भारतीय तत्वज्ञानाने व आयुर्वेद शास्त्राने शरीराशी संबधित वीस सामान्य गुण मान्य केले आहेत.ते म्हणजेच गुरु,लघु इत्यादी होय. शरीराशी संबधित असल्याने त्यांना शारीरगुण असे देखिल म्हणतात.
गुर्वाद्यस्तु- गुरुलघुशीतउष्णस्निग्धरुक्षमंदतीक्ष्णस्थिरसरमृदुकठिनविशद्पिच्छिलश्लक्ष्णखरस्थूलसुक्ष्मसांद्रद्रवा:विंशती चरक सुत्रस्थान १/चक्रदत्त टीका.
गुरु,लघु,उष्ण,स्निग्ध,रुक्ष,मंद,तीक्ष्ण,स्थिर,रस,मृदु,कठिण,विशद,पिच्छिल,श्लक्ष्ण,खर,स्थूल,सुक्ष्म,सांद्र,द्रव.
स्पा यांच्या दीपमाळेकडे पाहून सर्वात आधी त्यांच्या रचनाविचाराला दाद द्यावीशी वाटते. प्रकाश नेमका कुठून येतोय आणि त्याची तीव्रता किती आहे ह्याचाही त्यांनी चांगला उपयोग करून घेतला आहे. तिरकस सावल्यांमुळे डावीकडे निमुळत्या होत गेलेल्या दीपमाळेच्या स्तंभाला आणि दगडी खुंट्यांच्या रांगांना मस्त संतुलित केले आहे. तीच बाब दोरखंडासारख्या भासणार्या कडेची. फिल्म कॅमेरा नसल्याने डायनॅमिक रेंज कमी पडतेय हे लगेच जाणवतेय. दगडाचा पोत आणि घाटदारपणा मस्त पकडला गेलाय. सुस्पष्टता किंचित अजून सुधारता आली असती. उद्भासन (एक्स्पोजर) छान साधले आहे.
वल्लींच्याही प्रदक्षिणापथाच्या प्रतिमेतील रचनाविचार चांगला आहे. त्यात नावीन्य नसले तरी बर्यापैकी पर्स्पेक्टिव कंट्रोल साधला गेला आहे (50mm मुळे). तसेच कुठलाही विपर्यांसभ्रंश (डिस्टॉर्शन) फारसा जाणवत नाही. दोन्ही बाजूंचे पाषाणस्तंभ हे प्रेक्षकाच्या दृष्टीला थेट शेवटच्या भिंतीकडे घेऊन जातात. तिथली मूर्ती आणि तिच्या खालच्या बाजूवर जास्त प्रकाश पडलेला नसणे हे या चित्राला वेगळाच परिणाम साधून देतात. मधल्या भागातील आणि दोन्ही बाजूंच्या खांबांवरील गडदपणा हा छताच्या पांढुरक्या खडकामुळे मस्त संतुलित झालाय.
पैजारबुवांचे हे छायाचित्र मी मुद्दाम घेतले आहे कारण त्यात शब्दश: मानवी स्थापत्यकौशल्याची आदिम बीजे आहेत. दगड एकमेकांवर रचून उभे केलेले भिंती व गवत यांची रचना मानवाला गुहेतून 'घर' नावाच्या जागेत घेऊन आली. अशाच घरट्यात त्याने त्याच्या श्रद्धांचीही स्थापना केली. किंबहुना आपल्याला जशी निवार्याची जागा लागते तशी या शक्तींनाही लागत असावी असं त्याला वाटलं असावं हे सगळं परिदृश्य मनासमोर उभं राहिलं हे ह्या छायाचित्राला पाहून. छायाचित्रणाच्या दृष्टीने यात बाकी काही खास नाही. पण तुमच्या कल्पनेचं आणि आवर्जून अशा जागेला कॅमेर्यात कैद केल्याबद्दल कौतुक.
अशा छायाचित्रांमध्ये रचनाविचारही तितकाच परिणामकारक वाटला पाहिजे. पुलाची सावली आणि प्रत्यक्ष पूल हे चित्रातील मध्यभागी जिथे घेऊन जातात तो सगळा दृष्टीचा प्रवास अजून थेटपणे दर्शवता येऊ शकला असता. कदाचित पुलाच्या दुसर्या बाजूने जिकडून पुलावर प्रकाश येतो आहे ती बाजू या छायाचित्रासाठी जास्त योग्य ठरली असती असे वाटले. क्षितिज किंचित जास्त समांतर असायला हवे होते. तसेच दोनतृतियांशच्या नियमात हा रचनाविचार निश्चितच बसवता आला असता. पुलाची कमान आणि तिची भव्यता पकडता आली असती. 14mm लेन्समुळे विपर्यांसभ्रंश (Barrel distortion) आलाय हे लगेच जाणवतेय. प्रतिमेचे बलस्थान हे त्यातील HDR परिणाम आणि उत्तम वैधम्र्य (Contrast).
बुद्धाच्या मूर्तीचे डोके आकाशाच्या पार्श्वभूमीवर येईल असे घेतले असते तर त्याचा वेगळाच परिणाम दिसून आला असता. प्रतिमेतील वैधम्र्य अजून वाढवले तर खडकांचा विशिष्ट रंग आणि त्यावरील हिरवाई याने वेगळाच शांतपणा अनुभवता आला असता. प्रतिमेत सुस्पष्टता कमी आहे. उजव्या कोपर्यातील खालची छत्री क्लोन करून काढता आली असती. रचनाविचारामध्ये बुद्धमूर्तीचा कोन आणि डावीकडील माणसांची रांग यामुळे तिची भव्यता अजून जाणवते. यात एकूणच मानवी प्रयत्नांमागील कष्ट तुम्ही अचूक टिपले आहेत.
किल्लेदारांच्या प्रतिमा छानच असतात. ह्या प्रतिमेसाठी सेपियाऐवजी कृष्णधवल रंगसंगती जास्त योग्य ठरली असती. किंवा अगदी रंगीत प्रतिमेतही हिरवाईने छान पूरक (कॉम्प्लिमेंटरी) परिणाम साधला असता. प्रतिमेतील क्षितिज किंचित डावीकडे झुकले आहे. उजव्या कोपर्यातील झाडाची फांदी आणि पृष्ठभूमीतील सावलीचा गर्दपणा चित्राची चौकट छान पेलत आहे. उजवीकडील इमारतीचा भव्यपणा शेजारील डावीकडील प्रवेशद्वार आणि मागची नारळाची झाडे यामुळे जास्तच खुलून दिसत आहे. पोस्टस्टॅम्पसारखा एकूण परिणाम आहे. चित्रातील वैधम्र्य आणि टोनल रेंज उल्लेखनीय. डावीकडील निगेटिव स्पेस न जाणवण्यासाठी काय करता आले असते याचा विचार करतोय.
निशांत यांनी दीर्घ उद्भासनाचा (लाँग एक्स्पोजर) वापर कल्पकतेने केलाय. राजेशाही थाट सांगणारी प्रकाशयोजना आहे. प्रत्यक्ष इमारत चित्रातील इतर बाबींमुळे तितकीशी मनावर ठसत नाही. त्यासाठी इमारतीवरील आकाशाचा भाग काढून टाकायला नको होता असे वाटले. इमारत अगदी मध्यभागी घेण्याऐवजी किंचित उजवीकडे ठेऊन तिरपा होत जाणारा पर्स्पेक्टिव तिकडे निगेटिव स्पेस ठेऊन जास्त अधोरेखित करता आला असता.
समर्पक यांची तिन्ही छायाचित्रे आवडली. यातील ह्या चॅपेलच्या प्रतिमेत पिवळी फोर्ड मस्टँग फारच खुलून दिसतेय. पण हा फोटो जुन्या चॅपेलचा न वाटता फोर्ड गाडीचा जास्त वाटतोय. त्यामुळे स्थापत्यछायाचित्र म्हणता येणार नाही. चर्चच्या इमारतीचे वैधम्र्य जास्त असायला हवे होते. गाडीचा पिवळेपणा टिपण्यासाठी चर्चकडे किंचित दुर्लक्ष झाले आहे. पिवळ्या रंगाच्या जितक्या रंगछटा मानवी डोळा पाहू शकतो त्याच्या एक टक्काही कुठल्याच कॅमेर्याचा कुठलाच विद्युत संवेदक टिपू शकत नाही हे 'कलर स्पेस' चे मूलभूत तत्त्व पुन्हा जाणवून देणारी ही प्रतिमा.
केवळ आणि केवळ पर्स्पेक्टिव... मी अशी स्थापत्य प्रकारातली छायाचित्रे फारशी पाहिली नाहीयेत म्हणून जरा जास्तच आवडले. प्रतिमाही अगदीच वरून ९० अंशातून घेतली नाहीये. झाडांचा ऋतूबदल सुरू होत असताना रंगबहार आणि उत्तुंगता ही इमारतीला छान कॉम्प्लिमेंट करते. त्यातून ही इमारत बांधणार्याची कल्पकता दिसतेच आणि आजूबाजूच्या पर्यावरणाचा आभासही उत्तम साधला आहे. पॅराग्लाइडिंग करतानाही प्रतिमा खूपच सुस्पष्ट आली आहे.
गोल्डन रूल ऑफ टू-थर्डस्, अचूक वैधम्र्य, क्षितिजाच्या आडव्या रेषेला कापत जाणारी पुलाची तिरपी बांधणी, सगळंच अगदी मस्त. पुलाच्या पाण्यावरील सावलीनेही हा परिणाम अधिक गडद केला आहे. समुद्राच्या पाण्याचा आणि आकाशाचा वेगवेगळा निळेपणा मस्त टिपला आहे. कुठेही कृत्रिम वाटत नाही.
जातवेद यांच्या ताजमहालाच्या छायाचित्राचा साधेपणा ताजमहालाच्या साधेपणाला पूरक ठरला आहे. चित्रचौकटीला दोन्ही बाजूंचे मनोरे मस्त तोलून धरताहेत. पण अजून थोडीशी जागा दोन्ही बाजूंना सोडली असती तर जास्त चांगले दिसले असते. पर्स्पेक्टिव कंट्रोल प्रतिमासंस्करणात दुरुस्त करायला हवा होता. म्हणजे मनोरे समांतर वाटले असते. ताजमहालाची अशी छायाचित्रे ही नितळ मोकळ्या निळ्या आकाशाच्या पार्श्वभूमीवर जास्त चांगली येतात. त्यात कॉन्ट्रास्ट जास्त मिळतो आणि घुमटाची गोलाई, संगमरवरी दगडाची शुभ्र रंगछटा जास्त खुलून दिसते.
ह्या प्रतिमेचा प्रकार स्थापत्यापेक्षा सिटीस्केप ह्या लॅण्डस्केपच्या उपप्रकाराला जास्त जवळ जाणारा आहे. ढगाळ आकाश, डावीकडील इमारतीवरील सूर्यप्रकाश, उजवीकडील पूल आणि इतर इमारतींमुळे त्या भागातील गडद सावल्यांचा साधलेला समतोल, फांद्यांमुळे लाभलेली बंदिस्त चौकट हे सर्वच एकूण प्रतिमेला खुलवणारे. यामधून छायाचित्रकाराची सौंदर्यदृष्टी तर दिसतेच, त्याचबरोबर एखाद्या सुंदर शहराचा वा ठिकाणाचा सुंदरपणा अजून खुलवून कसा दाखवायचा ह्याचेही उत्तम उदाहरण सापडते.
इसा खान टोम्बबद्दल जे म्हटले होते त्यातील बहुतांशी बाबी ह्याही छायाचित्राला लागू पडतात. ढगांचा काळेपांढरेपणा अगदी योग्य जागी आला आहे. इमारतीचा घुमट आणि मनोरे आकाशात घुसणारे उत्तुंग आणि भव्य वाटताहेत. त्रिस्तरीय रचनाही त्यामधील कमानींचा गडदपणा प्रतिमेत टिपला गेल्यामुळे जास्त खुलून दिसतेय. उजवीकडील दगडांच्या कमानी आणि डावीकडील झाडांच्या कमानी, दोन्ही एकमेकींना पूरक. मागील नारळांच्या झाडांमुळे पार्श्वभूमी आणि फुलांच्या ताटव्यामुळे पृष्ठभूमी लाभलेली ही प्रतिमा रचनाविचाराच्या दृष्टीनेही वाखाणण्याजोगी. विशेषतः पृष्ठभूमीचा साधेपणा इमारतीच्या भव्यतेला साजेसा. रचनाविचारात उजवीकडील जागा किंचित जास्त कातरली गेलीय असे वाटले. पण मग त्यामुळे चौकट खूपच आडवी वाटली असती हेही लक्षात घेण्याजोगे.
विजयस्तंभाच्या ह्या छायाचित्रात सर्वप्रथम नजरेत भरते ते त्याचे चौकटीतील मध्यभागी नसणारे स्थान. वरून खाली येत फिकट होत जाणारा आकाशाचा गर्द निळेपणा आणि रखरखीत उन्हातही व्यवस्थित उद्भासित झालेला नक्षीदार स्तंभ खूपच कॉम्प्लिमेंटरी आहेत. दोन्ही बाजूंस असलेले वृक्ष, चित्रातील चिमुकली माणसे, वालुकाश्माचा विशिष्ट रंग, पुढील बाजूची भिंत आणि त्यामानाने छोटी इमारत या सगळ्या बाबी पूरक ठरतात. प्रकाशाची दिशा जिकडून आहे तिकडेच जास्त निगेटिव स्पेस सोडणे ही कल्पकता आवडली. येथील इतर काही छायाचित्रांमध्ये ही बाब प्रकर्षाने गाळली गेल्याचे दिसले. स्तंभ निमुळता होत गेलेला नाहीये कारण प्रतिमा उंचावरून घेता आली आहे. त्यामुळे सेन्सरचे प्रतल बरेचसे समांतर ठेवता आले आहे. याचा फायदा पर्स्पेक्टिव कंट्रोलमध्ये झाला आहे. भिंतींचा कोपरा ह्या मनोर्याला वेगळेच त्रिमितीय रूप प्राप्त करून देत आहे.
मातृमंदिराची ही प्रतिमा छायाचित्रणाच्या दृष्टीने तितकीशी खास नाही. क्षितिज समांतर न ठेवल्यामुळे आणि केंद्रीत रचनेमुळे त्यात इंटरेस्टिंग असं फारसं काही जाणवत नाही. पण इमारतीच्या गोल चकत्या आणि त्यावरून परावर्तित होणारा तीव्र सूर्यप्रकाश यामुळे मूळचा सोनेरी रंग फारच खुलला आहे. वैधम्र्य आणि टोनल रेंज ठीकठाक आहेत. एकूणच यात बरेच काही करता आले असते असे वाटले.
बरोबर आहे
Anthropometry data collect
योग्यच
माल्कम ग्लॅडवेलच्या
खेळात पण आरक्षण ठेवायचं
वजनानुसार
बुद्धिबळाच्या
In reply to बुद्धिबळाच्या by vikramaditya
ज्युडिथ पोल्गर?
In reply to ज्युडिथ पोल्गर? by आदूबाळ
माल्कम ग्लॅडवेलचे
>>दोघानाही समान कोन
मोमेंट ऑफ इनर्शिया
वजन कंट्रोल करणे ठराविक
वजन व पायांच्या
एवढी गुंतागुंत बघून लोक या
जर उन्चीमुळे कोणी या खेळात
डी एन ए सारखे असणे हा निकष
In reply to डी एन ए सारखे असणे हा निकष by विजुभाऊ
डीएनए सारखे असणे या निकषालाच
In reply to डीएनए सारखे असणे या निकषालाच by आदूबाळ
ठ्ठो!!! =))
उंच खेळाडुच जिंकतात
In reply to उंच खेळाडुच जिंकतात by मार्मिक गोडसे
छान प्रतिसाद
नाही पटले
तुमच्या लॉजिक प्रमाणे आता
In reply to तुमच्या लॉजिक प्रमाणे आता by प्रसाद१९७१
जगात नवीन गट-तट आणि
मार्मिक गोडसेंची प्रतिक्रिया