अमेरिकेतील मी जवळून पाहिलेले इराणी लोक स्वतःला बर्‍याच अंशी 'पर्शियन' समजतात,

त्यांच्यापैकी अमेरिकेत आलेले अनेक लोक सध्याच्या राजकिय परिस्थितीवर अजिबात संतुष्ट नाहीत

माझ्या ग्रुपमध्ये बरेच इराणी आहेत. वरील निरिक्षणाशी मी सहमत आहे. मला तरी ही मंडळी बर्‍यापैकी (मुस्लीमांपैकी, भारतातील काही अनुभवांनुसार) 'शहाणी' वाटली. (मुल्ला मुर्खासारखे बडबडबडतोय, धर्मांधांनी नसती बंधने लादली आहेत, आधुनिक विचार-आचारांचे पालन इत्यादी बाबतीत त्यांची आणि माझी मते अगदी जुळतात हे कळल्यावर मला थोडे (सुखद)आश्चर्यच वाटले) आपल्यात आणि त्यांच्यात बरीच साम्यं ही आढळली (एक इराणी मित्र तर संतुरसुद्धा वाजवतो).

लेखात उल्लेख केलेल्या इराणी स्त्री सहकार्‍यांच्या बाबतीत हाच अनुभव आला आहे. (अनुभवी)बेसनलाडू येथील विद्यापिठात शिकताना एका इराणी विद्यार्थ्याशी ओळख झाली होती आणि काही तास त्याच्यासोबत गप्पा मारता आल्या होत्या. लेखात उल्लेखलेल्याप्रमाणे तोही इराणी स्थापत्यशास्त्राबद्दल भरभरून सांगत होता (अमेरिकेत स्थापत्यशास्त्राचे पदव्युत्तर शिक्षण घेण्यासाठी आला होता), त्याची आठवण झाली. (स्मरणशील)बेसनलाडू

>>> अमेरिकेतील मी जवळून पाहिलेले इराणी लोक स्वतःला बर्‍याच अंशी 'पर्शियन' समजतात, मुस्लिम नाही असे दिसले आहे. नुसते "इराणी" नाहीत, "पर्शियन". --- सहमत आहे. एका पश्तुन माणसाचं 'आम्ही गेली ५००० वर्षं पश्तुन, १३३० वर्षं मुसलमान आणि ६३ वर्षं पाकिस्तानी आहोत' हे विधान आठवलं. असंच काहीसं पर्शियन अस्मितेबद्दलही वाचलं होतं. प्राचीन संस्कृतीबरोबरच अरब वंशीय - बिन अरब वंशीय, सुन्नी - शिया इ. भेदांमुळेही थोडी अलगतेची भावना निर्माण होत असावी. अवांतर - इस्लामपूर्व काळातले 'मित्र' देवतेचे अग्निमंदिर

नंदन
मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी

>>पुण्यातल्या कॅफे सनराइजला चांगला नाश्टा मिळायचा.. आपण बहुधा जुने वरीजनल सनराईज -१९८२ आधीचे- पाहिले नसणार. गोल मार्बल टॉपची टेबले आणि गोल बुडाच्या हलक्या खुर्च्या असलेले. नंतर तर सनराईज ऐवजी डोसा डायनर की काहीतरी झाले होते. इराण्याच्या हाटेलाची खासियत म्हणजे सात आठ जणांत ४ चहा मागवून २ तास बसता येणारे हाटेल. तसेच स्वस्त नाश्ता मिळण्याचे ठिकाण. महिनाअखेरीस ब्याचलरांसाठी चांगले ;) नितिन थत्ते

चांगला प्रतिसाद. आवडला.

मेहेर... क्या बात है! जुन्या आठवणी जाग्या झाल्या. नंतरच्या काळात मेहेरच्या शेजारी एका कॉम्प्लेक्समध्ये एका हाटेलात चवदार मिसळीसोबत केलेल्या गप्पाष्टकही आठवलं. मेहेरच्या इथंच त्या काळात मिटिंग पॉईंटही होतं. तिथं मित्रांना भेटून रंगवलेली (कधी शक्य न होणाऱ्या) स्वप्नांची आठवण झाली.

कधीची गोष्ट आहे? मेहेर नावाच्या हॉटेल मधे कधी गेल्याचं आठवत नाही. पण तिथेच विश्वा की विश्वा पॉंईंट नावाचं एक हॉटेल होतं. काय पाव भाजी मिळायची तिथे! मला वाटतं आता तिथे पण शॉपींग काँप्लेक्स उभारलाय...

सुंदर लेख. बेला अजुन येउ दे.

अमेरिकेतील मी जवळून पाहिलेले इराणी लोक स्वतःला बर्‍याच अंशी 'पर्शियन' समजतात,

त्यांच्यापैकी अमेरिकेत आलेले अनेक लोक सध्याच्या राजकिय परिस्थितीवर अजिबात संतुष्ट नाहीत

माझ्या ग्रुपमध्ये बरेच इराणी आहेत. वरील निरिक्षणाशी मी सहमत आहे. मला तरी ही मंडळी बर्‍यापैकी (मुस्लीमांपैकी, भारतातील काही अनुभवांनुसार) 'शहाणी' वाटली. (मुल्ला मुर्खासारखे बडबडबडतोय, धर्मांधांनी नसती बंधने लादली आहेत, आधुनिक विचार-आचारांचे पालन इत्यादी बाबतीत त्यांची आणि माझी मते अगदी जुळतात हे कळल्यावर मला थोडे (सुखद)आश्चर्यच वाटले) आपल्यात आणि त्यांच्यात बरीच साम्यं ही आढळली (एक इराणी मित्र तर संतुरसुद्धा वाजवतो).

लेखात उल्लेख केलेल्या इराणी स्त्री सहकार्‍यांच्या बाबतीत हाच अनुभव आला आहे. (अनुभवी)बेसनलाडू येथील विद्यापिठात शिकताना एका इराणी विद्यार्थ्याशी ओळख झाली होती आणि काही तास त्याच्यासोबत गप्पा मारता आल्या होत्या. लेखात उल्लेखलेल्याप्रमाणे तोही इराणी स्थापत्यशास्त्राबद्दल भरभरून सांगत होता (अमेरिकेत स्थापत्यशास्त्राचे पदव्युत्तर शिक्षण घेण्यासाठी आला होता), त्याची आठवण झाली. (स्मरणशील)बेसनलाडू

>>> अमेरिकेतील मी जवळून पाहिलेले इराणी लोक स्वतःला बर्‍याच अंशी 'पर्शियन' समजतात, मुस्लिम नाही असे दिसले आहे. नुसते "इराणी" नाहीत, "पर्शियन". --- सहमत आहे. एका पश्तुन माणसाचं 'आम्ही गेली ५००० वर्षं पश्तुन, १३३० वर्षं मुसलमान आणि ६३ वर्षं पाकिस्तानी आहोत' हे विधान आठवलं. असंच काहीसं पर्शियन अस्मितेबद्दलही वाचलं होतं. प्राचीन संस्कृतीबरोबरच अरब वंशीय - बिन अरब वंशीय, सुन्नी - शिया इ. भेदांमुळेही थोडी अलगतेची भावना निर्माण होत असावी. अवांतर - इस्लामपूर्व काळातले 'मित्र' देवतेचे अग्निमंदिर

नंदन
मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी

>>पुण्यातल्या कॅफे सनराइजला चांगला नाश्टा मिळायचा.. आपण बहुधा जुने वरीजनल सनराईज -१९८२ आधीचे- पाहिले नसणार. गोल मार्बल टॉपची टेबले आणि गोल बुडाच्या हलक्या खुर्च्या असलेले. नंतर तर सनराईज ऐवजी डोसा डायनर की काहीतरी झाले होते. इराण्याच्या हाटेलाची खासियत म्हणजे सात आठ जणांत ४ चहा मागवून २ तास बसता येणारे हाटेल. तसेच स्वस्त नाश्ता मिळण्याचे ठिकाण. महिनाअखेरीस ब्याचलरांसाठी चांगले ;) नितिन थत्ते

चांगला प्रतिसाद. आवडला.

मेहेर... क्या बात है! जुन्या आठवणी जाग्या झाल्या. नंतरच्या काळात मेहेरच्या शेजारी एका कॉम्प्लेक्समध्ये एका हाटेलात चवदार मिसळीसोबत केलेल्या गप्पाष्टकही आठवलं. मेहेरच्या इथंच त्या काळात मिटिंग पॉईंटही होतं. तिथं मित्रांना भेटून रंगवलेली (कधी शक्य न होणाऱ्या) स्वप्नांची आठवण झाली.

कधीची गोष्ट आहे? मेहेर नावाच्या हॉटेल मधे कधी गेल्याचं आठवत नाही. पण तिथेच विश्वा की विश्वा पॉंईंट नावाचं एक हॉटेल होतं. काय पाव भाजी मिळायची तिथे! मला वाटतं आता तिथे पण शॉपींग काँप्लेक्स उभारलाय...

सुंदर लेख. बेला अजुन येउ दे.

"सरकार पोसेल अशी भावना" आणि "पन्नास रुपयात महिन्याचा तांदूळ मिळतो" अशी विधाने आहेत. अशी खरोखरच परिस्थिती असेल....म्हणजे सरकार पोसेल अशी भावनाही आहे आणि सरकारी योजनांचा लाभही मिळतोय अशा परिस्थितीत नक्षलवाद्यांना तयार कुरण कसे मिळेल?

हं. सांगण्यात थोडा gap पडलेला दिसतो. नक्षलवाद्यांना कुरण मिळते ते म्हणजे एका बाजूला प्रशासकीय कमतरता, आणि दुसऱ्या बाजूला अडाणी समाज अशा स्थितीत. शहाणा समाज बंदुकीच्या मागे असा लगेच जाणार नाही. समाजाला शहाणे करण्याची गरज आहे. सरकार पोसेल अशी भावना अडाणी समाजातच असते. (दोन रुपये तांदळाची योजना प्रातिनिधिक म्हणून घेऊया.) पन्नास रुपयांत २५ किलो तांदूळ देऊन सरकार या भावनेला खतपाणी घालते. त्यांच्या खुळ्या समजुती जस्टीफाय करते. अशा ‘योजना’ घातक आहेत. याला योजना म्हणणेच चुकीचे आहे. बरं इथे एक विरोधाभासही आहे. एका हाताने सरकार रोजगार हमी योजना देते, म्हणजे, लोकांची क्रयशक्ती वाढवण्यासाठी प्रयत्न करते. दुसऱ्या हाताने हीच योजना निगेट करते. जो माणूस दिवसाला सव्वाशे ते दीडशे रूपये खात्रीलायक मिळवू शकतो, त्याला अर्ध्या दिवसाच्या मजुरीत महिन्याभराचा घरादाराचा तांदूळ द्यायची काय गरज? थोडे विषयांतर होतेय, पण महत्त्वाचे आहे. आपल्याला वाटेल, जेवणावरचा त्याचा खर्च जवळ जवळ शून्य झाला, वरचे पैसे तो चांगल्या कामासाठी वापरेल. मुलांचे शिक्षण, कपडे, बचत, इत्यादि. पण मूर्ख माणूस यातले काही करत नाही. तो हा दोन रुपयेवाला तांदूळ बाजारात दहा रुपयाला विकतो, किंवा त्याची हांडीया (दारू – दिवस यानेच सुरु होतो!) करतो, पितो, विकतो (दहा रुपयाला बाटली!). आपल्या शेतात पिकलेला तांदूळच तो खाण्यासाठी पसंत करतो. जे लोक भूमीहीन आहेत, तेदेखील या दोन रु. तांदळाची दारू करतात, आणि पखाळ करण्यासाठी योग्य असा ‘देशी’ तांदूळ बाजारभावाने विकत घेऊन वापरतात! (हा दोन रुपयेवाला तांदूळ संबलपूर भागात खूप भात पिकत असल्यामुळे तिथला वापरला जातो. सगळ्यांनाच त्याची चव आवडते असे नाही.) आपल्या राज्यात कोणी उपाशी राहू नये या उदात्त हेतूने सुरू केलेला हा उपक्रम वाईट नाही; पण त्यासोबत पूरक असणारे प्रबोधन नसल्यामुळे समाजाचा अडाणीपणा पोसला जातो. लोकांना त्यांच्या जबाबदारीची जाणीव होत नाही. सगळंच सरकारनंच करायचं आहे. मग कुठल्याही प्रॉब्लेमला जबाबदार कोण? सरकारच. जिथे नक्षलवाद नाही, आणि जिथे आहे, त्या भागांमधले अजून एक निरीक्षण सांगतो. या असल्या वृत्तीमुळे स्वातंत्र्यानंतर साठ वर्षांनंतरही इथे लोकांच्या स्वायत्त, गैर-सरकारी संस्था फारश्या उभ्या राहिलेल्या दिसत नाहीत. शिक्षणसंस्था सगळ्या सरकारी. दवाखाने सगळे सरकारी. नोकऱ्या – जास्तीत जास्त सरकारी. उद्योगांच्या नावाने शंख. लोकांना स्वावलंबी बनवण्याऐवजी दोन रुपयांचा तांदूळ देऊन भिकारी बनवणे हे एक अप्रत्यक्ष कारण आहे या असल्या समस्यांचे, असा मुद्दा आहे. वेल, मी म्हणल्याप्रमाणे, हे माझे मर्यादित अनुभवावर आधारलेले मत आहे. सगळेच लोक इतके मूर्ख नसतात. आणि ही अशीच परिस्थिती इतर जिल्ह्यांत/ राज्यांत असेल असेही नाही. दुसरीकडे कदाचित हा तांदूळ न विकता खात असतीलही. पण तरी मुद्दा राहतोच. काम द्या. फुकट पोसू नका. बरं या योजनेमुळे कुणीही उपाशी रहात नाही असं म्हणावं तर तसंही नाही. कार्ड न मिळालेल्या गरीब लोकांचीही लांब यादी आहे. मग कोण अधिक गरीब हे दाखवण्याची चढाओढ. म्हणून तर ६९% बीपीएल. फोकसच चुकीचा आहे. गरीबी परपेच्युएट करणारा आहे, गरीबी कमी करणारा नाही. हे नक्षलवादाला मारक की पूरक?

छत्तीसगड हे राज्य म्हणजे फक्त बस्तर जिल्हा नाही. बस्तर जिल्ह्यात आदिवासी आहेत तर इतर जिल्ह्यांत (दुर्ग, रायपूर, विलासपूर इत्यादि नॉन आदिवासी भागांत बर्‍यापैकी मध्यमवर्ग आहे).

बरोबर आहे. सांगण्याच्या, ठासून सांगण्याच्या, भरात,माझ्याकडून जरा जास्त लिहिले गेले आहे. आळश्यांचा राजा

आदिवासी (तुम्ही वनवासी हा शब्द एक-दोन ठिकाणी योजला आहे हे इंटरेस्टिंग आहे; पण मला त्या वादात पडायचे नाही)

वनात राहणारे या आणि याच अर्थाने हा शब्द इथे घ्यावा. एक वनाधिकार कायदा आहे, त्यात forest dwellers असा शब्दप्रयोग आहे. त्या अर्थाने वनवासी. (हा इतका लोडेड शब्द असेल असे लिहिताना वाटले नव्हते! बाकी कुठल्या विचारधारेशी संबंध नाही :० )

समाजाच्या स्थितीविषयी तुम्ही केलेली सारीच निरिक्षणे पटणारी नाहीत.

मान्य. निरीक्षणे न पटणारी असू शकतात. चार दिवसांनी मलाच पटणार नाहीत कदाचित. कारण ते अंतिम सत्यही नाही, किंवा खूप व्यापक अभ्यासाने काढलेला निष्कर्षही नाही. मी एकाच भागातले अदिवासी प्रत्यक्ष पाहिले आहेत. त्यावरून सामान्यीकरण करत आहे. त्यामुळे ते चुकीचे असू शकते. साध्या सरळ आर्ग्युमेंटच्या मार्गाने जाणारा विषय नाहीच हा.

अगदी व्यक्त होण्याच्याही संदर्भात आपल्यापेक्षा काही पिढ्या मागं असलेल्या समुदायानं एकदम आजच्या स्तराला यावं या अपेक्षेनं काम सुरू केलं तर ज्या पंचायती होतात त्या आपण पाहतो आहोत. त्यामुळं त्याच समुदायांमध्ये प्रचंड विरोधाभासही निर्माण झाले आहेत आणि त्याचा आधार घेत या समस्येची मांडणी करताना सिम्प्टम्सना रोग मानलं जाण्याचा धोका निर्माण होतो.

तुम्ही म्हणताय तसं होत असेल. विचार करायला हवा. मागासलेल्या समाजाने एकदम लगेच काही पिढ्या ओलांडून इतरांच्या सोबत यावं या अपेक्षेनं काम सुरु केलं तर बऱ्याच पंचायती होतात हे खरं. विषय वेगळा आहे तो, पण पंचायती वाढू नयेत एवढी काळजी संवेदनशील प्रदेशांमध्ये घेणे फार आवश्यक आहे. लक्षणांना रोग समजले जाण्याचा धोका – लक्षणे कोणती आणि रोग कोणता हे समजणे देखील बऱ्याच वेळा अवघड असते. सरकारवर सर्व गोष्टींसाठी अवलंबून राहण्याची वृत्ती हा रोग, की अन्य रोगाचे लक्षण? आळश्यांचा राजा

नुकतीच लेखकाला खरड टाकली होती की फारच उत्तम माहिती देता आहात आणि आमच्यासारख्या पडद्याच्या ह्या आड असलेल्यांना पुर्णतः नवी माहिती आहे ही.. आत्ता अंमळ कामात आहे म्हणुन..मला नक्कीच ह्या विषयावर आणखी जाणुन घ्यायला आवडेल...सरकारी बाजु, नक्षली बाजु, आदिवासी/वनवासी बाजु, आणि त्रयस्थ बाजु ही! कदाचित प्रत्त्येकाची विचार करण्याची पध्दत निराळी त्यामुळे एकाच घटनेचं चित्र प्रत्येकाच्या कागदावर निराळ्या रंगात दिसु शकतं..ते मला पहायचंय..

कारण तुमच्या मांडणीत प्रशासनाच्या दृष्टीने येणार्‍या अडचणी आणि तोच दृष्टिकोन प्रकर्षाने दिसला म्हणून ही टिप्पणी

बरोबर पकडले आहे. इलाज नाही. तेवढा अभ्यास नाही!

तिथे औद्योगिककरण किती आहे? शेती कशी आहे? कोणते उत्पादन होते? शेतीचे मार्केट कसे आहे? या सगळ्याचा त्यांच्या आर्थिक स्थितीशी संबंध कसा आहे? जमिनीची अवस्था काय आहे? त्यातही ओरिसा हा बराच काळ बंगाल प्रांताचा भाग असल्याने बरीच जमीन संरंजामांच्या ताब्यात असल्याचे वाचले होते. आजही जमिनीचे न्याय्य वाटप झाले आहे काय? शिक्षणाची स्थिती काय आहे? या बाबी स्पष्ट झाल्यास नक्षलवादाचा संदर्भ अधिक व्यवस्थित कळून येऊ शकेल

हे सगळे हळू हळू सांगावे लागेल. अनुभव येतील तसे. अनुभवच खरा, नाही का? म्हणताहात ते अगदी खरे आहे. वरील गोष्टींचा संदर्भ अतिशय आवश्यक आहे. आळश्यांचा राजा

"सरकार पोसेल अशी भावना" आणि "पन्नास रुपयात महिन्याचा तांदूळ मिळतो" अशी विधाने आहेत. अशी खरोखरच परिस्थिती असेल....म्हणजे सरकार पोसेल अशी भावनाही आहे आणि सरकारी योजनांचा लाभही मिळतोय अशा परिस्थितीत नक्षलवाद्यांना तयार कुरण कसे मिळेल?

हं. सांगण्यात थोडा gap पडलेला दिसतो. नक्षलवाद्यांना कुरण मिळते ते म्हणजे एका बाजूला प्रशासकीय कमतरता, आणि दुसऱ्या बाजूला अडाणी समाज अशा स्थितीत. शहाणा समाज बंदुकीच्या मागे असा लगेच जाणार नाही. समाजाला शहाणे करण्याची गरज आहे. सरकार पोसेल अशी भावना अडाणी समाजातच असते. (दोन रुपये तांदळाची योजना प्रातिनिधिक म्हणून घेऊया.) पन्नास रुपयांत २५ किलो तांदूळ देऊन सरकार या भावनेला खतपाणी घालते. त्यांच्या खुळ्या समजुती जस्टीफाय करते. अशा ‘योजना’ घातक आहेत. याला योजना म्हणणेच चुकीचे आहे. बरं इथे एक विरोधाभासही आहे. एका हाताने सरकार रोजगार हमी योजना देते, म्हणजे, लोकांची क्रयशक्ती वाढवण्यासाठी प्रयत्न करते. दुसऱ्या हाताने हीच योजना निगेट करते. जो माणूस दिवसाला सव्वाशे ते दीडशे रूपये खात्रीलायक मिळवू शकतो, त्याला अर्ध्या दिवसाच्या मजुरीत महिन्याभराचा घरादाराचा तांदूळ द्यायची काय गरज? थोडे विषयांतर होतेय, पण महत्त्वाचे आहे. आपल्याला वाटेल, जेवणावरचा त्याचा खर्च जवळ जवळ शून्य झाला, वरचे पैसे तो चांगल्या कामासाठी वापरेल. मुलांचे शिक्षण, कपडे, बचत, इत्यादि. पण मूर्ख माणूस यातले काही करत नाही. तो हा दोन रुपयेवाला तांदूळ बाजारात दहा रुपयाला विकतो, किंवा त्याची हांडीया (दारू – दिवस यानेच सुरु होतो!) करतो, पितो, विकतो (दहा रुपयाला बाटली!). आपल्या शेतात पिकलेला तांदूळच तो खाण्यासाठी पसंत करतो. जे लोक भूमीहीन आहेत, तेदेखील या दोन रु. तांदळाची दारू करतात, आणि पखाळ करण्यासाठी योग्य असा ‘देशी’ तांदूळ बाजारभावाने विकत घेऊन वापरतात! (हा दोन रुपयेवाला तांदूळ संबलपूर भागात खूप भात पिकत असल्यामुळे तिथला वापरला जातो. सगळ्यांनाच त्याची चव आवडते असे नाही.) आपल्या राज्यात कोणी उपाशी राहू नये या उदात्त हेतूने सुरू केलेला हा उपक्रम वाईट नाही; पण त्यासोबत पूरक असणारे प्रबोधन नसल्यामुळे समाजाचा अडाणीपणा पोसला जातो. लोकांना त्यांच्या जबाबदारीची जाणीव होत नाही. सगळंच सरकारनंच करायचं आहे. मग कुठल्याही प्रॉब्लेमला जबाबदार कोण? सरकारच. जिथे नक्षलवाद नाही, आणि जिथे आहे, त्या भागांमधले अजून एक निरीक्षण सांगतो. या असल्या वृत्तीमुळे स्वातंत्र्यानंतर साठ वर्षांनंतरही इथे लोकांच्या स्वायत्त, गैर-सरकारी संस्था फारश्या उभ्या राहिलेल्या दिसत नाहीत. शिक्षणसंस्था सगळ्या सरकारी. दवाखाने सगळे सरकारी. नोकऱ्या – जास्तीत जास्त सरकारी. उद्योगांच्या नावाने शंख. लोकांना स्वावलंबी बनवण्याऐवजी दोन रुपयांचा तांदूळ देऊन भिकारी बनवणे हे एक अप्रत्यक्ष कारण आहे या असल्या समस्यांचे, असा मुद्दा आहे. वेल, मी म्हणल्याप्रमाणे, हे माझे मर्यादित अनुभवावर आधारलेले मत आहे. सगळेच लोक इतके मूर्ख नसतात. आणि ही अशीच परिस्थिती इतर जिल्ह्यांत/ राज्यांत असेल असेही नाही. दुसरीकडे कदाचित हा तांदूळ न विकता खात असतीलही. पण तरी मुद्दा राहतोच. काम द्या. फुकट पोसू नका. बरं या योजनेमुळे कुणीही उपाशी रहात नाही असं म्हणावं तर तसंही नाही. कार्ड न मिळालेल्या गरीब लोकांचीही लांब यादी आहे. मग कोण अधिक गरीब हे दाखवण्याची चढाओढ. म्हणून तर ६९% बीपीएल. फोकसच चुकीचा आहे. गरीबी परपेच्युएट करणारा आहे, गरीबी कमी करणारा नाही. हे नक्षलवादाला मारक की पूरक?

छत्तीसगड हे राज्य म्हणजे फक्त बस्तर जिल्हा नाही. बस्तर जिल्ह्यात आदिवासी आहेत तर इतर जिल्ह्यांत (दुर्ग, रायपूर, विलासपूर इत्यादि नॉन आदिवासी भागांत बर्‍यापैकी मध्यमवर्ग आहे).

बरोबर आहे. सांगण्याच्या, ठासून सांगण्याच्या, भरात,माझ्याकडून जरा जास्त लिहिले गेले आहे. आळश्यांचा राजा

आदिवासी (तुम्ही वनवासी हा शब्द एक-दोन ठिकाणी योजला आहे हे इंटरेस्टिंग आहे; पण मला त्या वादात पडायचे नाही)

वनात राहणारे या आणि याच अर्थाने हा शब्द इथे घ्यावा. एक वनाधिकार कायदा आहे, त्यात forest dwellers असा शब्दप्रयोग आहे. त्या अर्थाने वनवासी. (हा इतका लोडेड शब्द असेल असे लिहिताना वाटले नव्हते! बाकी कुठल्या विचारधारेशी संबंध नाही :० )

समाजाच्या स्थितीविषयी तुम्ही केलेली सारीच निरिक्षणे पटणारी नाहीत.

मान्य. निरीक्षणे न पटणारी असू शकतात. चार दिवसांनी मलाच पटणार नाहीत कदाचित. कारण ते अंतिम सत्यही नाही, किंवा खूप व्यापक अभ्यासाने काढलेला निष्कर्षही नाही. मी एकाच भागातले अदिवासी प्रत्यक्ष पाहिले आहेत. त्यावरून सामान्यीकरण करत आहे. त्यामुळे ते चुकीचे असू शकते. साध्या सरळ आर्ग्युमेंटच्या मार्गाने जाणारा विषय नाहीच हा.

अगदी व्यक्त होण्याच्याही संदर्भात आपल्यापेक्षा काही पिढ्या मागं असलेल्या समुदायानं एकदम आजच्या स्तराला यावं या अपेक्षेनं काम सुरू केलं तर ज्या पंचायती होतात त्या आपण पाहतो आहोत. त्यामुळं त्याच समुदायांमध्ये प्रचंड विरोधाभासही निर्माण झाले आहेत आणि त्याचा आधार घेत या समस्येची मांडणी करताना सिम्प्टम्सना रोग मानलं जाण्याचा धोका निर्माण होतो.

तुम्ही म्हणताय तसं होत असेल. विचार करायला हवा. मागासलेल्या समाजाने एकदम लगेच काही पिढ्या ओलांडून इतरांच्या सोबत यावं या अपेक्षेनं काम सुरु केलं तर बऱ्याच पंचायती होतात हे खरं. विषय वेगळा आहे तो, पण पंचायती वाढू नयेत एवढी काळजी संवेदनशील प्रदेशांमध्ये घेणे फार आवश्यक आहे. लक्षणांना रोग समजले जाण्याचा धोका – लक्षणे कोणती आणि रोग कोणता हे समजणे देखील बऱ्याच वेळा अवघड असते. सरकारवर सर्व गोष्टींसाठी अवलंबून राहण्याची वृत्ती हा रोग, की अन्य रोगाचे लक्षण? आळश्यांचा राजा

नुकतीच लेखकाला खरड टाकली होती की फारच उत्तम माहिती देता आहात आणि आमच्यासारख्या पडद्याच्या ह्या आड असलेल्यांना पुर्णतः नवी माहिती आहे ही.. आत्ता अंमळ कामात आहे म्हणुन..मला नक्कीच ह्या विषयावर आणखी जाणुन घ्यायला आवडेल...सरकारी बाजु, नक्षली बाजु, आदिवासी/वनवासी बाजु, आणि त्रयस्थ बाजु ही! कदाचित प्रत्त्येकाची विचार करण्याची पध्दत निराळी त्यामुळे एकाच घटनेचं चित्र प्रत्येकाच्या कागदावर निराळ्या रंगात दिसु शकतं..ते मला पहायचंय..

कारण तुमच्या मांडणीत प्रशासनाच्या दृष्टीने येणार्‍या अडचणी आणि तोच दृष्टिकोन प्रकर्षाने दिसला म्हणून ही टिप्पणी

बरोबर पकडले आहे. इलाज नाही. तेवढा अभ्यास नाही!

तिथे औद्योगिककरण किती आहे? शेती कशी आहे? कोणते उत्पादन होते? शेतीचे मार्केट कसे आहे? या सगळ्याचा त्यांच्या आर्थिक स्थितीशी संबंध कसा आहे? जमिनीची अवस्था काय आहे? त्यातही ओरिसा हा बराच काळ बंगाल प्रांताचा भाग असल्याने बरीच जमीन संरंजामांच्या ताब्यात असल्याचे वाचले होते. आजही जमिनीचे न्याय्य वाटप झाले आहे काय? शिक्षणाची स्थिती काय आहे? या बाबी स्पष्ट झाल्यास नक्षलवादाचा संदर्भ अधिक व्यवस्थित कळून येऊ शकेल

हे सगळे हळू हळू सांगावे लागेल. अनुभव येतील तसे. अनुभवच खरा, नाही का? म्हणताहात ते अगदी खरे आहे. वरील गोष्टींचा संदर्भ अतिशय आवश्यक आहे. आळश्यांचा राजा

नाही मुंबईत नाही , बहुधा मुंबईच्या एखाद्या उपनगरात राहात असावेत.

बरोब्बर!! सुरूवातीचाच सीन आहे!! पण हा सीन वगळता बाकी चित्रपट पाहवला नाही.. अगदी मक्या असूनसुद्धा!! :) -- मेघवेडा! भय इथले संपत नाही, मज तुझी आठवण येते मी संध्याकाळी गातो, तू मला शिकवीली गीते..!

कदाचित तो सेंटॉर निवासी "ऑस्टिन" ( की हमर ) धारी महाठकही ओळखीचा असेल. ;-)

नाही मुंबईत नाही , बहुधा मुंबईच्या एखाद्या उपनगरात राहात असावेत.

बरोब्बर!! सुरूवातीचाच सीन आहे!! पण हा सीन वगळता बाकी चित्रपट पाहवला नाही.. अगदी मक्या असूनसुद्धा!! :) -- मेघवेडा! भय इथले संपत नाही, मज तुझी आठवण येते मी संध्याकाळी गातो, तू मला शिकवीली गीते..!

कदाचित तो सेंटॉर निवासी "ऑस्टिन" ( की हमर ) धारी महाठकही ओळखीचा असेल. ;-)

+१११११११

+१११११११

'गर्द सभोती रान साजणी' हे गाणे अनिल अवचटांच्या 'मुक्तांगण' या व्यसनमुक्ती केंद्रात नियमित वाजवले जाते, असे ऐकून आहे. सन्जोप राव इसे रोकिये महिंदरबाबू, क्या आप अपने तमाशे के लिये एक आदमी की जान ले लेंगे? शेरसिंग, राजू आदमी नही, जोकर है. ये जियेगा भी यही, मरेगा भी यही. मरेगा भी यही, जियेगा भी यही.

'गर्द सभोती रान साजणी' हे गाणे अनिल अवचटांच्या 'मुक्तांगण' या व्यसनमुक्ती केंद्रात नियमित वाजवले जाते, असे ऐकून आहे. सन्जोप राव इसे रोकिये महिंदरबाबू, क्या आप अपने तमाशे के लिये एक आदमी की जान ले लेंगे? शेरसिंग, राजू आदमी नही, जोकर है. ये जियेगा भी यही, मरेगा भी यही. मरेगा भी यही, जियेगा भी यही.

असेच म्हणते. ********************************** या जगात दुर्लभ असे काही असेल तर ती सद्वासना आहे - वाचनात आलेला सद्विचार (ज्ञनेश्वरीतील ओवीवर आधरीत)

असेच म्हणते. ********************************** या जगात दुर्लभ असे काही असेल तर ती सद्वासना आहे - वाचनात आलेला सद्विचार (ज्ञनेश्वरीतील ओवीवर आधरीत)

अक्षयजी, सेंटर फ्रेशची १ गोळी १ रुपयाला येते आणि हे बहुतेकांना माहीत असते. तेव्हा दोन रुपयाच्या बदल्यात २ सेंटर फ्रेश हा योग्य व्यवहार आहे. स्वानंदराव, अभिनंदन ! :-) सस्नेह विशाल ************************************************************* आम्ही इथेही पडीक असतो "ऐसी अक्षरे मेळविन!"

लिमका च्या ऐवजी माझा किंवा मँगोला समजा...मुद्दा तोच राहतो. बरोबर ना? स्वानन्दाचे डोही स्वानन्द तरंग!

दारु पिण्यास (अंमला खाली नसुनही वादविवाद घालण्यास) आधी आपल्याकडे अधिकृत परवाना असावा लागतो. तो कितीजण घेतात? तसा परवाना असल्यास किंमत हा विषय वगळता असली व नकली दर्जा वरुन हरकत घेता येते (वाद ही घालता येतो) महराष्ट्रशासन परवाना शुल्क = अजिवन रु.१०००/- (केवळ महराष्ट्रा पुरता मर्यादीत)

भाऊ, आम्ही (म्हणजे मी )मद्याच्या बाटलीपासून ( म्हणजे मद्द्यापासून ) दूर राहतो. त्यामुळे हा प्रसंग माझ्याबाबतीत कधी घडत नाही. हो पण, जर दारूच्या दुकानातून बाटली MRP पेक्षा जास्त दराने विकली जात असेल तर्...विरोध केलाच पाहिजे असे मला वाटते. हॉटेल मध्ये जास्त किंमत लावणे ( service charge च्या नावाखाली ) कायद्याच्या द्र्रुष्टीने योग्य आहे की नाही यावर जाणकारांनी मार्गदर्शन करावे ही विनंती. स्वानन्दाचे डोही स्वानन्द तरंग!

प्रश्न २ रु. किंवा ५ रु. चा नाहीच मुळी. म्हातारी मेल्याच दुखः नाही पण काळ सोकावतोय

मल्टीप्लेक्स मधली अजुन एक गोची अशी की तिथे सगळाच उच्चभ्रु माहोल असतो त्यामुळे विक्रेता सांगेल त्या किमतीत आपल्याला हवे असणारे जिन्न्स घ्यावे लागतात आणि चेहर्यावर उगाच एक स्मार्ट (????)(ई)स्माईल ठेवावे लागते हे दर्शविण्यासाठी कि ... I can afford it! --------------------------------------------------- लोकांच्या खरडवहीत लिहिण्याची सुविधा नसणे म्हणजे तोंड दाबुन बुक्क्यांचा मार खाणे.लोक तुम्हाला भलत्यासलत्या खरडी लिहुन जातात आणि तुम्ही काहीही करु शकत नाहीत.

अक्षयजी, सेंटर फ्रेशची १ गोळी १ रुपयाला येते आणि हे बहुतेकांना माहीत असते. तेव्हा दोन रुपयाच्या बदल्यात २ सेंटर फ्रेश हा योग्य व्यवहार आहे. स्वानंदराव, अभिनंदन ! :-) सस्नेह विशाल ************************************************************* आम्ही इथेही पडीक असतो "ऐसी अक्षरे मेळविन!"

लिमका च्या ऐवजी माझा किंवा मँगोला समजा...मुद्दा तोच राहतो. बरोबर ना? स्वानन्दाचे डोही स्वानन्द तरंग!

दारु पिण्यास (अंमला खाली नसुनही वादविवाद घालण्यास) आधी आपल्याकडे अधिकृत परवाना असावा लागतो. तो कितीजण घेतात? तसा परवाना असल्यास किंमत हा विषय वगळता असली व नकली दर्जा वरुन हरकत घेता येते (वाद ही घालता येतो) महराष्ट्रशासन परवाना शुल्क = अजिवन रु.१०००/- (केवळ महराष्ट्रा पुरता मर्यादीत)

भाऊ, आम्ही (म्हणजे मी )मद्याच्या बाटलीपासून ( म्हणजे मद्द्यापासून ) दूर राहतो. त्यामुळे हा प्रसंग माझ्याबाबतीत कधी घडत नाही. हो पण, जर दारूच्या दुकानातून बाटली MRP पेक्षा जास्त दराने विकली जात असेल तर्...विरोध केलाच पाहिजे असे मला वाटते. हॉटेल मध्ये जास्त किंमत लावणे ( service charge च्या नावाखाली ) कायद्याच्या द्र्रुष्टीने योग्य आहे की नाही यावर जाणकारांनी मार्गदर्शन करावे ही विनंती. स्वानन्दाचे डोही स्वानन्द तरंग!

प्रश्न २ रु. किंवा ५ रु. चा नाहीच मुळी. म्हातारी मेल्याच दुखः नाही पण काळ सोकावतोय

मल्टीप्लेक्स मधली अजुन एक गोची अशी की तिथे सगळाच उच्चभ्रु माहोल असतो त्यामुळे विक्रेता सांगेल त्या किमतीत आपल्याला हवे असणारे जिन्न्स घ्यावे लागतात आणि चेहर्यावर उगाच एक स्मार्ट (????)(ई)स्माईल ठेवावे लागते हे दर्शविण्यासाठी कि ... I can afford it! --------------------------------------------------- लोकांच्या खरडवहीत लिहिण्याची सुविधा नसणे म्हणजे तोंड दाबुन बुक्क्यांचा मार खाणे.लोक तुम्हाला भलत्यासलत्या खरडी लिहुन जातात आणि तुम्ही काहीही करु शकत नाहीत.