण आपण जातो ते गणपतीचे दर्शन घ्यायला…. मंडपाच्या मागचा तमाशा पाहायला नाही…. छिद्रान्वेषी पद्धतीने जगायचे ठरवले तर सगळेच अवघड आहे ….

एसमाळी 27/08/2014 - 19:46
काळा पहाड यांच्याशी सहमत.च्यायला सकाळी 5amला झोप मोड करणारे भोंगे आणी उत्सवात कानाचे पडदे फाडणारे ढोल आणी डिजे.दोन्ही विट आणतात.

सह्यमित्र 28/08/2014 - 13:05
ही टोकाची भूमिका झालि. नासके आम्बे दूर करण्या ऐवजी सगळी पेटिच फेकून द्या म्हणण्या सारखे आहे हे. असो, तुमचे मत.

काळा पहाड 28/08/2014 - 13:23
नाही. जरी गणपती अत्यंत संयमाने आणि संस्कृती जपून साजरे करता येत असतील तरी सुद्धा माझे हेच मत असेल. धर्म घराच्या किंवा मग मंदिराच्या आत. बाहेर पावूल टाकले की धर्म संपला पाहिजे. Strict separation between state and religion. आमच्या ऑफिसमध्ये एका विशिष्ट धर्माच्या लोकांना (काँग्रेसची भाषा, दुसरं काय!) दिवसात किमान एक वेळा एका डोस्कं टेकण्यासाठी मिटींग रूम दिलेली आहे. पहिल्यांदा मला वाटलं की हे लोक उगिचच आगावूपणा करतायत. नंतर कळलं ऑफीस ची ऑफिशियल पॉलिसी आहे धार्मिक विविधता जपून त्याला "बढावा" देण्याची. हा अर्थातच मूर्खपणा आहे. उद्या एका विशिष्ट धर्माच्या लोकांनी तिथं टाळ बडवायला सुरू केली तर कसं दिसेल? पण या मल्टीनॅशनल कंपन्यांना भिती वाटते की त्यांच्यावर धार्मिक संकुचितपणाचा आरोप होईल म्हणून.

बाळ सप्रे 28/08/2014 - 14:00
करेक्ट!! आमच्या ऑफिसमध्ये गणपतीत होणार्‍या आरतीबद्दलही माझे हेच मत आहे.. रस्ते तर फक्त आणि फक्त वहातुकीसाठी असावेत.

रेवती 28/08/2014 - 17:32
एका विशिष्ट धर्माच्या लोकांना (काँग्रेसची भाषा, दुसरं काय!) दिवसात किमान एक वेळा एका डोस्कं टेकण्यासाठी मिटींग रूम दिलेली आहे भयंकर सहमत. हापिसात डोके टेकण्याचा खोल्या पसंत नाहीत पण मला विचारतय कोण? ;)

शेखरमोघे 28/08/2014 - 21:26
डोके टेकणे हे गणपति उत्सवात बहुतान्शि सगळेच करतात - रात्री भसाड्या भोन्ग्यान्चे गायन उशिरापर्यन्त चालूच असेल तर झोपमोड ही होणारच आणि "बॉस" ची वळलेली पाठ दिसत असल्यास जमेल तेथे डोके हे टेकले जाणारच !

रेवती 28/08/2014 - 21:30
हा हा. तसे नाही, आजकाल बोलायची पंचाईत होते हो. भावनादुखी झालीये बर्‍याचजणांन्ला. तुमचा विनोद आवडला. तोही खराच आहे म्हणा!

पगला गजोधर 01/09/2014 - 16:42
परवा दगडूशेटसमोर रजनीकांत ढोल बडवत होता, तेवढ्यात परग्रहावरून ऐक एलियनशिप तिथे मजूरअड्ड्यावर ल्यांड झाली, त्यातून ऐक एलियन बाहेर पडला, त्याने रजनीकांतला ढोल जरा हळू बडवायची विनंती केली, कारण एलियनच्या मुलाला परीक्षेसाठी अभ्यास करता येत नव्हता.

सौंदाळा 27/08/2014 - 18:54
तुम्ही शिवाजी रस्त्याने (शनिवारवाड्याकडे तोंड केल्यावर डाव्या बाजुचा रस्ता)चालायला सुरु करा. नवग्रह, कसबा, दगडुशेठ, बाबुगेनु, मंडई, हिराबाग करुन यु टर्न घ्या येताना तुळशीबाग, तांबडी जोगेश्वरी, केसरीवाडा, गुरुजी तालीम, नातुबाग वगैरे करुन बाजीराव रस्त्याने (शनिवारवाड्याकडे तोंड केल्यावर उजव्या बाजुचा रस्ता) परत या. रस्त्यात अजुन अनेक मंडळांचे देखावे बघायला मिळतील. अंदाजे ३/४ तास लागतील. मधेच पोट्पुजापण करुन घ्या. वर दिलेले अंतर अंदाजे ४-५ किमी असावे. तेवढे चालायला जमतय का बघा. काळजी म्हणजे लहान मुले, पाकीट, मोबाईल वगैरे नीट सांभाळा गणेशोत्सवाच्या हार्दिक आणि मंगलमय शुभेच्छा…. गणपती बाप्पा मोरया

रेवती 27/08/2014 - 19:00
बापरे! तुम्हाला शुभेच्छा! पाच मानाचे गणपती बघून लवकर घरी परत जावा. अगदी भीती घालत नाहीये पण गर्दीतून जाताना क्षेत्राच्या ठिकाणी जशी काळजी घ्यायची तशीच घ्यावीत असे सुचवते. बाकी मुंबैच्या गर्दीला सरावलेल्या तुम्हाला आम्ही काय सांगणार हेही आहेच!

अनंत छंदी 27/08/2014 - 20:56
खिसा पाकीट, मोबाईल, सोबत स्त्रीवर्ग असेल तर दागिने सांभाळा. या कालावधीत पाकीटमार, गुन्हेगारांच्या टोळ्या खास कमाईसाठी पुण्यात आलेल्या असतात. :(

विअर्ड विक्स 27/08/2014 - 20:57
प्रश्न पाहून आनंद झाला नि प्रतिसाद पाहून दुखः असो. मी स्वतः गिरगावकर आहे नि गेली ५-६ वर्षे न चुकता पुण्यातील गणेशोत्सवात जातो. एक वर्षी तर हिराबाग वाल्यांनी बर्ड फ्लू च्या भीतीने त्यांचा देखावा रद्द केला होता आणि त्या वर्षी बर्ड फ्लू च्या भीतीने एवढी गर्दी सुद्धा नव्हती. आणि त्यावर्षी सुद्धा मी दर्शनास गेलो होतो. हे सांगण्याचे कारण एकच " हौसेला मोल नसते!!!" आपणास बासुंदी आवडत नसेल म्हणून दुधाचे विरजण लावण्याची कृती सांगू नये. आपल्या माहितीसाठी सांगतो कि पुण्यातील मोठ्या मूर्तींचे विसर्जन होत नाही. त्यामुळे दरवर्षी मूर्ती एकच असते. दगडूशेठ गणपतीची मूर्ती फक्त देवळातून मंडपात हलवितात. पुण्यातील गणपतीसाठी योग्य वेळ हि रात्री ११.०० नंतरची आहे. कारण हवेत गारवा असतो आणि रस्त्य्वरील गर्दी हि फक्त गणेश दर्शनासाठीच असते. आपण मुंबईहून जाणार असाल तर स्वारगेट वा शिवाजीनगरला उतरावे. स्वारगेटला उतरणे जास्ती श्रेयस्कर. अगर रात्री ज्यादा उशीर झाल्यास स्वार गेट जवळील नटराज हॉटेल ला जावे. अगर आपण खवय्ये असाल तर संध्याकाळी थोडे लवकर पोहोचून दुर्वांकुरला जावे.नटराज हॉटेल चांगले आहे. पण दुर्वांकुरला जेवायची हौस असून योग आलेला नाही.एकदा तर रांग पाहून परतलो होतो. शिवाजी नि बाजीराव मार्ग हे स्वार गेट हून शनिवारवाड्याकडे येणारे मार्ग. दोन्ही मार्गावर एकेरी वाहतूक असते.कोणता शिवाजी नि कोणता बाजीराव हे सांगण्याचे धाडस करत नाही कारण इतकी वर्षे जाऊनसुद्धा माझा घोळ होतो. कारण मी गणेश दर्शनाची सुरुवात स्वारगेटला उतरून पायी करतो. अगर आपण शिवाजी नगरहून आलात तर शनिवारवाड्याजवळ उतरून स्वारगेट च्या दिशेने पदभ्रमण करा. रात्री ११.०० ला सुरुवात केली तर ३-४ तासात त्या परिसरातील अनेक गणपती बघून होतात. महत्वाची गोष्ट म्हणजे इथले सर्व गणपती पडद्याआड नसतात. तसेच रांगासुद्धा वेगाने सरकतात... PASS, VIP PASS असला प्रकार नसतो. काही देखावे तर प्रेक्षणीय नि श्रवणीय असतात. सौंदाल्यांचा प्रतिसाद अतिशय उपयुक्त आहे. त्या क्रमाने आपण गणपती पाहू शकता. आणि गर्दीचे म्हणाल तर आपण मामालेदारचे पंखे आहात.ठाण्यातील SATIS पूर्व आणि नंतरची गर्दी आपणास चांगलीच माहिती आहे. जो मुंबईत फीट तो जगात फीट!!!! ता.क - दगडूशेठ नि बाबू गेनू मंडळाचे देखावे जरूर पहा. हिराबाग गणपती तिठ्यावर आहे.

सखी 27/08/2014 - 23:06
बाबू गेनू मंडळाच्या गणपतीची लाईंटींग फेमस होती म्हणजे काहीतरी रिदम धरुन असायची. आणि त्यातुनही 'होटो पे ऐसी बात' या एका गाण्यासाठी पब्लिक वाट बघुन असायचं काही वर्षांपूर्वीपर्यत. हिराबागेचा हलता देखावा कलात्मक रितीने साजरा केला जायचा खूप वर्षांपासुन. पण दोन्ही गणपतीबाबत सध्याचे माहीती नाही.

सह्यमित्र 28/08/2014 - 12:49
तुमचा घोळ होतोय शास्त्रीय देखाव्यांसाठी प्रसिध्द असलेला गणपति नातूवाड्यचा. तो शनिवार पेठेत आहे. अप्पा बळवन्त चौका जवळ. नातूबागे चा गणपति हा बाजीराव रस्त्यावर, केळ्कर सन्ग्रहालया जवळ आहे.

काळा पहाड 28/08/2014 - 00:02
आपणास बासुंदी आवडत नसेल म्हणून दुधाचे विरजण लावण्याची कृती सांगू नये.
या एकाच वाक्यावरून आपल्याला पुण्याचे नागरिकत्व मिळायला हरकत नसावी.

विजुभाऊ 28/08/2014 - 12:19
आपणास बासुंदी आवडत नसेल म्हणून दुधाचे विरजण लावण्याची कृती सांगू नये.
हम्म...... एखाद्या फालतू गोष्टीचे एवढे उदात्तीकरण कशासाठी? पुण्यात गणेशोत्सव नावाचा एक भीषण गोंगाटी धांगडधिंगा चालतो त्यावर कोणी काही प्रतिक्रीयाच व्यक्त करू नये यासाठीच अशी पुणेरी प्रतिक्रीया असावी. असो. एखाद्याने नासकवणीलाच बासुंदी म्हणायचे ठरवले तर त्याला कोणी अडवायचे? गोष्टीतल्या राजाच्या अंगावरच्या तलम वस्त्रांप्रमाणे घडतय. राजाच्या अंगावर वस्त्रेच नाहीत असे म्हणणाराच खोटा ठरत होता.

सूड 28/08/2014 - 14:59
>>पुण्यात गणेशोत्सव नावाचा एक भीषण गोंगाटी धांगडधिंगा चालतो त्यावर कोणी काही प्रतिक्रीयाच व्यक्त करू नये यासाठीच अशी पुणेरी प्रतिक्रीया असावी. ओके, मग मुंबई आणि इतर ठिकाणी काय अथर्वशीर्षाची आवर्तनं चालतात का रात्रंदिवस?

विजुभाऊ 28/08/2014 - 19:13
सूड काका मुम्बै या बाबतीत पुण्याच्या वरताणच असेल बहुतेक. पण इथे निदान मंडळे आम्ही देखावे दाखवतो / आम्ही समाजप्रबोधन करतो असला आव आणत नाहीत. जे आहे ते स्पष्ट बोलतात उगाच मोठेपणाचा आव आणत नाहीत. महत्वाचे म्हणजे मुम्बैतील मंडळे कितीही मोठ्या मूर्ती असल्या तरी त्यांचे विसर्जन करतात.दरवर्षी नवीन मूर्ती बसवतात.आणि उगाच वर्षभर ( म्हणजे कायमचीच) मूर्ती जपण्याच्या नावाखाली भरचौकातील कोपर्‍याची जागा अडवत नाहीत.

उदय के'सागर 28/08/2014 - 16:05
मी ही अता पुणेकर झालेलो असूनही कित्येक वर्षात गणपती पहायला गेलो नाहीये. कारणं तीच - गर्दी, घाण, गोंगाट, पाकीटमार, चोर्‍या आणि शेवटी मानसिक नी शारिरीक थकवा. पण "विअर्ड विक्स" म्हणाले तसं रात्री ११:०० गेल्यास चांगला अनुभव आलेला आहे (हे ९-१० वर्षा पुर्वी अनुभवलं होतं, त्यानंतर नाही). पण अगदी फालतू वगैरे म्हणण्यासारखं काही नाहीये त्यात - ज्याची त्याची आवड.

धर्मराजमुटके 28/08/2014 - 12:30
पुण्यातच कशाला ? मुंबईत देखील चांगले चांगले गणपती आहेत. साधारण तुमच्या मागणीप्रमाणे पुरवठा. १. जर एखादा नवस करायचा असेल तर लालबागचा राजा, सिद्धीविनायक किंवा जीएसबीचा माटुंगा येथील गणपती. २. मोठे देखावे, रोषणाई पाहायची असेल तर भाई लोकांच्या मंडळांनी स्थापन केलेले गणपती. नावे सांगत नाही. :) ३. भजन किर्तन किंवा तत्सम कार्यक्रम पहायचे असतील तर कोणत्याही गल्लीतील गणपती. वेळ रात्री १० च्या पुढे. ४. सांस्कृतीत कार्यक्रम ( उदा. ऑर्केस्ट्रा, बॉलीवुडी गाण्यांवरचा नाच, आयटम नं इ.) तर गणेश विसर्जनाच्या आधिचा दिवस. ज्यादिवशी सकाळी सत्यनारायण पुजा असते. अधिक माहितीसाठी त्या त्या मंडळाचे वार्षिक अहवाल पहावेत.

श्रीगुरुजी 28/08/2014 - 12:57
आगाऊपणे नकारात्मक सल्ला देतोय त्याबद्दल क्षमस्व! शहाणे असाल तर पुण्यात गणपतीचे देखावे बघायला जाण्याच्या भानगडीत पडू नका. विशेषत: दगडूशेठ, मंडई इ. प्रसिद्ध मंडळांचे गणपती आणि विसर्जनाची मिरवणूक अवश्य टाळा. नाहीतर नंतर पश्चाताप होईल. त्याऐवजी १० दिवस कोणत्यातरी शांत पर्यटनस्थळी जा.

काळा पहाड 28/08/2014 - 13:08
तुम्हाला खरंच बासुंदी खायची इच्छा असेल, तर रात्री गणपती बघायला जाण्याऐवजी विसर्जनाची मिरवणूक जी अनंतचतुर्दशीला सकाळी १० वाजता सुरु होते, त्यातले मानाचे पहिले ५ गणपती पहा. दगडूशेठ गणपती विसर्जनात मध्यरात्रीनंतर सहभागी होतो. पहायचा असेल तर तोही पाहू शकता.

विअर्ड विक्स 28/08/2014 - 22:43
दगडूशेठचा गणपती मध्यरात्री सहभागी होतो. मिरवणुकीत त्याच्या आसपासच दगडू शेठच्या मूर्तीशी साधर्म्य असणारा एक गणपती असतो. त्यावरील चित्ररथ प्रेक्षणीय असतो. माझ्यामते जिलब्या मारुती चा गणपती असावा तो ... जाणकार सांगतीलच म्हणा..... लालबागमधील एक गणेश मूर्ती पुलाजवळ पडली होती. त्यावर्षी पुण्यास गेलो होतो. आपणास ढोल पथक ऐकायची हौस असेल तर "नादब्रह्म" पथक असेल तेथे जरूर जा. त्या पथकाचे नाव अगदी सार्थ आहे. पण विसर्जन मिरवणुकीपेक्षा एखाद्या रात्रीच जा... मिरवणुकीत देखावे पहावयास मिळत नाही.आणि रस्ते चिंचोळे असल्याने काहीवेळेस अक्षरशः कोंडी होते. नि आपणास दुसर्या दिवशी ऑफिसही गाठायचे असते.

राजेंद्र मेहेंदळे 28/08/2014 - 13:22
पुण्यातला गणेशोत्सव म्हणजे गर्दी,गोंगाट,धक्काबुक्की,ध्वनीवर्धकांच्या भिंती,ट्रॅफिक आणि वरती माहीतगार लोकांनी म्हटल्याप्रमाणे पाकीटमारी,गर्भपात वगैरे वगैरे आहेच. पण त्या वातावरणाचा फील आहे ना, तो घ्यायला तुन्ही पुण्यात याच राव.काळा पहाड,विअर्ड विक्स्,सौन्दाळा यांनी सांगितलेला क्रम चांगला आहे. मलातरी सण समारंभातुन आपल्याकडे जी ईकॉनॉमी बहरते ना तिचे फार महत्व वाटते. गणपती काय दहीहंडी काय,दिवाळी दसरा काय...होऊ दे खर्च

प्रभाकर पेठकर 28/08/2014 - 13:35
भारतातल्या सर्वच सार्वजनिक उत्सवांवर कायद्याच्या नियंत्रणाची गरज आहे. उत्सवांच्या मिरवणूकीत उत्सवापेक्षा 'उन्माद' जास्त प्रमाणात दिसून येतो. भक्तीभाव केंव्हाच हरपला आहे. भक्तगण भारावण्यामागच्या अनेक कारणांपैकी एक असते की 'गेल्या कित्येक वर्षात मी एकदाही दर्शन चुकविलेले नाही.' हा स्टेटस सिंबॉल. देवावर (म्हणजे अर्थातच सर्व चांगल्या गोष्टींवर) माझा विश्वास आहे हा सहज उभा करता येणारा देखावा. देव नाही, श्रद्धा ठेवू नका असं माझं म्हणणं नाही. भक्तीभावाचा व्यापार होऊ देऊ नका. देवाला मानवी ऐहिक भावनेत तोलू नका. न खात्या देवाला नैवेद्य दाखविण्यापेक्षा खाणार्‍या गरीबाच्या तोंडी घास द्या. आपला देव आपल्या मनांत, घरात पुजा. रस्त्यावर आणून र॑हदारीला अडथळा निर्माण करून, कर्णकर्कश्य आवाजाने वृद्धांना, रुग्णांना असह्य वेदना देऊन कोणते समाजकार्य होत असते? ह्या, आधीच हाताबाहेर गेलेल्या सार्वजनिक उत्सवांना आपल्या उपस्थितीने हातभार लावून समाजविघातक शक्तींचे हात बळकट करू नका. बाकी प्रत्येकाची इच्छा आणि श्रद्धा.

विजुभाऊ 28/08/2014 - 14:45
बरोबर आहे पेठकर काका. गाडगेबाबा म्हणतात ते किती चपखल आहे पहा. "जत्रा मे फतरा बिठाया, तीरथ बनाया पानी, दुनिया भयी दिवानी भई पैसे की धूलधानी" अर्थातच ज्याला धांगडहिंगाण्यातच रस आहे त्याना हा व्यक्तीस्वातन्त्र्यावर हल्ला वाटतो. धार्मीक ढवळाढवळ वाटते. मशीदीवरील कर्ण्याबद्दल बोलणारे मात्र नवरात्र / गणपती /गोविंदा समोरील स्पीकरच्या भिंतींबद्दल बोलत नाहीत. रोज सकाळी सकाळी सरकारी रेडीओ आकाशवाणी वर वाजणारी भक्तीगीते तसेच विवीध टीव्ही चॅनलवरील विवीध देवळातील आरत्यांचे दर्शन किंवा तत्सम उबग आणणारे विवीध बाबांचे कार्यक्रम , यात सत्यसाईबाबा , राधे मां , आसाराम बापूं , निर्मल,नित्यानंद असल्या खोटारड्याना संत म्हणवत त्यांची जहीरातबाजी करणारी प्रवचने यांबद्दल बोलताच तोंडी मिठाची गुळणी धरतात. त्याना या गोष्टी दिसतच नाहीत. अगदी खरे सांगायचे तर आजकाल ज्याला धार्मीक उत्सव्/कार्यक्रम म्हणतो ते सगळेच रद्द करायला हवेत. कारण हे बहुतेक सगळे इव्हेन्ट कोणत्या ना कोणत्या आर्थीक जमवाजमवीचा भाग असतात.

धर्मराजमुटके 28/08/2014 - 15:00
अर्थातच ज्याला धांगडहिंगाण्यातच रस आहे त्याना हा व्यक्तीस्वातन्त्र्यावर हल्ला वाटतो. धार्मीक ढवळाढवळ वाटते. - सहमत रोज सकाळी सकाळी सरकारी रेडीओ आकाशवाणी वर वाजणारी भक्तीगीते तसेच विवीध टीव्ही चॅनलवरील विवीध देवळातील आरत्यांचे दर्शन किंवा तत्सम उबग आणणारे विवीध बाबांचे कार्यक्रम , यात सत्यसाईबाबा , राधे मां , आसाराम बापूं , निर्मल,नित्यानंद असल्या खोटारड्याना संत म्हणवत त्यांची जहीरातबाजी करणारी प्रवचने यांबद्दल बोलताच तोंडी मिठाची गुळणी धरतात. त्याना या गोष्टी दिसतच नाहीत. - याबाबत असहमत. एकतर सरकारी आकाशवाणी आता जास्त कोणी ऐकत नाहीये एफएम. पण रेडीओवरील भक्तीगीते जी सकाळी लागतात ती खरोखरच कर्णमधूर असतात आणि त्याचा कोणाला जास्त त्रास होत नाही. शिवाय रेडीओ / टिव्हीचा गळा दाबणे तुमच्या हातात असते.

काळा पहाड 28/08/2014 - 14:02
बासुंदी चांगली फक्त कुरुंदवाडची. चितळे वगैरे म्हणजे पुणेरी पाणीदार बासुंदी देणारे. पुण्यात कुरुंदवाडची बासुंदी बर्‍याच ठिकाणी मिळते.

काळा पहाड 28/08/2014 - 18:05
खरं म्हणजे मलाही हेच म्हणायचं होतं पण उगीच ती प्रसिद्ध झाली तर हे मुंबै पुणे वाले त्या गोष्टी महाग करतात. म्हणून..

आसिफ 28/08/2014 - 23:40
बासुंदी चांगली फक्त कुरुंदवाडची>>> या वाक्याला प्रचंड सहमत .. एकदा पाहुण्यांना बासुंदी दिली जाताना, दुसर्‍या दिवशी त्यांचा फोन्..तक्रारीच्या सुरात बोलले 'बासुंदी चांगली होती हो पण फारच घट्ट' आम्हाला हसावे की रडावे कळेना. ~आसिफ.

मृत्युन्जय 01/09/2014 - 12:39
कुरुंदवाडची बासुंदी पुण्यात कुठे मिळते? वाडीची मिळते. तीच आवडते देखील. एरवी आठवल्यांकडे आणि पुरोहितकडे चांगली बासुंदी मिळते. चितळ्यांकडे बरी मिळते. पण चांगली म्हणवत नाही. त्याला पुणेरी पाणीदार बासुंदी म्हणणे म्हणजे मात्र निव्वळ आकस आहे. अर्थात सणासूदीला कधीतरी त्यांनी तसे केले असल्यास मला माहिती नाही. मी काही चितळे बासुंदीचा मोठा भोक्ता नाही.

श्रीगुरुजी 29/08/2014 - 12:02
गणेश पेठेत गुरूद्वाराजवळील एका हलवायाच्या दुकानात गरमागरम बासुंदी खूप चांगली असते (म्हणे).

काळा पहाड 28/08/2014 - 18:07
चितळ्यांकडे मिळते तो बासुंदीचा झी सारेगमप असतो. कुमारांचं गाणं माहीत असणारे त्याला चांगलं म्हणत नाहीत.

अत्रुप्त आत्मा 30/08/2014 - 10:41
@बुवा मस्तानी/ बासुंदी दील , तो सुदिन>>> :-/ हा हल कट माणूस http://www.sherv.net/cm/emoticons/playful/making-funny-face-with-poked-out-tongue-smiley-emoticon.gif पुण्याला यील..तो(च) सगळ्या अखिल विश्वातला सूऊऊऊऊऊउदीन! :p बिन कामाचा ये एकदा(तरी!) हवी-ती मस्तानी देइन. http://www.sherv.net/cm/emoticons/playful/mocking-with-tongue-sticking-out-smiley-emoticon.gif

अत्रुप्त आत्मा 01/09/2014 - 22:22
@तुम्हालाही अगदी गदगदून हसू आलंय बघा की.>>> काय करणार? आंम्हाला (तुमच्या..सारखं!) मनातल्या मनात हसता नै येत ना!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! :p =)) :p

धन्या 30/08/2014 - 10:19
मानाचे गणपती काय प्रकरण आहे? बिनमानाचे गणपतीही असतात का? मानाचा गणपती ठरवण्याचे निकष काय असतात? की पाच मानाचे गणपती पूर्वीच ठरले आहेत आणि आता त्यात बदल होणार नाही?

आदूबाळ 01/09/2014 - 14:28
मानाचे गणपती पूर्वीच ठरले आहेत. आता त्यात बदल होणे नाही. निकषच शोधायचे झाले तर: १. कसबा गणपती - पुण्याचे ग्रामदैवत २. तांबडी जोगेश्वरी - पुण्याची ग्रामदेवता ३. गुरुजी तालीम - (कारण माहीत नाही) ४. तुळशीबाग - पुण्याचे "केअरटेकर" सरदार तुळशीबागवाल्यांचा गणपती ५. केसरीवाडा - सार्वजनिक गणेशोत्सवाचे संस्थापक लो. टि़ळकांचा गणपती आता यात शंका काढायच्याच झाल्या तर पुष्कळ आहेत. उदा. पहिला सार्वजनिक गणपती "भाऊ रंगारी" मानाचा का नाही? गुरुजी तालमीपेक्षा प्रसिद्ध असलेली साखळीपीर तालीम मानात का नाही? असो.

सुहास.. 01/09/2014 - 18:14
सगळे टिळकांनीच सुरु केलेले आहेत , मानाचा पहिला याचा अर्थ त्या वेळी दहा दिवस पहिल्यांदा ठेवण्यात आला तो , दुसरा आणि तिसरा ही त्याच वर्षी ठेवण्यात आले होते, पण गुरुजी तालीमीमध्ये सत्यनारायण नव्हते घातले ...पुढे टिळकांनी अजुन दोन सुरू केले मण ...गणोशोत्सव सार्वजनीक झाला ...असो बासुंदीच्या कथा चालुच आहेत ...चितळे पेक्षा गणेश पेठेतील बासुंदी सदैव आवडत आलेलीच आहे ....खाण्यापिण्याची चंगळ असते डेक्कन चौपाटीला ..सध्या नदीला पाणी च पाणीच असल्याने फील ही चांगला येतो, आयडिया चेंज केल्यामुळे ..बाईक डेक्कन ला पार्क करुन लक्ष्मी रोडच्या दिशेने हल्ली दर्शन करत जातो ..स्वारगेट पर्यंत आणि म्ग येतान पुन्हा, कुंभारवाडा कॉर्पोरेशन करत परत येतो...रात्रभर डिजे जा गोंगाट ई. असतो हे ज्या गाढवाने सांगीतले त्याला आमच्या सांष्टांग दंडवत सांगा ...रात्री दहा नंतर अर्ध्या डेसिबल च्या वर आवाज जात नाही ...ज्यांनी रोषणाई केली त्यांची ती लायटिंग अगदी जवळ जावुन पहावी लागते ...यावर्षी पुर्ण आवाजात एकायची असेल तर सराफ बाजारात १० च्या आधी सराफांचाच अष्ट विनायक मित्र मंडळाचा फारिन वरुन मागविलेला संच नक्की बघुन या !! शिवाय टिंबर मार्केट ला कामगारांचा एक गणपती असतो ..तिथे रोज जेवण असते ..साधेच ..शाक , पुरी आणी मसाले भात ...उभ्या उभ्या खायला !! कसबेत शिरायच्या आधी कुभारवाडा गल्लीच्या शेवटच्या टोकाला, सात-तोटी हौद चौकातला एक नक्की बघा , दर वर्षी लांबलचक लाईन असते देखावा बघण्यासाठी ...किमा पंधरा ते वीस मिनीटे असतो आणि ठराविक संख्याच आत मध्ये सोडतात ...अजुन राहिलेतच ...घालेन भर हळु हळु ...कंसामध्ये एकदा गणेशौत्सवाविषयी लिहाव वाटत पुण्याच्या :) खायचं ठिक आहे ...पण प्यासा आणि सरगम दोन्ही एतिहासिक वास्तु रात्रभर ( पश्चिम दिशेच्या गेटवरुन ) उघड्या असते ..हेच काय ते दुर्दैव पुण्याचे !!

विजुभाऊ 31/08/2014 - 20:41
मानाचा गणपती म्हणजे खरेतर गणपती चा आणि मानाचा संबन्ध नाही. गणपती बसवणारी जी मंडळे आहेत त्यानी काही क्रमानुसार विसर्जन मिरवणूकीत सामिल व्हावे असे अभिप्रेत आहे. या क्रमात काही मंडळाना अगोदरचे क्रम दिले आहेत. कोत्या मनाची जनता या क्रमाला "मान" असे समजते. यात नक्की काय मान किंवा सन्मान मिळाला हे उमगत नाही. अर्थात पुण्यात कशाला काय म्हणतील हे साम्गता येत नाही. अवांतरः "नागझरी " असे सुंदर नाव ऐकुन काही पहायला जावे तर ते चक्क दारुवाला पुलाखालचे गटार निघावे अशा पुण्या ला काय म्हणावे?

अनुप ढेरे 31/08/2014 - 22:08
कोत्या मनाची जनता या क्रमाला "मान" असे समजते.
यात कोतेपणा कुठे आला ते समजलं नाही.
यात नक्की काय मान किंवा सन्मान मिळाला हे उमगत नाही.
तुम्हाला समजलं नाही तर लगेच तो कोतेपणा???

सह्यमित्र 01/09/2014 - 12:30
अहो नागझरी नावाचा ओढाच होता तो काही शतका पूर्वी पर्यन्त. आता वाढत्या लोकसंख्ये च्या विळख्यामुळे नदीचेच गटार झाले आहे तिथे छोट्या नागझरी ची काय कथा. इथे पुण्यात कशाला काय म्हणतील असे म्हणायची काहीच गरज नाहॆ. हे पुण्यातच नवे तर थोड्याफार फरकाने बऱ्याच मोठ्या शहरांमध्ये झाले आहे.

विजुभाऊ 01/09/2014 - 16:28
@ अनूप काका : डॉक्टरकडे जाताना अपॉईंटमेंट मिळाली याला जर एखादा मान किंवा सन्मान समजत असेल तर त्याला कोणत्या मनाचे म्हणावयचे ? केवळ विसर्जन लवकर करायला मिळणे हा मान आहे असे म्हणवत नाही. इतका क्षीण विचार करने हा कोतेपणाच झाला .त्यापेक्षा समाजकार्य केले म्हणून काही गौरव प्राप्त झाला तर त्याला "मान" म्हणणे हे योग्य ठरेल.

माम्लेदारचा पन्खा 01/09/2014 - 23:15
काय अडचण आहे ?? धाग्याला प्रतिसाद देताना अवांतर गप्पा मारू नयेत असं पत्रक छापून वाटू का सगळ्या मिपावाल्यांमध्ये ?? मै क्या बोल रहा है …तुम सब लोक क्या बोल रहा है …. पुणे के गणपती के बारे मे बोल रहा है मै…उसके दर्शन के बारे मे पुछ रहा है मै !!

किसन शिंदे 01/09/2014 - 23:41
धाग्याला प्रतिसाद देताना अवांतर गप्पा मारू नयेत असं पत्रक छापून वाटू का सगळ्या मिपावाल्यांमध्ये ??
पत्रकं फुकट जातील हो! :)

प्यारे१ 01/09/2014 - 23:48
असं कसं असं कसं? कागदाचे विविध उपयोग कसे करावेत ह्याचा परामर्श (लई दिवसांनी वापरला बगा) घेतला जाईल की ह्याच्च धाग्यावर. ;)

माम्लेदारचा पन्खा 07/09/2014 - 20:17
मिपाकरांनी मनापासून केलेल्या सूचना आणि सल्ले लक्षात घेऊन आम्ही सरतेशेवटी कालच्या विकांताला पुण्यनगरीत पोहोचलोच ! शनिवारवाडा पाहून सुरुवात केली आणि कसबा पेठ , दगडूशेठ हलवाई ,गुरुजी तालीम, तुळशीबाग , तांबडी जोगेश्वरी , केसरीवाडा आणि त्याच बरोबर रस्त्यातले इतर मंडळांचे गणपती असे सगळ्या गणेशांचे दर्शन घेऊन जीवाचे पुणे केले. गर्दी अशी विशेष वाटली नाही कारण मुंबईमध्ये राहून यथायोग्य सराव झाला आहे. सगळ्यांनी सांगितल्याप्रमाणे खरोखर दर्शनासाठी नसलेली कुठलीही आडकाठी मनाला सुखावून गेली. सगळ्या गणपतींचे मनसोक्त दर्शन घेऊन पुण्यनगरीत आल्याचे सार्थक झाले. पुण्याच्या ट्राफिक ने मात्र जीव नकोसा केला. सगळे गणपती झाल्यानंतर पोटपूजा ही उरकली आणि सगळ्यात शेवटी बाजीराव रस्त्यावर असलेल्या वाड्यात पुणे मनपाने आयोजित केलेलं पुनवडी ते पुण्यनगरी हे प्रदर्शनही पाहिलं आणि पुण्याचा संपूर्ण इतिहास जाणून घेतला. सगळ्या मिपाकरांचे मनापासून आभार !! आता दर वर्षी गणेशोत्सवासाठी पुण्याला फेरी मारायची ठरवलेली आहे !! गणपती बाप्पा मोरया !!

विजुभाऊ 27/08/2014 - 17:42
कशाला नाही त्या भानगडीत पडताय. मुलांना गणपतीत दाखवण्यासारखे देखावे काही ठीकाणी असतात. गणेशोत्सवाचा उद्देश सामाजीकजागृती वगैरे असावा अशी किंचीतही शंकासुद्धा येवु शकणार नाही अशी चोख व्यवस्था केलेली असते पुण्यात. केवळ स्वस्त मनोरम्जन या उपर फारसे काही पुण्यातील गणेशोत्सवातून साधत असेल असे काही अनुभवास येत नाही. पूर्वीचा गणेशोत्सव( ८०च्या दशका पर्यन्तचा) काहीतरी वेगळेपणा असायचा. स्पर्धा , कार्यक्रम वगैरे असायचे. पण जेंव्हापासून गणेशोत्सव पुणेफेस्टीव्हल बनला त्यानंतर गणेशोत्सव हे दादागिरी दाखवण्याचे आणि पैशे कमवण्याचे साधन बनले आहे. अर्थात मुम्बैतही परिस्थिती वेगळी नाही. गणेशोत्सवाची सामाजीक सोबत केंव्हाच हरवली आहे. आता उत्सव सम्पून इव्हेन्ट उरले आहेत.

आदूबाळ 27/08/2014 - 17:52
हो. मानाचे गणपती चालत जाण्याच्या अंतरावर आहेत. वाहनांना तसाही प्रवेश नसतो. कसबा - तांबडी जोगेश्वरी - (आतल्या गल्लीतून) - गुरुजी तालीम - तुळशीबाग - केसरीवाडा असा क्रम सोपा पडतो. तुळशीबागेतून दगडूशेठ आणि मंडई हेही जवळच आहेत. सकाळी लवकर (म्हणजे भल्या पहाटे) गेल्यास सुखकर पडतं असा अनुभव आहे. गर्दीही नसते आणि वातावरण प्रसन्न असतं.

विजुभाऊ 27/08/2014 - 17:53
या शहराची नाळ त्याच्या आराध्य दैवताशी ज्या प्रकारे जोडली गेली आहे ते पाहता ह्या दोन्ही गोष्टी वेगवेगळ्या असूच शकत नाहीत ह्याची खात्री पटते…. खरा पुणेकर आणि इतकंच काय ह्या पुण्यनगरीत आलेला प्रत्येक माणूस त्या दहा दिवसात भक्तिरसात नखशिखांत न्हाऊन निघतो.
हे वाचून तुमच्या भाबडेपणाची कमाल आहे असेच म्हणावे लागेल. पुण्यात या दिवसात बारची किती चलती असते ते एकदा पहा. गणपती उत्सवनाम्तर होणार्‍या गर्भपात आणि व्ही डी मधे होणारी संख्यात्मक वाढ एकदा पडतालून पहा. म्हणजे ते नागरीक कोणत्या भक्तीरंगात न्हात असतात ते कळेल. कोणत्याही मांडवाच्या मागे पडलेल्या बीयरच्या/दारुच्या बाटल्या किंवा सिगारेटची थोटके तसेच गुटख्याच्या पुड्या पाहिल्या तरीही ते कळेल. एवढे मोठाल्ले मांडव उभारणारी / देखावे दाखवणारी मंडळे नक्की काय सामाजीक कार्य करत असतात हे कोणीच विचारत नाही. ( उगाच एखादे घ्यायचे म्हणून दगडू शेठ गणपती ट्रस्ट चे नाव साम्गु नका.) अर्थात दगडू शेठ गणपती मंडळाच्या "कोणत्यातरी मंदीराची रोषणाई असलेली प्रतीकृती" यातूनतरी काय सामाजीक जाणीव निर्माण होते ते माहीत नाही. पुणेरी गणेशोत्सव म्हणजे असह्य गोंगाट , दादागिरी , विजेचा भरपूर अपव्यय आणि पैशांचा चुराडा ( अर्थात हस्तांतरण सुद्धा) या पेक्षा वेगळे काही नाही. त्या उलट कोकणात गणपतीच्या सणाचे पावित्र्य साधेपणा आणि त्यातील भाव खूपच जाणवतो. तेथे भजन स्पर्धा , नाटके किंवा इतर छोटेमोठे सामाजीक उपक्रम ( उदा लेझीम स्पर्धा , राम्गोळी स्पर्धा इत्यादी ) यांची रेलचेल असते.

सौंदाळा 27/08/2014 - 18:42
गर्भपात आणि व्ही डी मधे होणारी संख्यात्मक वाढ
हाच प्रकार गुजरातमधे नवरात्री दांडीया उत्सवादरम्यान होतो. तसेच वेल्लाभटाने लिहील्याप्रमाणे शहरातील दहीहंडी उत्सवपण निव्वळ बडेजाव म्हणुन केला जातो. काही महिन्यापुर्वी (कदाचित वडापाव ने)दिवाळीवर पण असाच लेख लिहीला होता. धुळवडीला पण तेच कोणत्याही मोठ्या शहरात होणार्‍या कोणत्याही सार्वजनिक उत्सवात हीच परिस्थिती असते
उत्सव सम्पून इव्हेन्ट उरले आहेत.
सामान्य माणसे आता तेच एंजॉय करतायत. मात्र पुण्या-मुंबईतपण कॉलनी/सोसायट्यांमधे जी गणपती मंडळे असतात ती तुम्ही म्हटल्याप्रमाणे भजन,रांगोळी, पाककृती स्पर्धा घेत असतात.

माम्लेदारचा पन्खा 31/08/2014 - 14:14
तुमचे म्हणणे रास्त आहे पण आपण जातो ते गणपतीचे दर्शन घ्यायला…. मंडपाच्या मागचा तमाशा पाहायला नाही…. छिद्रान्वेषी पद्धतीने जगायचे ठरवले तर सगळेच अवघड आहे ….

एसमाळी 27/08/2014 - 19:46
काळा पहाड यांच्याशी सहमत.च्यायला सकाळी 5amला झोप मोड करणारे भोंगे आणी उत्सवात कानाचे पडदे फाडणारे ढोल आणी डिजे.दोन्ही विट आणतात.

सह्यमित्र 28/08/2014 - 13:05
ही टोकाची भूमिका झालि. नासके आम्बे दूर करण्या ऐवजी सगळी पेटिच फेकून द्या म्हणण्या सारखे आहे हे. असो, तुमचे मत.

काळा पहाड 28/08/2014 - 13:23
नाही. जरी गणपती अत्यंत संयमाने आणि संस्कृती जपून साजरे करता येत असतील तरी सुद्धा माझे हेच मत असेल. धर्म घराच्या किंवा मग मंदिराच्या आत. बाहेर पावूल टाकले की धर्म संपला पाहिजे. Strict separation between state and religion. आमच्या ऑफिसमध्ये एका विशिष्ट धर्माच्या लोकांना (काँग्रेसची भाषा, दुसरं काय!) दिवसात किमान एक वेळा एका डोस्कं टेकण्यासाठी मिटींग रूम दिलेली आहे. पहिल्यांदा मला वाटलं की हे लोक उगिचच आगावूपणा करतायत. नंतर कळलं ऑफीस ची ऑफिशियल पॉलिसी आहे धार्मिक विविधता जपून त्याला "बढावा" देण्याची. हा अर्थातच मूर्खपणा आहे. उद्या एका विशिष्ट धर्माच्या लोकांनी तिथं टाळ बडवायला सुरू केली तर कसं दिसेल? पण या मल्टीनॅशनल कंपन्यांना भिती वाटते की त्यांच्यावर धार्मिक संकुचितपणाचा आरोप होईल म्हणून.

बाळ सप्रे 28/08/2014 - 14:00
करेक्ट!! आमच्या ऑफिसमध्ये गणपतीत होणार्‍या आरतीबद्दलही माझे हेच मत आहे.. रस्ते तर फक्त आणि फक्त वहातुकीसाठी असावेत.

रेवती 28/08/2014 - 17:32
एका विशिष्ट धर्माच्या लोकांना (काँग्रेसची भाषा, दुसरं काय!) दिवसात किमान एक वेळा एका डोस्कं टेकण्यासाठी मिटींग रूम दिलेली आहे भयंकर सहमत. हापिसात डोके टेकण्याचा खोल्या पसंत नाहीत पण मला विचारतय कोण? ;)

शेखरमोघे 28/08/2014 - 21:26
डोके टेकणे हे गणपति उत्सवात बहुतान्शि सगळेच करतात - रात्री भसाड्या भोन्ग्यान्चे गायन उशिरापर्यन्त चालूच असेल तर झोपमोड ही होणारच आणि "बॉस" ची वळलेली पाठ दिसत असल्यास जमेल तेथे डोके हे टेकले जाणारच !

रेवती 28/08/2014 - 21:30
हा हा. तसे नाही, आजकाल बोलायची पंचाईत होते हो. भावनादुखी झालीये बर्‍याचजणांन्ला. तुमचा विनोद आवडला. तोही खराच आहे म्हणा!

पगला गजोधर 01/09/2014 - 16:42
परवा दगडूशेटसमोर रजनीकांत ढोल बडवत होता, तेवढ्यात परग्रहावरून ऐक एलियनशिप तिथे मजूरअड्ड्यावर ल्यांड झाली, त्यातून ऐक एलियन बाहेर पडला, त्याने रजनीकांतला ढोल जरा हळू बडवायची विनंती केली, कारण एलियनच्या मुलाला परीक्षेसाठी अभ्यास करता येत नव्हता.

सौंदाळा 27/08/2014 - 18:54
तुम्ही शिवाजी रस्त्याने (शनिवारवाड्याकडे तोंड केल्यावर डाव्या बाजुचा रस्ता)चालायला सुरु करा. नवग्रह, कसबा, दगडुशेठ, बाबुगेनु, मंडई, हिराबाग करुन यु टर्न घ्या येताना तुळशीबाग, तांबडी जोगेश्वरी, केसरीवाडा, गुरुजी तालीम, नातुबाग वगैरे करुन बाजीराव रस्त्याने (शनिवारवाड्याकडे तोंड केल्यावर उजव्या बाजुचा रस्ता) परत या. रस्त्यात अजुन अनेक मंडळांचे देखावे बघायला मिळतील. अंदाजे ३/४ तास लागतील. मधेच पोट्पुजापण करुन घ्या. वर दिलेले अंतर अंदाजे ४-५ किमी असावे. तेवढे चालायला जमतय का बघा. काळजी म्हणजे लहान मुले, पाकीट, मोबाईल वगैरे नीट सांभाळा गणेशोत्सवाच्या हार्दिक आणि मंगलमय शुभेच्छा…. गणपती बाप्पा मोरया

रेवती 27/08/2014 - 19:00
बापरे! तुम्हाला शुभेच्छा! पाच मानाचे गणपती बघून लवकर घरी परत जावा. अगदी भीती घालत नाहीये पण गर्दीतून जाताना क्षेत्राच्या ठिकाणी जशी काळजी घ्यायची तशीच घ्यावीत असे सुचवते. बाकी मुंबैच्या गर्दीला सरावलेल्या तुम्हाला आम्ही काय सांगणार हेही आहेच!

अनंत छंदी 27/08/2014 - 20:56
खिसा पाकीट, मोबाईल, सोबत स्त्रीवर्ग असेल तर दागिने सांभाळा. या कालावधीत पाकीटमार, गुन्हेगारांच्या टोळ्या खास कमाईसाठी पुण्यात आलेल्या असतात. :(

विअर्ड विक्स 27/08/2014 - 20:57
प्रश्न पाहून आनंद झाला नि प्रतिसाद पाहून दुखः असो. मी स्वतः गिरगावकर आहे नि गेली ५-६ वर्षे न चुकता पुण्यातील गणेशोत्सवात जातो. एक वर्षी तर हिराबाग वाल्यांनी बर्ड फ्लू च्या भीतीने त्यांचा देखावा रद्द केला होता आणि त्या वर्षी बर्ड फ्लू च्या भीतीने एवढी गर्दी सुद्धा नव्हती. आणि त्यावर्षी सुद्धा मी दर्शनास गेलो होतो. हे सांगण्याचे कारण एकच " हौसेला मोल नसते!!!" आपणास बासुंदी आवडत नसेल म्हणून दुधाचे विरजण लावण्याची कृती सांगू नये. आपल्या माहितीसाठी सांगतो कि पुण्यातील मोठ्या मूर्तींचे विसर्जन होत नाही. त्यामुळे दरवर्षी मूर्ती एकच असते. दगडूशेठ गणपतीची मूर्ती फक्त देवळातून मंडपात हलवितात. पुण्यातील गणपतीसाठी योग्य वेळ हि रात्री ११.०० नंतरची आहे. कारण हवेत गारवा असतो आणि रस्त्य्वरील गर्दी हि फक्त गणेश दर्शनासाठीच असते. आपण मुंबईहून जाणार असाल तर स्वारगेट वा शिवाजीनगरला उतरावे. स्वारगेटला उतरणे जास्ती श्रेयस्कर. अगर रात्री ज्यादा उशीर झाल्यास स्वार गेट जवळील नटराज हॉटेल ला जावे. अगर आपण खवय्ये असाल तर संध्याकाळी थोडे लवकर पोहोचून दुर्वांकुरला जावे.नटराज हॉटेल चांगले आहे. पण दुर्वांकुरला जेवायची हौस असून योग आलेला नाही.एकदा तर रांग पाहून परतलो होतो. शिवाजी नि बाजीराव मार्ग हे स्वार गेट हून शनिवारवाड्याकडे येणारे मार्ग. दोन्ही मार्गावर एकेरी वाहतूक असते.कोणता शिवाजी नि कोणता बाजीराव हे सांगण्याचे धाडस करत नाही कारण इतकी वर्षे जाऊनसुद्धा माझा घोळ होतो. कारण मी गणेश दर्शनाची सुरुवात स्वारगेटला उतरून पायी करतो. अगर आपण शिवाजी नगरहून आलात तर शनिवारवाड्याजवळ उतरून स्वारगेट च्या दिशेने पदभ्रमण करा. रात्री ११.०० ला सुरुवात केली तर ३-४ तासात त्या परिसरातील अनेक गणपती बघून होतात. महत्वाची गोष्ट म्हणजे इथले सर्व गणपती पडद्याआड नसतात. तसेच रांगासुद्धा वेगाने सरकतात... PASS, VIP PASS असला प्रकार नसतो. काही देखावे तर प्रेक्षणीय नि श्रवणीय असतात. सौंदाल्यांचा प्रतिसाद अतिशय उपयुक्त आहे. त्या क्रमाने आपण गणपती पाहू शकता. आणि गर्दीचे म्हणाल तर आपण मामालेदारचे पंखे आहात.ठाण्यातील SATIS पूर्व आणि नंतरची गर्दी आपणास चांगलीच माहिती आहे. जो मुंबईत फीट तो जगात फीट!!!! ता.क - दगडूशेठ नि बाबू गेनू मंडळाचे देखावे जरूर पहा. हिराबाग गणपती तिठ्यावर आहे.

सखी 27/08/2014 - 23:06
बाबू गेनू मंडळाच्या गणपतीची लाईंटींग फेमस होती म्हणजे काहीतरी रिदम धरुन असायची. आणि त्यातुनही 'होटो पे ऐसी बात' या एका गाण्यासाठी पब्लिक वाट बघुन असायचं काही वर्षांपूर्वीपर्यत. हिराबागेचा हलता देखावा कलात्मक रितीने साजरा केला जायचा खूप वर्षांपासुन. पण दोन्ही गणपतीबाबत सध्याचे माहीती नाही.

सह्यमित्र 28/08/2014 - 12:49
तुमचा घोळ होतोय शास्त्रीय देखाव्यांसाठी प्रसिध्द असलेला गणपति नातूवाड्यचा. तो शनिवार पेठेत आहे. अप्पा बळवन्त चौका जवळ. नातूबागे चा गणपति हा बाजीराव रस्त्यावर, केळ्कर सन्ग्रहालया जवळ आहे.

काळा पहाड 28/08/2014 - 00:02
आपणास बासुंदी आवडत नसेल म्हणून दुधाचे विरजण लावण्याची कृती सांगू नये.
या एकाच वाक्यावरून आपल्याला पुण्याचे नागरिकत्व मिळायला हरकत नसावी.

विजुभाऊ 28/08/2014 - 12:19
आपणास बासुंदी आवडत नसेल म्हणून दुधाचे विरजण लावण्याची कृती सांगू नये.
हम्म...... एखाद्या फालतू गोष्टीचे एवढे उदात्तीकरण कशासाठी? पुण्यात गणेशोत्सव नावाचा एक भीषण गोंगाटी धांगडधिंगा चालतो त्यावर कोणी काही प्रतिक्रीयाच व्यक्त करू नये यासाठीच अशी पुणेरी प्रतिक्रीया असावी. असो. एखाद्याने नासकवणीलाच बासुंदी म्हणायचे ठरवले तर त्याला कोणी अडवायचे? गोष्टीतल्या राजाच्या अंगावरच्या तलम वस्त्रांप्रमाणे घडतय. राजाच्या अंगावर वस्त्रेच नाहीत असे म्हणणाराच खोटा ठरत होता.

सूड 28/08/2014 - 14:59
>>पुण्यात गणेशोत्सव नावाचा एक भीषण गोंगाटी धांगडधिंगा चालतो त्यावर कोणी काही प्रतिक्रीयाच व्यक्त करू नये यासाठीच अशी पुणेरी प्रतिक्रीया असावी. ओके, मग मुंबई आणि इतर ठिकाणी काय अथर्वशीर्षाची आवर्तनं चालतात का रात्रंदिवस?

विजुभाऊ 28/08/2014 - 19:13
सूड काका मुम्बै या बाबतीत पुण्याच्या वरताणच असेल बहुतेक. पण इथे निदान मंडळे आम्ही देखावे दाखवतो / आम्ही समाजप्रबोधन करतो असला आव आणत नाहीत. जे आहे ते स्पष्ट बोलतात उगाच मोठेपणाचा आव आणत नाहीत. महत्वाचे म्हणजे मुम्बैतील मंडळे कितीही मोठ्या मूर्ती असल्या तरी त्यांचे विसर्जन करतात.दरवर्षी नवीन मूर्ती बसवतात.आणि उगाच वर्षभर ( म्हणजे कायमचीच) मूर्ती जपण्याच्या नावाखाली भरचौकातील कोपर्‍याची जागा अडवत नाहीत.

उदय के'सागर 28/08/2014 - 16:05
मी ही अता पुणेकर झालेलो असूनही कित्येक वर्षात गणपती पहायला गेलो नाहीये. कारणं तीच - गर्दी, घाण, गोंगाट, पाकीटमार, चोर्‍या आणि शेवटी मानसिक नी शारिरीक थकवा. पण "विअर्ड विक्स" म्हणाले तसं रात्री ११:०० गेल्यास चांगला अनुभव आलेला आहे (हे ९-१० वर्षा पुर्वी अनुभवलं होतं, त्यानंतर नाही). पण अगदी फालतू वगैरे म्हणण्यासारखं काही नाहीये त्यात - ज्याची त्याची आवड.

धर्मराजमुटके 28/08/2014 - 12:30
पुण्यातच कशाला ? मुंबईत देखील चांगले चांगले गणपती आहेत. साधारण तुमच्या मागणीप्रमाणे पुरवठा. १. जर एखादा नवस करायचा असेल तर लालबागचा राजा, सिद्धीविनायक किंवा जीएसबीचा माटुंगा येथील गणपती. २. मोठे देखावे, रोषणाई पाहायची असेल तर भाई लोकांच्या मंडळांनी स्थापन केलेले गणपती. नावे सांगत नाही. :) ३. भजन किर्तन किंवा तत्सम कार्यक्रम पहायचे असतील तर कोणत्याही गल्लीतील गणपती. वेळ रात्री १० च्या पुढे. ४. सांस्कृतीत कार्यक्रम ( उदा. ऑर्केस्ट्रा, बॉलीवुडी गाण्यांवरचा नाच, आयटम नं इ.) तर गणेश विसर्जनाच्या आधिचा दिवस. ज्यादिवशी सकाळी सत्यनारायण पुजा असते. अधिक माहितीसाठी त्या त्या मंडळाचे वार्षिक अहवाल पहावेत.

श्रीगुरुजी 28/08/2014 - 12:57
आगाऊपणे नकारात्मक सल्ला देतोय त्याबद्दल क्षमस्व! शहाणे असाल तर पुण्यात गणपतीचे देखावे बघायला जाण्याच्या भानगडीत पडू नका. विशेषत: दगडूशेठ, मंडई इ. प्रसिद्ध मंडळांचे गणपती आणि विसर्जनाची मिरवणूक अवश्य टाळा. नाहीतर नंतर पश्चाताप होईल. त्याऐवजी १० दिवस कोणत्यातरी शांत पर्यटनस्थळी जा.

काळा पहाड 28/08/2014 - 13:08
तुम्हाला खरंच बासुंदी खायची इच्छा असेल, तर रात्री गणपती बघायला जाण्याऐवजी विसर्जनाची मिरवणूक जी अनंतचतुर्दशीला सकाळी १० वाजता सुरु होते, त्यातले मानाचे पहिले ५ गणपती पहा. दगडूशेठ गणपती विसर्जनात मध्यरात्रीनंतर सहभागी होतो. पहायचा असेल तर तोही पाहू शकता.

विअर्ड विक्स 28/08/2014 - 22:43
दगडूशेठचा गणपती मध्यरात्री सहभागी होतो. मिरवणुकीत त्याच्या आसपासच दगडू शेठच्या मूर्तीशी साधर्म्य असणारा एक गणपती असतो. त्यावरील चित्ररथ प्रेक्षणीय असतो. माझ्यामते जिलब्या मारुती चा गणपती असावा तो ... जाणकार सांगतीलच म्हणा..... लालबागमधील एक गणेश मूर्ती पुलाजवळ पडली होती. त्यावर्षी पुण्यास गेलो होतो. आपणास ढोल पथक ऐकायची हौस असेल तर "नादब्रह्म" पथक असेल तेथे जरूर जा. त्या पथकाचे नाव अगदी सार्थ आहे. पण विसर्जन मिरवणुकीपेक्षा एखाद्या रात्रीच जा... मिरवणुकीत देखावे पहावयास मिळत नाही.आणि रस्ते चिंचोळे असल्याने काहीवेळेस अक्षरशः कोंडी होते. नि आपणास दुसर्या दिवशी ऑफिसही गाठायचे असते.

राजेंद्र मेहेंदळे 28/08/2014 - 13:22
पुण्यातला गणेशोत्सव म्हणजे गर्दी,गोंगाट,धक्काबुक्की,ध्वनीवर्धकांच्या भिंती,ट्रॅफिक आणि वरती माहीतगार लोकांनी म्हटल्याप्रमाणे पाकीटमारी,गर्भपात वगैरे वगैरे आहेच. पण त्या वातावरणाचा फील आहे ना, तो घ्यायला तुन्ही पुण्यात याच राव.काळा पहाड,विअर्ड विक्स्,सौन्दाळा यांनी सांगितलेला क्रम चांगला आहे. मलातरी सण समारंभातुन आपल्याकडे जी ईकॉनॉमी बहरते ना तिचे फार महत्व वाटते. गणपती काय दहीहंडी काय,दिवाळी दसरा काय...होऊ दे खर्च

प्रभाकर पेठकर 28/08/2014 - 13:35
भारतातल्या सर्वच सार्वजनिक उत्सवांवर कायद्याच्या नियंत्रणाची गरज आहे. उत्सवांच्या मिरवणूकीत उत्सवापेक्षा 'उन्माद' जास्त प्रमाणात दिसून येतो. भक्तीभाव केंव्हाच हरपला आहे. भक्तगण भारावण्यामागच्या अनेक कारणांपैकी एक असते की 'गेल्या कित्येक वर्षात मी एकदाही दर्शन चुकविलेले नाही.' हा स्टेटस सिंबॉल. देवावर (म्हणजे अर्थातच सर्व चांगल्या गोष्टींवर) माझा विश्वास आहे हा सहज उभा करता येणारा देखावा. देव नाही, श्रद्धा ठेवू नका असं माझं म्हणणं नाही. भक्तीभावाचा व्यापार होऊ देऊ नका. देवाला मानवी ऐहिक भावनेत तोलू नका. न खात्या देवाला नैवेद्य दाखविण्यापेक्षा खाणार्‍या गरीबाच्या तोंडी घास द्या. आपला देव आपल्या मनांत, घरात पुजा. रस्त्यावर आणून र॑हदारीला अडथळा निर्माण करून, कर्णकर्कश्य आवाजाने वृद्धांना, रुग्णांना असह्य वेदना देऊन कोणते समाजकार्य होत असते? ह्या, आधीच हाताबाहेर गेलेल्या सार्वजनिक उत्सवांना आपल्या उपस्थितीने हातभार लावून समाजविघातक शक्तींचे हात बळकट करू नका. बाकी प्रत्येकाची इच्छा आणि श्रद्धा.

विजुभाऊ 28/08/2014 - 14:45
बरोबर आहे पेठकर काका. गाडगेबाबा म्हणतात ते किती चपखल आहे पहा. "जत्रा मे फतरा बिठाया, तीरथ बनाया पानी, दुनिया भयी दिवानी भई पैसे की धूलधानी" अर्थातच ज्याला धांगडहिंगाण्यातच रस आहे त्याना हा व्यक्तीस्वातन्त्र्यावर हल्ला वाटतो. धार्मीक ढवळाढवळ वाटते. मशीदीवरील कर्ण्याबद्दल बोलणारे मात्र नवरात्र / गणपती /गोविंदा समोरील स्पीकरच्या भिंतींबद्दल बोलत नाहीत. रोज सकाळी सकाळी सरकारी रेडीओ आकाशवाणी वर वाजणारी भक्तीगीते तसेच विवीध टीव्ही चॅनलवरील विवीध देवळातील आरत्यांचे दर्शन किंवा तत्सम उबग आणणारे विवीध बाबांचे कार्यक्रम , यात सत्यसाईबाबा , राधे मां , आसाराम बापूं , निर्मल,नित्यानंद असल्या खोटारड्याना संत म्हणवत त्यांची जहीरातबाजी करणारी प्रवचने यांबद्दल बोलताच तोंडी मिठाची गुळणी धरतात. त्याना या गोष्टी दिसतच नाहीत. अगदी खरे सांगायचे तर आजकाल ज्याला धार्मीक उत्सव्/कार्यक्रम म्हणतो ते सगळेच रद्द करायला हवेत. कारण हे बहुतेक सगळे इव्हेन्ट कोणत्या ना कोणत्या आर्थीक जमवाजमवीचा भाग असतात.

धर्मराजमुटके 28/08/2014 - 15:00
अर्थातच ज्याला धांगडहिंगाण्यातच रस आहे त्याना हा व्यक्तीस्वातन्त्र्यावर हल्ला वाटतो. धार्मीक ढवळाढवळ वाटते. - सहमत रोज सकाळी सकाळी सरकारी रेडीओ आकाशवाणी वर वाजणारी भक्तीगीते तसेच विवीध टीव्ही चॅनलवरील विवीध देवळातील आरत्यांचे दर्शन किंवा तत्सम उबग आणणारे विवीध बाबांचे कार्यक्रम , यात सत्यसाईबाबा , राधे मां , आसाराम बापूं , निर्मल,नित्यानंद असल्या खोटारड्याना संत म्हणवत त्यांची जहीरातबाजी करणारी प्रवचने यांबद्दल बोलताच तोंडी मिठाची गुळणी धरतात. त्याना या गोष्टी दिसतच नाहीत. - याबाबत असहमत. एकतर सरकारी आकाशवाणी आता जास्त कोणी ऐकत नाहीये एफएम. पण रेडीओवरील भक्तीगीते जी सकाळी लागतात ती खरोखरच कर्णमधूर असतात आणि त्याचा कोणाला जास्त त्रास होत नाही. शिवाय रेडीओ / टिव्हीचा गळा दाबणे तुमच्या हातात असते.

काळा पहाड 28/08/2014 - 14:02
बासुंदी चांगली फक्त कुरुंदवाडची. चितळे वगैरे म्हणजे पुणेरी पाणीदार बासुंदी देणारे. पुण्यात कुरुंदवाडची बासुंदी बर्‍याच ठिकाणी मिळते.

काळा पहाड 28/08/2014 - 18:05
खरं म्हणजे मलाही हेच म्हणायचं होतं पण उगीच ती प्रसिद्ध झाली तर हे मुंबै पुणे वाले त्या गोष्टी महाग करतात. म्हणून..

आसिफ 28/08/2014 - 23:40
बासुंदी चांगली फक्त कुरुंदवाडची>>> या वाक्याला प्रचंड सहमत .. एकदा पाहुण्यांना बासुंदी दिली जाताना, दुसर्‍या दिवशी त्यांचा फोन्..तक्रारीच्या सुरात बोलले 'बासुंदी चांगली होती हो पण फारच घट्ट' आम्हाला हसावे की रडावे कळेना. ~आसिफ.

मृत्युन्जय 01/09/2014 - 12:39
कुरुंदवाडची बासुंदी पुण्यात कुठे मिळते? वाडीची मिळते. तीच आवडते देखील. एरवी आठवल्यांकडे आणि पुरोहितकडे चांगली बासुंदी मिळते. चितळ्यांकडे बरी मिळते. पण चांगली म्हणवत नाही. त्याला पुणेरी पाणीदार बासुंदी म्हणणे म्हणजे मात्र निव्वळ आकस आहे. अर्थात सणासूदीला कधीतरी त्यांनी तसे केले असल्यास मला माहिती नाही. मी काही चितळे बासुंदीचा मोठा भोक्ता नाही.

श्रीगुरुजी 29/08/2014 - 12:02
गणेश पेठेत गुरूद्वाराजवळील एका हलवायाच्या दुकानात गरमागरम बासुंदी खूप चांगली असते (म्हणे).

काळा पहाड 28/08/2014 - 18:07
चितळ्यांकडे मिळते तो बासुंदीचा झी सारेगमप असतो. कुमारांचं गाणं माहीत असणारे त्याला चांगलं म्हणत नाहीत.

अत्रुप्त आत्मा 30/08/2014 - 10:41
@बुवा मस्तानी/ बासुंदी दील , तो सुदिन>>> :-/ हा हल कट माणूस http://www.sherv.net/cm/emoticons/playful/making-funny-face-with-poked-out-tongue-smiley-emoticon.gif पुण्याला यील..तो(च) सगळ्या अखिल विश्वातला सूऊऊऊऊऊउदीन! :p बिन कामाचा ये एकदा(तरी!) हवी-ती मस्तानी देइन. http://www.sherv.net/cm/emoticons/playful/mocking-with-tongue-sticking-out-smiley-emoticon.gif

अत्रुप्त आत्मा 01/09/2014 - 22:22
@तुम्हालाही अगदी गदगदून हसू आलंय बघा की.>>> काय करणार? आंम्हाला (तुमच्या..सारखं!) मनातल्या मनात हसता नै येत ना!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! :p =)) :p

धन्या 30/08/2014 - 10:19
मानाचे गणपती काय प्रकरण आहे? बिनमानाचे गणपतीही असतात का? मानाचा गणपती ठरवण्याचे निकष काय असतात? की पाच मानाचे गणपती पूर्वीच ठरले आहेत आणि आता त्यात बदल होणार नाही?

आदूबाळ 01/09/2014 - 14:28
मानाचे गणपती पूर्वीच ठरले आहेत. आता त्यात बदल होणे नाही. निकषच शोधायचे झाले तर: १. कसबा गणपती - पुण्याचे ग्रामदैवत २. तांबडी जोगेश्वरी - पुण्याची ग्रामदेवता ३. गुरुजी तालीम - (कारण माहीत नाही) ४. तुळशीबाग - पुण्याचे "केअरटेकर" सरदार तुळशीबागवाल्यांचा गणपती ५. केसरीवाडा - सार्वजनिक गणेशोत्सवाचे संस्थापक लो. टि़ळकांचा गणपती आता यात शंका काढायच्याच झाल्या तर पुष्कळ आहेत. उदा. पहिला सार्वजनिक गणपती "भाऊ रंगारी" मानाचा का नाही? गुरुजी तालमीपेक्षा प्रसिद्ध असलेली साखळीपीर तालीम मानात का नाही? असो.

सुहास.. 01/09/2014 - 18:14
सगळे टिळकांनीच सुरु केलेले आहेत , मानाचा पहिला याचा अर्थ त्या वेळी दहा दिवस पहिल्यांदा ठेवण्यात आला तो , दुसरा आणि तिसरा ही त्याच वर्षी ठेवण्यात आले होते, पण गुरुजी तालीमीमध्ये सत्यनारायण नव्हते घातले ...पुढे टिळकांनी अजुन दोन सुरू केले मण ...गणोशोत्सव सार्वजनीक झाला ...असो बासुंदीच्या कथा चालुच आहेत ...चितळे पेक्षा गणेश पेठेतील बासुंदी सदैव आवडत आलेलीच आहे ....खाण्यापिण्याची चंगळ असते डेक्कन चौपाटीला ..सध्या नदीला पाणी च पाणीच असल्याने फील ही चांगला येतो, आयडिया चेंज केल्यामुळे ..बाईक डेक्कन ला पार्क करुन लक्ष्मी रोडच्या दिशेने हल्ली दर्शन करत जातो ..स्वारगेट पर्यंत आणि म्ग येतान पुन्हा, कुंभारवाडा कॉर्पोरेशन करत परत येतो...रात्रभर डिजे जा गोंगाट ई. असतो हे ज्या गाढवाने सांगीतले त्याला आमच्या सांष्टांग दंडवत सांगा ...रात्री दहा नंतर अर्ध्या डेसिबल च्या वर आवाज जात नाही ...ज्यांनी रोषणाई केली त्यांची ती लायटिंग अगदी जवळ जावुन पहावी लागते ...यावर्षी पुर्ण आवाजात एकायची असेल तर सराफ बाजारात १० च्या आधी सराफांचाच अष्ट विनायक मित्र मंडळाचा फारिन वरुन मागविलेला संच नक्की बघुन या !! शिवाय टिंबर मार्केट ला कामगारांचा एक गणपती असतो ..तिथे रोज जेवण असते ..साधेच ..शाक , पुरी आणी मसाले भात ...उभ्या उभ्या खायला !! कसबेत शिरायच्या आधी कुभारवाडा गल्लीच्या शेवटच्या टोकाला, सात-तोटी हौद चौकातला एक नक्की बघा , दर वर्षी लांबलचक लाईन असते देखावा बघण्यासाठी ...किमा पंधरा ते वीस मिनीटे असतो आणि ठराविक संख्याच आत मध्ये सोडतात ...अजुन राहिलेतच ...घालेन भर हळु हळु ...कंसामध्ये एकदा गणेशौत्सवाविषयी लिहाव वाटत पुण्याच्या :) खायचं ठिक आहे ...पण प्यासा आणि सरगम दोन्ही एतिहासिक वास्तु रात्रभर ( पश्चिम दिशेच्या गेटवरुन ) उघड्या असते ..हेच काय ते दुर्दैव पुण्याचे !!

विजुभाऊ 31/08/2014 - 20:41
मानाचा गणपती म्हणजे खरेतर गणपती चा आणि मानाचा संबन्ध नाही. गणपती बसवणारी जी मंडळे आहेत त्यानी काही क्रमानुसार विसर्जन मिरवणूकीत सामिल व्हावे असे अभिप्रेत आहे. या क्रमात काही मंडळाना अगोदरचे क्रम दिले आहेत. कोत्या मनाची जनता या क्रमाला "मान" असे समजते. यात नक्की काय मान किंवा सन्मान मिळाला हे उमगत नाही. अर्थात पुण्यात कशाला काय म्हणतील हे साम्गता येत नाही. अवांतरः "नागझरी " असे सुंदर नाव ऐकुन काही पहायला जावे तर ते चक्क दारुवाला पुलाखालचे गटार निघावे अशा पुण्या ला काय म्हणावे?

अनुप ढेरे 31/08/2014 - 22:08
कोत्या मनाची जनता या क्रमाला "मान" असे समजते.
यात कोतेपणा कुठे आला ते समजलं नाही.
यात नक्की काय मान किंवा सन्मान मिळाला हे उमगत नाही.
तुम्हाला समजलं नाही तर लगेच तो कोतेपणा???

सह्यमित्र 01/09/2014 - 12:30
अहो नागझरी नावाचा ओढाच होता तो काही शतका पूर्वी पर्यन्त. आता वाढत्या लोकसंख्ये च्या विळख्यामुळे नदीचेच गटार झाले आहे तिथे छोट्या नागझरी ची काय कथा. इथे पुण्यात कशाला काय म्हणतील असे म्हणायची काहीच गरज नाहॆ. हे पुण्यातच नवे तर थोड्याफार फरकाने बऱ्याच मोठ्या शहरांमध्ये झाले आहे.

विजुभाऊ 01/09/2014 - 16:28
@ अनूप काका : डॉक्टरकडे जाताना अपॉईंटमेंट मिळाली याला जर एखादा मान किंवा सन्मान समजत असेल तर त्याला कोणत्या मनाचे म्हणावयचे ? केवळ विसर्जन लवकर करायला मिळणे हा मान आहे असे म्हणवत नाही. इतका क्षीण विचार करने हा कोतेपणाच झाला .त्यापेक्षा समाजकार्य केले म्हणून काही गौरव प्राप्त झाला तर त्याला "मान" म्हणणे हे योग्य ठरेल.

माम्लेदारचा पन्खा 01/09/2014 - 23:15
काय अडचण आहे ?? धाग्याला प्रतिसाद देताना अवांतर गप्पा मारू नयेत असं पत्रक छापून वाटू का सगळ्या मिपावाल्यांमध्ये ?? मै क्या बोल रहा है …तुम सब लोक क्या बोल रहा है …. पुणे के गणपती के बारे मे बोल रहा है मै…उसके दर्शन के बारे मे पुछ रहा है मै !!

किसन शिंदे 01/09/2014 - 23:41
धाग्याला प्रतिसाद देताना अवांतर गप्पा मारू नयेत असं पत्रक छापून वाटू का सगळ्या मिपावाल्यांमध्ये ??
पत्रकं फुकट जातील हो! :)

प्यारे१ 01/09/2014 - 23:48
असं कसं असं कसं? कागदाचे विविध उपयोग कसे करावेत ह्याचा परामर्श (लई दिवसांनी वापरला बगा) घेतला जाईल की ह्याच्च धाग्यावर. ;)

माम्लेदारचा पन्खा 07/09/2014 - 20:17
मिपाकरांनी मनापासून केलेल्या सूचना आणि सल्ले लक्षात घेऊन आम्ही सरतेशेवटी कालच्या विकांताला पुण्यनगरीत पोहोचलोच ! शनिवारवाडा पाहून सुरुवात केली आणि कसबा पेठ , दगडूशेठ हलवाई ,गुरुजी तालीम, तुळशीबाग , तांबडी जोगेश्वरी , केसरीवाडा आणि त्याच बरोबर रस्त्यातले इतर मंडळांचे गणपती असे सगळ्या गणेशांचे दर्शन घेऊन जीवाचे पुणे केले. गर्दी अशी विशेष वाटली नाही कारण मुंबईमध्ये राहून यथायोग्य सराव झाला आहे. सगळ्यांनी सांगितल्याप्रमाणे खरोखर दर्शनासाठी नसलेली कुठलीही आडकाठी मनाला सुखावून गेली. सगळ्या गणपतींचे मनसोक्त दर्शन घेऊन पुण्यनगरीत आल्याचे सार्थक झाले. पुण्याच्या ट्राफिक ने मात्र जीव नकोसा केला. सगळे गणपती झाल्यानंतर पोटपूजा ही उरकली आणि सगळ्यात शेवटी बाजीराव रस्त्यावर असलेल्या वाड्यात पुणे मनपाने आयोजित केलेलं पुनवडी ते पुण्यनगरी हे प्रदर्शनही पाहिलं आणि पुण्याचा संपूर्ण इतिहास जाणून घेतला. सगळ्या मिपाकरांचे मनापासून आभार !! आता दर वर्षी गणेशोत्सवासाठी पुण्याला फेरी मारायची ठरवलेली आहे !! गणपती बाप्पा मोरया !!
विघ्नहर्त्या गणरायाचं आगमन अवघ्या काही तासांवर येऊन ठेपलंय. घराघरात आपल्या लाडक्या दैवताच्या तयारीची लगबग आणि धावपळ अगदी मनापासून सुरु आहे. ज्यांचा घरचा गणपती कोकणात आहे त्यांची तर तऱ्हाच वेगळी….गणपती म्हटला की मनात पहिल्यांदा आठवतं ते पुणं …. ह्या शहराची नाळ त्याच्या आराध्य दैवताशी ज्या प्रकारे जोडली गेली आहे ते पाहता ह्या दोन्ही गोष्टी वेगवेगळ्या असूच शकत नाहीत ह्याची खात्री पटते….

भिमाशंकरचा रानडुकर

कंजूस ·

प्रभाकर पेठकर 27/08/2014 - 16:03
वर्णन अतिशय सुरेख जमले आहे. तुम्हा डोंगरदर्‍यात फिरणार्‍या मित्रांचे फार कौतुक आणि हेवा वाटतो. आता हे सुख पुढच्या जन्मीच बहुतेक (माणुस म्हणून किंवा निदान रानडुक्कर म्हणून तरी).

एस 27/08/2014 - 16:26
आधी फक्त थोडासा भाग टाकलेला वाचला होता म्हणून तसा प्रतिसाद दिला होता. हा घोगोळ घाट म्हणजे पदरगडाला (इथे कलावंतीणचा संबंध नाही. तो कलावंतीण सुळका प्रबळगडाचा वेगळा) अर्धा वेढा घालून पुढे एका धनगरवाड्याला नाळेतून उतरते तोच ना? आम्ही रात्रीच्या अंधारात उतरला होता फार पूर्वी. पदरगडाच्या त्या खिंडीतून परत येतेवेळेस डावीकडे भिमाशंकराची वाट आहे, तर उजवीकडे जामरुखला पूर्वी उतरायची वाट होती असे गावकरी सांगतात. आता ती वाट वापरात नाही. रानडुकराची शिकार गोप्या घाटात पाहिली होती एकदा. मस्त लेख. फक्त सर्व लेख एकत्रच प्रसिद्ध करा शक्यतो. आणि फोटोपण टाका.

विअर्ड विक्स 27/08/2014 - 23:10
बरोबर.... कलावंती सुळका आणी प्रबळ गड अशी संयुक्त मोहीम करता येते. कलावंती सुळक्यावर जाणाऱ्या पायऱ्या हरिहर हून अधिक थरारक आहेत. अगर आपण विमानाने मुंबईस येत असाल आणि विमानात DESCEND ची सूचना मिळाली असेल नि आपण उजव्या बाजूच्या खिडकीला असाल तर जरूर खिडकीतून खाली बघा आपले विमान प्रबळ गड आणि कलावंती सुळक्याच्या वरून जाते. मोहक दृश्य दिसते. केवळ त्यासाठी उजव्या बाजूच्या खिडकीचा मी हट्ट धरतो. बाकी पण अनेक डोंगर दिसतात. पण सुळका नि बाजूला गडाचे पठार यावरून कलावंती शिखर ओळखता येते. कलावंती अनुभव कथन बाकी आहे. तुम्ही नाव काढले नि TO - DO लिस्ट मधल्या हुकलेल्या मुद्द्याची आठवण झाली. लवकरच लिहीन.....

सौंदाळा 27/08/2014 - 16:29
जबरदस्त वर्णन खुप मस्त लिहिता हो तुम्ही, वाचताना स्वतः तिकडे आहे असे वाटत होते. आम्ही केलेला भिमाशंकर, सिध्दगड ट्रेक आठवला. तेव्हादेखिल शिकारीच्या तयारीने निघालेले गाववाले भेटले होते. "कसली शिकार?", आम्ही विचारले. "रानडुक्कर" म्हणुन लगबगीने जंगलात गेले ते लोक. आम्ही पुढे चालत राहीलो. साधारण अर्ध्या तासाने एका ओढ्याकाठी थांबलो तेव्हा जंगलातुन माणसांचा जोरजोरात आवाज आला. शिकार मिळाली असावी.

कंजूस 28/08/2014 - 08:19
सर्वाँना धन्यवाद .पेठकर काकांच्या विनंतीप्रमाणे संपामंने लेख एकत्र केला छान झाले ."रानडुकर गेला कुठे ?"या प्रश्नाने लेखकाला शीर्षकाचाच विसर पडून रानात वाट चुकला की काय असे वाटणे ही एक मजाच झाली .असो .काका ,पुढच्या वेळेस भेटू त्यावेळी चालावे /चढावे लागणार नाही पण रानाचा अनुभव येईल अशा जागी जाऊ .नेरळला भिमाशंकरच्या पायथ्याशी नदीकाठी जागा आहे .(येथेच उतरते पदरगडची जामरुख वाट) स्वॉप्स ,पदरगडावर एक छोटीशी गुहा दिसते त्याला कलावंतिणीचा महाल असे काहीजण म्हणतात आणि चुकून यालाच कलावंतिणगड म्हटले जाते .याची कथा विअर्डविक्स देणारेत .त्यांच्या आताच्या लेखातल्या गुगुळच्या उल्लेखावरून ही आठवण झाली .प्रमोद देर्देकरांनीही सांगितले की लेखांना प्रतिक्रिया देण्यापेक्षा भटकंतीचे लेखच लिहा .वर्णन वाचून रानाची थोडीफार कल्पना आली हेही नसे थोडके .आताच्या भटकंतीचे फोटो टाकत जाईनच .त्यावेळचे २०००सालापासूनचे वर्णन खर्चासकट डायरीत आहेच पण फोटो नव्हते. जगातल्या सगळ्याच जागांना आपण सारे भेट देऊन पाहू शकणार नाही .तिथे जाणारे लिहितात ते वाचूनच आपल्याला आनंद घ्यावा लागतो जसे खुशींची नर्मदापरिक्रमा अथवा आजपासून येणारे नगाधिराज .

एस 28/08/2014 - 11:27
स्वॉप्स ,पदरगडावर एक छोटीशी गुहा दिसते त्याला कलावंतिणीचा महाल असे काहीजण म्हणतात आणि चुकून यालाच कलावंतिणगड म्हटले जाते .
अगदी बरोबर. तसेच पदरगडाला काही जण चुकून तुंगी असंही म्हणतात. पण तुंगीचा डोंगर प्रत्यक्षात खांडस आणि टेंभरे या गावांच्या मध्ये आहे. नाशिक जिल्ह्यातील मांगी-तुंगीचे सुळके वेगळेच. महाराष्ट्रातील किल्ल्यांची अचूक आणि अधिकृत नावे कोणती याबाबतीत डोंगरयात्रींमध्येच गोंधळाचे वातावरण आहे. उदा. भैरवगड की बहिरवगड, महाराष्ट्रातील बरेच किल्ले भैरवगड या नावाने उल्लेखले जातात. ढाकच्या भैरीचं पण तसंच. किल्ला ढाक असला तरी तो 'गडदचा बहिरी' आहे. पदरगडावरील गुहा खरंच भन्नाट आहे. तसेच किल्ल्यावरील मोठाली पाण्याची टाकीपण. एकूणच हा सगळा भाग खूप जैववैविध्याने समृद्ध, पुण्या-मुंबईवरून त्यामानाने जवळ आणि देखणा आहे. फक्त तो भोरगिरी ते भिमाशंकर रस्ता किंवा दार्‍या घाटातून रस्ता इत्यादी बाबी व्हायला नकोत असे मनापासून वाटते.

रवीराज 08/09/2014 - 23:12
भिमाशंकर माझ्या आवडत्या ठिकाणापैकी एक.मागे एकदा आम्ही भट्टीच्या रानातुन गोरक्षगडचा प्लान केला होता, भट्टीच्या रानातुन पुढे गेल्यावर घळीतुन खाली उतरलो आणि खालच्या जंगलात वाट चुकलो तेव्हा दोन शिकारी भेटलेले,त्यांनीच बरोबर वाट दाखवली.

प्रभाकर पेठकर 27/08/2014 - 16:03
वर्णन अतिशय सुरेख जमले आहे. तुम्हा डोंगरदर्‍यात फिरणार्‍या मित्रांचे फार कौतुक आणि हेवा वाटतो. आता हे सुख पुढच्या जन्मीच बहुतेक (माणुस म्हणून किंवा निदान रानडुक्कर म्हणून तरी).

एस 27/08/2014 - 16:26
आधी फक्त थोडासा भाग टाकलेला वाचला होता म्हणून तसा प्रतिसाद दिला होता. हा घोगोळ घाट म्हणजे पदरगडाला (इथे कलावंतीणचा संबंध नाही. तो कलावंतीण सुळका प्रबळगडाचा वेगळा) अर्धा वेढा घालून पुढे एका धनगरवाड्याला नाळेतून उतरते तोच ना? आम्ही रात्रीच्या अंधारात उतरला होता फार पूर्वी. पदरगडाच्या त्या खिंडीतून परत येतेवेळेस डावीकडे भिमाशंकराची वाट आहे, तर उजवीकडे जामरुखला पूर्वी उतरायची वाट होती असे गावकरी सांगतात. आता ती वाट वापरात नाही. रानडुकराची शिकार गोप्या घाटात पाहिली होती एकदा. मस्त लेख. फक्त सर्व लेख एकत्रच प्रसिद्ध करा शक्यतो. आणि फोटोपण टाका.

विअर्ड विक्स 27/08/2014 - 23:10
बरोबर.... कलावंती सुळका आणी प्रबळ गड अशी संयुक्त मोहीम करता येते. कलावंती सुळक्यावर जाणाऱ्या पायऱ्या हरिहर हून अधिक थरारक आहेत. अगर आपण विमानाने मुंबईस येत असाल आणि विमानात DESCEND ची सूचना मिळाली असेल नि आपण उजव्या बाजूच्या खिडकीला असाल तर जरूर खिडकीतून खाली बघा आपले विमान प्रबळ गड आणि कलावंती सुळक्याच्या वरून जाते. मोहक दृश्य दिसते. केवळ त्यासाठी उजव्या बाजूच्या खिडकीचा मी हट्ट धरतो. बाकी पण अनेक डोंगर दिसतात. पण सुळका नि बाजूला गडाचे पठार यावरून कलावंती शिखर ओळखता येते. कलावंती अनुभव कथन बाकी आहे. तुम्ही नाव काढले नि TO - DO लिस्ट मधल्या हुकलेल्या मुद्द्याची आठवण झाली. लवकरच लिहीन.....

सौंदाळा 27/08/2014 - 16:29
जबरदस्त वर्णन खुप मस्त लिहिता हो तुम्ही, वाचताना स्वतः तिकडे आहे असे वाटत होते. आम्ही केलेला भिमाशंकर, सिध्दगड ट्रेक आठवला. तेव्हादेखिल शिकारीच्या तयारीने निघालेले गाववाले भेटले होते. "कसली शिकार?", आम्ही विचारले. "रानडुक्कर" म्हणुन लगबगीने जंगलात गेले ते लोक. आम्ही पुढे चालत राहीलो. साधारण अर्ध्या तासाने एका ओढ्याकाठी थांबलो तेव्हा जंगलातुन माणसांचा जोरजोरात आवाज आला. शिकार मिळाली असावी.

कंजूस 28/08/2014 - 08:19
सर्वाँना धन्यवाद .पेठकर काकांच्या विनंतीप्रमाणे संपामंने लेख एकत्र केला छान झाले ."रानडुकर गेला कुठे ?"या प्रश्नाने लेखकाला शीर्षकाचाच विसर पडून रानात वाट चुकला की काय असे वाटणे ही एक मजाच झाली .असो .काका ,पुढच्या वेळेस भेटू त्यावेळी चालावे /चढावे लागणार नाही पण रानाचा अनुभव येईल अशा जागी जाऊ .नेरळला भिमाशंकरच्या पायथ्याशी नदीकाठी जागा आहे .(येथेच उतरते पदरगडची जामरुख वाट) स्वॉप्स ,पदरगडावर एक छोटीशी गुहा दिसते त्याला कलावंतिणीचा महाल असे काहीजण म्हणतात आणि चुकून यालाच कलावंतिणगड म्हटले जाते .याची कथा विअर्डविक्स देणारेत .त्यांच्या आताच्या लेखातल्या गुगुळच्या उल्लेखावरून ही आठवण झाली .प्रमोद देर्देकरांनीही सांगितले की लेखांना प्रतिक्रिया देण्यापेक्षा भटकंतीचे लेखच लिहा .वर्णन वाचून रानाची थोडीफार कल्पना आली हेही नसे थोडके .आताच्या भटकंतीचे फोटो टाकत जाईनच .त्यावेळचे २०००सालापासूनचे वर्णन खर्चासकट डायरीत आहेच पण फोटो नव्हते. जगातल्या सगळ्याच जागांना आपण सारे भेट देऊन पाहू शकणार नाही .तिथे जाणारे लिहितात ते वाचूनच आपल्याला आनंद घ्यावा लागतो जसे खुशींची नर्मदापरिक्रमा अथवा आजपासून येणारे नगाधिराज .

एस 28/08/2014 - 11:27
स्वॉप्स ,पदरगडावर एक छोटीशी गुहा दिसते त्याला कलावंतिणीचा महाल असे काहीजण म्हणतात आणि चुकून यालाच कलावंतिणगड म्हटले जाते .
अगदी बरोबर. तसेच पदरगडाला काही जण चुकून तुंगी असंही म्हणतात. पण तुंगीचा डोंगर प्रत्यक्षात खांडस आणि टेंभरे या गावांच्या मध्ये आहे. नाशिक जिल्ह्यातील मांगी-तुंगीचे सुळके वेगळेच. महाराष्ट्रातील किल्ल्यांची अचूक आणि अधिकृत नावे कोणती याबाबतीत डोंगरयात्रींमध्येच गोंधळाचे वातावरण आहे. उदा. भैरवगड की बहिरवगड, महाराष्ट्रातील बरेच किल्ले भैरवगड या नावाने उल्लेखले जातात. ढाकच्या भैरीचं पण तसंच. किल्ला ढाक असला तरी तो 'गडदचा बहिरी' आहे. पदरगडावरील गुहा खरंच भन्नाट आहे. तसेच किल्ल्यावरील मोठाली पाण्याची टाकीपण. एकूणच हा सगळा भाग खूप जैववैविध्याने समृद्ध, पुण्या-मुंबईवरून त्यामानाने जवळ आणि देखणा आहे. फक्त तो भोरगिरी ते भिमाशंकर रस्ता किंवा दार्‍या घाटातून रस्ता इत्यादी बाबी व्हायला नकोत असे मनापासून वाटते.

रवीराज 08/09/2014 - 23:12
भिमाशंकर माझ्या आवडत्या ठिकाणापैकी एक.मागे एकदा आम्ही भट्टीच्या रानातुन गोरक्षगडचा प्लान केला होता, भट्टीच्या रानातुन पुढे गेल्यावर घळीतुन खाली उतरलो आणि खालच्या जंगलात वाट चुकलो तेव्हा दोन शिकारी भेटलेले,त्यांनीच बरोबर वाट दाखवली.
(१) मार्च महिना होता .थंडी सरली होती .अशा दिवसांत भटकंतीसाठी ठरावीक डोंगर उरतात .१४ तारखेला (२००६) होळी होती .भिमाशंकरला जायचे ठरवले परंतू त्यादिवशी सकाळी निघायला उशीरच झाला .तरी साडेबारा पाऊणला नेरळला पोहोचलो ,दुपारची वेळ त्यामुळे रिक्षा मिळून कशेळे व तिथून खांडसला पोहोचायला पावणेतीन वाजले . नेहमी सकाळी नऊला खांडसहून चढायला सुरुवात करतो आणि रमतगमत तीन वाजता गणपतीघाटाने वर चारपर्यँत जातो .पण आज अंधार पडायच्या आत साडेसातपर्यँत वर जायलाच हवे होते .वाटेत एक गाववाला शेतावरून परतत होता ."एवढ्या उशीरा ?जरा पाय उचला लवकर .पोहोचाल ." हो म्हणालो . तासाभरात गणपती देवळाजवळ आलो .पाचच मिनीटे थांबून निघा

मनभावन नगाधिराज हिमालय

खुशि ·

सखी 28/08/2014 - 21:32
छान नाव दिलयं लेखाचं, अजुन येऊ देत. एक सुचना आधीच देते, आशा आहे राग येणार नाही, तुमचे अनुभव चांगलेच आहे फक्त थोड्या सुधारणा केल्यात तर दाताखाली खडा आल्यासारखं वाटणार नाही. - अनुस्वार द्यायचा असेल तर कॅपिटल M वापरा म्हणजे रन्गाचे - रंगाचे raMgaache, डोन्गर - डोंगर, सन्तापाने - संतापाने असे लिहता येईल. - तसेच मध्ये मध्ये स्पेसचीपण गरज आहे असं वाटतं- उदा. समुद्रातीलवाळूसारखी, काळ्यानागिणीसारखी, देणगी.मानस,पार्वती ही सरोवरे,गौरीकुन्ड,राक्षसतालही इथे पिकासावरचे फोटो कसे टाकायचे ते टप्प्याटप्प्याने सांगितले आहे. पुलेशु.

सखी 28/08/2014 - 21:32
छान नाव दिलयं लेखाचं, अजुन येऊ देत. एक सुचना आधीच देते, आशा आहे राग येणार नाही, तुमचे अनुभव चांगलेच आहे फक्त थोड्या सुधारणा केल्यात तर दाताखाली खडा आल्यासारखं वाटणार नाही. - अनुस्वार द्यायचा असेल तर कॅपिटल M वापरा म्हणजे रन्गाचे - रंगाचे raMgaache, डोन्गर - डोंगर, सन्तापाने - संतापाने असे लिहता येईल. - तसेच मध्ये मध्ये स्पेसचीपण गरज आहे असं वाटतं- उदा. समुद्रातीलवाळूसारखी, काळ्यानागिणीसारखी, देणगी.मानस,पार्वती ही सरोवरे,गौरीकुन्ड,राक्षसतालही इथे पिकासावरचे फोटो कसे टाकायचे ते टप्प्याटप्प्याने सांगितले आहे. पुलेशु.
१९९८ सालीप्रथम हिमालय पाहिला पटणीटॉप येथे बर्फाचा तो डोन्गर पाहुन थक्क झाले होते. नन्तर अमरनाथ यात्रा करताना त्या नगाधिराजाचे रौद्बभीशण सौन्दर्य पाहुन मन्त्रमुग्दध झाले होते आणि आदिकैलास-ओमपर्वत यात्रेच्या वीस दिवसात तो माझा मनभावन झाला. हिमालयाच्या विविधतेचे वर्णनतरी कुठल्या शब्दाने करावे?

थोडे अद्धुत थोडे गूढ - ३

स्पार्टाकस ·

क्रेझी 27/08/2014 - 14:02
सकाळी मिपा उघडलं तर तिसरा भाग नाही दिसला तेंव्हा जरा चुकल्यासारखं वाटलं पण दुपारी तिसरा भाग आला :) मस्त होता हा लेखपण. मला एक प्रश्न पडतो की इतकं मोठ्या प्रमाणात संशोधन करूनही एफ.बी.आय. वाल्यांचं समाधान कसं होत नाही? आपल्याकडे असा प्रदीर्घ काळ एखाद्या गुन्हेगारासाठी शोध घेतला जाण्याची पध्दत आहे का? कोणाला काही किस्से माहीत असल्यास इथे जरूर डकवा :)

अनन्त अवधुत 27/08/2014 - 14:37
वाह स्पार्टाकस!! मी मियामीचा लेख वाचल्यावर हाच विचार करत होतो कि वॉशिंग्टनची एखादी कथा येईल. आणि लगेच आज डी.बी. कुपरची कथा आली. योगायोग :) सही लिहिले. डी.बी. कुपरची कथा कितीतरी T.V. सिरिअल्स मध्ये आली आहे. Numb3rs मध्ये पाहिली होती. तुमचे लिखाण वाचताना त्यातले तपशील कळले. तुमच्या इतर लेखमालांप्रमाणे हि लेखमाला सुद्धा जोरदार आहे. चालू द्यात. पुढील अद्भुताच्या प्रतीक्षेत..

गॉडजिला 28/08/2021 - 01:50
चक्क डीबी कुपरालाच शोच्या हिरोच्या सहायकाचा रोल दिला आहे :) आणि तो प्रिजन मधे कसा पोचतो त्याचीही एक कहाणी रचली आहे.

स्पार्टाकस 27/08/2014 - 18:13
सर्वांचे मनापासून आभार! पुढचा भाग एका सिरीयल किलर वर आहे... ओळखा पाहू कोण :)

लाल टोपी 08/09/2014 - 21:51
योगायोगाने याच विषयावर 'मायबोली दिवाळी-२०१३' मध्ये मी लिहिलेल्या लेखाचा दुवा.. http://vishesh.maayboli.com/diwali-2013/1340

क्रेझी 27/08/2014 - 14:02
सकाळी मिपा उघडलं तर तिसरा भाग नाही दिसला तेंव्हा जरा चुकल्यासारखं वाटलं पण दुपारी तिसरा भाग आला :) मस्त होता हा लेखपण. मला एक प्रश्न पडतो की इतकं मोठ्या प्रमाणात संशोधन करूनही एफ.बी.आय. वाल्यांचं समाधान कसं होत नाही? आपल्याकडे असा प्रदीर्घ काळ एखाद्या गुन्हेगारासाठी शोध घेतला जाण्याची पध्दत आहे का? कोणाला काही किस्से माहीत असल्यास इथे जरूर डकवा :)

अनन्त अवधुत 27/08/2014 - 14:37
वाह स्पार्टाकस!! मी मियामीचा लेख वाचल्यावर हाच विचार करत होतो कि वॉशिंग्टनची एखादी कथा येईल. आणि लगेच आज डी.बी. कुपरची कथा आली. योगायोग :) सही लिहिले. डी.बी. कुपरची कथा कितीतरी T.V. सिरिअल्स मध्ये आली आहे. Numb3rs मध्ये पाहिली होती. तुमचे लिखाण वाचताना त्यातले तपशील कळले. तुमच्या इतर लेखमालांप्रमाणे हि लेखमाला सुद्धा जोरदार आहे. चालू द्यात. पुढील अद्भुताच्या प्रतीक्षेत..

गॉडजिला 28/08/2021 - 01:50
चक्क डीबी कुपरालाच शोच्या हिरोच्या सहायकाचा रोल दिला आहे :) आणि तो प्रिजन मधे कसा पोचतो त्याचीही एक कहाणी रचली आहे.

स्पार्टाकस 27/08/2014 - 18:13
सर्वांचे मनापासून आभार! पुढचा भाग एका सिरीयल किलर वर आहे... ओळखा पाहू कोण :)

लाल टोपी 08/09/2014 - 21:51
योगायोगाने याच विषयावर 'मायबोली दिवाळी-२०१३' मध्ये मी लिहिलेल्या लेखाचा दुवा.. http://vishesh.maayboli.com/diwali-2013/1340
लेखनविषय:
वाङ्मय
लेखनप्रकार
लेख
नोव्हेंबरचा महीना सुरु होता. थँक्सगिव्हींच्या सुटीचा आदला दिवस. अमेरीकेतील पोर्टलँड इथल्या विमानतळावर एक विमान सिएटल इथे जाण्यासाठी निघण्याच्या तयारीत होतं. नॉर्थवेस्ट ओरीएंट एअरलाईन्सच्या बोईंग ७२७-१०० प्रकाराच्या या विमानाला पोर्टलँड इथून सिएटल इथे जाण्यास साधारणतः अर्धा तास लागणार होता. आपल्या वेळेनुसार दुपारी २.५० वाजता पोर्टलँड विमानतळावरुन या विमानाने टेक् ऑफ घेतला. विमानात एकूण ३७ प्रवासी आणि पायलट-कोपायलट सह ६ कर्मचारी होते. विमानाने टेक् ऑफ घेतल्यावर १८ सी या क्रमांकावरील प्रवाशाने सिगारेट पेटवली (त्यावेळी विमानात धूम्रपानास मनाई नव्हती).

घातक स्युडोमार्ग

ऋषिकेश ·

कवितानागेश 27/08/2014 - 15:31
..वाचतेय, पण व्यक्तीच्या "स्युडो" असण्याचा प्रतिगामि किंवा पुरोगामित्वाशी खरोखरच संबंध आहे असं वाटत नाही.

ऋषिकेश 27/08/2014 - 16:37
आभार! थोडक्यात उत्तम विवेचन आहे व्यक्ती स्युडो आहे किंवा नाही यावरून त्याच्या मतांना जोखु नये हेच तर सांगतोय. अनेकदा समाजात व्यक्तीला स्युडो ठरवले जाते नी त्याने मांडलेल्या पतावर विचारही न करता - मताला ग्राह्य न समजताच - ते केवळ स्युडो वाटणार्‍या/ठरवल्या गेलेल्या व्यक्तीने मांडले आहे या कारपेट खाली दडवले जाते किंवा उडवून लावले जाते तर्काच्या कसोटीवर मतांना जोखावे. ते कोणी मांडले आहे ते गौण!

बॅटमॅन 27/08/2014 - 16:49
तर्काच्या कसोटीवर मतांना जोखावे. ते कोणी मांडले आहे ते गौण!
बेवड्यांनी दारूबंदीवर (मद्यप्रेमी लोक्स तूर्तास माफ करा, नंतर सवडीने भांडूच) , हिटलरने अहिंसेवर, अल कायदाने दहशतवादविरोधावर, इ. प्रवचन केले तर ते ऐकायला कुणी जावे हा ज्याचात्याचा प्रश्न. पण आपल्या विचारांची, त्यांच्या प्रसाराची समाजाला गरज आहे इ. म्हणायचे असेल तर आचारविचारांतली थोडी तरी सुसंगती असणे गरजेचे वाटते. नपेक्षा त्या व्यक्ती आणि ते विचार दोघेही तेल लावत जातील. हां आता माझे असे असे विचार आहेत, समाजाला त्याची गरज आहे की नाही त्याने मला वट्ट फरक पडत नाही असा स्टान्स असेल तर मग चालूदे. मग दारुड्यांच्या झिंगत केलेल्या दारूबंदीवरच्या प्रवचनाला मीही हजेरी लावतो आणि त्यांना चखणाही सप्लाय करतो. पण जर लिबरल विचार समाजासाठी गरजेचे आहेत आणि त्यांचा प्रसार करणे अवश्य आहे तर मग आचाराचे थोडेही उत्तरदायित्व स्वीकारायला लोकांना अडचण काय असते हे समजत नाही. (आणि हो, ते एक वाक्य सोडलं तर अख्खा लेख 'तुम्ही आमच्या आचरणावर बोट ठेवता' या अ‍ॅक्यूझेशननेच भरलेला आहे.)

पैसा 27/08/2014 - 16:51
ही परिस्थिती या लोकांच्या वागण्यामुळेच आली आहे असं नाही वाटत तुला? महत्त्त्वाचं कारण सांगते. तू ज्यांचा उल्लेख केलास त्या जोतिबा फुल्यांना "कर्ते समाजसुधारक" म्हणतात. मला यातला 'कर्ते' शब्द फार महत्त्वाचा वाटतो. आताचे केवळ एसी रूममधे बसून कीबोर्ड बडवणारे आणि स्वतःलाच स्वतः पुरोगामी म्हणणारे लोक हे खरेच पुरोगामी असतात का? कृतीशून्य बडबड ही शेवट चेष्टेचा विषयच होणार. आणि अशा बडबडीचा ना या लोकांना फायदा, ना समाजाला.

बॅटमॅन 27/08/2014 - 16:52
ही परिस्थिती या लोकांच्या वागण्यामुळेच आली आहे असं नाही वाटत तुला?
ते आत्मपरीक्षण का काय ते करणं लिबरल लोकांना मानवत नाही असं ऐकून आहे. अपचन होतं म्हणे त्यानं!

ऋषिकेश 27/08/2014 - 17:02
'कर्तृत्त्व' या गुणाला इथे गौण ठरवण्याचा उद्देशही नाही आणि लेखात तसे प्रतीत होतेय असे मला वाटले नाही.
आणि अशा बडबडीचा ना या लोकांना फायदा, ना समाजाला.
असहमती इथेच आहे. प्रत्येक वेळी मत मांडणार्‍यावरच त्याच्याशी साजेशी कृती करण्याचे बर्डन टाकता येत नाही. त्याला कित्येक नोन/अननोन कारणाने ती करणे शक्य असेलच असे नाही. पण म्हणून त्यातील विचाराकडे दुर्लक्ष करणे समोरच्या व्यक्तीच्या/समाजाच्याच अहिताचे असु शकते. निव्वळ एखादा योग्य, विधायक विचार व्यक्त करणारी व्यक्ती "कर्ती" नाही म्हणून तिची टिंगलच व्हावी हे नवे विचार येण्यास पोषक वातावरण निर्माण करणारे नसते असे वाटते. नी असे नवे विचार मांडणार्‍यांना गप्प करणे समाजास घातक आहे. नव्या विचारांबरोबरच तशी कृती कोणी केली तर त्याचा परिणाम अधिक असतो किंवा अधिक जलद असतो वगैरे अमान्य नाही हे लेखात म्हटले आहेच

पैसा 27/08/2014 - 17:08
टिंगल केली पाहिजे असं माझं म्हणणं नाहीये, पण त्याच्या बोलण्याला अजिबात वजन येणार नाही हे त्रिकालाबाधित सत्य आहे. नवे विचार येणारच. कोणत्याही काळात आणि परिस्थितीत. संतानी आणलेले समतेचे विचार हेही नवे विचारच होते. आणि मुलींना शाळेत पाठवा हा सुद्धा नवा विचारच होता. पण ते आचरणात आणणार्‍याला बाजूला सरकवून टाकणे कठीण असते. मात्र फक्त बोलणारा तेव्हाच विसरला जातो.

ऋषिकेश 27/08/2014 - 17:16
टिंगल करू नये व त्यांचे मत ग्राह्य असावे इतकी सहमती पुरेशी (व पुरेशी दुर्मिळ! ;) ) आहे. बाकी, कृतीने अधिकचे वजन येते हे मान्य असले तरी कृती नसल्याने वजन येत नाही यावर असहमती आहेच. कुरूंदकरांसारख्या कित्येक पुरोगाम्यांची कित्येक विविधांगी विषयांवरील मते त्या त्या विषयांत त्यांचे कार्य नसतानाही/कृती नसतानाही तितकीच वजनदार नी ग्राह्य वाटतातच, नी त्यांना विसरताही येत नाही नी बाजुला सरकावणेही कठीण होतेच

बॅटमॅन 27/08/2014 - 17:23
मग असे किती कुरुंदकर आहेत म्हणे आसपास? एक अपवाद असला म्हणून काय सगळ्यांना त्या जरीवस्त्राला आपले ठिगळ जोडता येते क्की क्कॉय?

आनन्दा 27/08/2014 - 18:26
थोडा फरक आहे. माणूस किती खरा आहे यावरून त्याचे वजन ठरते. एखादा माणूस त्या क्षेत्रात खरा असेल तर त्याच्या इतर क्षेत्रातील मतांनादेखील वजन येते. किमान तर्कशुद्ध विचार तरी नक्कीच केला जातो. पण तो जर त्याच्या क्षेत्रातच खरा नसेल तर त्याला किती गांभीर्याने घ्यायचे? पण असो, मला तुमचे म्हणणे देखील अंशतः पटते, नाहीतर दिग्गीराजांना क्ष्क्ष्क्ष्वरच मारावे लागेल.

कवितानागेश 27/08/2014 - 18:39
पण एखाद्या माण्साची एखाद्या क्षेत्रातली सगळीच मत्म सदासर्वकाळ 'खरी आणि योग्य' मान्ता येतिल असं नाही. माणसं बदलतात! कधीतरी आपल्याल आज पटलेली मतं पुढे १५ वर्षांनी पटणार नाहीत. आपणही माणूस असल्यानी बदलतो! :) शिवाय मला माझा विचार आज, आत्त्ता या क्षणी तर्कशुद्ध वाटत असला, तरी तो तसा असेलच असं नाही. मग "खरे" काय? हा प्रश्न नेहमी शिल्लक रहातोच.

आनन्दा 27/08/2014 - 22:45
माझी व्याख्या सरळ आहे. जो माणून "स्वतः"शी प्रामाणिक आहे, त्याचे बोलणे अगदी आचरणात आणण्यासारखे नसले तरी विचार करण्यासारखे नक्कीच असावे. अर्थात एकदा त्या माणसाची त्या क्षेत्रातली कुवत लक्षात आली, मग दुर्लक्ष करणे ठीक आहे.

आनन्दा 27/08/2014 - 22:48
याच न्यायाने मी दिग्गीराजांचे म्हणणे देखील विचारार्ह मानतो. बाकी लोक काही म्हणोत, तो माणूस स्वतःशी प्रामाणिक आहे.

आनन्दा 05/09/2014 - 12:14
हो. म्हणजे मी ज्या न्यायाने औरंगजेब प्रामाणिक होता असे म्हणतो, कर्ण, रावण वगैरे पौराणिक पात्रांना देखील सवलत देतो, त्याच न्यायाने दिग्गेराजांना देखील गांभीर्याने घ्यावे असे माझे मत आहे.. बाकी यावरून आठवले, दैवायत्तं कुले जन्म म्हणणार्‍या कर्णाला आद्य पुरोगामी म्हणावे का?

बॅटमॅन 05/09/2014 - 12:20
दैवायत्तं कुले जन्म म्हणणार्‍या कर्णाला आद्य पुरोगामी म्हणावे का?
किंवा सत्यकाम जाबाल याच्या आचार्याला. त्याची जात, त्याचा बाप कोण हे माहिती नसतानाही त्याने त्याला ब्राह्मण करून घेतले.

डॉ सुहास म्हात्रे 05/09/2014 - 19:33
"प्रामाणिकपणे अप्रामाणिक असलेल्यांनाही प्रामाणिक समजले जाउ शकते" हे आजच समजले... पण अर्थातच पटले नाही ;) :)

बॅटमॅन 27/08/2014 - 17:18
निव्वळ एखादा योग्य, विधायक विचार व्यक्त करणारी व्यक्ती "कर्ती" नाही म्हणून तिची टिंगलच व्हावी हे नवे विचार येण्यास पोषक वातावरण निर्माण करणारे नसते असे वाटते. नी असे नवे विचार मांडणार्‍यांना गप्प करणे समाजास घातक आहे.
विचार हे व्हॅक्यूममध्ये असते तर हे ठीक होतं. समाजात बदल घडवू पाहण्याची इच्छा असलेल्यांकडून कृतीची थोडीसुद्धा अपेक्षा करणं गैर का आहे ते समजत नाही.

पैसा 27/08/2014 - 17:20
विचाराने पुरोगामी असलेला स्वतःपुरता बदल घडवतो, तर कृतीशील असलेलाच समाजाला दुसरी नवी दिशा देऊ शकतो. निव्वळ विचाराने समाज बदलणे जवळपास अशक्य वाटते.

सुहास.. 01/09/2014 - 19:25
विचाराने पुरोगामी असलेला स्वतःपुरता बदल घडवतो, तर कृतीशील असलेलाच समाजाला दुसरी नवी दिशा देऊ शकतो. निव्वळ विचाराने समाज बदलणे जवळपास अशक्य वाटते. >>> महा प्रचंड सहमत !!

बाळ सप्रे 28/08/2014 - 14:40
समाजात बदल घडवू पाहण्याची इच्छा असलेल्यांकडून कृतीची थोडीसुद्धा अपेक्षा करणं गैर का आहे ते समजत नाही
अपेक्षा गैर नव्हे. पण कृतीअभावी कोणाला Write-off करु नये. असा विचार करुन बघा की विचार (Idea generation) ही एक प्रक्रीया आहे. त्याची अंमलबजावणी (execution) ही पुढील प्रक्रीया आहे. एकच मनुष्य सर्वच प्रक्रियांमधे निष्णात नसतो. एखादा उद्योजक स्वतः एखादा विचार करण्यास समर्थ नसेल पण अंमलबजावणी चोख करु शकेल. विचार करणार्‍याने अंमलबजावणी करण्यात अडथळा येइल असे वर्तन करु नये इतकी अपेक्षा असणारच. बेवड्याच्या दारुबंदीवरील व्याख्यानाच्या उदाहरणावर..

बॅटमॅन 28/08/2014 - 18:07
ठीके, पण अशी अपेक्षा करणार्‍यांची कृती तर सोडाच, काही अपवाद वगळता विचारही धड नसतात. ते ज्या लोकांना तुच्छ समजतात त्यांच्याहून स्वतः बरे इ. आजिबात नस्तात. अशा आर्मचेअर फिलॉसॉफर लोकांना सीरियसलि आणि काय घ्यायचंय? खरोखरचे चिमूटभर पुरोगामी विचारवंत सोडले तर सेल्फ स्टाईल्ड विचारजंतांना हिंगलण्याचे वट्ट कारण दिसत नाही. शरीराने भारतात आणि मनाने भारताबाहेर राहणारी हिंदूद्वेष्टी मंडळी ही. स्वतःच्याच दुटप्पी वर्तनाने त्यांनी ही परिस्थिती ओढवून घेतलेली आहे. भोगा म्हणावं आता कर्माची फळे.

प्रदीप 28/08/2014 - 20:41
पहाणार्‍या ह्या प्रोफेसरने आता, आपल्या सुहृदांपैकी स्त्रीयांना बिनधास्त नायजेरीयात पाठवावे. ह्या व्यक्तिचा, आफ्रिका व विशेषतः नायजेरीया येथील सामाजिक व राजकीय परिस्थितीचा विशेष अभ्यास, प्रदीर्घ काळापासून आहे, असे ह्या संस्थळावरून दिसते!

ऋषिकेश 27/08/2014 - 17:17
आता मी हाफिसातून घरी गेलो की गणपतीच्या धामधुमीत रविवार/सोमवारपर्यंत बहुतांशवेळ ऑफलाईन असेल. त्यामुळे या चर्चेत भाग घेता येईलच असे नाही, मात्र परतल्यावर चर्चेत पुन्हा सहभागी होईनच. तोवर अजून विविधांगांनी मते वाचायला आवडतीलच.

पैसा 27/08/2014 - 18:56
पुरोगामी या शब्दाची नक्की व्याख्या काय? जे स्वतःला पुरोगामी म्हणवतात, त्यांच्यामुळेच समाज पुढे जातो हे नक्की खरेच आहे का? त्याहून बेसिक प्रश्न. समाज पुढे जातो म्हणजे काय? ते कोणी ठरवायचं? जे जे जुने ते नेहमी टाकाऊच असते का?

विकास 27/08/2014 - 23:45
वास्तवीक चर्चेच्या सुरवातीसच लीमाउजेट यांनी एका वाक्यात उहापोह केला आहे त्याच्याशी सहमत म्हणून गप्प बसता येईल, पण... ;) जरा केसस्टडी करूयात... सर्वप्रथम जर तुम्ही लिबरल / सुधारक असलात आणि मिपावर सगळे अँटीसुधारक/अँटीलिबरल्स बुरसटलेले विचारजंत असतील तरी तुमचे विचार येथे कार्पेटखाली ढकलले गेले नाहीत, असे आलेल्या प्रतिसादांवरून तरी वाटत आहे. :) विषयाचा मथळा "घातक स्युडोमार्ग" असा आहे. आता तसे म्हणले तर स्युडोमार्ग कुठेही असू शकतो. एखादा अधुनिक गुरू-बाबा-बुवा प्रवचन संपवून पब्लीक नसताना काय दिवे लावतो (अथवा चालू असेलेले घालवून करतो) त्यावरून त्याला भोंदू म्हणायची पद्धत आहेच. त्यामुळे समाजातील खरेखुरे बाबा-बुवा, जे प्रवचनातून अध्यात्मच नाही तर समाजाला चांगल्या वळणावर ठेवायचा प्रयत्न करतात, ते कधी दुखावले नाहीत. हे अगदी हिंदूंमधेच नाही तर इतर धर्मियात देखील आहेच. उदाहरणार्थ लहान मुलांवर लैंगिक अत्याचार केल्यामुळे अमेरीकेतील अनेक कॅथलीक पाद्र्यांना तुरूंगात जायची वेळ आली, त्यातून जे काही कायदेशीर बाबी/भरपाई वगैरेवर पैसे देण्याची वेळ आली, त्यातून अनेक चर्चेस बंद करून विकावी लागली. पण म्हणून अनेक पाद्री आहेत जे खर्‍या अर्थाने रविवारी चर्च मधे प्रवचन करणे आणि इतरवेळेस देखील कॅथलीक समाजात धार्मिक नेता म्हणून धार्मिक/समाजसेवा करणे कर्तव्य समजतात त्यांना कोणी भोंदू म्हणत नाही. त्याच्या किंचित उलट उदाहरण हे शंकराचार्य आणि लोकमान्य टि़ळकांचे बघूयात. त्यांना त्यांच्या त्यांच्या काळात लोकांनी प्रच्छन्न बुद्ध (शंकराचार्य) अथवा प्रच्छन्न सुधारक (टिळक) म्हणलेच होते. कारण काय तर ते देखील प्रस्थापितांमधे सुधारणाच करण्याचा प्रयत्न करत होते फक्त अलगदपणे आणि वरकरणी त्याच्या विरोधातील भुमिका वाटू शकेल असा स्टँड घेऊन. मी अनेकदा सांगितलेले एक अजून उदाहरण... उंच माझा झोका मुळे नव्याने आणि पुन्हा सुप्रसिद्ध झालेले न्यायमुर्ती रानडे आणि रमाबाई.. रानडे जरठबाला विवाहाच्या विरोधातले आणि विधवाविवाहाला प्रोत्साहन देणारे सुधारक. पण प्रथमपत्नीच्या निधनानंतर स्वतःच्या वडीलांच्या आग्रहाला विरोध करू शकले नाहीत. वडीलांनी काशीस निघून जाईन, प्राणत्याग करेन का असेच काहीसे ब्लॅकमेलींग केले आणि न्या. रानड्यांचा विरोध कोलमडला. त्यावर रानडे वादविवाद स्पर्धेतच एका तरूण मुलाने टिका केली आणि कधी नव्हे ते चिडणारे रानडे चिडले. त्यावेळेस मला वाटते विशीच्या आत असलेल्या आणि कॉलेजातही न गेलेल्या गंगाधरपंतांच्या मुलाने टिळकांनी त्यावर त्या कार्यक्रमातच जाहीर आवाज उठवला आणि पुण्याच्या पब्लिकची काही काळ करमणूक झाली. पण त्याच रानड्यांनी रमाबाईंना शिकवले, त्याबाबतीत मात्र कुणाचे ऐकले नाही. त्यामुळे कदाचीत ते स्युडो कर्मठ ठरले असतील, स्युडो-सुधारक नाही. त्यामुळेच नंतरच्या काळात १९०१ सालात जेंव्हा रानड्यांचे निधन झाले तेंव्हा त्यांच्यावर लिहीलेल्या मृत्यूलेखात टिळकांनी जे काही म्हणले आहे, ते या संदर्भात कायमच लक्षात ठेवावे असे वाटते (अर्थात कालानुरूप वर्तणूकीत बदल करावा लागेल हेवेसांनल)
"अलौकिक बुद्धिमत्ता, दीर्घ व सतत व्यासंग, देशहिताची खरी कळकळ, विद्यार्जनाचे व्यसन,अचूक कल्पकपणा हे रानड्यांचे मुख्य गुण होते. तरी पण हे गुण अंगी असलेल्या इतर लोकांहून रानड्यांविषयी विशेष हळहळ वाटण्याचे कारण हे की, त्यांनीच महाराष्ट्रात राष्ट्रकार्याचे वळण लावले आणि सर्व प्रकारच्या अडचणी सोसून देशोतीच्या कार्याकरिता, उत्साहाने हाती भगवा झेंडा घेऊन नेहमी आघाडी सांभाळली. जन-समाजाला शहाणे करून ठेवण्याचा क्रम अखंड चालू ठेवला. समाजाचे गुरूत्व स्वीकारले व पार पाडले. तात्पर्य रानड्यांसारखा पुरुष इंग्रजी राज्य आल्यापासून महाराष्ट्रात झाला नाही व त्याची जागा यापुढेही भरून येणार नाही. या राज्यात जुनी सर्व कर्तृत्व, परंपरा नष्ट होऊन, लोक तेजोहीन, बलहीन, स्वहितपरायण असे झाले व महाराष्ट्र हा एक थंड गोळा होऊन पडला होता, त्या गोळ्यात प्रथम चैतन्य व उष्णता रानड्यांनी उत्पत्ती केली.''
याचा अर्थ काय? तर रानड्यांनी ज्या समाजात काम करायचे ठरवले त्यांच्याशी फटकून वागायची भुमिका घेतली नव्हती. पण समाजाला चेतना देण्याचे आणि जागे करण्याचे काम त्यांनी चालूच ठेवले. बदल एकदम घडणार नाहीत हे टिळकही जाणून होते आणि रानडे देखील. त्यांनी आचरणात सातत्य ठेवले पण घाई केली नाही आणि सामान्यांना तुच्छ ठरवले नाही. दुर्दैवाने ती घाई आगरकरांनी केली, पण तो वेगळा विषय आहे. तशी घाई केल्याने ते काही स्युडो ठरले नाहीत. आत्ताच्या काळात जे लिबरल अर्थात "निधर्मी" समाजसुधारक आहेत त्यांच्याबद्दल असे म्हणता येईल का? एखादा दाभोळकरांचा अपवाद सोडावा लागेल. तरी त्यांना देखील अनुभवानेच समजायला लागले असे म्हणावे लागेल. पण त्यासाठी सातत्याने ते काम करत राहीले केवळ तुच्छ वागत राहीले नाहीत. बरं असं आहे का की केवळ सेक्यूलर्स, निधर्मीं, लिबरल्सच्या बाबतीतच टिका होते? फक्त काही संस्थळावर लिहीण्यात सक्रीय असलेल्या माझ्या सारख्या सामान्य व्यक्तीने, स्वतःस हिंदू म्हणवून घेतले आहे, हिंदूत्ववादी म्हणून घेतले आहे, त्यावर इथे आणि इतरत्र अनेकांनी कसले दिवे लावले आहेत (ते देखील स्युडो आयडी तयार करून!) हे सांगायला हवे का? मधे मी मिपावर येऊ शकलो नव्हतो, पण आत्ताच एक "वन नाईट स्टँडवरून" चर्चा बघितली. त्यात देखील त्याला विरोध करणे म्हणजे "आमची संस्कृती" वगैरे टोमणे आलेच आहेत. असे कशाला हा प्रश्न पडतो का? विचारावासा वाटतो का? बाकी भारतात आणि अमेरीकेत लग्नाची गरज काय म्हणणारे पण बघितले आहेत... लग्नाबाबत तुच्छ बोलणारे पाहीले आहेत. गंमत म्हणजे आता अमेरीकेत असेच लिबरल्स हे समलिंगिंना लग्नाचा हक्क मिळावा म्हणून ओरडताना देखील पाहीले आहेत! आता हे स्युडो का रिअल? (मला कोण कुणाशी लग्न करतोय/करतेय याच्याशी काही देणंघेणं नाही. तो व्यक्तीगत प्रश्न आहे आणि सर्वांना सर्व हक्क असायला हवेत असेच माझे स्वतःस लिबरल न म्हणता मत आहे!) थोडक्यात - समाजसुधारणेची गरज प्रत्येक काळातच असते. आणि तशी सुधारणा कालानुरूप होणे देखील महत्वाचे असते. पण तशी सुधारणा सुचवणारे नक्की कशी घडवू इच्छितात यावर बरेच काही अवलंबून असते.

ऋषिकेश 01/09/2014 - 14:51
संपूर्ण प्रतिसादात खंडन करण्यासारखे फारसे काही वाटले नाही. माझ्या लेखातील मुद्द्याभोवती हा प्रतिसाद/प्रतिवाद फिरत असला तरी मुळ मुद्द्यावर मौन बाळगून आहे ;) अपवादळ
पण तशी सुधारणा सुचवणारे नक्की कशी घडवू इच्छितात यावर बरेच काही अवलंबून असते
सुधारणा सुचवणार्‍यांवर ती घडवण्याचे उत्तरदायित्त्व नसावे असे माझे मत आहे. त्यांनी ती योग्य ती कृती करून घडवली तर ते निश्चितच कौतुकास्पद आहे, नुसते विचार मांडणार्‍यापेक्षा अधिक महान/थोर आहे. पण म्हणून तशी कृती करणे येनकेनकारणाने शक्य नसणार्‍यांना राईट ऑफ करू नये, त्यांचे मत विचारासाठी ग्राह्य ठरवावे (स्वीकारावे असे नाही) हा मुख्य पॉइंट आहे. एखाद्या व्यक्तीने काहीही लिहिले की "हे आले विचारजंत!" इतकाच प्रतिवाद निव्वळ त्या व्यक्तीला झिडकारतो, विचारांचा प्रतिवाद होतच नाही, तेव्हा हे वातावरण अजिबात पुरेसेही नाही आणि समाजासाठी आरोग्यपूर्णही!

क्लिंटन 28/08/2014 - 00:01
लेख पटला नाही.स्पष्ट लिहायचे झाले तर लेख बराच गंडलेला वाटला. सगळ्यात पहिली गोष्ट म्हणजे लेखकाचा असा दावा आहे की स्युडो या शब्दाचा अर्थ बराच व्हेग आहे.मान्य आहे.पण मग या लेखाचा डोलारा ज्या शब्दावर आधारीत आहे तो शब्द (पुरोगामी/लिबरल) पण तितकाच व्हेग नाही का?आणि तसे असेल तर ज्या आधारावर सगळा लेख आधारीत आहे त्या शब्दाचा नक्की कोणता अर्थ लेखकाला अभिप्रेत आहे हे स्पष्टपणे लिहायची गरज कशी वाटली नाही?की लेखकाला पुरोगामी/लिबरल या शब्दाचा जो काही अर्थ अभिप्रेत आहे तोच इतरांनाही अभिप्रेत आहे आणि इतकेच नव्हे तर तो अर्थ इतरांनाही मान्यही आहे असा अर्थ घ्यायचा का? लेखामध्ये जी काही वाक्ये दिली आहेत त्यावरून पुरोगामी म्हणजे परंपरा नावाच्या ’चिखलातून’ बाहेर निघावे असे वाटणारी आणि "स्टेटस कुओ" भेदणारी म्हणजे सध्या या घडीला जे मत चारचौघांचे असते त्यापेक्षा वेगळे मत असणारी मंडळी असा अर्थ अभिप्रेत असावा असे वरकरणी म्हणता येईल.तरीही पुरोगामी शब्दाची नक्की व्याख्या लेखात आढळली नाही. (उदाहरणार्थ "स्टेटस कुओ" भेदणे हे ’पुरोगामी’ पणाचे लक्षण असले तर स्टेटस कुओ भेदणारा प्रत्येक माणूस पुरोगामी म्हणता येईल का की पुरोगामी म्हणण्यासाठी अन्य काही करावे लागेल याविषयी लेखात काहीही उल्लेख नाही आणि त्या अर्थी लेखात ती व्याख्या केलेली नाही असे म्हणतो). दुसरं म्हणजे परंपरा म्हणजे चिखलच किंवा "स्टेटस कुओ" हा भेदण्याच्याच लायकीचा असतो हा दृष्टांत नक्की कुठून झाला? केंब्रिज विद्यापीठाला ८०० वर्षांची शिक्षणाची परंपरा आहे. ती परंपराही चिखल झाली का? तेव्हा महत्वाचे काय? चिखल नक्की काय आहे हे शोधणे आणि त्याचा बंदोबस्त करणे की एखादी गोष्ट परंपरेत आहे म्हणजे चिखलच आहे असे म्हणणे? मान्य आहे तथाकथित भारतीय परंपरेत (की व्यवस्थेत की अन्य कशात) चिखल म्हणाव्या अशा अनेक गोष्टी आहेत.पण भारतीय परंपरेतल्या सगळ्या गोष्टी नक्कीच चिखल नाहीत.आणि सगळा चिखल केवळ परंपरेतच आहे आणि सगळ्या नवीन गोष्टी धुतल्या तांदळासारख्या आहेत असेही नाही.मग केवळ परंपरेतल्या ’चिखलाविरूध्द’ आवाज उठविणारा तो पुरोगामी आणि इतर ठिकाणच्या चिखलांविरूध्द आवाज उठविणारापण पुरोगामीच की अन्य कोणी? याविषयीही लेखात काहीही नाही.
कोणत्याही समाजाला नवे विचार, नवी दिशा हवी असेल, समाज प्रवाही हवा असेल तर चाकोरी मोडणार्‍या नव्या विचारांची समाजाला आत्यंतिक गरज असते.स्युडो लिबरल, स्युडोसेक्युलर, विचारजंत, हस्तीदंती मनोर्‍यातील मूर्ख अश्या शब्दांनी हल्ली अनेकदा व्यक्तीला दूर केले जाते.
यातील पहिल्या भागाशी--नव्या विचारांची गरज याविषयी फारसे दुमत नाही. तरीही ’नवे’ विचार हे केवळ ’नवे’ असतात म्हणून ते समाजाला प्रवाही बनवतील असे अजिबात नाही.तेव्हा नक्की कोणते विचार घेण्याजोगे आणि नक्की कोणते टाकण्याजोगे?हे ठरवायचे कोणी? कोणत्या निकषांवर?तेव्हा महत्वाचे काय? जे चांगले ते स्विकारणे की परंपरेतले ते टाकणे? दुसरे म्हणजे असे नवे विचार मांडणारे भारतातच कित्येक लोक होऊन गेले.अगदी अमूलच्या व्हर्गिस कुरियनपासून अण्णा हजारे, सेवा फाऊंडेशनच्या इला भट इत्यादी अनेक.इतकेच काय तर गडचिरोली जिल्ह्यातील मेंढालेखा या गावातील समस्या ग्रामसभेच्या माध्यमातून कशा सोडविल्या हा पण एक नवा विचारच.असे लोक अगदी प्रत्येक क्षेत्रात दिसतील.यापैकी किती जणांना स्युडो लिबरल, स्युडोसेक्युलर, विचारजंत, हस्तीदंती मनोर्‍यातील मूर्ख अश्या शब्दांनी संबोधले गेले आहे?तेव्हा अशा शब्दात संभावना होणे हे पुरोगामी असल्याचे लक्षण आहे असे अपेक्षित आहे का?
पुरोगामी किंवा अभिजन वर्ग हा मुठभर उच्चजातीतील किंवा उच्चभ्रुंचा अट्टाहास आहे किंवा त्यांची नाटकं आहेत, हि प्रतिमा उभी करणे हा मला देशद्रोह वाटतो
ही गोष्ट ’हजम’ झाली नाही. वर म्हटल्याप्रमाणे नवे विचार मांडणारे लोक अगदी प्रत्येक क्षेत्रात आढळतील.पण तरीही अशा सगळ्यांना स्युडो कोणी म्हणत नाही.मग कोणाला स्युडो म्हटले जाते?ज्या लोकांना असे म्हटले जाते त्यातली बरीचशी मंडळी डाव्या विचारांची असतात.आणि डावी मंडळी म्हटली की देश वगैरे कल्पना त्यांना मान्यच नाहीत.मग या मंडळींच्या समर्थनार्थ बाकी कशाचाही आसरा घेता येऊ शकेल पण इतरांवर देशद्रोहाचा आरोप नक्कीच करता येणार नाही.कारण देश हा प्रकार त्यांनीच अडगळीत काढला आहे.मग इतरांवर देशद्रोहाचे आरोप कसे करणार? कर्णाने जन्मभर धर्माची बाजू घेतली नाही तेव्हा रथाचे चाक अडकल्यानंतर मात्र त्याला धर्म आठवत असेल तर ते कसे चालेल? दुसरे म्हणजे ज्या लोकांना स्युडो म्हटले जाते त्यांच्या समर्थनार्थ हा लेख असेल तर ते नक्कीच अमान्य. स्युडो म्हटले जाते त्या अनेक लोकांमध्ये एक आहे अरूंधती रॉय.तिच्या तथाकथित ’नव्या’ विचारांनी कसला डोंबलाचा फायदा होत आहे? स्युडो म्हटले जाते स्वयंघोषित मानवाधिकारवाल्यांना. संसदेवर हल्ला होण्याइतकी महाभयंकर घटना घडूनही त्या घटनेसाठी देशाच्या कायद्याने फाशीची शिक्षा ठोठावली आणि त्या शिक्षेची अंमलबजावणी झाल्यानंतर मानवाधिकारांच्या नावाने गळे काढणारे हे !! समाजाला काय डोंबलाचे प्रवाही बनवतात हे अस्तनीतले निखारे? असल्यांचे समर्थन करणे तर सोडाच यांना गितमोच्या कॅम्पमध्ये नेऊन हजारवेळा वॉटरबोर्डिंग केले तर मी मिपावर जेवढ्या सदस्यांना ओळखतो त्या सगळ्यांना पेढे वाटीन. असो. तेव्हा सांगायचा मुद्दा हा की हा लेख बराच गंडलेला वाटला.

ऋषिकेश 01/09/2014 - 15:02
तेव्हा सांगायचा मुद्दा हा की हा लेख बराच गंडलेला वाटला.
आभार. अभिप्रायाचे स्वागत आहे. मुख्य आक्षेप हा आहे की "पुरोगामी" ची व्याख्या पुरेशी दिलेली नाही. हा आक्षेप मान्य आहे नी ते हेतुपुरस्सर आहे. कारण पुरोगामी म्हणजे कोण आणि त्यांचे प्रश्न असा लेखाचा मुख्य विषय नाही! तर १. व्यक्तीला बोलल्याप्रमाणे कृती करता येणे प्रत्येक वेळी शक्य असतेच असे नाही २. प्रय्तक्ष कृती नसतानाही व्यक्ती त्या विषयात काही विचार मांडते अशावेळी त्या व्यक्तीला राईट-ऑफ न करता तो विचार "ग्राह्य" ठरवावा. त्या व्यक्तीला राईट ऑफ करू नये! साजेशी कृती असणे हे उत्तमच! पण ती नसल्यास लगेच मत चुकिचे किंवा अग्राह्य ठरत नाही. मताचे महत्त्व हे तितकेच असते. बाकी शेवटच्या परिच्छेदातील अस्मितेने भारलेली मते म्हणून वाचनीय आहेत. प्रत्यक्षात तशी कृती करण्याचे आवाहन (गितमोच्या कॅम्पमध्ये नेऊन हजारवेळा वॉटरबोर्डिंग वगैरे) सिरीयसली नसावे अशी आशा (व बर्‍यापैकी खात्री) आहे!

सुहास.. 28/08/2014 - 01:44
who cares !! दोन अर्थ निघतात याचे ऋषी , एक पर्वा कोणाला आणि दुसरा पर्वा करणारा ;) तुझ्या/माझ्या/याच्या/त्याच्या स्युडो असण्याचे असे अनेक अर्थ निघु शकतात ...शेवटी ज्याची त्याची ...... पुरोगामी किंवा अभिजन वर्ग हा मुठभर उच्चजातीतील किंवा उच्चभ्रुंचा अट्टाहास आहे किंवा त्यांची नाटकं आहेत, हि प्रतिमा उभी करणे हा मला देशद्रोह वाटतो >>> आणि ही गोष्ट ’हजम’ झाली नाही. >>> का ब्वा ? अश्या लोकांना स्युडो म्हटल जात नाही हे मान्य ....पण मग रघुनाथराव कर्वेंना ( ज्युनियर कर्वें ) विरोध करणारे कसे हजम झाले, त्यांना तरी कमीत कमी स्युडो म्हणायचे का ? तथाकथित ’नव्या’ विचारांनी कसला डोंबलाचा फायदा होत आहे? स्युडो म्हटले जाते स्वयंघोषित मानवाधिकारवाल्यांना >>> ही तुझी व्याख्या आहे ....हेच मानवधिकार वाले त्या दोन बहीणींना फाशी दिल्यावर फिर्याद द्यायला गेले होते .... म्हटलं ना शेवटी ज्याची त्याची व्याख्या ... मला एकच म्हणायच " गटाराचा " दुर्गंध लांबुनही येतोच ..त्याकरिता गटारात उतरावं लागत नाही , अत्तराचा मात्र पार बोटावर धरून नाकापर्यंत न्यावा लागतो ...चांगुलपण स्युडो मध्ये आहे आणि नॉन स्युडो मध्ये पण...यु कान्ट एग्नोर ईट !! ...असो ...बाकी तुझ्यासारख्या लिबरल ला उदाहरणादाखल इतिहासात शिरावं लागल, ते ही पारंपारिक , शिवाय कारण नसताना कोणाचही नावं घ्याव लागलं, याच आश्चर्य वाटल :)

अर्धवटराव 29/08/2014 - 05:54
पुरोगामित्वाची उगाच भलावण आणि परंपरेच्या नावे कर्कश्य कंठशोक असं काहिसं लेखाचं स्वरुप वाटतय. पुरोगामित्वासारखा भंपक अहंकार आणि आंधळा परंपरावाद यात फार डावं - उजवं करण्यासारखं काहि नहि. माणसाचं कल्याण पुरोगामित्वं अथवा परंपरावादात नसुन प्रकाशगामित्वात आहे. हा प्रकाश परंपरेतुन बॅक लाईट सोर्स प्रमाणे आलेला असो किंवा भविष्याच्या अचुक अंदाज बांधण्याच्या शहाणपणातुन... त्याला सन्मुख होणं हाच एकमेव कल्याणमार्ग आहे. असो.

अविनाशकुलकर्णी 29/08/2014 - 10:00
व्यक्ति विषेश स्युडो असेल तर समजु शकतो..कारण विचारा प्रमाणे वागणे त्याला जमेलच असे नाहि..मात्र संस्था..सरकार असेल तर पंचाईत होते..आपल्या कडे नेमके तेच झाले आहे..मुस्लमानाना न्याय वागणुक हिंदुना वेगळी..मंदीरे सरकारने ताब्यात घेतली पण मशीदी चर्चला हात लावण्याची हिम्मत नाहि.. हिंदुंचा अक्रोश हि प्रतिक्रिया असते..क्रिया न समजावुन घेता त्याना झोडपत रहाणे व विवेकाचे धडे देणे या मुळे स्युडो शब्द पोप्युलर झाला..आता लोकसंख्या १५० कोटीच्या घरात पोहोचत असताना लढे त्रिव्र होत जाणार...

अन्या दातार 29/08/2014 - 15:40
स्युडो, पुरोगामी व प्रतिगामी याची व्याख्या कशी करता यावर पुढे बोलणे उचित ठरेल. तरी तोंडाच्या वाफेला कृतीची जोड दिल्यास परिणाम साधता येतो असे माझे मत आहे. नाहीतर "काशीस जावे नित्य वदावे" हे आहेच. :)

ऋषिकेश 01/09/2014 - 12:13
प्रतिसादकांचे आभार. वेळ मिळाताच एकेकाला उत्तरे देतो. इथे एक गोष्ट जाणवली ती म्हणजे पुरोगाम्यांची भलामण करणे मंडळींना खपत नाहीये. माझा मुद्दा इतकाच आहे की आपल्यामते एखादी व्यक्ती (जसे वरती क्लिंटन यांनी अरुंधती रॉय यांचे उदा दिले आहे. तीच असे नव्हे कोणतीही व्यक्ती) कितीही व काहीही मत मांडत असेल तर त्याचा प्रतिवाद करावा किंवा तितक्याही लायकीची आर्ग्युमेंट वाटली नाही तर सरळ दुर्लक्ष करावे. मात्र, त्या व्यक्तीला मत मांडता येण्यासारखे वातावरण हवेच हवे - जे त्या व्यक्तीवर बोट दाखवून त्यांच्यावग व्यक्तिगत टिपणी केल्याने राखले जाते असे मला वाटत नाही (स्युडोसेक्युलर काय किंवा स्युडोलिबरल काय किंवा तत्सम इतर विषेशण काय हे त्या व्यक्तीला लावलेले असते) दुसरे असे की विचार मांडणार्‍यावर कृती करण्याचा भार टाकणे. कित्येक थोरांनी कृतीसह विचार मांडले जे चांगले आहे, पण प्रत्येक विचार मांडणार्‍याने त्या व्यक्ती इतके थोर व्हावेच हा अट्टाहास का? येनकेनकारणेन नाही जमत कृती करायला म्हणून विचाराला काहीच महत्त्व नाही? इखाद्याने मांडावा विचार तो अनेकांना रुचला / दुसर्‍या एखाद्याला पटला/रुचला व त्याला शक्य असेल तर ती व्यक्ती करेल कृती. निव्वळ साजेशी कृती नाही म्हणून व्यक्तीला स्युडो ठरवत झटकून टाकल्याने त्या व्यक्तीचे नुकसान खचितच नाही, झालेच तर ते आपले आहे कारण ती व्यक्ती पुन्हा मते मांडायला जाईलच असे वातावरण आपण देत नाहियोत. पुन्हा एकदा मत पटले तर विचार करा, नाही पटले तर विरोध करा किंवा दुर्लक्ष करा, मात्र "कोणालाही" (अगदी डाव्या टोकाच्या अरुंधतींपासून ते उजव्या टोकाच्या ओसामापर्यंत) मत मांडण्याचे धैर्य आणि इच्छा जागृत राहिल असे वातावरण आपण ठेवलेच पाहिजे. वर उदा. दिलेल्या टोकाची मंडळी इतकी निर्ढावलेली असतात की तुमच्या स्युडो लेबलांना त्यांना फरक पडत नाही, मात्र ज्यांचे विचार खरंच विचार करण्यासारखे असतात ते मात्र या गदारोळामुळे गप्पच रहाणे पसंत करतात हेच तर दुर्दैव आहे :(

पैसा 01/09/2014 - 14:25
पुरोगामी या शब्दाची नक्की व्याख्या काय? जे स्वतःला पुरोगामी म्हणवतात, त्यांच्यामुळेच समाज पुढे जातो हे नक्की खरेच आहे का? त्याहून बेसिक प्रश्न. समाज पुढे जातो म्हणजे काय? ते कोणी ठरवायचं? जे जे जुने ते नेहमी टाकाऊच असते का? इथे नवीन विचार आणणार्‍याला नेहमी त्रासच दिला जातो, त्याला नावे ठेवली जातात असे एक जनरलायझेशन दिसत आहे. जे सदासर्वकाळ तसे असेलच असे नव्हे. सगळा इतिहास पाहिला तर अतिप्रचंड बदल हळूहळू घडत आलेले दिसतात. ज्याला समाजाला बदलायचे आहे, तो वेळप्रसंगी माघार घेऊन किंवा वरकरणी आपण इतर ९९ लोकांचे ऐकतो आहोत असे दाखवून जास्तीत जास्त लोकांना बरोबर कसे घेता येईल याचा विचार करतो. आमच्यासारखे काही लोक समाजाला बदलणे हे महाकर्मकठीण आहे, आपण स्वतःपुरता विचार करावा असे म्हणतात. असे लोक कोणत्या क्याटेगरीत बसतात? बरे एखादा माणूस एका बाबतीत पुरोगामी आणि एका बाबतीत प्रतिगामी असू शकतो. तिथे दर वेळी काळेपांढरे वेगळे करता येईल असे नव्हे. सहसा लोक बदल फार सावधपणे स्वीकारतात. आहे ती स्थिती बदलायची फार कमी लोकांची तयारी असते. साध मांजर किंवा कुत्रे सुद्धा जागेवरून उठवलं तर गुरगुरतं. मग माणूस तर थोडा तरी विरोध करणारच! त्या विरोधाचे रूपांतर स्वीकारात कसे करावे याचा या विचार जो समाजाला बदलू पहातो त्याने केला पाहिजे. विरोधाला पुन्हा विरोध केला, त्यांना शिव्याशाप दिले तर ज्या सामान्यांचा समाज बनलेला आहे ते "मर तिकडे!" म्हणणारच. ही अगदी सर्वसामान्य प्रवृती आहे.

ऋषिकेश 01/09/2014 - 14:41
बरे एखादा माणूस एका बाबतीत पुरोगामी आणि एका बाबतीत प्रतिगामी असू शकतो. तिथे दर वेळी काळेपांढरे वेगळे करता येईल असे नव्हे.
अतिशय म्हणजे अतिशयच सहमत आहे. नेमक्या याच कारणासाठी व्यक्तीवर हा काय स्युडोयंव, हा काय विचारजंत, हा काय अमुक असे शिक्के न मारता मत ग्राह्य ठरवावे. ती व्यक्ती एरवी जी कृती करते ती योग्य की अयोग्य आहे याचा प्रभाव मत जोखताना करू नये. त्या व्यक्तीच्या वागण्यात विरोधाभास असेल तर तो दाखवून द्यावा, त्यावर गरज असल्यास टिका करावी मात्र त्या व्यक्तीस साईट ऑफ केल्याने त्या व्यक्तीशी संवादाचा मार्ग बंद होतो. अशी व्यक्तीगत हेटाळणी करून वेगवेगळे विचार व्यक्त करणार्‍यांशी संवादाचे मार्ग बुजवण्याने समाजाचा फायदा होत नाही हे तुम्हाला मान्य असेलच!

बॅटमॅन 01/09/2014 - 16:42
त्या व्यक्तीच्या वागण्यात विरोधाभास असेल तर तो दाखवून द्यावा, त्यावर गरज असल्यास टिका करावी मात्र त्या व्यक्तीस साईट ऑफ केल्याने त्या व्यक्तीशी संवादाचा मार्ग बंद होतो. अशी व्यक्तीगत हेटाळणी करून वेगवेगळे विचार व्यक्त करणार्‍यांशी संवादाचे मार्ग बुजवण्याने समाजाचा फायदा होत नाही हे तुम्हाला मान्य असेलच!
विरोधाभासावर टीका केली की व्यक्तिगत व्यक्तिगत म्हणत क्यँव क्यँव करत चर्चा बंद करणारेही हेच लोक असतात. अशा लोकांचे तोंड बंद करण्यात समाजाचा प्रचंड फायदा आहे.

प्रसाद१९७१ 01/09/2014 - 16:33
(जसे वरती क्लिंटन यांनी अरुंधती रॉय यांचे उदा दिले आहे. तीच असे नव्हे कोणतीही व्यक्ती) कितीही व काहीही मत मांडत असेल तर त्याचा प्रतिवाद करावा किंवा तितक्याही लायकीची आर्ग्युमेंट वाटली नाही तर सरळ दुर्लक्ष करावे. >>>>>> दुर्लक्ष करावे हे बरोबरच आहे, पण तुम्ही हे ही लक्षात घेतले पाहीजे की ह्या अश्या ( अरुंधतीं, अनंतमुर्ती वगैरे ) थोथांड पुरोगामी आणि प्रत्येक चांगल्या गोष्टीच्या आड येणार्‍या लोकांचा मिडीया वर ताबा असतो. ही मंडळी प्रचंड vocal असतात आणि सगळीकडे छापुन आणतात आणि दिसतात. त्यामुळे समाजाचे मतही त्यांच्या सारखे आहे असे वाटायला लागते. सरदेसाई आणि कंपू ने जसे गुजरात दंगली बद्दल वाट्टेल तसे वार्तांकन केले पण कधी तोंड उघडुन गोध्र्याच्या रेल्वे जाळण्याबद्दल काही बोलले नाहीत. एक मुलगी अतिरेक्याबरोबर फिरते आणि एन्काउंटर मधे मारली जाते तर ती अतिरेक्याबरोबर काय करत होती हे बोलत नाहीत पण सारखी मारली गेली मारली गेली म्ह्णुन बोंबलत असतात. ह्यांचे फंडीग सगळे मध्यपूर्वेतुन होत असते ( Via Europe, US )

प्रसाद१९७१ 01/09/2014 - 16:36
मत मांडण्याचे धैर्य आणि इच्छा जागृत राहिल असे वातावरण आपण ठेवलेच पाहिजे. >>>>> टीव्हीवर चर्चा पहा. ही चोर लोक दुसर्‍या कोणाला बोलून तरी देतात का ते? नुस्ते भुंकत असतात. ह्या पुरोगाम्यांना मत स्वातंत्र्य पाहीजे म्हणजे जर ते मत "त्यांचे" असेल तर चालेल नाहीतर आवाज बंद.

बॅटमॅन 01/09/2014 - 12:45
त्या व्यक्तीच्या विचारांचा प्रतिवाद हा विचारांनी करण्याची धमक नसलेले विचारषंढ लोक मग त्या व्यक्तीलाच झाडून टाकायला हा 'स्युडोमार्ग' अवलंबतात.
आचारषंढ असण्यापेक्षा विचारषंढ असलेले कधीही बरे!!

ऋषिकेश 01/09/2014 - 14:11
प्रत्येक विचाराला कृतीची जोड हवी तरच तो विचार ग्राह्य समजणारे, स्वतः मात्र कित्येक विषयांवर त्या त्या क्षेत्रात अजिबात कृतीची जोड नसताना आपापली मते देत असतात / विचार मांडत असताना दिसतात हा विरोधाभास त्यांना जाणवतो का? मात्र हा विरोधाभास असूनही, माझ्या मते त्यांचे त्या त्या क्षेत्रात कृती न करता निव्वळ विचार व्यक्त करणे बरोबरच आहे, नव्हे त्यासाठीच पोषक वातावरण हवे. दारूड्याने दिलेले दारुबंदीवरील विचार तो केवळ दारुडा आहे म्हणून ऐकूनच न घेता स्वतःचे नुकसान मी का करून घ्यावे? त्याला स्वतःला नसेल जमत प्रमाणाबाहेर दारू पिणे थांबवणे पण म्हणून प्रमाणाबाहेर दारू पिणे वाईट हे मत मी का अग्राह्य ठरवावे?

बॅटमॅन 01/09/2014 - 16:20
प्रत्येक विचाराला कृतीची जोड हवी तरच तो विचार ग्राह्य समजणारे, स्वतः मात्र कित्येक विषयांवर त्या त्या क्षेत्रात अजिबात कृतीची जोड नसताना आपापली मते देत असतात / विचार मांडत असताना दिसतात हा विरोधाभास त्यांना जाणवतो का?
"समाजात यँव पायजे नि त्यँव पायजे" छाप विचारांना हे विशेषेकरून लागू आहे इतके सांगतो. बाकी चालू द्यावे.

अन्या दातार 01/09/2014 - 15:05
इथे एक गोष्ट जाणवली ती म्हणजे पुरोगाम्यांची भलामण करणे मंडळींना खपत नाहीये.
तुमच्या 'विचारांना विरोध करणारे ते प्रतिगामी का? का अश्या प्रतिगाम्यांना (पुरोगाम्यांना विरोध करणारे ते प्रतिगामी या अर्थाने) 'त्यांचे विचार' मांडायची मुभा नाही? वर पैसातै म्हणतात त्याप्रमाणे नवीन विचारांना विरोध हा होणारच. बदल हा हळूहळू असावा. १०० जणांमध्ये एकाने नवा विचार मांडला तर ९९ लोक विरोध करणार हे ओघानेच आले. या ९९ लोकांपुढे तुमचे मत मांडायची क्षमता 'फक्त विचारांपेक्षा' कृतीतून जास्त येते हेच मत इथे प्रतिसाद देणार्‍या लोकांचे असावे असा अंदाज आहे. जर विचारांची प्रॅक्टीकॅलिटी लोकांपर्यंत पोहचली नाही, तर लोकांनी बदल का स्वीकारावा? अन ही प्रॅक्टिकॅलिटी आचारातून प्रतीत होणार नाही असं धागाकर्त्यास वाटते का?

ऋषिकेश 01/09/2014 - 15:17
तुमच्या 'विचारांना विरोध करणारे ते प्रतिगामी का? का अश्या प्रतिगाम्यांना (पुरोगाम्यांना विरोध करणारे ते प्रतिगामी या अर्थाने) 'त्यांचे विचार' मांडायची मुभा नाही?
अं? असा अर्थ होतोय त्या विधानाचा? माझ्या मते असा अर्थ होत नाही. असो.
वर पैसातै म्हणतात त्याप्रमाणे नवीन विचारांना विरोध हा होणारच. बदल हा हळूहळू असावा. १०० जणांमध्ये एकाने नवा विचार मांडला तर ९९ लोक विरोध करणार हे ओघानेच आले.
विचारांना विरोध करू नये असे कसे म्हणेन? कुठे म्हटले आहे? उलट विचारांचाच विरोध करावा व्यक्तीचा नाही हेच तर सांगतोय
या ९९ लोकांपुढे तुमचे मत मांडायची क्षमता 'फक्त विचारांपेक्षा' कृतीतून जास्त येते हेच मत इथे प्रतिसाद देणार्‍या लोकांचे असावे असा अंदाज आहे.
माझेही तेच मत आहे. कृतीची जोड असल्यास विचार अधिक जलद व अधिक जणांपर्यंत पोचतो. पण येनकेनकारणाने कृती करणे विचार मांडणार्‍याला शक्य नसेल तरीही तो विचार टाकाऊ होत नाही.

बॅटमॅन 01/09/2014 - 16:21
अन्याच्या प्रतिसादातील
जर विचारांची प्रॅक्टीकॅलिटी लोकांपर्यंत पोहचली नाही, तर लोकांनी बदल का स्वीकारावा? अन ही प्रॅक्टिकॅलिटी आचारातून प्रतीत होणार नाही असं धागाकर्त्यास वाटते का?
अधोरेखित भागाला बगल दिल्याची नोंद घेतल्या गेली आहे.

ऋषिकेश 01/09/2014 - 16:43
त्याचे उत्तर वेगळे दिलेले नाही. पण ते स्वयंस्पष्ट नाही काय? असो. माझी मते: प्रॅक्टिकॅलिटी नाही पोचली तर लोकांनी बदल स्वीकारू नये / तरीही स्वीकारावे हा लोकांचा प्रश्न. पण म्हणून बदल सुचवणार्‍याला राईट ऑफ का करावे? त्याला मत मांडू द्यावे, त्यावर चर्चा व्हावी, त्यातून त्या व्यक्तीला नाही पण अन्य कोणाला योग्यता पटली तर तो कृती करेलही किंवा नाहीही, तो मुद्दाच असणे योग्य नाही.
ही प्रॅक्टिकॅलिटी आचारातून प्रतीत होणार नाही असं धागाकर्त्यास वाटते का?
होईलही किंवा होणारही नाही. विचार प्रॅक्टिकल नाही ही विचारावरील टिका असल्यास ती योग्यच आहे. मात्र "एखादी व्यक्ती इप्रॅक्टिकलच आहे तिचे काय ऐकायचे?" असा मोड मात्र गैर आहे!

बॅटमॅन 01/09/2014 - 16:45
म्हणजे आचारविचारांत जराही सुसंगती नसलेल्याला मत मांडण्याचा अधिकार आहे, अन बाकीच्यांना मात्र त्याला राईट ऑफ करण्याचा अधिकार नाही? ही कसली हुकूमशाही आहे?

कवितानागेश 01/09/2014 - 16:52
येनकेनकारणाने कृती करणे विचार मांडणार्‍याला शक्य नसेल तरीही तो विचार टाकाऊ होत नाही. >> तसंच येनकेन्प्रकारेण विचार 'ऐकणार्‍यालाही' कृती शक्य नसेल तर तर तो प्रतिगामि/ भित्रा/ परंपरावादी ठरु नये! ;) विचार मांडणार्‍यानी सहानुभूतीपुर्वक विचार केला तर 'क्रुतीयोग्य' मधला मार्ग तो काढू शकतो. स्वतःसाठी आणि इतरांसाठीही....

ऋषिकेश 01/09/2014 - 16:56
तुम्ही मजेत म्हटले असेल (डोळा मारल्याची स्मायलीमुळे वाटले) पण मी याच्याशी सहमत आहे. एखादी कृती व/वा विचार प्रतिगामि/ भित्रा/ परंपरावादी असु शकतो, मात्र निव्वळ त्यामुळे त्या व्यक्तीवर तो शिक्का मारू नये!

बॅटमॅन 01/09/2014 - 16:42
पुरोगाम्यांचे नुस्ते विचार समाजाने नुस्तेच ऐकून सोडून दिले तर चालेल का? समाजाकडून नक्की कसली अपेक्षा आहे? आचाराची अपेक्षा आहे का? जर असेल तर आचाराचा थोडाही इन्पुट नस्ताना 'एक्स निहिलो' आचार समाजाने उत्पन्न करावा ही अपेक्षा पर्पेच्युअल मोषन मषीन इतकीच हास्यास्पद आहे. हां आता समाजाकडून आचाराची जराही अपेक्षा नसेल तर ठीकच आहे. शेवटी नळी फुंकिली सोनारे, इकडून तिकडे गेले वारे! अनेक मतप्रवाह असेच आले आणि गेले. हेही दिवस जातील! आपल्या हस्तिदंती मनोर्‍यांतून जन्तेकडे तुच्छतेने पाहण्याशिवाय अन्य काही करू न शकणारे स्वनामधन्य इन्ब्रीडिंग स्वयंघोषित विचारवंत नामशेष होतीलच - अन तेही स्वतःच्या कर्माने! तेव्हा चाल्लंय चालूद्या. खुद के मौत का अट्टाहास अगर किसीको करना है तो हम आडे नही आयेंगे. शेवटी वो तो उनका हक है!

ऋषिकेश 01/09/2014 - 16:51
मत मांडताच समाजाने आचरण करावे असा अट्टाअहास का? मत योग्यच असेल कशावरून? त्यात भयंकर तृटि असु शकतात, विचार प्रत्यक्षात आणण्यात काही बाधा असु शकतात. कोणीही म्हणजे अगदी कोणीही मत मांडले म्हणजे लगेच समाजाने तसे आचरण करावे अशी अपेक्षा का धरावी? समाजाकडून मत मांडू देण्याची आणि त्या मतावर चर्चा करत गरज वाटल्यास/पटल्यास आपल्या कृतीत आवश्यक ते बदल करण्या/न करण्याची अपेक्षा आहे. त्या व्यक्तीला राईट ऑफ केल्याने समाज ही संधी गमावतो!

बॅटमॅन 01/09/2014 - 16:54
मत मांडताच समाजाने आचरण करावे असा अट्टाअहास का? मत योग्यच असेल कशावरून? त्यात भयंकर तृटि असु शकतात, विचार प्रत्यक्षात आणण्यात काही बाधा असु शकतात. कोणीही म्हणजे अगदी कोणीही मत मांडले म्हणजे लगेच समाजाने तसे आचरण करावे अशी अपेक्षा का धरावी?
धन्यवाद, मग कायच प्रॉब्लेम नाय. सोताची कबर सोताच खणून ठेवलेली आहे. :) बाकी, पायजे ते बडबडायचा हक्क व्यक्तीला पायजे असेल तर त्याला राईट ऑफ करायचा हक्क समाजालाही पायजेच!

ऋषिकेश 01/09/2014 - 16:57
समाजाला त्या मताला राईट ऑफ करायाचा हक्क हवाच याच्याशी सहमती आहेच, मात्र त्या व्यक्तीला नव्हे!

बॅटमॅन 01/09/2014 - 17:01
मतच नव्हे, तर व्यक्तीलाही राईट ऑफ करायचा हक्क हवा. तसा हक्क मिळाल्याने तोटा होतो हे नुस्ते अर्ग्युमेंट म्हणून ठीक आहे, पण प्रॅक्टिकल नाही. हां आता युटोपिया कसा पायजे याबद्दलचे हे चिंतन असेल तर ठीके, नपेक्षा नाही.

वॉल्टर व्हाईट 02/09/2014 - 05:23
व्यक्तीला राईट ऑफ करण्याचा हक्क असायला हवा, हे पटते. असे नसते तर, उदा. ब्रिगेडोत्पन्न नेते त्यांच्या विषारी विचारांना असेच पसरवत राहतील. किंबहुना समाज आपोआपच अश्या राईटॉफोग्य व्यक्तींना बाजुला सरकवतो. हे उदाहरण चपखल नाही कारण ब्रिगेडी नेते हे काही पुरोगामी नाहीत हे मान्य.

कवितानागेश 01/09/2014 - 17:06
पण तथाकथित नवीन विचार मांडणारे बहुसंख्य लोक हे समाजाला मूर्खच (किंवा अज्ञानी/ भोळे/ बिचारे/ प्रवाहपतित/भित्रे वगरै...) समजत असतात. मग त्यांच्यात आणि समाजात चर्चा कशी काय होणार? मग चर्चा करण्या ऐवजी बहुसंख्य समाज अशा 'विचारी' व्यक्तीलाच टाळतो. त्यात सगळ्यांचेच नुकसान होतं. लोकांशी त्यांच्याच परीभाषेत बोलल्याशिवाय संवाद साधता येत नसतो.

कवितानागेश 01/09/2014 - 17:12
असा निराश होउ नकोस ब्याट्या... हिम्मत ठेव. आपण लिबरलांमध्ये कधी ना कधीतरी जागृती आणूच शकतो. ;)

बॅटमॅन 01/09/2014 - 17:14
ओक्के मौतै..तुम्ही म्हणता म्हणून. नायतर यांना गुळाची चव काय म्हणत सगळा गूळ आम्हीच फस्त करणार होतो ;)

प्यारे१ 01/09/2014 - 17:08
व्यक्ती, व्यक्तीमत्व, वक्तृत्व, वक्तव्य ह्यांमध्ये आपल्याला हीतकर असेल ते वक्तव्यच. बाकी कशाचा उहापोह करुन फारसं काही मिळायचं नाही. अर्थातच वक्तव्यामागं व्यक्तीचं व्यक्तीमत्व संवादीपणं उभं रहात असेल तर ते 'बोलकं चित्र' हजारो शब्दांचं काम करुन जातंच. लई वैचारिक झालं प्यारे ;)

कवितानागेश 01/09/2014 - 17:15
लै प्रगल्भ होत चाललाय हा प्यारे.... पण वर तुला नक्की 'हितकर' म्हणायचय की 'सोयीस्कर' म्हणायचय ते कळलं नाही.

कवितानागेश 01/09/2014 - 17:45
सुरुवात अशी आहे, "बोले तैसा चाले त्याची वंदावी पाऊले?" माय फुट! मी कसाही वागेन नी काहिहि बोलेन! शिवाय माझी पावले कोणी वंदावी अशी माझी इच्छाच कुठाय? आणि असली तरीही हा नियम मी का म्हणून मानावा? आणि तसंही मी अगदी बोलल्याप्रमाणे वागल्यावरही माझी पावले वंदतीलच लोकं याचीही खात्री नाहिच्चे!> हे मराठीतच आहे. आणि चर्चा त्याबद्दलच आहे. मांडलेल्या विचारांप्रमाणे वागावं की नाही, वागता येतं की नाही, स्वतःला जमलं नाही तरीही इतरांना ढकलता येतं का इ. इ.

एस 01/09/2014 - 19:41
ज्यांना विचारच करू दिला जात नाही त्यांचं काय? विचार आणि कृतीचा परस्परसंबंध असतोच असे कित्येकदा नसते. किंबहुना अविचारे कृती करण्याची आणि ह्याच वेडेपणाला महाजनपंथ मानून चालण्याची सध्या जी जबरदस्त लाट आली आहे तिचं सर्वात मोठं वैशिष्ट्य कदाचित हेच असावं की अशी लाट लोकांना विचार करण्याची संधीच देत नाही. विचार मांडणे ही तर धारिष्ट्याची बाब झाली.

डॉ सुहास म्हात्रे 01/09/2014 - 19:59
विचारांचा अभाव म्हणजे अंतिम मुक्तीच साधली की हो या लोकांनी ! त्यांचं आपण मर्त्य मानव काय करू शकणार ?! :) ---(विचार न करता बोलण्याचे स्किल मिळवण्याच्या खटपटीत आजपर्यंत सतत अयशस्वी झालेला) इए

विलासराव 01/09/2014 - 19:16
खालील संवाद वाचुन मला मी पुरोगामी/स्युडो/प्रतीगामी/किंवा अजुन काही आहे का? हेच मला जाणुन घ्यायचय. बाकी जग बदलवुन टा़कणारा अजुन जन्माला यायचाय असे आमचे मत. ज्याने त्याने आपले आपल्यापुरते जग बदलावे. कोणीही विदा मागु नये.नसेलच तर कुठुन देउ? मी विपश्यना का करावी याचे (Score: 1) विलासराव पुण्य: 2 मी विपश्यना का करावी याचे उत्तर मला कळले नाही. तुम्ही प्रतिसाद दिलाय त्याबद्द्ल धन्यवाद. त्यात एकही दोष मला तरी दिसत नाही त्यात. प्रत्येक मताशी सहमत.अभ्यास करुन दिलाय यात वाद नाही. खरच मी माझा प्रतिसाद पुन्हा वाचला.माझा आनी अने़कांचा अनुभव आहे असाच त्यातुन अर्थ निघतो आहे. हा माझा दोष. माझा आनी अने़कांचा (पुर्ण जगाचा का असेना) अनुभव आहे म्हनुन कोनीही (एकाही मनुष्याने) विपश्यना का करावी हा अगदी रास्त प्रश्न आहे. मनुष्यप्राण्यात राग,लोभ,काम, क्रोध. मद,मत्सर्,मोह, माया (षढरिपु)असतात. ते कसे उत्पन्न होतात, मनुष्यप्राण्याला प्रभावीत करतात आनी त्याचा त्याला त्रास होतो रोजचे जीवन जगताना. हे सर्व कसे होते याचा कार्यकारणभाव जानुन घेउन त्यापासुन आपल्याला होणार्या त्रासापासुन(दु:ख्खापासुन) सुटका करुन घेणे यासाठी विपश्यना विद्या शिकावी लागते. हे विपश्यना का करावी याचे उत्तर आहे. मी विपश्यना का करावी याचेही हेच उत्तर आहे पण ते त्या व्यक्तीला पटल्यास. जो कोणी राग,लोभ,काम, क्रोध. मद,मत्सर्,मोह, माया (षढरिपु) यांनी प्रभावीत होउन त्रासात (दु:खात) पडत नाही त्यांच्यासाठी विपश्यनेची गरजच नाही. साध्य साध्य झालेल्या व्यक्तिसाठी साधनेची गरज(प्रयोजनच) नाही. मनुष्यप्राण्यात राग,लोभ,काम, क्रोध. मद,मत्सर्,मोह, माया (षढरिपु)असतात. ते कसे उत्पन्न होतात, मनुष्यप्राण्याला प्रभावीत करतात आनी त्याचा त्याला त्रास होतो रोजचे जीवन जगताना. हे ज्याचे त्याने ठरवावे लागते. हेच नेमके काचे (कुणाच्याही) उत्तर आहे. त्रासात पडल्याने जो(महत्वाचा असा काळ्/वेळ) वेळ वाया जातो त्यामुळे. त्यासंदर्भातील हे तुमचे वाक्यः आयुष्यात काय फायदा होईल आणि जर फायदा होत असेल तर माझ्या घालवलेल्या वेळेपेक्षा/कष्टापेक्षा अधिक फायद्याचा आहे का? हा माझ्यासाठी तरी खरा कळीचा मुद्दा आहे. हे एक महत्वाचे कारण झाले. जीवन कसे जगावे हे ही त्यामुळे आपल्याला कळते. घाईने मत बनवु नका की जीवन कसे जगावे दुसर्याकडुन शिकण्याची काय गरज? मी लिहीतोय त्यावर. लवकरच टाकतो मुळ लेखात तेही साधनेचे प्रमुख अंग आहे. त्याशिवाय विपश्यना करुच शकत नाही. प्रतिक्रिया देण्यासाठी लॉगिन करा किंवा सदस्यनोंदणी करा. Mon, 18/08/2014 - 00:15 | जो कोणी राग,लोभ,काम, क्रोध. (Score: 1) ऋषिकेश पुण्य: 2 जो कोणी राग,लोभ,काम, क्रोध. मद,मत्सर्,मोह, माया (षढरिपु) यांनी प्रभावीत होउन त्रासात (दु:खात) पडत नाही त्यांच्यासाठी विपश्यनेची गरजच नाही. साध्य साध्य झालेल्या व्यक्तिसाठी साधनेची गरज(प्रयोजनच) नाही. आभार्! एकूण चर्चा रोचक आहे. मुळात मला या षड्रीपुंचा त्याग करायचाच नाहिये, कारण या गोष्टींचा जो काही कमी-अधिक प्रमाणातील मिलाफ आहे तो मी आहे. याच्या पल्याड गेलो तर मी मीच उरणार नाही. सध्याचा मी जसा आहे तसा मला प्यारा आहे. त्यामुळे जे काही सुख-दु:ख वाट्याला येते तो ही आयुष्याचा भागच आहे. ते टाळायचे कशाला? असो. जर हे विपश्यना करायचे कारण असेल तर मलाही विपश्यनेची गरज नाही असे सहज म्हणता यावे. प्रतिक्रिया देण्यासाठी लॉगिन करा किंवा सदस्यनोंदणी करा. - ऋ ------- कल्पनेतल्या धूपदीपांनी जिथे देव खूष होतो तिथे कल्पनेतल्या सज्जनपणाने माणसाने तृप्त राहायला काय हरकत आहे? -- पु.ल. Mon, 18/08/2014 - 00:28 | आभार्! एकूण चर्चा रोचक (Score: 1) विलासराव पुण्य: 2 आभार्! एकूण चर्चा रोचक आहे. मुळात मला या षड्रीपुंचा त्याग करायचाच नाहिये, कारण या गोष्टींचा जो काही कमी-अधिक प्रमाणातील मिलाफ आहे तो मी आहे. याच्या पल्याड गेलो तर मी मीच उरणार नाही. सध्याचा मी जसा आहे तसा मला प्यारा आहे. हेच अध्यात्माचं सार आहे. हीच ती मुक्ती मी पासुन.अर्थातच निर्णय ज्याचा त्याने घ्ययचाय. हे वरती नमुद केलेलच आहे. त्यामुळे जे काही सुख-दु:ख वाट्याला येते तो ही आयुष्याचा भागच आहे. ते टाळायचे कशाला? असो. जर हे विपश्यना करायचे कारण असेल तर मलाही विपश्यनेची गरज नाही असे सहज म्हणता यावे. तुमचा निर्णय योग्यच आहे .

कवितानागेश 01/09/2014 - 20:20
ज्यांचे लोक ऐकतात, ज्यांना मान आहे, ज्यांच्याबद्दल विश्वास आहे अशा सामाजिक क्रांती घडवणार्‍या विचारवंतांचे उअदाहरण घ्यायचं झालं तर एक ठळक नाव डोळ्यासमोर येतं ते ज्ञानोबा माउलीचं. त्यांना 'माउली' म्हणावं, इतका विश्वास जन्सामान्यांना त्यांच्याबद्दल वाततो. कारण त्यांची वृत्ती आणि त्यांची भाषा. त्यांनी कुठेही आता मी तुम्हा यडपटांना जरा शहाणपणा शिकवतो, असा आविर्भाव आणला नाही. अर्थातच तो तसा कधीच नव्हता, म्हणूनच आला नाही. ते श्रोत्यांना उद्द्येशून जे लिहितात ते फार गोड आणि लाघवी आर्जव आहे. तसच त्यांना जे काही सांगायचंय त्या संपूर्ण विवेचनात 'मला आत्यंतिक आनंदाचा ठेवा मिळाला आहे, आणि तो मला सर्वांसोबत वाटून घ्यायचा आहे' हाच भाव सतत आहे. जेंव्हा हा असा 'शेअरिंग' चा भाव असतो, तेंव्हाच समोरची व्यक्ती/ समाज लक्ष देउन , निदान समोरचा माणूस काय सांगतोय ते ऐकतो. त्यावर विचार करतो. अर्थात, हा सोज्वळ भाव खरोखरच मनात असल्याशिवाय शब्दात उतरु शकणार नाही. शिवाय त्यांना जे काही सांगायचं होतं ते त्यांनी अत्यंत सोप्या, मधुर आणि जनसामान्यांच्या भाषेत सांगितलं. त्यामुळे ते विचार समजणं सोपं गेलं. (डिसक्लेमरः ज्ञानेश्वर क्रान्तिकारक नव्हते, असा कुणाचा समज असल्यास त्तो त्यांचा त्यांनी निस्तरावा..) समाजात बदल घडवू शकणार्‍या व्यक्तीचं दुसरे उदाहरण म्हणजे बाबा आमटे. त्यांनी सरळ कृतीनीच सुरुवात केली. जर ते फक्त ' कुष्ठरोग बरा होउ शकतो होऽऽऽऽ' असं सांगत, प्रेझेन्टेशन्स देत फिरले असते, तर काहीही झालं नसतं. पण त्यांच्या कृतीशीलतेमुळेच आज त्यांच्याबद्दल प्रत्येकाच्याच मनात अत्यंत आदर आहे. बाबा स्वतःदेखिल कृती न करण्याची अनेक कारणं देउ शकले असते... पण त्यांच्यातली समाज बदलण्याची खरी तळमळ हेच त्यांचे बळ ठरली. यावरुन तरी स्पष्ट दिसतं की शेवटी कृतीच महत्त्वाची. (वरचाच डिस्क्लेमर पुन्हा. )

डॉ सुहास म्हात्रे 01/09/2014 - 23:48
ज्याला काही बदल हवे आहेत त्याच्यामध्ये : अ) बदलांसंबंधीचे विचार व्यक्त करण्याचा धीटपणा असला तर तो ते बोलून अथवा लिहून सांगेल आ) ते बदल प्रत्यक्षात आणण्याची धमक असली तर तो त्यासाठी आवश्यक कृती करेल... कृती कशी अथवा किती करेल हे त्याच्या लोकांना समजावून सांगण्याच्या हुशारीवर आणि पद्धतीवर अवलंबून असेल आणि त्या बदलांचे लक्ष असलेल्या लोकांना ते बदल मान्य होणार की नाही आणि मान्य झालेच तर किती प्रमाणात ते लोकांच्या आचरणात येतील हे खालील खालील गोष्टींवर अवलंबून असेल : अ) नवीन बदलांमुळे ज्यांचे हितसंबंध दुखावले जातील अश्या विरोधकांची ताकद, हुशारी आणि त्यांची विरोधाची पद्धती आ) समाजातली त्या वेळेची परिस्थिती... विशेषतः बदलांचे लक्ष असलेल्या लोकांमध्ये तो बदल स्वीकारण्याचा इच्छेची तीव्रता महत्त्वाचे : या जगामध्ये बदल हीच एकुलती एक स्थिर गोष्ट आहे... आणि त्याबरोबर बदलाच्या क्रियेला विरोध ही प्रतिक्रिया होतेच होते. वर सांगितलेल्या दोन प्रतिस्पर्धी लोकांमध्ये जगाच्या सुरुवातीपासून रस्सीखेच चालू आहे आणि ती जगाच्या अंतापर्यंत अशीच चालू राहणार आहे. जेव्हा ज्याचे पारडे वरचढ होईल (जेव्हा लोकांना बदल अनुसरणे न अनुसरण्यापेक्षा जास्त सोयीचे वाटेल) तेव्हा तो जिंकेल. लक्षात ठेवण्याजोग्या काही मुख्य गोष्टी : १. सर्वमान्यपणे लेखी नियम असलेल्या आणि ते पाळले जात असणार्‍या खेळातले नियम मोडले गेल्यास योग्य त्या अधिकार्‍याकडे दाद मागता येते. पण जीवनांत / परिस्थितीत बदल घडवायचा असल्यास असे शक्य नसते. कारण तेथे तर असलेले नियम बदलून नवीन नियम अस्तित्वात आणण्यासाठीचा संघर्ष सुरू करायचा असतो... त्यामुळे अश्या परिस्थितीत वर सांगितलेले रस्सीखेचीचे नियम लागू होतात. २. प्रत्येकाने आपला संघर्ष आपण स्वत: करायचा असतो. नवीन बदलांमुळे होणारे फायदे ज्यांना अजून नीट समजले नाहीत किंवा बदलांमुळे ज्यांचे हितसंबंध दुखावले जाणार आहेत त्यांच्याकडून सहकार्याची अपेक्षा करणे फारसे हुशारीचे नाही. किंबहुना या दोन्ही विरोधी गटांच्या बरोबर रस्सीखेच करून त्यात वरचढ होण्याची इच्छा किंवा ताकद असल्याशिवाय कोणत्याही बदलांचे दिवस येत नाहीत... मग ते बदल कितीही क्रांतीकारी असले तरी. ३. दुसर्‍याचे विचार नीट समजवून घेण्याबद्दल किती अपेक्षा करावी हे स्थल-काल-व्यक्तीसापेक्ष असते. एका देशात सर्वमान्यतेने वर्जित असलेली गोष्ट दुसर्‍या देशात "चलता है" असू शकते. ४. तेव्हा बदल अपेक्षित असेल आणि धमक असेल तर बदलाच्या दिशेने योग्य कारवाई सुरू करणेच योग्य... फक्त तक्रार करणे केवळ अरण्यरुदन ठरेल. ५. काही थोडे लोक आपल्या मनाप्रमाणे परिस्थितीत बदल घडवून आणतात, इतर लोक परिस्थितीनुसार स्वत:त बदल घडवून आणतात... आणि या दुसर्‍या गटातील बहुतेक लोकांना सद्य व्यवस्थेबद्दल कळत-नकळत तक्रार करण्यामध्ये खूप मजा वाटते असे दिसते !

ऋषिकेश 02/09/2014 - 12:25
सारांशात्मक प्रतिसाद आवडला. आभार!
प्रत्येकाने आपला संघर्ष आपण स्वत: करायचा असतो. नवीन बदलांमुळे होणारे फायदे ज्यांना अजून नीट समजले नाहीत किंवा बदलांमुळे ज्यांचे हितसंबंध दुखावले जाणार आहेत त्यांच्याकडून सहकार्याची अपेक्षा करणे फारसे हुशारीचे नाही. किंबहुना या दोन्ही विरोधी गटांच्या बरोबर रस्सीखेच करून त्यात वरचढ होण्याची इच्छा किंवा ताकद असल्याशिवाय कोणत्याही बदलांचे दिवस येत नाहीत... मग ते बदल कितीही क्रांतीकारी असले तरी.
हे पटले!

अवतार 05/09/2014 - 01:11
की परिवर्तनाची गरज कोणाला वाटते? आणि परिवर्तनाची दिशा समाजातील कोणता वर्ग ठरवतो? सामाजिक परिवर्तन हा लोकशाहीचा गाभा आहे. त्याकडे सोयीस्करपणे दुर्लक्ष करून बहुसंख्य समाजाचे लक्ष केवळ सत्ता प्राप्ती हेच असते. प्रत्येक सामाजिक गटाला "आपला माणूस" सत्तेवर आलेला पहायचा असतो. कारण "इतर सगळे" परके आहेत ही जाणीव कळत नकळत रुजत असते. ही जिथे परिस्थिती आहे तिथे कसली बोडक्याची वैचारिक सहिष्णुता असणार? दर पाच वर्षांनी निव्वळ सरकार बदलणे म्हणजे दारूच्या बाटलीवरचे लेबल बदलण्यासारखे आहे. निव्वळ लेबल बदलून दारूचे गंगाजळ होत नाही. त्यासाठी मुळात बाटलीतली दारू बदलून गंगाजळ भरण्याची मानसिकता निर्माण व्हावी लागते. लोकशाहीचे गोडवे गाणाऱ्या व्यवस्थेत देखील जनतेला झुंडशाही महत्वाची वाटत असेल तर कर्ते सुधारक आणि इतर पुरोगामी विचारवंत ह्यांच्या कार्याने समाजात खरोखरच किती परिवर्तन / प्रबोधन घडवून आणले हा संशोधनाचा विषय ठरावा. थोडक्यात म्हणजे नेतृत्व किती पुरोगामी / प्रतिगामी आहे याने जनतेला *ट्याचा फरक पडत नाही. त्यांच्या विचारांची / कार्याची उपयुक्तता काय आहे या निकषावरच त्यांची महानता ठरवली जाते. जोपर्यंत त्यांना स्वत:च्या तात्कालिक लाभासाठी वापरून घेणे शक्य असेल तोपर्यंतच त्यांच्या जयंत्या, पुण्यतिथ्या साजऱ्या होतात. स्वत:च्या अस्तित्वाची लाज वाटल्याखेरीज मूलभूत परिवर्तन घडणे शक्य नसते. आपल्या विचारांचे आणि कृत्यांचे प्रत्यक्ष / अप्रत्यक्ष समर्थन करण्याचे कोणतेच पर्याय ज्यावेळी समाजाच्या मानसिकतेत उरणार नाहीत, त्याचवेळी बदल स्वीकारण्याची मानसिकता तयार होऊ शकेल.

कवितानागेश 05/09/2014 - 07:06
परिवर्तनाची गरज कोणाला वाटते?> खरं तर आपल्याला इतरांच्या परिवर्तनाची गरज वाटते आणि इतरांना आपल्या! :) आणि जोपर्यंत त्यांना स्वत:च्या तात्कालिक लाभासाठी वापरून घेणे शक्य असेल तोपर्यंतच त्यांच्या जयंत्या, पुण्यतिथ्या साजऱ्या होतात. > हेच सगळ्या व्यक्तींचे आणि तत्त्वांचे होत असते.

अवतार 05/09/2014 - 08:58
परिवर्तन हे देखील "आपल्याला हवे तसेच" घडले पाहिजे यावर सर्वच परिवर्तनवाद्यांचा भर असतो. आणि एकदा तसे परिवर्तन घडले की मग कोणतेच परिवर्तन घडू नये हेच "परिवर्तनवाद्यांचे" ध्येय असते. :)

होकाका 05/09/2014 - 19:02
वेळ मिळाताच एकेकाला उत्तरे देतो.
चून चून के मारूंगा, बच के रहना, बाब्बौ...|

कवितानागेश 27/08/2014 - 15:31
..वाचतेय, पण व्यक्तीच्या "स्युडो" असण्याचा प्रतिगामि किंवा पुरोगामित्वाशी खरोखरच संबंध आहे असं वाटत नाही.

ऋषिकेश 27/08/2014 - 16:37
आभार! थोडक्यात उत्तम विवेचन आहे व्यक्ती स्युडो आहे किंवा नाही यावरून त्याच्या मतांना जोखु नये हेच तर सांगतोय. अनेकदा समाजात व्यक्तीला स्युडो ठरवले जाते नी त्याने मांडलेल्या पतावर विचारही न करता - मताला ग्राह्य न समजताच - ते केवळ स्युडो वाटणार्‍या/ठरवल्या गेलेल्या व्यक्तीने मांडले आहे या कारपेट खाली दडवले जाते किंवा उडवून लावले जाते तर्काच्या कसोटीवर मतांना जोखावे. ते कोणी मांडले आहे ते गौण!

बॅटमॅन 27/08/2014 - 16:49
तर्काच्या कसोटीवर मतांना जोखावे. ते कोणी मांडले आहे ते गौण!
बेवड्यांनी दारूबंदीवर (मद्यप्रेमी लोक्स तूर्तास माफ करा, नंतर सवडीने भांडूच) , हिटलरने अहिंसेवर, अल कायदाने दहशतवादविरोधावर, इ. प्रवचन केले तर ते ऐकायला कुणी जावे हा ज्याचात्याचा प्रश्न. पण आपल्या विचारांची, त्यांच्या प्रसाराची समाजाला गरज आहे इ. म्हणायचे असेल तर आचारविचारांतली थोडी तरी सुसंगती असणे गरजेचे वाटते. नपेक्षा त्या व्यक्ती आणि ते विचार दोघेही तेल लावत जातील. हां आता माझे असे असे विचार आहेत, समाजाला त्याची गरज आहे की नाही त्याने मला वट्ट फरक पडत नाही असा स्टान्स असेल तर मग चालूदे. मग दारुड्यांच्या झिंगत केलेल्या दारूबंदीवरच्या प्रवचनाला मीही हजेरी लावतो आणि त्यांना चखणाही सप्लाय करतो. पण जर लिबरल विचार समाजासाठी गरजेचे आहेत आणि त्यांचा प्रसार करणे अवश्य आहे तर मग आचाराचे थोडेही उत्तरदायित्व स्वीकारायला लोकांना अडचण काय असते हे समजत नाही. (आणि हो, ते एक वाक्य सोडलं तर अख्खा लेख 'तुम्ही आमच्या आचरणावर बोट ठेवता' या अ‍ॅक्यूझेशननेच भरलेला आहे.)

पैसा 27/08/2014 - 16:51
ही परिस्थिती या लोकांच्या वागण्यामुळेच आली आहे असं नाही वाटत तुला? महत्त्त्वाचं कारण सांगते. तू ज्यांचा उल्लेख केलास त्या जोतिबा फुल्यांना "कर्ते समाजसुधारक" म्हणतात. मला यातला 'कर्ते' शब्द फार महत्त्वाचा वाटतो. आताचे केवळ एसी रूममधे बसून कीबोर्ड बडवणारे आणि स्वतःलाच स्वतः पुरोगामी म्हणणारे लोक हे खरेच पुरोगामी असतात का? कृतीशून्य बडबड ही शेवट चेष्टेचा विषयच होणार. आणि अशा बडबडीचा ना या लोकांना फायदा, ना समाजाला.

बॅटमॅन 27/08/2014 - 16:52
ही परिस्थिती या लोकांच्या वागण्यामुळेच आली आहे असं नाही वाटत तुला?
ते आत्मपरीक्षण का काय ते करणं लिबरल लोकांना मानवत नाही असं ऐकून आहे. अपचन होतं म्हणे त्यानं!

ऋषिकेश 27/08/2014 - 17:02
'कर्तृत्त्व' या गुणाला इथे गौण ठरवण्याचा उद्देशही नाही आणि लेखात तसे प्रतीत होतेय असे मला वाटले नाही.
आणि अशा बडबडीचा ना या लोकांना फायदा, ना समाजाला.
असहमती इथेच आहे. प्रत्येक वेळी मत मांडणार्‍यावरच त्याच्याशी साजेशी कृती करण्याचे बर्डन टाकता येत नाही. त्याला कित्येक नोन/अननोन कारणाने ती करणे शक्य असेलच असे नाही. पण म्हणून त्यातील विचाराकडे दुर्लक्ष करणे समोरच्या व्यक्तीच्या/समाजाच्याच अहिताचे असु शकते. निव्वळ एखादा योग्य, विधायक विचार व्यक्त करणारी व्यक्ती "कर्ती" नाही म्हणून तिची टिंगलच व्हावी हे नवे विचार येण्यास पोषक वातावरण निर्माण करणारे नसते असे वाटते. नी असे नवे विचार मांडणार्‍यांना गप्प करणे समाजास घातक आहे. नव्या विचारांबरोबरच तशी कृती कोणी केली तर त्याचा परिणाम अधिक असतो किंवा अधिक जलद असतो वगैरे अमान्य नाही हे लेखात म्हटले आहेच

पैसा 27/08/2014 - 17:08
टिंगल केली पाहिजे असं माझं म्हणणं नाहीये, पण त्याच्या बोलण्याला अजिबात वजन येणार नाही हे त्रिकालाबाधित सत्य आहे. नवे विचार येणारच. कोणत्याही काळात आणि परिस्थितीत. संतानी आणलेले समतेचे विचार हेही नवे विचारच होते. आणि मुलींना शाळेत पाठवा हा सुद्धा नवा विचारच होता. पण ते आचरणात आणणार्‍याला बाजूला सरकवून टाकणे कठीण असते. मात्र फक्त बोलणारा तेव्हाच विसरला जातो.

ऋषिकेश 27/08/2014 - 17:16
टिंगल करू नये व त्यांचे मत ग्राह्य असावे इतकी सहमती पुरेशी (व पुरेशी दुर्मिळ! ;) ) आहे. बाकी, कृतीने अधिकचे वजन येते हे मान्य असले तरी कृती नसल्याने वजन येत नाही यावर असहमती आहेच. कुरूंदकरांसारख्या कित्येक पुरोगाम्यांची कित्येक विविधांगी विषयांवरील मते त्या त्या विषयांत त्यांचे कार्य नसतानाही/कृती नसतानाही तितकीच वजनदार नी ग्राह्य वाटतातच, नी त्यांना विसरताही येत नाही नी बाजुला सरकावणेही कठीण होतेच

बॅटमॅन 27/08/2014 - 17:23
मग असे किती कुरुंदकर आहेत म्हणे आसपास? एक अपवाद असला म्हणून काय सगळ्यांना त्या जरीवस्त्राला आपले ठिगळ जोडता येते क्की क्कॉय?

आनन्दा 27/08/2014 - 18:26
थोडा फरक आहे. माणूस किती खरा आहे यावरून त्याचे वजन ठरते. एखादा माणूस त्या क्षेत्रात खरा असेल तर त्याच्या इतर क्षेत्रातील मतांनादेखील वजन येते. किमान तर्कशुद्ध विचार तरी नक्कीच केला जातो. पण तो जर त्याच्या क्षेत्रातच खरा नसेल तर त्याला किती गांभीर्याने घ्यायचे? पण असो, मला तुमचे म्हणणे देखील अंशतः पटते, नाहीतर दिग्गीराजांना क्ष्क्ष्क्ष्वरच मारावे लागेल.

कवितानागेश 27/08/2014 - 18:39
पण एखाद्या माण्साची एखाद्या क्षेत्रातली सगळीच मत्म सदासर्वकाळ 'खरी आणि योग्य' मान्ता येतिल असं नाही. माणसं बदलतात! कधीतरी आपल्याल आज पटलेली मतं पुढे १५ वर्षांनी पटणार नाहीत. आपणही माणूस असल्यानी बदलतो! :) शिवाय मला माझा विचार आज, आत्त्ता या क्षणी तर्कशुद्ध वाटत असला, तरी तो तसा असेलच असं नाही. मग "खरे" काय? हा प्रश्न नेहमी शिल्लक रहातोच.

आनन्दा 27/08/2014 - 22:45
माझी व्याख्या सरळ आहे. जो माणून "स्वतः"शी प्रामाणिक आहे, त्याचे बोलणे अगदी आचरणात आणण्यासारखे नसले तरी विचार करण्यासारखे नक्कीच असावे. अर्थात एकदा त्या माणसाची त्या क्षेत्रातली कुवत लक्षात आली, मग दुर्लक्ष करणे ठीक आहे.

आनन्दा 27/08/2014 - 22:48
याच न्यायाने मी दिग्गीराजांचे म्हणणे देखील विचारार्ह मानतो. बाकी लोक काही म्हणोत, तो माणूस स्वतःशी प्रामाणिक आहे.

आनन्दा 05/09/2014 - 12:14
हो. म्हणजे मी ज्या न्यायाने औरंगजेब प्रामाणिक होता असे म्हणतो, कर्ण, रावण वगैरे पौराणिक पात्रांना देखील सवलत देतो, त्याच न्यायाने दिग्गेराजांना देखील गांभीर्याने घ्यावे असे माझे मत आहे.. बाकी यावरून आठवले, दैवायत्तं कुले जन्म म्हणणार्‍या कर्णाला आद्य पुरोगामी म्हणावे का?

बॅटमॅन 05/09/2014 - 12:20
दैवायत्तं कुले जन्म म्हणणार्‍या कर्णाला आद्य पुरोगामी म्हणावे का?
किंवा सत्यकाम जाबाल याच्या आचार्याला. त्याची जात, त्याचा बाप कोण हे माहिती नसतानाही त्याने त्याला ब्राह्मण करून घेतले.

डॉ सुहास म्हात्रे 05/09/2014 - 19:33
"प्रामाणिकपणे अप्रामाणिक असलेल्यांनाही प्रामाणिक समजले जाउ शकते" हे आजच समजले... पण अर्थातच पटले नाही ;) :)

बॅटमॅन 27/08/2014 - 17:18
निव्वळ एखादा योग्य, विधायक विचार व्यक्त करणारी व्यक्ती "कर्ती" नाही म्हणून तिची टिंगलच व्हावी हे नवे विचार येण्यास पोषक वातावरण निर्माण करणारे नसते असे वाटते. नी असे नवे विचार मांडणार्‍यांना गप्प करणे समाजास घातक आहे.
विचार हे व्हॅक्यूममध्ये असते तर हे ठीक होतं. समाजात बदल घडवू पाहण्याची इच्छा असलेल्यांकडून कृतीची थोडीसुद्धा अपेक्षा करणं गैर का आहे ते समजत नाही.

पैसा 27/08/2014 - 17:20
विचाराने पुरोगामी असलेला स्वतःपुरता बदल घडवतो, तर कृतीशील असलेलाच समाजाला दुसरी नवी दिशा देऊ शकतो. निव्वळ विचाराने समाज बदलणे जवळपास अशक्य वाटते.

सुहास.. 01/09/2014 - 19:25
विचाराने पुरोगामी असलेला स्वतःपुरता बदल घडवतो, तर कृतीशील असलेलाच समाजाला दुसरी नवी दिशा देऊ शकतो. निव्वळ विचाराने समाज बदलणे जवळपास अशक्य वाटते. >>> महा प्रचंड सहमत !!

बाळ सप्रे 28/08/2014 - 14:40
समाजात बदल घडवू पाहण्याची इच्छा असलेल्यांकडून कृतीची थोडीसुद्धा अपेक्षा करणं गैर का आहे ते समजत नाही
अपेक्षा गैर नव्हे. पण कृतीअभावी कोणाला Write-off करु नये. असा विचार करुन बघा की विचार (Idea generation) ही एक प्रक्रीया आहे. त्याची अंमलबजावणी (execution) ही पुढील प्रक्रीया आहे. एकच मनुष्य सर्वच प्रक्रियांमधे निष्णात नसतो. एखादा उद्योजक स्वतः एखादा विचार करण्यास समर्थ नसेल पण अंमलबजावणी चोख करु शकेल. विचार करणार्‍याने अंमलबजावणी करण्यात अडथळा येइल असे वर्तन करु नये इतकी अपेक्षा असणारच. बेवड्याच्या दारुबंदीवरील व्याख्यानाच्या उदाहरणावर..

बॅटमॅन 28/08/2014 - 18:07
ठीके, पण अशी अपेक्षा करणार्‍यांची कृती तर सोडाच, काही अपवाद वगळता विचारही धड नसतात. ते ज्या लोकांना तुच्छ समजतात त्यांच्याहून स्वतः बरे इ. आजिबात नस्तात. अशा आर्मचेअर फिलॉसॉफर लोकांना सीरियसलि आणि काय घ्यायचंय? खरोखरचे चिमूटभर पुरोगामी विचारवंत सोडले तर सेल्फ स्टाईल्ड विचारजंतांना हिंगलण्याचे वट्ट कारण दिसत नाही. शरीराने भारतात आणि मनाने भारताबाहेर राहणारी हिंदूद्वेष्टी मंडळी ही. स्वतःच्याच दुटप्पी वर्तनाने त्यांनी ही परिस्थिती ओढवून घेतलेली आहे. भोगा म्हणावं आता कर्माची फळे.

प्रदीप 28/08/2014 - 20:41
पहाणार्‍या ह्या प्रोफेसरने आता, आपल्या सुहृदांपैकी स्त्रीयांना बिनधास्त नायजेरीयात पाठवावे. ह्या व्यक्तिचा, आफ्रिका व विशेषतः नायजेरीया येथील सामाजिक व राजकीय परिस्थितीचा विशेष अभ्यास, प्रदीर्घ काळापासून आहे, असे ह्या संस्थळावरून दिसते!

ऋषिकेश 27/08/2014 - 17:17
आता मी हाफिसातून घरी गेलो की गणपतीच्या धामधुमीत रविवार/सोमवारपर्यंत बहुतांशवेळ ऑफलाईन असेल. त्यामुळे या चर्चेत भाग घेता येईलच असे नाही, मात्र परतल्यावर चर्चेत पुन्हा सहभागी होईनच. तोवर अजून विविधांगांनी मते वाचायला आवडतीलच.

पैसा 27/08/2014 - 18:56
पुरोगामी या शब्दाची नक्की व्याख्या काय? जे स्वतःला पुरोगामी म्हणवतात, त्यांच्यामुळेच समाज पुढे जातो हे नक्की खरेच आहे का? त्याहून बेसिक प्रश्न. समाज पुढे जातो म्हणजे काय? ते कोणी ठरवायचं? जे जे जुने ते नेहमी टाकाऊच असते का?

विकास 27/08/2014 - 23:45
वास्तवीक चर्चेच्या सुरवातीसच लीमाउजेट यांनी एका वाक्यात उहापोह केला आहे त्याच्याशी सहमत म्हणून गप्प बसता येईल, पण... ;) जरा केसस्टडी करूयात... सर्वप्रथम जर तुम्ही लिबरल / सुधारक असलात आणि मिपावर सगळे अँटीसुधारक/अँटीलिबरल्स बुरसटलेले विचारजंत असतील तरी तुमचे विचार येथे कार्पेटखाली ढकलले गेले नाहीत, असे आलेल्या प्रतिसादांवरून तरी वाटत आहे. :) विषयाचा मथळा "घातक स्युडोमार्ग" असा आहे. आता तसे म्हणले तर स्युडोमार्ग कुठेही असू शकतो. एखादा अधुनिक गुरू-बाबा-बुवा प्रवचन संपवून पब्लीक नसताना काय दिवे लावतो (अथवा चालू असेलेले घालवून करतो) त्यावरून त्याला भोंदू म्हणायची पद्धत आहेच. त्यामुळे समाजातील खरेखुरे बाबा-बुवा, जे प्रवचनातून अध्यात्मच नाही तर समाजाला चांगल्या वळणावर ठेवायचा प्रयत्न करतात, ते कधी दुखावले नाहीत. हे अगदी हिंदूंमधेच नाही तर इतर धर्मियात देखील आहेच. उदाहरणार्थ लहान मुलांवर लैंगिक अत्याचार केल्यामुळे अमेरीकेतील अनेक कॅथलीक पाद्र्यांना तुरूंगात जायची वेळ आली, त्यातून जे काही कायदेशीर बाबी/भरपाई वगैरेवर पैसे देण्याची वेळ आली, त्यातून अनेक चर्चेस बंद करून विकावी लागली. पण म्हणून अनेक पाद्री आहेत जे खर्‍या अर्थाने रविवारी चर्च मधे प्रवचन करणे आणि इतरवेळेस देखील कॅथलीक समाजात धार्मिक नेता म्हणून धार्मिक/समाजसेवा करणे कर्तव्य समजतात त्यांना कोणी भोंदू म्हणत नाही. त्याच्या किंचित उलट उदाहरण हे शंकराचार्य आणि लोकमान्य टि़ळकांचे बघूयात. त्यांना त्यांच्या त्यांच्या काळात लोकांनी प्रच्छन्न बुद्ध (शंकराचार्य) अथवा प्रच्छन्न सुधारक (टिळक) म्हणलेच होते. कारण काय तर ते देखील प्रस्थापितांमधे सुधारणाच करण्याचा प्रयत्न करत होते फक्त अलगदपणे आणि वरकरणी त्याच्या विरोधातील भुमिका वाटू शकेल असा स्टँड घेऊन. मी अनेकदा सांगितलेले एक अजून उदाहरण... उंच माझा झोका मुळे नव्याने आणि पुन्हा सुप्रसिद्ध झालेले न्यायमुर्ती रानडे आणि रमाबाई.. रानडे जरठबाला विवाहाच्या विरोधातले आणि विधवाविवाहाला प्रोत्साहन देणारे सुधारक. पण प्रथमपत्नीच्या निधनानंतर स्वतःच्या वडीलांच्या आग्रहाला विरोध करू शकले नाहीत. वडीलांनी काशीस निघून जाईन, प्राणत्याग करेन का असेच काहीसे ब्लॅकमेलींग केले आणि न्या. रानड्यांचा विरोध कोलमडला. त्यावर रानडे वादविवाद स्पर्धेतच एका तरूण मुलाने टिका केली आणि कधी नव्हे ते चिडणारे रानडे चिडले. त्यावेळेस मला वाटते विशीच्या आत असलेल्या आणि कॉलेजातही न गेलेल्या गंगाधरपंतांच्या मुलाने टिळकांनी त्यावर त्या कार्यक्रमातच जाहीर आवाज उठवला आणि पुण्याच्या पब्लिकची काही काळ करमणूक झाली. पण त्याच रानड्यांनी रमाबाईंना शिकवले, त्याबाबतीत मात्र कुणाचे ऐकले नाही. त्यामुळे कदाचीत ते स्युडो कर्मठ ठरले असतील, स्युडो-सुधारक नाही. त्यामुळेच नंतरच्या काळात १९०१ सालात जेंव्हा रानड्यांचे निधन झाले तेंव्हा त्यांच्यावर लिहीलेल्या मृत्यूलेखात टिळकांनी जे काही म्हणले आहे, ते या संदर्भात कायमच लक्षात ठेवावे असे वाटते (अर्थात कालानुरूप वर्तणूकीत बदल करावा लागेल हेवेसांनल)
"अलौकिक बुद्धिमत्ता, दीर्घ व सतत व्यासंग, देशहिताची खरी कळकळ, विद्यार्जनाचे व्यसन,अचूक कल्पकपणा हे रानड्यांचे मुख्य गुण होते. तरी पण हे गुण अंगी असलेल्या इतर लोकांहून रानड्यांविषयी विशेष हळहळ वाटण्याचे कारण हे की, त्यांनीच महाराष्ट्रात राष्ट्रकार्याचे वळण लावले आणि सर्व प्रकारच्या अडचणी सोसून देशोतीच्या कार्याकरिता, उत्साहाने हाती भगवा झेंडा घेऊन नेहमी आघाडी सांभाळली. जन-समाजाला शहाणे करून ठेवण्याचा क्रम अखंड चालू ठेवला. समाजाचे गुरूत्व स्वीकारले व पार पाडले. तात्पर्य रानड्यांसारखा पुरुष इंग्रजी राज्य आल्यापासून महाराष्ट्रात झाला नाही व त्याची जागा यापुढेही भरून येणार नाही. या राज्यात जुनी सर्व कर्तृत्व, परंपरा नष्ट होऊन, लोक तेजोहीन, बलहीन, स्वहितपरायण असे झाले व महाराष्ट्र हा एक थंड गोळा होऊन पडला होता, त्या गोळ्यात प्रथम चैतन्य व उष्णता रानड्यांनी उत्पत्ती केली.''
याचा अर्थ काय? तर रानड्यांनी ज्या समाजात काम करायचे ठरवले त्यांच्याशी फटकून वागायची भुमिका घेतली नव्हती. पण समाजाला चेतना देण्याचे आणि जागे करण्याचे काम त्यांनी चालूच ठेवले. बदल एकदम घडणार नाहीत हे टिळकही जाणून होते आणि रानडे देखील. त्यांनी आचरणात सातत्य ठेवले पण घाई केली नाही आणि सामान्यांना तुच्छ ठरवले नाही. दुर्दैवाने ती घाई आगरकरांनी केली, पण तो वेगळा विषय आहे. तशी घाई केल्याने ते काही स्युडो ठरले नाहीत. आत्ताच्या काळात जे लिबरल अर्थात "निधर्मी" समाजसुधारक आहेत त्यांच्याबद्दल असे म्हणता येईल का? एखादा दाभोळकरांचा अपवाद सोडावा लागेल. तरी त्यांना देखील अनुभवानेच समजायला लागले असे म्हणावे लागेल. पण त्यासाठी सातत्याने ते काम करत राहीले केवळ तुच्छ वागत राहीले नाहीत. बरं असं आहे का की केवळ सेक्यूलर्स, निधर्मीं, लिबरल्सच्या बाबतीतच टिका होते? फक्त काही संस्थळावर लिहीण्यात सक्रीय असलेल्या माझ्या सारख्या सामान्य व्यक्तीने, स्वतःस हिंदू म्हणवून घेतले आहे, हिंदूत्ववादी म्हणून घेतले आहे, त्यावर इथे आणि इतरत्र अनेकांनी कसले दिवे लावले आहेत (ते देखील स्युडो आयडी तयार करून!) हे सांगायला हवे का? मधे मी मिपावर येऊ शकलो नव्हतो, पण आत्ताच एक "वन नाईट स्टँडवरून" चर्चा बघितली. त्यात देखील त्याला विरोध करणे म्हणजे "आमची संस्कृती" वगैरे टोमणे आलेच आहेत. असे कशाला हा प्रश्न पडतो का? विचारावासा वाटतो का? बाकी भारतात आणि अमेरीकेत लग्नाची गरज काय म्हणणारे पण बघितले आहेत... लग्नाबाबत तुच्छ बोलणारे पाहीले आहेत. गंमत म्हणजे आता अमेरीकेत असेच लिबरल्स हे समलिंगिंना लग्नाचा हक्क मिळावा म्हणून ओरडताना देखील पाहीले आहेत! आता हे स्युडो का रिअल? (मला कोण कुणाशी लग्न करतोय/करतेय याच्याशी काही देणंघेणं नाही. तो व्यक्तीगत प्रश्न आहे आणि सर्वांना सर्व हक्क असायला हवेत असेच माझे स्वतःस लिबरल न म्हणता मत आहे!) थोडक्यात - समाजसुधारणेची गरज प्रत्येक काळातच असते. आणि तशी सुधारणा कालानुरूप होणे देखील महत्वाचे असते. पण तशी सुधारणा सुचवणारे नक्की कशी घडवू इच्छितात यावर बरेच काही अवलंबून असते.

ऋषिकेश 01/09/2014 - 14:51
संपूर्ण प्रतिसादात खंडन करण्यासारखे फारसे काही वाटले नाही. माझ्या लेखातील मुद्द्याभोवती हा प्रतिसाद/प्रतिवाद फिरत असला तरी मुळ मुद्द्यावर मौन बाळगून आहे ;) अपवादळ
पण तशी सुधारणा सुचवणारे नक्की कशी घडवू इच्छितात यावर बरेच काही अवलंबून असते
सुधारणा सुचवणार्‍यांवर ती घडवण्याचे उत्तरदायित्त्व नसावे असे माझे मत आहे. त्यांनी ती योग्य ती कृती करून घडवली तर ते निश्चितच कौतुकास्पद आहे, नुसते विचार मांडणार्‍यापेक्षा अधिक महान/थोर आहे. पण म्हणून तशी कृती करणे येनकेनकारणाने शक्य नसणार्‍यांना राईट ऑफ करू नये, त्यांचे मत विचारासाठी ग्राह्य ठरवावे (स्वीकारावे असे नाही) हा मुख्य पॉइंट आहे. एखाद्या व्यक्तीने काहीही लिहिले की "हे आले विचारजंत!" इतकाच प्रतिवाद निव्वळ त्या व्यक्तीला झिडकारतो, विचारांचा प्रतिवाद होतच नाही, तेव्हा हे वातावरण अजिबात पुरेसेही नाही आणि समाजासाठी आरोग्यपूर्णही!

क्लिंटन 28/08/2014 - 00:01
लेख पटला नाही.स्पष्ट लिहायचे झाले तर लेख बराच गंडलेला वाटला. सगळ्यात पहिली गोष्ट म्हणजे लेखकाचा असा दावा आहे की स्युडो या शब्दाचा अर्थ बराच व्हेग आहे.मान्य आहे.पण मग या लेखाचा डोलारा ज्या शब्दावर आधारीत आहे तो शब्द (पुरोगामी/लिबरल) पण तितकाच व्हेग नाही का?आणि तसे असेल तर ज्या आधारावर सगळा लेख आधारीत आहे त्या शब्दाचा नक्की कोणता अर्थ लेखकाला अभिप्रेत आहे हे स्पष्टपणे लिहायची गरज कशी वाटली नाही?की लेखकाला पुरोगामी/लिबरल या शब्दाचा जो काही अर्थ अभिप्रेत आहे तोच इतरांनाही अभिप्रेत आहे आणि इतकेच नव्हे तर तो अर्थ इतरांनाही मान्यही आहे असा अर्थ घ्यायचा का? लेखामध्ये जी काही वाक्ये दिली आहेत त्यावरून पुरोगामी म्हणजे परंपरा नावाच्या ’चिखलातून’ बाहेर निघावे असे वाटणारी आणि "स्टेटस कुओ" भेदणारी म्हणजे सध्या या घडीला जे मत चारचौघांचे असते त्यापेक्षा वेगळे मत असणारी मंडळी असा अर्थ अभिप्रेत असावा असे वरकरणी म्हणता येईल.तरीही पुरोगामी शब्दाची नक्की व्याख्या लेखात आढळली नाही. (उदाहरणार्थ "स्टेटस कुओ" भेदणे हे ’पुरोगामी’ पणाचे लक्षण असले तर स्टेटस कुओ भेदणारा प्रत्येक माणूस पुरोगामी म्हणता येईल का की पुरोगामी म्हणण्यासाठी अन्य काही करावे लागेल याविषयी लेखात काहीही उल्लेख नाही आणि त्या अर्थी लेखात ती व्याख्या केलेली नाही असे म्हणतो). दुसरं म्हणजे परंपरा म्हणजे चिखलच किंवा "स्टेटस कुओ" हा भेदण्याच्याच लायकीचा असतो हा दृष्टांत नक्की कुठून झाला? केंब्रिज विद्यापीठाला ८०० वर्षांची शिक्षणाची परंपरा आहे. ती परंपराही चिखल झाली का? तेव्हा महत्वाचे काय? चिखल नक्की काय आहे हे शोधणे आणि त्याचा बंदोबस्त करणे की एखादी गोष्ट परंपरेत आहे म्हणजे चिखलच आहे असे म्हणणे? मान्य आहे तथाकथित भारतीय परंपरेत (की व्यवस्थेत की अन्य कशात) चिखल म्हणाव्या अशा अनेक गोष्टी आहेत.पण भारतीय परंपरेतल्या सगळ्या गोष्टी नक्कीच चिखल नाहीत.आणि सगळा चिखल केवळ परंपरेतच आहे आणि सगळ्या नवीन गोष्टी धुतल्या तांदळासारख्या आहेत असेही नाही.मग केवळ परंपरेतल्या ’चिखलाविरूध्द’ आवाज उठविणारा तो पुरोगामी आणि इतर ठिकाणच्या चिखलांविरूध्द आवाज उठविणारापण पुरोगामीच की अन्य कोणी? याविषयीही लेखात काहीही नाही.
कोणत्याही समाजाला नवे विचार, नवी दिशा हवी असेल, समाज प्रवाही हवा असेल तर चाकोरी मोडणार्‍या नव्या विचारांची समाजाला आत्यंतिक गरज असते.स्युडो लिबरल, स्युडोसेक्युलर, विचारजंत, हस्तीदंती मनोर्‍यातील मूर्ख अश्या शब्दांनी हल्ली अनेकदा व्यक्तीला दूर केले जाते.
यातील पहिल्या भागाशी--नव्या विचारांची गरज याविषयी फारसे दुमत नाही. तरीही ’नवे’ विचार हे केवळ ’नवे’ असतात म्हणून ते समाजाला प्रवाही बनवतील असे अजिबात नाही.तेव्हा नक्की कोणते विचार घेण्याजोगे आणि नक्की कोणते टाकण्याजोगे?हे ठरवायचे कोणी? कोणत्या निकषांवर?तेव्हा महत्वाचे काय? जे चांगले ते स्विकारणे की परंपरेतले ते टाकणे? दुसरे म्हणजे असे नवे विचार मांडणारे भारतातच कित्येक लोक होऊन गेले.अगदी अमूलच्या व्हर्गिस कुरियनपासून अण्णा हजारे, सेवा फाऊंडेशनच्या इला भट इत्यादी अनेक.इतकेच काय तर गडचिरोली जिल्ह्यातील मेंढालेखा या गावातील समस्या ग्रामसभेच्या माध्यमातून कशा सोडविल्या हा पण एक नवा विचारच.असे लोक अगदी प्रत्येक क्षेत्रात दिसतील.यापैकी किती जणांना स्युडो लिबरल, स्युडोसेक्युलर, विचारजंत, हस्तीदंती मनोर्‍यातील मूर्ख अश्या शब्दांनी संबोधले गेले आहे?तेव्हा अशा शब्दात संभावना होणे हे पुरोगामी असल्याचे लक्षण आहे असे अपेक्षित आहे का?
पुरोगामी किंवा अभिजन वर्ग हा मुठभर उच्चजातीतील किंवा उच्चभ्रुंचा अट्टाहास आहे किंवा त्यांची नाटकं आहेत, हि प्रतिमा उभी करणे हा मला देशद्रोह वाटतो
ही गोष्ट ’हजम’ झाली नाही. वर म्हटल्याप्रमाणे नवे विचार मांडणारे लोक अगदी प्रत्येक क्षेत्रात आढळतील.पण तरीही अशा सगळ्यांना स्युडो कोणी म्हणत नाही.मग कोणाला स्युडो म्हटले जाते?ज्या लोकांना असे म्हटले जाते त्यातली बरीचशी मंडळी डाव्या विचारांची असतात.आणि डावी मंडळी म्हटली की देश वगैरे कल्पना त्यांना मान्यच नाहीत.मग या मंडळींच्या समर्थनार्थ बाकी कशाचाही आसरा घेता येऊ शकेल पण इतरांवर देशद्रोहाचा आरोप नक्कीच करता येणार नाही.कारण देश हा प्रकार त्यांनीच अडगळीत काढला आहे.मग इतरांवर देशद्रोहाचे आरोप कसे करणार? कर्णाने जन्मभर धर्माची बाजू घेतली नाही तेव्हा रथाचे चाक अडकल्यानंतर मात्र त्याला धर्म आठवत असेल तर ते कसे चालेल? दुसरे म्हणजे ज्या लोकांना स्युडो म्हटले जाते त्यांच्या समर्थनार्थ हा लेख असेल तर ते नक्कीच अमान्य. स्युडो म्हटले जाते त्या अनेक लोकांमध्ये एक आहे अरूंधती रॉय.तिच्या तथाकथित ’नव्या’ विचारांनी कसला डोंबलाचा फायदा होत आहे? स्युडो म्हटले जाते स्वयंघोषित मानवाधिकारवाल्यांना. संसदेवर हल्ला होण्याइतकी महाभयंकर घटना घडूनही त्या घटनेसाठी देशाच्या कायद्याने फाशीची शिक्षा ठोठावली आणि त्या शिक्षेची अंमलबजावणी झाल्यानंतर मानवाधिकारांच्या नावाने गळे काढणारे हे !! समाजाला काय डोंबलाचे प्रवाही बनवतात हे अस्तनीतले निखारे? असल्यांचे समर्थन करणे तर सोडाच यांना गितमोच्या कॅम्पमध्ये नेऊन हजारवेळा वॉटरबोर्डिंग केले तर मी मिपावर जेवढ्या सदस्यांना ओळखतो त्या सगळ्यांना पेढे वाटीन. असो. तेव्हा सांगायचा मुद्दा हा की हा लेख बराच गंडलेला वाटला.

ऋषिकेश 01/09/2014 - 15:02
तेव्हा सांगायचा मुद्दा हा की हा लेख बराच गंडलेला वाटला.
आभार. अभिप्रायाचे स्वागत आहे. मुख्य आक्षेप हा आहे की "पुरोगामी" ची व्याख्या पुरेशी दिलेली नाही. हा आक्षेप मान्य आहे नी ते हेतुपुरस्सर आहे. कारण पुरोगामी म्हणजे कोण आणि त्यांचे प्रश्न असा लेखाचा मुख्य विषय नाही! तर १. व्यक्तीला बोलल्याप्रमाणे कृती करता येणे प्रत्येक वेळी शक्य असतेच असे नाही २. प्रय्तक्ष कृती नसतानाही व्यक्ती त्या विषयात काही विचार मांडते अशावेळी त्या व्यक्तीला राईट-ऑफ न करता तो विचार "ग्राह्य" ठरवावा. त्या व्यक्तीला राईट ऑफ करू नये! साजेशी कृती असणे हे उत्तमच! पण ती नसल्यास लगेच मत चुकिचे किंवा अग्राह्य ठरत नाही. मताचे महत्त्व हे तितकेच असते. बाकी शेवटच्या परिच्छेदातील अस्मितेने भारलेली मते म्हणून वाचनीय आहेत. प्रत्यक्षात तशी कृती करण्याचे आवाहन (गितमोच्या कॅम्पमध्ये नेऊन हजारवेळा वॉटरबोर्डिंग वगैरे) सिरीयसली नसावे अशी आशा (व बर्‍यापैकी खात्री) आहे!

सुहास.. 28/08/2014 - 01:44
who cares !! दोन अर्थ निघतात याचे ऋषी , एक पर्वा कोणाला आणि दुसरा पर्वा करणारा ;) तुझ्या/माझ्या/याच्या/त्याच्या स्युडो असण्याचे असे अनेक अर्थ निघु शकतात ...शेवटी ज्याची त्याची ...... पुरोगामी किंवा अभिजन वर्ग हा मुठभर उच्चजातीतील किंवा उच्चभ्रुंचा अट्टाहास आहे किंवा त्यांची नाटकं आहेत, हि प्रतिमा उभी करणे हा मला देशद्रोह वाटतो >>> आणि ही गोष्ट ’हजम’ झाली नाही. >>> का ब्वा ? अश्या लोकांना स्युडो म्हटल जात नाही हे मान्य ....पण मग रघुनाथराव कर्वेंना ( ज्युनियर कर्वें ) विरोध करणारे कसे हजम झाले, त्यांना तरी कमीत कमी स्युडो म्हणायचे का ? तथाकथित ’नव्या’ विचारांनी कसला डोंबलाचा फायदा होत आहे? स्युडो म्हटले जाते स्वयंघोषित मानवाधिकारवाल्यांना >>> ही तुझी व्याख्या आहे ....हेच मानवधिकार वाले त्या दोन बहीणींना फाशी दिल्यावर फिर्याद द्यायला गेले होते .... म्हटलं ना शेवटी ज्याची त्याची व्याख्या ... मला एकच म्हणायच " गटाराचा " दुर्गंध लांबुनही येतोच ..त्याकरिता गटारात उतरावं लागत नाही , अत्तराचा मात्र पार बोटावर धरून नाकापर्यंत न्यावा लागतो ...चांगुलपण स्युडो मध्ये आहे आणि नॉन स्युडो मध्ये पण...यु कान्ट एग्नोर ईट !! ...असो ...बाकी तुझ्यासारख्या लिबरल ला उदाहरणादाखल इतिहासात शिरावं लागल, ते ही पारंपारिक , शिवाय कारण नसताना कोणाचही नावं घ्याव लागलं, याच आश्चर्य वाटल :)

अर्धवटराव 29/08/2014 - 05:54
पुरोगामित्वाची उगाच भलावण आणि परंपरेच्या नावे कर्कश्य कंठशोक असं काहिसं लेखाचं स्वरुप वाटतय. पुरोगामित्वासारखा भंपक अहंकार आणि आंधळा परंपरावाद यात फार डावं - उजवं करण्यासारखं काहि नहि. माणसाचं कल्याण पुरोगामित्वं अथवा परंपरावादात नसुन प्रकाशगामित्वात आहे. हा प्रकाश परंपरेतुन बॅक लाईट सोर्स प्रमाणे आलेला असो किंवा भविष्याच्या अचुक अंदाज बांधण्याच्या शहाणपणातुन... त्याला सन्मुख होणं हाच एकमेव कल्याणमार्ग आहे. असो.

अविनाशकुलकर्णी 29/08/2014 - 10:00
व्यक्ति विषेश स्युडो असेल तर समजु शकतो..कारण विचारा प्रमाणे वागणे त्याला जमेलच असे नाहि..मात्र संस्था..सरकार असेल तर पंचाईत होते..आपल्या कडे नेमके तेच झाले आहे..मुस्लमानाना न्याय वागणुक हिंदुना वेगळी..मंदीरे सरकारने ताब्यात घेतली पण मशीदी चर्चला हात लावण्याची हिम्मत नाहि.. हिंदुंचा अक्रोश हि प्रतिक्रिया असते..क्रिया न समजावुन घेता त्याना झोडपत रहाणे व विवेकाचे धडे देणे या मुळे स्युडो शब्द पोप्युलर झाला..आता लोकसंख्या १५० कोटीच्या घरात पोहोचत असताना लढे त्रिव्र होत जाणार...

अन्या दातार 29/08/2014 - 15:40
स्युडो, पुरोगामी व प्रतिगामी याची व्याख्या कशी करता यावर पुढे बोलणे उचित ठरेल. तरी तोंडाच्या वाफेला कृतीची जोड दिल्यास परिणाम साधता येतो असे माझे मत आहे. नाहीतर "काशीस जावे नित्य वदावे" हे आहेच. :)

ऋषिकेश 01/09/2014 - 12:13
प्रतिसादकांचे आभार. वेळ मिळाताच एकेकाला उत्तरे देतो. इथे एक गोष्ट जाणवली ती म्हणजे पुरोगाम्यांची भलामण करणे मंडळींना खपत नाहीये. माझा मुद्दा इतकाच आहे की आपल्यामते एखादी व्यक्ती (जसे वरती क्लिंटन यांनी अरुंधती रॉय यांचे उदा दिले आहे. तीच असे नव्हे कोणतीही व्यक्ती) कितीही व काहीही मत मांडत असेल तर त्याचा प्रतिवाद करावा किंवा तितक्याही लायकीची आर्ग्युमेंट वाटली नाही तर सरळ दुर्लक्ष करावे. मात्र, त्या व्यक्तीला मत मांडता येण्यासारखे वातावरण हवेच हवे - जे त्या व्यक्तीवर बोट दाखवून त्यांच्यावग व्यक्तिगत टिपणी केल्याने राखले जाते असे मला वाटत नाही (स्युडोसेक्युलर काय किंवा स्युडोलिबरल काय किंवा तत्सम इतर विषेशण काय हे त्या व्यक्तीला लावलेले असते) दुसरे असे की विचार मांडणार्‍यावर कृती करण्याचा भार टाकणे. कित्येक थोरांनी कृतीसह विचार मांडले जे चांगले आहे, पण प्रत्येक विचार मांडणार्‍याने त्या व्यक्ती इतके थोर व्हावेच हा अट्टाहास का? येनकेनकारणेन नाही जमत कृती करायला म्हणून विचाराला काहीच महत्त्व नाही? इखाद्याने मांडावा विचार तो अनेकांना रुचला / दुसर्‍या एखाद्याला पटला/रुचला व त्याला शक्य असेल तर ती व्यक्ती करेल कृती. निव्वळ साजेशी कृती नाही म्हणून व्यक्तीला स्युडो ठरवत झटकून टाकल्याने त्या व्यक्तीचे नुकसान खचितच नाही, झालेच तर ते आपले आहे कारण ती व्यक्ती पुन्हा मते मांडायला जाईलच असे वातावरण आपण देत नाहियोत. पुन्हा एकदा मत पटले तर विचार करा, नाही पटले तर विरोध करा किंवा दुर्लक्ष करा, मात्र "कोणालाही" (अगदी डाव्या टोकाच्या अरुंधतींपासून ते उजव्या टोकाच्या ओसामापर्यंत) मत मांडण्याचे धैर्य आणि इच्छा जागृत राहिल असे वातावरण आपण ठेवलेच पाहिजे. वर उदा. दिलेल्या टोकाची मंडळी इतकी निर्ढावलेली असतात की तुमच्या स्युडो लेबलांना त्यांना फरक पडत नाही, मात्र ज्यांचे विचार खरंच विचार करण्यासारखे असतात ते मात्र या गदारोळामुळे गप्पच रहाणे पसंत करतात हेच तर दुर्दैव आहे :(

पैसा 01/09/2014 - 14:25
पुरोगामी या शब्दाची नक्की व्याख्या काय? जे स्वतःला पुरोगामी म्हणवतात, त्यांच्यामुळेच समाज पुढे जातो हे नक्की खरेच आहे का? त्याहून बेसिक प्रश्न. समाज पुढे जातो म्हणजे काय? ते कोणी ठरवायचं? जे जे जुने ते नेहमी टाकाऊच असते का? इथे नवीन विचार आणणार्‍याला नेहमी त्रासच दिला जातो, त्याला नावे ठेवली जातात असे एक जनरलायझेशन दिसत आहे. जे सदासर्वकाळ तसे असेलच असे नव्हे. सगळा इतिहास पाहिला तर अतिप्रचंड बदल हळूहळू घडत आलेले दिसतात. ज्याला समाजाला बदलायचे आहे, तो वेळप्रसंगी माघार घेऊन किंवा वरकरणी आपण इतर ९९ लोकांचे ऐकतो आहोत असे दाखवून जास्तीत जास्त लोकांना बरोबर कसे घेता येईल याचा विचार करतो. आमच्यासारखे काही लोक समाजाला बदलणे हे महाकर्मकठीण आहे, आपण स्वतःपुरता विचार करावा असे म्हणतात. असे लोक कोणत्या क्याटेगरीत बसतात? बरे एखादा माणूस एका बाबतीत पुरोगामी आणि एका बाबतीत प्रतिगामी असू शकतो. तिथे दर वेळी काळेपांढरे वेगळे करता येईल असे नव्हे. सहसा लोक बदल फार सावधपणे स्वीकारतात. आहे ती स्थिती बदलायची फार कमी लोकांची तयारी असते. साध मांजर किंवा कुत्रे सुद्धा जागेवरून उठवलं तर गुरगुरतं. मग माणूस तर थोडा तरी विरोध करणारच! त्या विरोधाचे रूपांतर स्वीकारात कसे करावे याचा या विचार जो समाजाला बदलू पहातो त्याने केला पाहिजे. विरोधाला पुन्हा विरोध केला, त्यांना शिव्याशाप दिले तर ज्या सामान्यांचा समाज बनलेला आहे ते "मर तिकडे!" म्हणणारच. ही अगदी सर्वसामान्य प्रवृती आहे.

ऋषिकेश 01/09/2014 - 14:41
बरे एखादा माणूस एका बाबतीत पुरोगामी आणि एका बाबतीत प्रतिगामी असू शकतो. तिथे दर वेळी काळेपांढरे वेगळे करता येईल असे नव्हे.
अतिशय म्हणजे अतिशयच सहमत आहे. नेमक्या याच कारणासाठी व्यक्तीवर हा काय स्युडोयंव, हा काय विचारजंत, हा काय अमुक असे शिक्के न मारता मत ग्राह्य ठरवावे. ती व्यक्ती एरवी जी कृती करते ती योग्य की अयोग्य आहे याचा प्रभाव मत जोखताना करू नये. त्या व्यक्तीच्या वागण्यात विरोधाभास असेल तर तो दाखवून द्यावा, त्यावर गरज असल्यास टिका करावी मात्र त्या व्यक्तीस साईट ऑफ केल्याने त्या व्यक्तीशी संवादाचा मार्ग बंद होतो. अशी व्यक्तीगत हेटाळणी करून वेगवेगळे विचार व्यक्त करणार्‍यांशी संवादाचे मार्ग बुजवण्याने समाजाचा फायदा होत नाही हे तुम्हाला मान्य असेलच!

बॅटमॅन 01/09/2014 - 16:42
त्या व्यक्तीच्या वागण्यात विरोधाभास असेल तर तो दाखवून द्यावा, त्यावर गरज असल्यास टिका करावी मात्र त्या व्यक्तीस साईट ऑफ केल्याने त्या व्यक्तीशी संवादाचा मार्ग बंद होतो. अशी व्यक्तीगत हेटाळणी करून वेगवेगळे विचार व्यक्त करणार्‍यांशी संवादाचे मार्ग बुजवण्याने समाजाचा फायदा होत नाही हे तुम्हाला मान्य असेलच!
विरोधाभासावर टीका केली की व्यक्तिगत व्यक्तिगत म्हणत क्यँव क्यँव करत चर्चा बंद करणारेही हेच लोक असतात. अशा लोकांचे तोंड बंद करण्यात समाजाचा प्रचंड फायदा आहे.

प्रसाद१९७१ 01/09/2014 - 16:33
(जसे वरती क्लिंटन यांनी अरुंधती रॉय यांचे उदा दिले आहे. तीच असे नव्हे कोणतीही व्यक्ती) कितीही व काहीही मत मांडत असेल तर त्याचा प्रतिवाद करावा किंवा तितक्याही लायकीची आर्ग्युमेंट वाटली नाही तर सरळ दुर्लक्ष करावे. >>>>>> दुर्लक्ष करावे हे बरोबरच आहे, पण तुम्ही हे ही लक्षात घेतले पाहीजे की ह्या अश्या ( अरुंधतीं, अनंतमुर्ती वगैरे ) थोथांड पुरोगामी आणि प्रत्येक चांगल्या गोष्टीच्या आड येणार्‍या लोकांचा मिडीया वर ताबा असतो. ही मंडळी प्रचंड vocal असतात आणि सगळीकडे छापुन आणतात आणि दिसतात. त्यामुळे समाजाचे मतही त्यांच्या सारखे आहे असे वाटायला लागते. सरदेसाई आणि कंपू ने जसे गुजरात दंगली बद्दल वाट्टेल तसे वार्तांकन केले पण कधी तोंड उघडुन गोध्र्याच्या रेल्वे जाळण्याबद्दल काही बोलले नाहीत. एक मुलगी अतिरेक्याबरोबर फिरते आणि एन्काउंटर मधे मारली जाते तर ती अतिरेक्याबरोबर काय करत होती हे बोलत नाहीत पण सारखी मारली गेली मारली गेली म्ह्णुन बोंबलत असतात. ह्यांचे फंडीग सगळे मध्यपूर्वेतुन होत असते ( Via Europe, US )

प्रसाद१९७१ 01/09/2014 - 16:36
मत मांडण्याचे धैर्य आणि इच्छा जागृत राहिल असे वातावरण आपण ठेवलेच पाहिजे. >>>>> टीव्हीवर चर्चा पहा. ही चोर लोक दुसर्‍या कोणाला बोलून तरी देतात का ते? नुस्ते भुंकत असतात. ह्या पुरोगाम्यांना मत स्वातंत्र्य पाहीजे म्हणजे जर ते मत "त्यांचे" असेल तर चालेल नाहीतर आवाज बंद.

बॅटमॅन 01/09/2014 - 12:45
त्या व्यक्तीच्या विचारांचा प्रतिवाद हा विचारांनी करण्याची धमक नसलेले विचारषंढ लोक मग त्या व्यक्तीलाच झाडून टाकायला हा 'स्युडोमार्ग' अवलंबतात.
आचारषंढ असण्यापेक्षा विचारषंढ असलेले कधीही बरे!!

ऋषिकेश 01/09/2014 - 14:11
प्रत्येक विचाराला कृतीची जोड हवी तरच तो विचार ग्राह्य समजणारे, स्वतः मात्र कित्येक विषयांवर त्या त्या क्षेत्रात अजिबात कृतीची जोड नसताना आपापली मते देत असतात / विचार मांडत असताना दिसतात हा विरोधाभास त्यांना जाणवतो का? मात्र हा विरोधाभास असूनही, माझ्या मते त्यांचे त्या त्या क्षेत्रात कृती न करता निव्वळ विचार व्यक्त करणे बरोबरच आहे, नव्हे त्यासाठीच पोषक वातावरण हवे. दारूड्याने दिलेले दारुबंदीवरील विचार तो केवळ दारुडा आहे म्हणून ऐकूनच न घेता स्वतःचे नुकसान मी का करून घ्यावे? त्याला स्वतःला नसेल जमत प्रमाणाबाहेर दारू पिणे थांबवणे पण म्हणून प्रमाणाबाहेर दारू पिणे वाईट हे मत मी का अग्राह्य ठरवावे?

बॅटमॅन 01/09/2014 - 16:20
प्रत्येक विचाराला कृतीची जोड हवी तरच तो विचार ग्राह्य समजणारे, स्वतः मात्र कित्येक विषयांवर त्या त्या क्षेत्रात अजिबात कृतीची जोड नसताना आपापली मते देत असतात / विचार मांडत असताना दिसतात हा विरोधाभास त्यांना जाणवतो का?
"समाजात यँव पायजे नि त्यँव पायजे" छाप विचारांना हे विशेषेकरून लागू आहे इतके सांगतो. बाकी चालू द्यावे.

अन्या दातार 01/09/2014 - 15:05
इथे एक गोष्ट जाणवली ती म्हणजे पुरोगाम्यांची भलामण करणे मंडळींना खपत नाहीये.
तुमच्या 'विचारांना विरोध करणारे ते प्रतिगामी का? का अश्या प्रतिगाम्यांना (पुरोगाम्यांना विरोध करणारे ते प्रतिगामी या अर्थाने) 'त्यांचे विचार' मांडायची मुभा नाही? वर पैसातै म्हणतात त्याप्रमाणे नवीन विचारांना विरोध हा होणारच. बदल हा हळूहळू असावा. १०० जणांमध्ये एकाने नवा विचार मांडला तर ९९ लोक विरोध करणार हे ओघानेच आले. या ९९ लोकांपुढे तुमचे मत मांडायची क्षमता 'फक्त विचारांपेक्षा' कृतीतून जास्त येते हेच मत इथे प्रतिसाद देणार्‍या लोकांचे असावे असा अंदाज आहे. जर विचारांची प्रॅक्टीकॅलिटी लोकांपर्यंत पोहचली नाही, तर लोकांनी बदल का स्वीकारावा? अन ही प्रॅक्टिकॅलिटी आचारातून प्रतीत होणार नाही असं धागाकर्त्यास वाटते का?

ऋषिकेश 01/09/2014 - 15:17
तुमच्या 'विचारांना विरोध करणारे ते प्रतिगामी का? का अश्या प्रतिगाम्यांना (पुरोगाम्यांना विरोध करणारे ते प्रतिगामी या अर्थाने) 'त्यांचे विचार' मांडायची मुभा नाही?
अं? असा अर्थ होतोय त्या विधानाचा? माझ्या मते असा अर्थ होत नाही. असो.
वर पैसातै म्हणतात त्याप्रमाणे नवीन विचारांना विरोध हा होणारच. बदल हा हळूहळू असावा. १०० जणांमध्ये एकाने नवा विचार मांडला तर ९९ लोक विरोध करणार हे ओघानेच आले.
विचारांना विरोध करू नये असे कसे म्हणेन? कुठे म्हटले आहे? उलट विचारांचाच विरोध करावा व्यक्तीचा नाही हेच तर सांगतोय
या ९९ लोकांपुढे तुमचे मत मांडायची क्षमता 'फक्त विचारांपेक्षा' कृतीतून जास्त येते हेच मत इथे प्रतिसाद देणार्‍या लोकांचे असावे असा अंदाज आहे.
माझेही तेच मत आहे. कृतीची जोड असल्यास विचार अधिक जलद व अधिक जणांपर्यंत पोचतो. पण येनकेनकारणाने कृती करणे विचार मांडणार्‍याला शक्य नसेल तरीही तो विचार टाकाऊ होत नाही.

बॅटमॅन 01/09/2014 - 16:21
अन्याच्या प्रतिसादातील
जर विचारांची प्रॅक्टीकॅलिटी लोकांपर्यंत पोहचली नाही, तर लोकांनी बदल का स्वीकारावा? अन ही प्रॅक्टिकॅलिटी आचारातून प्रतीत होणार नाही असं धागाकर्त्यास वाटते का?
अधोरेखित भागाला बगल दिल्याची नोंद घेतल्या गेली आहे.

ऋषिकेश 01/09/2014 - 16:43
त्याचे उत्तर वेगळे दिलेले नाही. पण ते स्वयंस्पष्ट नाही काय? असो. माझी मते: प्रॅक्टिकॅलिटी नाही पोचली तर लोकांनी बदल स्वीकारू नये / तरीही स्वीकारावे हा लोकांचा प्रश्न. पण म्हणून बदल सुचवणार्‍याला राईट ऑफ का करावे? त्याला मत मांडू द्यावे, त्यावर चर्चा व्हावी, त्यातून त्या व्यक्तीला नाही पण अन्य कोणाला योग्यता पटली तर तो कृती करेलही किंवा नाहीही, तो मुद्दाच असणे योग्य नाही.
ही प्रॅक्टिकॅलिटी आचारातून प्रतीत होणार नाही असं धागाकर्त्यास वाटते का?
होईलही किंवा होणारही नाही. विचार प्रॅक्टिकल नाही ही विचारावरील टिका असल्यास ती योग्यच आहे. मात्र "एखादी व्यक्ती इप्रॅक्टिकलच आहे तिचे काय ऐकायचे?" असा मोड मात्र गैर आहे!

बॅटमॅन 01/09/2014 - 16:45
म्हणजे आचारविचारांत जराही सुसंगती नसलेल्याला मत मांडण्याचा अधिकार आहे, अन बाकीच्यांना मात्र त्याला राईट ऑफ करण्याचा अधिकार नाही? ही कसली हुकूमशाही आहे?

कवितानागेश 01/09/2014 - 16:52
येनकेनकारणाने कृती करणे विचार मांडणार्‍याला शक्य नसेल तरीही तो विचार टाकाऊ होत नाही. >> तसंच येनकेन्प्रकारेण विचार 'ऐकणार्‍यालाही' कृती शक्य नसेल तर तर तो प्रतिगामि/ भित्रा/ परंपरावादी ठरु नये! ;) विचार मांडणार्‍यानी सहानुभूतीपुर्वक विचार केला तर 'क्रुतीयोग्य' मधला मार्ग तो काढू शकतो. स्वतःसाठी आणि इतरांसाठीही....

ऋषिकेश 01/09/2014 - 16:56
तुम्ही मजेत म्हटले असेल (डोळा मारल्याची स्मायलीमुळे वाटले) पण मी याच्याशी सहमत आहे. एखादी कृती व/वा विचार प्रतिगामि/ भित्रा/ परंपरावादी असु शकतो, मात्र निव्वळ त्यामुळे त्या व्यक्तीवर तो शिक्का मारू नये!

बॅटमॅन 01/09/2014 - 16:42
पुरोगाम्यांचे नुस्ते विचार समाजाने नुस्तेच ऐकून सोडून दिले तर चालेल का? समाजाकडून नक्की कसली अपेक्षा आहे? आचाराची अपेक्षा आहे का? जर असेल तर आचाराचा थोडाही इन्पुट नस्ताना 'एक्स निहिलो' आचार समाजाने उत्पन्न करावा ही अपेक्षा पर्पेच्युअल मोषन मषीन इतकीच हास्यास्पद आहे. हां आता समाजाकडून आचाराची जराही अपेक्षा नसेल तर ठीकच आहे. शेवटी नळी फुंकिली सोनारे, इकडून तिकडे गेले वारे! अनेक मतप्रवाह असेच आले आणि गेले. हेही दिवस जातील! आपल्या हस्तिदंती मनोर्‍यांतून जन्तेकडे तुच्छतेने पाहण्याशिवाय अन्य काही करू न शकणारे स्वनामधन्य इन्ब्रीडिंग स्वयंघोषित विचारवंत नामशेष होतीलच - अन तेही स्वतःच्या कर्माने! तेव्हा चाल्लंय चालूद्या. खुद के मौत का अट्टाहास अगर किसीको करना है तो हम आडे नही आयेंगे. शेवटी वो तो उनका हक है!

ऋषिकेश 01/09/2014 - 16:51
मत मांडताच समाजाने आचरण करावे असा अट्टाअहास का? मत योग्यच असेल कशावरून? त्यात भयंकर तृटि असु शकतात, विचार प्रत्यक्षात आणण्यात काही बाधा असु शकतात. कोणीही म्हणजे अगदी कोणीही मत मांडले म्हणजे लगेच समाजाने तसे आचरण करावे अशी अपेक्षा का धरावी? समाजाकडून मत मांडू देण्याची आणि त्या मतावर चर्चा करत गरज वाटल्यास/पटल्यास आपल्या कृतीत आवश्यक ते बदल करण्या/न करण्याची अपेक्षा आहे. त्या व्यक्तीला राईट ऑफ केल्याने समाज ही संधी गमावतो!

बॅटमॅन 01/09/2014 - 16:54
मत मांडताच समाजाने आचरण करावे असा अट्टाअहास का? मत योग्यच असेल कशावरून? त्यात भयंकर तृटि असु शकतात, विचार प्रत्यक्षात आणण्यात काही बाधा असु शकतात. कोणीही म्हणजे अगदी कोणीही मत मांडले म्हणजे लगेच समाजाने तसे आचरण करावे अशी अपेक्षा का धरावी?
धन्यवाद, मग कायच प्रॉब्लेम नाय. सोताची कबर सोताच खणून ठेवलेली आहे. :) बाकी, पायजे ते बडबडायचा हक्क व्यक्तीला पायजे असेल तर त्याला राईट ऑफ करायचा हक्क समाजालाही पायजेच!

ऋषिकेश 01/09/2014 - 16:57
समाजाला त्या मताला राईट ऑफ करायाचा हक्क हवाच याच्याशी सहमती आहेच, मात्र त्या व्यक्तीला नव्हे!

बॅटमॅन 01/09/2014 - 17:01
मतच नव्हे, तर व्यक्तीलाही राईट ऑफ करायचा हक्क हवा. तसा हक्क मिळाल्याने तोटा होतो हे नुस्ते अर्ग्युमेंट म्हणून ठीक आहे, पण प्रॅक्टिकल नाही. हां आता युटोपिया कसा पायजे याबद्दलचे हे चिंतन असेल तर ठीके, नपेक्षा नाही.

वॉल्टर व्हाईट 02/09/2014 - 05:23
व्यक्तीला राईट ऑफ करण्याचा हक्क असायला हवा, हे पटते. असे नसते तर, उदा. ब्रिगेडोत्पन्न नेते त्यांच्या विषारी विचारांना असेच पसरवत राहतील. किंबहुना समाज आपोआपच अश्या राईटॉफोग्य व्यक्तींना बाजुला सरकवतो. हे उदाहरण चपखल नाही कारण ब्रिगेडी नेते हे काही पुरोगामी नाहीत हे मान्य.

कवितानागेश 01/09/2014 - 17:06
पण तथाकथित नवीन विचार मांडणारे बहुसंख्य लोक हे समाजाला मूर्खच (किंवा अज्ञानी/ भोळे/ बिचारे/ प्रवाहपतित/भित्रे वगरै...) समजत असतात. मग त्यांच्यात आणि समाजात चर्चा कशी काय होणार? मग चर्चा करण्या ऐवजी बहुसंख्य समाज अशा 'विचारी' व्यक्तीलाच टाळतो. त्यात सगळ्यांचेच नुकसान होतं. लोकांशी त्यांच्याच परीभाषेत बोलल्याशिवाय संवाद साधता येत नसतो.

कवितानागेश 01/09/2014 - 17:12
असा निराश होउ नकोस ब्याट्या... हिम्मत ठेव. आपण लिबरलांमध्ये कधी ना कधीतरी जागृती आणूच शकतो. ;)

बॅटमॅन 01/09/2014 - 17:14
ओक्के मौतै..तुम्ही म्हणता म्हणून. नायतर यांना गुळाची चव काय म्हणत सगळा गूळ आम्हीच फस्त करणार होतो ;)

प्यारे१ 01/09/2014 - 17:08
व्यक्ती, व्यक्तीमत्व, वक्तृत्व, वक्तव्य ह्यांमध्ये आपल्याला हीतकर असेल ते वक्तव्यच. बाकी कशाचा उहापोह करुन फारसं काही मिळायचं नाही. अर्थातच वक्तव्यामागं व्यक्तीचं व्यक्तीमत्व संवादीपणं उभं रहात असेल तर ते 'बोलकं चित्र' हजारो शब्दांचं काम करुन जातंच. लई वैचारिक झालं प्यारे ;)

कवितानागेश 01/09/2014 - 17:15
लै प्रगल्भ होत चाललाय हा प्यारे.... पण वर तुला नक्की 'हितकर' म्हणायचय की 'सोयीस्कर' म्हणायचय ते कळलं नाही.

कवितानागेश 01/09/2014 - 17:45
सुरुवात अशी आहे, "बोले तैसा चाले त्याची वंदावी पाऊले?" माय फुट! मी कसाही वागेन नी काहिहि बोलेन! शिवाय माझी पावले कोणी वंदावी अशी माझी इच्छाच कुठाय? आणि असली तरीही हा नियम मी का म्हणून मानावा? आणि तसंही मी अगदी बोलल्याप्रमाणे वागल्यावरही माझी पावले वंदतीलच लोकं याचीही खात्री नाहिच्चे!> हे मराठीतच आहे. आणि चर्चा त्याबद्दलच आहे. मांडलेल्या विचारांप्रमाणे वागावं की नाही, वागता येतं की नाही, स्वतःला जमलं नाही तरीही इतरांना ढकलता येतं का इ. इ.

एस 01/09/2014 - 19:41
ज्यांना विचारच करू दिला जात नाही त्यांचं काय? विचार आणि कृतीचा परस्परसंबंध असतोच असे कित्येकदा नसते. किंबहुना अविचारे कृती करण्याची आणि ह्याच वेडेपणाला महाजनपंथ मानून चालण्याची सध्या जी जबरदस्त लाट आली आहे तिचं सर्वात मोठं वैशिष्ट्य कदाचित हेच असावं की अशी लाट लोकांना विचार करण्याची संधीच देत नाही. विचार मांडणे ही तर धारिष्ट्याची बाब झाली.

डॉ सुहास म्हात्रे 01/09/2014 - 19:59
विचारांचा अभाव म्हणजे अंतिम मुक्तीच साधली की हो या लोकांनी ! त्यांचं आपण मर्त्य मानव काय करू शकणार ?! :) ---(विचार न करता बोलण्याचे स्किल मिळवण्याच्या खटपटीत आजपर्यंत सतत अयशस्वी झालेला) इए

विलासराव 01/09/2014 - 19:16
खालील संवाद वाचुन मला मी पुरोगामी/स्युडो/प्रतीगामी/किंवा अजुन काही आहे का? हेच मला जाणुन घ्यायचय. बाकी जग बदलवुन टा़कणारा अजुन जन्माला यायचाय असे आमचे मत. ज्याने त्याने आपले आपल्यापुरते जग बदलावे. कोणीही विदा मागु नये.नसेलच तर कुठुन देउ? मी विपश्यना का करावी याचे (Score: 1) विलासराव पुण्य: 2 मी विपश्यना का करावी याचे उत्तर मला कळले नाही. तुम्ही प्रतिसाद दिलाय त्याबद्द्ल धन्यवाद. त्यात एकही दोष मला तरी दिसत नाही त्यात. प्रत्येक मताशी सहमत.अभ्यास करुन दिलाय यात वाद नाही. खरच मी माझा प्रतिसाद पुन्हा वाचला.माझा आनी अने़कांचा अनुभव आहे असाच त्यातुन अर्थ निघतो आहे. हा माझा दोष. माझा आनी अने़कांचा (पुर्ण जगाचा का असेना) अनुभव आहे म्हनुन कोनीही (एकाही मनुष्याने) विपश्यना का करावी हा अगदी रास्त प्रश्न आहे. मनुष्यप्राण्यात राग,लोभ,काम, क्रोध. मद,मत्सर्,मोह, माया (षढरिपु)असतात. ते कसे उत्पन्न होतात, मनुष्यप्राण्याला प्रभावीत करतात आनी त्याचा त्याला त्रास होतो रोजचे जीवन जगताना. हे सर्व कसे होते याचा कार्यकारणभाव जानुन घेउन त्यापासुन आपल्याला होणार्या त्रासापासुन(दु:ख्खापासुन) सुटका करुन घेणे यासाठी विपश्यना विद्या शिकावी लागते. हे विपश्यना का करावी याचे उत्तर आहे. मी विपश्यना का करावी याचेही हेच उत्तर आहे पण ते त्या व्यक्तीला पटल्यास. जो कोणी राग,लोभ,काम, क्रोध. मद,मत्सर्,मोह, माया (षढरिपु) यांनी प्रभावीत होउन त्रासात (दु:खात) पडत नाही त्यांच्यासाठी विपश्यनेची गरजच नाही. साध्य साध्य झालेल्या व्यक्तिसाठी साधनेची गरज(प्रयोजनच) नाही. मनुष्यप्राण्यात राग,लोभ,काम, क्रोध. मद,मत्सर्,मोह, माया (षढरिपु)असतात. ते कसे उत्पन्न होतात, मनुष्यप्राण्याला प्रभावीत करतात आनी त्याचा त्याला त्रास होतो रोजचे जीवन जगताना. हे ज्याचे त्याने ठरवावे लागते. हेच नेमके काचे (कुणाच्याही) उत्तर आहे. त्रासात पडल्याने जो(महत्वाचा असा काळ्/वेळ) वेळ वाया जातो त्यामुळे. त्यासंदर्भातील हे तुमचे वाक्यः आयुष्यात काय फायदा होईल आणि जर फायदा होत असेल तर माझ्या घालवलेल्या वेळेपेक्षा/कष्टापेक्षा अधिक फायद्याचा आहे का? हा माझ्यासाठी तरी खरा कळीचा मुद्दा आहे. हे एक महत्वाचे कारण झाले. जीवन कसे जगावे हे ही त्यामुळे आपल्याला कळते. घाईने मत बनवु नका की जीवन कसे जगावे दुसर्याकडुन शिकण्याची काय गरज? मी लिहीतोय त्यावर. लवकरच टाकतो मुळ लेखात तेही साधनेचे प्रमुख अंग आहे. त्याशिवाय विपश्यना करुच शकत नाही. प्रतिक्रिया देण्यासाठी लॉगिन करा किंवा सदस्यनोंदणी करा. Mon, 18/08/2014 - 00:15 | जो कोणी राग,लोभ,काम, क्रोध. (Score: 1) ऋषिकेश पुण्य: 2 जो कोणी राग,लोभ,काम, क्रोध. मद,मत्सर्,मोह, माया (षढरिपु) यांनी प्रभावीत होउन त्रासात (दु:खात) पडत नाही त्यांच्यासाठी विपश्यनेची गरजच नाही. साध्य साध्य झालेल्या व्यक्तिसाठी साधनेची गरज(प्रयोजनच) नाही. आभार्! एकूण चर्चा रोचक आहे. मुळात मला या षड्रीपुंचा त्याग करायचाच नाहिये, कारण या गोष्टींचा जो काही कमी-अधिक प्रमाणातील मिलाफ आहे तो मी आहे. याच्या पल्याड गेलो तर मी मीच उरणार नाही. सध्याचा मी जसा आहे तसा मला प्यारा आहे. त्यामुळे जे काही सुख-दु:ख वाट्याला येते तो ही आयुष्याचा भागच आहे. ते टाळायचे कशाला? असो. जर हे विपश्यना करायचे कारण असेल तर मलाही विपश्यनेची गरज नाही असे सहज म्हणता यावे. प्रतिक्रिया देण्यासाठी लॉगिन करा किंवा सदस्यनोंदणी करा. - ऋ ------- कल्पनेतल्या धूपदीपांनी जिथे देव खूष होतो तिथे कल्पनेतल्या सज्जनपणाने माणसाने तृप्त राहायला काय हरकत आहे? -- पु.ल. Mon, 18/08/2014 - 00:28 | आभार्! एकूण चर्चा रोचक (Score: 1) विलासराव पुण्य: 2 आभार्! एकूण चर्चा रोचक आहे. मुळात मला या षड्रीपुंचा त्याग करायचाच नाहिये, कारण या गोष्टींचा जो काही कमी-अधिक प्रमाणातील मिलाफ आहे तो मी आहे. याच्या पल्याड गेलो तर मी मीच उरणार नाही. सध्याचा मी जसा आहे तसा मला प्यारा आहे. हेच अध्यात्माचं सार आहे. हीच ती मुक्ती मी पासुन.अर्थातच निर्णय ज्याचा त्याने घ्ययचाय. हे वरती नमुद केलेलच आहे. त्यामुळे जे काही सुख-दु:ख वाट्याला येते तो ही आयुष्याचा भागच आहे. ते टाळायचे कशाला? असो. जर हे विपश्यना करायचे कारण असेल तर मलाही विपश्यनेची गरज नाही असे सहज म्हणता यावे. तुमचा निर्णय योग्यच आहे .

कवितानागेश 01/09/2014 - 20:20
ज्यांचे लोक ऐकतात, ज्यांना मान आहे, ज्यांच्याबद्दल विश्वास आहे अशा सामाजिक क्रांती घडवणार्‍या विचारवंतांचे उअदाहरण घ्यायचं झालं तर एक ठळक नाव डोळ्यासमोर येतं ते ज्ञानोबा माउलीचं. त्यांना 'माउली' म्हणावं, इतका विश्वास जन्सामान्यांना त्यांच्याबद्दल वाततो. कारण त्यांची वृत्ती आणि त्यांची भाषा. त्यांनी कुठेही आता मी तुम्हा यडपटांना जरा शहाणपणा शिकवतो, असा आविर्भाव आणला नाही. अर्थातच तो तसा कधीच नव्हता, म्हणूनच आला नाही. ते श्रोत्यांना उद्द्येशून जे लिहितात ते फार गोड आणि लाघवी आर्जव आहे. तसच त्यांना जे काही सांगायचंय त्या संपूर्ण विवेचनात 'मला आत्यंतिक आनंदाचा ठेवा मिळाला आहे, आणि तो मला सर्वांसोबत वाटून घ्यायचा आहे' हाच भाव सतत आहे. जेंव्हा हा असा 'शेअरिंग' चा भाव असतो, तेंव्हाच समोरची व्यक्ती/ समाज लक्ष देउन , निदान समोरचा माणूस काय सांगतोय ते ऐकतो. त्यावर विचार करतो. अर्थात, हा सोज्वळ भाव खरोखरच मनात असल्याशिवाय शब्दात उतरु शकणार नाही. शिवाय त्यांना जे काही सांगायचं होतं ते त्यांनी अत्यंत सोप्या, मधुर आणि जनसामान्यांच्या भाषेत सांगितलं. त्यामुळे ते विचार समजणं सोपं गेलं. (डिसक्लेमरः ज्ञानेश्वर क्रान्तिकारक नव्हते, असा कुणाचा समज असल्यास त्तो त्यांचा त्यांनी निस्तरावा..) समाजात बदल घडवू शकणार्‍या व्यक्तीचं दुसरे उदाहरण म्हणजे बाबा आमटे. त्यांनी सरळ कृतीनीच सुरुवात केली. जर ते फक्त ' कुष्ठरोग बरा होउ शकतो होऽऽऽऽ' असं सांगत, प्रेझेन्टेशन्स देत फिरले असते, तर काहीही झालं नसतं. पण त्यांच्या कृतीशीलतेमुळेच आज त्यांच्याबद्दल प्रत्येकाच्याच मनात अत्यंत आदर आहे. बाबा स्वतःदेखिल कृती न करण्याची अनेक कारणं देउ शकले असते... पण त्यांच्यातली समाज बदलण्याची खरी तळमळ हेच त्यांचे बळ ठरली. यावरुन तरी स्पष्ट दिसतं की शेवटी कृतीच महत्त्वाची. (वरचाच डिस्क्लेमर पुन्हा. )

डॉ सुहास म्हात्रे 01/09/2014 - 23:48
ज्याला काही बदल हवे आहेत त्याच्यामध्ये : अ) बदलांसंबंधीचे विचार व्यक्त करण्याचा धीटपणा असला तर तो ते बोलून अथवा लिहून सांगेल आ) ते बदल प्रत्यक्षात आणण्याची धमक असली तर तो त्यासाठी आवश्यक कृती करेल... कृती कशी अथवा किती करेल हे त्याच्या लोकांना समजावून सांगण्याच्या हुशारीवर आणि पद्धतीवर अवलंबून असेल आणि त्या बदलांचे लक्ष असलेल्या लोकांना ते बदल मान्य होणार की नाही आणि मान्य झालेच तर किती प्रमाणात ते लोकांच्या आचरणात येतील हे खालील खालील गोष्टींवर अवलंबून असेल : अ) नवीन बदलांमुळे ज्यांचे हितसंबंध दुखावले जातील अश्या विरोधकांची ताकद, हुशारी आणि त्यांची विरोधाची पद्धती आ) समाजातली त्या वेळेची परिस्थिती... विशेषतः बदलांचे लक्ष असलेल्या लोकांमध्ये तो बदल स्वीकारण्याचा इच्छेची तीव्रता महत्त्वाचे : या जगामध्ये बदल हीच एकुलती एक स्थिर गोष्ट आहे... आणि त्याबरोबर बदलाच्या क्रियेला विरोध ही प्रतिक्रिया होतेच होते. वर सांगितलेल्या दोन प्रतिस्पर्धी लोकांमध्ये जगाच्या सुरुवातीपासून रस्सीखेच चालू आहे आणि ती जगाच्या अंतापर्यंत अशीच चालू राहणार आहे. जेव्हा ज्याचे पारडे वरचढ होईल (जेव्हा लोकांना बदल अनुसरणे न अनुसरण्यापेक्षा जास्त सोयीचे वाटेल) तेव्हा तो जिंकेल. लक्षात ठेवण्याजोग्या काही मुख्य गोष्टी : १. सर्वमान्यपणे लेखी नियम असलेल्या आणि ते पाळले जात असणार्‍या खेळातले नियम मोडले गेल्यास योग्य त्या अधिकार्‍याकडे दाद मागता येते. पण जीवनांत / परिस्थितीत बदल घडवायचा असल्यास असे शक्य नसते. कारण तेथे तर असलेले नियम बदलून नवीन नियम अस्तित्वात आणण्यासाठीचा संघर्ष सुरू करायचा असतो... त्यामुळे अश्या परिस्थितीत वर सांगितलेले रस्सीखेचीचे नियम लागू होतात. २. प्रत्येकाने आपला संघर्ष आपण स्वत: करायचा असतो. नवीन बदलांमुळे होणारे फायदे ज्यांना अजून नीट समजले नाहीत किंवा बदलांमुळे ज्यांचे हितसंबंध दुखावले जाणार आहेत त्यांच्याकडून सहकार्याची अपेक्षा करणे फारसे हुशारीचे नाही. किंबहुना या दोन्ही विरोधी गटांच्या बरोबर रस्सीखेच करून त्यात वरचढ होण्याची इच्छा किंवा ताकद असल्याशिवाय कोणत्याही बदलांचे दिवस येत नाहीत... मग ते बदल कितीही क्रांतीकारी असले तरी. ३. दुसर्‍याचे विचार नीट समजवून घेण्याबद्दल किती अपेक्षा करावी हे स्थल-काल-व्यक्तीसापेक्ष असते. एका देशात सर्वमान्यतेने वर्जित असलेली गोष्ट दुसर्‍या देशात "चलता है" असू शकते. ४. तेव्हा बदल अपेक्षित असेल आणि धमक असेल तर बदलाच्या दिशेने योग्य कारवाई सुरू करणेच योग्य... फक्त तक्रार करणे केवळ अरण्यरुदन ठरेल. ५. काही थोडे लोक आपल्या मनाप्रमाणे परिस्थितीत बदल घडवून आणतात, इतर लोक परिस्थितीनुसार स्वत:त बदल घडवून आणतात... आणि या दुसर्‍या गटातील बहुतेक लोकांना सद्य व्यवस्थेबद्दल कळत-नकळत तक्रार करण्यामध्ये खूप मजा वाटते असे दिसते !

ऋषिकेश 02/09/2014 - 12:25
सारांशात्मक प्रतिसाद आवडला. आभार!
प्रत्येकाने आपला संघर्ष आपण स्वत: करायचा असतो. नवीन बदलांमुळे होणारे फायदे ज्यांना अजून नीट समजले नाहीत किंवा बदलांमुळे ज्यांचे हितसंबंध दुखावले जाणार आहेत त्यांच्याकडून सहकार्याची अपेक्षा करणे फारसे हुशारीचे नाही. किंबहुना या दोन्ही विरोधी गटांच्या बरोबर रस्सीखेच करून त्यात वरचढ होण्याची इच्छा किंवा ताकद असल्याशिवाय कोणत्याही बदलांचे दिवस येत नाहीत... मग ते बदल कितीही क्रांतीकारी असले तरी.
हे पटले!

अवतार 05/09/2014 - 01:11
की परिवर्तनाची गरज कोणाला वाटते? आणि परिवर्तनाची दिशा समाजातील कोणता वर्ग ठरवतो? सामाजिक परिवर्तन हा लोकशाहीचा गाभा आहे. त्याकडे सोयीस्करपणे दुर्लक्ष करून बहुसंख्य समाजाचे लक्ष केवळ सत्ता प्राप्ती हेच असते. प्रत्येक सामाजिक गटाला "आपला माणूस" सत्तेवर आलेला पहायचा असतो. कारण "इतर सगळे" परके आहेत ही जाणीव कळत नकळत रुजत असते. ही जिथे परिस्थिती आहे तिथे कसली बोडक्याची वैचारिक सहिष्णुता असणार? दर पाच वर्षांनी निव्वळ सरकार बदलणे म्हणजे दारूच्या बाटलीवरचे लेबल बदलण्यासारखे आहे. निव्वळ लेबल बदलून दारूचे गंगाजळ होत नाही. त्यासाठी मुळात बाटलीतली दारू बदलून गंगाजळ भरण्याची मानसिकता निर्माण व्हावी लागते. लोकशाहीचे गोडवे गाणाऱ्या व्यवस्थेत देखील जनतेला झुंडशाही महत्वाची वाटत असेल तर कर्ते सुधारक आणि इतर पुरोगामी विचारवंत ह्यांच्या कार्याने समाजात खरोखरच किती परिवर्तन / प्रबोधन घडवून आणले हा संशोधनाचा विषय ठरावा. थोडक्यात म्हणजे नेतृत्व किती पुरोगामी / प्रतिगामी आहे याने जनतेला *ट्याचा फरक पडत नाही. त्यांच्या विचारांची / कार्याची उपयुक्तता काय आहे या निकषावरच त्यांची महानता ठरवली जाते. जोपर्यंत त्यांना स्वत:च्या तात्कालिक लाभासाठी वापरून घेणे शक्य असेल तोपर्यंतच त्यांच्या जयंत्या, पुण्यतिथ्या साजऱ्या होतात. स्वत:च्या अस्तित्वाची लाज वाटल्याखेरीज मूलभूत परिवर्तन घडणे शक्य नसते. आपल्या विचारांचे आणि कृत्यांचे प्रत्यक्ष / अप्रत्यक्ष समर्थन करण्याचे कोणतेच पर्याय ज्यावेळी समाजाच्या मानसिकतेत उरणार नाहीत, त्याचवेळी बदल स्वीकारण्याची मानसिकता तयार होऊ शकेल.

कवितानागेश 05/09/2014 - 07:06
परिवर्तनाची गरज कोणाला वाटते?> खरं तर आपल्याला इतरांच्या परिवर्तनाची गरज वाटते आणि इतरांना आपल्या! :) आणि जोपर्यंत त्यांना स्वत:च्या तात्कालिक लाभासाठी वापरून घेणे शक्य असेल तोपर्यंतच त्यांच्या जयंत्या, पुण्यतिथ्या साजऱ्या होतात. > हेच सगळ्या व्यक्तींचे आणि तत्त्वांचे होत असते.

अवतार 05/09/2014 - 08:58
परिवर्तन हे देखील "आपल्याला हवे तसेच" घडले पाहिजे यावर सर्वच परिवर्तनवाद्यांचा भर असतो. आणि एकदा तसे परिवर्तन घडले की मग कोणतेच परिवर्तन घडू नये हेच "परिवर्तनवाद्यांचे" ध्येय असते. :)

होकाका 05/09/2014 - 19:02
वेळ मिळाताच एकेकाला उत्तरे देतो.
चून चून के मारूंगा, बच के रहना, बाब्बौ...|
लेखनविषय:
समाज
लेखनप्रकार
प्रकटन
"बोले तैसा चाले त्याची वंदावी पाऊले?" माय फुट! मी कसाही वागेन नी काहिहि बोलेन! शिवाय माझी पावले कोणी वंदावी अशी माझी इच्छाच कुठाय? आणि असली तरीही हा नियम मी का म्हणून मानावा? आणि तसंही मी अगदी बोलल्याप्रमाणे वागल्यावरही माझी पावले वंदतीलच लोकं याचीही खात्री नाहिच्चे! ========= "साला स्युडोलिबरल" त्याने आणखी एक शिवी हासडली. हा स्युडो शब्द इतका व्हेग आहे की त्याच्याशी संग केल्यावर होणारी प्रसुती ही कोणालाही कोणत्याही पातळीवर नेऊ शकते. स्युडोलिबरल, स्युडोसेक्युलर, स्युडोयंव नी स्युडोत्यंव!
Subscribe to