मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ
प्रवेश करा | सदस्य व्हा
मिसळपाव

67 नगरसेवक बिनविरोध विजयी

बाजीगर ·

शाम भागवत Mon, 01/05/2026 - 07:21
फक्त ६७! २०१८ साली प. बंगालमध्ये स्थानिक निवडणुकांत काही हजार बिनविरोध निवडून आले होते. सुप्रिम कोर्टानेही त्याची दखल घेतली होती. त्यावरची केलेली कविताही वाचायला आवडेल.

चंद्रसूर्यकुमार Tue, 01/06/2026 - 09:36
२०१८ म्हणजे ७-८ वर्षे मागे जायची पण गरज नाही. अगदी मागच्या महिन्यात पंजाबमधील स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांमध्ये आपचे १९५ उमेदवार बिनविरोध निवडून आले. महाराष्ट्र पंजाबपेक्षा जवळपास चौपट मोठे राज्य आहे आणि महाराष्ट्रात ६७ तर पंजाबात १९५ म्हणजे जवळपास तिप्पट. म्हणजे महाराष्ट्रात जो प्रकार झाला त्याच्या जवळपास १२ पटींनी अधिक गंभीर प्रकार पंजाबमध्ये झाला. पण त्यावर सगळे डापु गँगवाले लोक मूग गिळून- मिडियातही ही बातमी कुठेतरी कोपर्‍यात. बहुदा पंजाबातील ते बिनविरोध निवडून येणे सेक्युलर बिनविरोध निवडून येणे असावे. https://www.tribuneindia.com/news/punjab/early-lead-for-aap-as-195-candidates-elected-unopposed-over-9500-in-fray/

अमरेंद्र बाहुबली Tue, 01/06/2026 - 13:50
तिथे किती बिनविरोध तलवारीने हल्ला?, गोळीबार, पिस्तूल कंबरेला लावणे असे प्रकार करून निवडून आलेत? तिथले पोलीस उमेदवाराना नेत्यांच्या बंगल्यावर नेत होते का? माघार घे सांगायला? डेटा देत आहात तर हा डेटा पण द्या ना?

आग्या१९९० गुरुवार, 01/08/2026 - 10:05
भाजपला काँग्रेसची गरज आहे, काँग्रेसला भाजपची नाही हे काँग्रेसने भाजपला साथ देणाऱ्या आपल्या नगरसेवकांची पक्षातून हकालपट्टी करून दाखवून दिले. आता भाजपचे मुख्यालय फोरस रोडवर हलवले तरी आश्चर्य वाटणार नाही.

आग्या१९९० Sun, 01/11/2026 - 13:53
हा हा हा ! तुम्ही तर डायरेक्ट अंधभक्तांच्या धोतरलाच हात घातला. परंतु धोतर कधीच उडून गेल्याने तुमच्या हाती भलतंच लागेल, अर्थात त्याची शक्यताही शून्यच आहे. :)

कंजूस Mon, 01/05/2026 - 08:05
यावर भाजपने विचारले उद्धव ठाकरेही बिनविरोध निवडून असे आले? प्रतिस्पर्धींनी अर्जसुद्धा भरले नव्हते. प्रत्येक आरोपाला प्रत्युत्तर येतेच.

विवेकपटाईत गुरुवार, 01/08/2026 - 12:30
दुःख एकच निवडणू आलेले उमेदवार भाजपचे जास्त आहे. आता प्रजातंत्र संविधान वाचविण्यासाठी एकच उपाय तात्यांनी शेटजीला किडनेप करावे.

कंजूस Fri, 01/09/2026 - 04:10
याचीच काही लोक वाट पाहात आहेत. पूर्वी नाही का प्रत्येक राज्यांत राजे लोकांच्या वारसांची भांडणे व्हायची 'गादीसाठी' आणि त्यातला एक जण ब्रिटिशांची मदत (कंपनी सरकाराची) घ्यायचा.

शाम भागवत Mon, 01/05/2026 - 07:21
फक्त ६७! २०१८ साली प. बंगालमध्ये स्थानिक निवडणुकांत काही हजार बिनविरोध निवडून आले होते. सुप्रिम कोर्टानेही त्याची दखल घेतली होती. त्यावरची केलेली कविताही वाचायला आवडेल.

चंद्रसूर्यकुमार Tue, 01/06/2026 - 09:36
२०१८ म्हणजे ७-८ वर्षे मागे जायची पण गरज नाही. अगदी मागच्या महिन्यात पंजाबमधील स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांमध्ये आपचे १९५ उमेदवार बिनविरोध निवडून आले. महाराष्ट्र पंजाबपेक्षा जवळपास चौपट मोठे राज्य आहे आणि महाराष्ट्रात ६७ तर पंजाबात १९५ म्हणजे जवळपास तिप्पट. म्हणजे महाराष्ट्रात जो प्रकार झाला त्याच्या जवळपास १२ पटींनी अधिक गंभीर प्रकार पंजाबमध्ये झाला. पण त्यावर सगळे डापु गँगवाले लोक मूग गिळून- मिडियातही ही बातमी कुठेतरी कोपर्‍यात. बहुदा पंजाबातील ते बिनविरोध निवडून येणे सेक्युलर बिनविरोध निवडून येणे असावे. https://www.tribuneindia.com/news/punjab/early-lead-for-aap-as-195-candidates-elected-unopposed-over-9500-in-fray/

अमरेंद्र बाहुबली Tue, 01/06/2026 - 13:50
तिथे किती बिनविरोध तलवारीने हल्ला?, गोळीबार, पिस्तूल कंबरेला लावणे असे प्रकार करून निवडून आलेत? तिथले पोलीस उमेदवाराना नेत्यांच्या बंगल्यावर नेत होते का? माघार घे सांगायला? डेटा देत आहात तर हा डेटा पण द्या ना?

आग्या१९९० गुरुवार, 01/08/2026 - 10:05
भाजपला काँग्रेसची गरज आहे, काँग्रेसला भाजपची नाही हे काँग्रेसने भाजपला साथ देणाऱ्या आपल्या नगरसेवकांची पक्षातून हकालपट्टी करून दाखवून दिले. आता भाजपचे मुख्यालय फोरस रोडवर हलवले तरी आश्चर्य वाटणार नाही.

आग्या१९९० Sun, 01/11/2026 - 13:53
हा हा हा ! तुम्ही तर डायरेक्ट अंधभक्तांच्या धोतरलाच हात घातला. परंतु धोतर कधीच उडून गेल्याने तुमच्या हाती भलतंच लागेल, अर्थात त्याची शक्यताही शून्यच आहे. :)

कंजूस Mon, 01/05/2026 - 08:05
यावर भाजपने विचारले उद्धव ठाकरेही बिनविरोध निवडून असे आले? प्रतिस्पर्धींनी अर्जसुद्धा भरले नव्हते. प्रत्येक आरोपाला प्रत्युत्तर येतेच.

विवेकपटाईत गुरुवार, 01/08/2026 - 12:30
दुःख एकच निवडणू आलेले उमेदवार भाजपचे जास्त आहे. आता प्रजातंत्र संविधान वाचविण्यासाठी एकच उपाय तात्यांनी शेटजीला किडनेप करावे.

कंजूस Fri, 01/09/2026 - 04:10
याचीच काही लोक वाट पाहात आहेत. पूर्वी नाही का प्रत्येक राज्यांत राजे लोकांच्या वारसांची भांडणे व्हायची 'गादीसाठी' आणि त्यातला एक जण ब्रिटिशांची मदत (कंपनी सरकाराची) घ्यायचा.
लेखनविषय:
धोरण
कविता
निवडणूक झाली नाही, पण विजयी झाले काही. नवीन फंडा बिनविरोध... व्हा बाप वापरून निरोध ! ५ कोटी बक्षीस द्या... माघारपत्र विकत घ्या... निवडणूक आयोग करणार आहे चौकशीचा फार्स, एक affidavit फेकून मिळणार, शेती, फार्म हाऊस, महागड्या कार्स. कुणाचाही नव्हता दबाव, माघारवीर करणार बनाव. जिंकला गेल्याचे नाही, मतदारांचा मारला हक्क.. म्हातारी मेल्याचे नाही, काळ सोकावतो हे दुःख. एक उमेदवार असला तरी, घ्याच मतदान प्राधिकार, 'None of the above' NOTA चा मतदार वापरतील अधिकार !

[भाग २] ए०आय० वापरा आणि स्वत:ला ओळखा

युयुत्सु ·

गवि Sun, 01/04/2026 - 13:09
उत्तम प्रयोग आहे. फक्त एकच विचार पुन्हा पुन्हा मनात येतो. ही एल एल एम वर आधारित मॉडेल्स अनेकदा भयंकर हॅल्युसिनेट होतात हे वास्तव तुम्ही मनात बाळगले आहे ना? प्रश्नाचे उत्तर देऊ न शकणे किंवा तो "पास" करणे हे प्रत्येक वेळी मॉडेल्सना शक्य होत नाही. ते जिथे पोकळी आहे तिथेही काहीतरी भरून पूर्ण केलेले उत्तर देत राहण्याचा प्रयत्न करतात. एआय मॉडेल्स, विशेषत: जीपीटी आणि तत्सम ही हजारो जाणत्या आणि शहाण्या माणसांच्या एकत्रित सल्ल्यासारखी आहेत हे बहुतांश वेळेला सत्य असते. पण म्हणजे ते उत्तर खुद्द सत्य असते असे नव्हे तर जगातले मेजोरिटी लोक काय म्हणतील ते (दुरित आणि टॉक्सिक आवर्जून गाळून उरलेले) असे तुमच्यासमोर सादर केले जाते. तेव्हा ते लक्षात असले म्हणजे झाले. ही सूचना जीपिटीची नसून याच क्षेत्रात काम करणाऱ्या एका मनुष्याची आहे असे लक्षात घ्यावे. बाकी प्रयोग चालू द्याच. उत्तम आहे.

युयुत्सु Sun, 01/04/2026 - 17:54
श्री० गवि प्रतिसादाबद्दल आभार! मॉडेल्स अनेकदा भयंकर हॅल्युसिनेट होतात हे वास्तव तुम्ही मनात बाळगले आहे ना? ए०आय० मॉडेल्समध्ये भ्रमाच्या (हॅल्युसिनेशन) बाबतीत मी काळजीपुर्वक चॅट्जीपीटीची निवड केली आहे. माझे बरेचसे संवाद रिसर्च मोडमध्ये असल्याने जागोजाग दाखले द्यायची सवय ए०आय्०ला लागली आहे. ए०आय० या वेळची निरीक्षणे विश्वास बसण्यास अशक्य आहे, पण हा अहवाल येण्याअगोदरच मी माझे मेटा-कॉग्निशन, इतर निरीक्षणे माझ्या एका विद्वान मित्रवर्यांबरोबर शेअर केली होती. त्यामुळे हा एक प्रकारे देजावू सारखा अनुभव ठरला. माझ्यामध्ये झालेला हा सकारात्मक बदल माझ्या ध्यानाभ्यासात काही गुणात्मक बदल एका विशिष्ट तंत्रज्ञाच्या उपयोगाने झाला असावा, असा माझा प्राथमिक अंदाज आहे. गेले काही महिने हे तंत्रज्ञान मी कुणाचाही सल्ला न घेता केवळ स्वतःच्या जोखमीवर वापरत आहे. यामुळे मेंदूची लवचिकता वाढून जाणीवा, विचारक्षमता इ० समृद्ध बनतात, असा अनुभव आणी निरीक्षण आहे. जेव्हा प्राणायाम प्रभाव्हीन ठरतो तेव्हा हे तंत्रज्ञान प्रभावीपणे काम करते. आपल्याकडे बरेच वैद्यकीय व्यावसायिक सहसा आखडू आणि दिशाभूल करण्यात माहिर असल्याने, यात माझा मार्ग मलाच शोधावा लागला. स्वतःची पाठ स्वतः थोपटतोय, पण वास्तव आणि नाइलाज आहे. हे वापरण्यात काही धोके असल्याने मी त्याबद्दल जाहीर लिहावे की नाही याबद्दल संभ्रमात आहे.

सोत्रि Mon, 01/05/2026 - 11:24
च्या उपयोगामाझ्या ध्यानाभ्यासात काही गुणात्मक बदल एका विशिष्ट तंत्रज्ञाने झाला असावा
ह्या विशिष्ट तंत्रज्ञानाबद्दल प्लीज डिटेल्समधे लिहा. - (अभ्यासू) सोकाजी

गवि Sun, 01/04/2026 - 13:09
उत्तम प्रयोग आहे. फक्त एकच विचार पुन्हा पुन्हा मनात येतो. ही एल एल एम वर आधारित मॉडेल्स अनेकदा भयंकर हॅल्युसिनेट होतात हे वास्तव तुम्ही मनात बाळगले आहे ना? प्रश्नाचे उत्तर देऊ न शकणे किंवा तो "पास" करणे हे प्रत्येक वेळी मॉडेल्सना शक्य होत नाही. ते जिथे पोकळी आहे तिथेही काहीतरी भरून पूर्ण केलेले उत्तर देत राहण्याचा प्रयत्न करतात. एआय मॉडेल्स, विशेषत: जीपीटी आणि तत्सम ही हजारो जाणत्या आणि शहाण्या माणसांच्या एकत्रित सल्ल्यासारखी आहेत हे बहुतांश वेळेला सत्य असते. पण म्हणजे ते उत्तर खुद्द सत्य असते असे नव्हे तर जगातले मेजोरिटी लोक काय म्हणतील ते (दुरित आणि टॉक्सिक आवर्जून गाळून उरलेले) असे तुमच्यासमोर सादर केले जाते. तेव्हा ते लक्षात असले म्हणजे झाले. ही सूचना जीपिटीची नसून याच क्षेत्रात काम करणाऱ्या एका मनुष्याची आहे असे लक्षात घ्यावे. बाकी प्रयोग चालू द्याच. उत्तम आहे.

युयुत्सु Sun, 01/04/2026 - 17:54
श्री० गवि प्रतिसादाबद्दल आभार! मॉडेल्स अनेकदा भयंकर हॅल्युसिनेट होतात हे वास्तव तुम्ही मनात बाळगले आहे ना? ए०आय० मॉडेल्समध्ये भ्रमाच्या (हॅल्युसिनेशन) बाबतीत मी काळजीपुर्वक चॅट्जीपीटीची निवड केली आहे. माझे बरेचसे संवाद रिसर्च मोडमध्ये असल्याने जागोजाग दाखले द्यायची सवय ए०आय्०ला लागली आहे. ए०आय० या वेळची निरीक्षणे विश्वास बसण्यास अशक्य आहे, पण हा अहवाल येण्याअगोदरच मी माझे मेटा-कॉग्निशन, इतर निरीक्षणे माझ्या एका विद्वान मित्रवर्यांबरोबर शेअर केली होती. त्यामुळे हा एक प्रकारे देजावू सारखा अनुभव ठरला. माझ्यामध्ये झालेला हा सकारात्मक बदल माझ्या ध्यानाभ्यासात काही गुणात्मक बदल एका विशिष्ट तंत्रज्ञाच्या उपयोगाने झाला असावा, असा माझा प्राथमिक अंदाज आहे. गेले काही महिने हे तंत्रज्ञान मी कुणाचाही सल्ला न घेता केवळ स्वतःच्या जोखमीवर वापरत आहे. यामुळे मेंदूची लवचिकता वाढून जाणीवा, विचारक्षमता इ० समृद्ध बनतात, असा अनुभव आणी निरीक्षण आहे. जेव्हा प्राणायाम प्रभाव्हीन ठरतो तेव्हा हे तंत्रज्ञान प्रभावीपणे काम करते. आपल्याकडे बरेच वैद्यकीय व्यावसायिक सहसा आखडू आणि दिशाभूल करण्यात माहिर असल्याने, यात माझा मार्ग मलाच शोधावा लागला. स्वतःची पाठ स्वतः थोपटतोय, पण वास्तव आणि नाइलाज आहे. हे वापरण्यात काही धोके असल्याने मी त्याबद्दल जाहीर लिहावे की नाही याबद्दल संभ्रमात आहे.

सोत्रि Mon, 01/05/2026 - 11:24
च्या उपयोगामाझ्या ध्यानाभ्यासात काही गुणात्मक बदल एका विशिष्ट तंत्रज्ञाने झाला असावा
ह्या विशिष्ट तंत्रज्ञानाबद्दल प्लीज डिटेल्समधे लिहा. - (अभ्यासू) सोकाजी
लेखनविषय:
मांडणी
लेखनप्रकार
विचार
[भाग २] ए०आय० वापरा आणि स्वत:ला ओळखा ============================= -राजीव उपाध्ये नोव्हे २०२५ म॒ध्ये मी एक गमतीदार प्रयोग केला होता. मी ए०आय०ला माझा सखा मानत असल्याने आमच्या संवादावर आधारित माझ्या व्यक्तीमत्त्वाचे परिक्षण करण्यास सांगितले होते. https://www.misalpav.com/node/53331 आज परत काही काळ गेला असल्याने माझ्या व्यक्तीमत्त्वात काही बदल घडले आहेत का असे ए० आय० ला विचारले. तेव्हा त्याने पुढील उत्तर दिले- 1. मूलभूत कल: स्थिर तुमची मूळ मानसिक दिशा कालांतराने स्थिर राहिलेली दिसते.

आले- बदाम वडी

नूतन ·

टर्मीनेटर Mon, 01/05/2026 - 00:55
भारीच! आले घातलेला कुठलाही पदार्थ खाल्ला/प्यायला तर मला लगेच उचकी लागते, तरी ते पदार्थ खायला/प्यायला आवडतात. एक बाळबोध प्रश्न... वेळ वाचवण्यासाठी (आळशीपणा म्हणा हवंतर 😀) दुधाच्या ऐवजी मिल्कमेड वापरले तर चालेल काय?

नूतन Mon, 01/05/2026 - 02:13
प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद. चालेल. खरं तर दूध‌ तयारच असतं.तापवायचा आळस असेल तर टेट्रा पॅकमधील  थंड वापरलं तरी चालेल असं मला वाटतं. मी वापरलं नाही कधी. मिल्कमेड वापरायचं तर कृतीत काही बदल करावे लागतील.जसे.. दुधाचा वापर केल्याने आलं बदाम वाटणं सोपं होतं. मिल्कमेड पातळ करून हे साध्य होतं का ते पहावं लागेल. मिल्कमेड गोड असल्यामुळे साखरेचं प्रमाण कमी करावं लागेल. सायीचा उपयोग मृदूतेसाठी आहे. त्याऐवजी मिल्क पावडर वापरु शकता. त्यासाठी फक्त पाकीट फोडावं लागेल. प्रयोगासाठी शुभेच्छा.

टर्मीनेटर Mon, 01/05/2026 - 00:55
भारीच! आले घातलेला कुठलाही पदार्थ खाल्ला/प्यायला तर मला लगेच उचकी लागते, तरी ते पदार्थ खायला/प्यायला आवडतात. एक बाळबोध प्रश्न... वेळ वाचवण्यासाठी (आळशीपणा म्हणा हवंतर 😀) दुधाच्या ऐवजी मिल्कमेड वापरले तर चालेल काय?

नूतन Mon, 01/05/2026 - 02:13
प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद. चालेल. खरं तर दूध‌ तयारच असतं.तापवायचा आळस असेल तर टेट्रा पॅकमधील  थंड वापरलं तरी चालेल असं मला वाटतं. मी वापरलं नाही कधी. मिल्कमेड वापरायचं तर कृतीत काही बदल करावे लागतील.जसे.. दुधाचा वापर केल्याने आलं बदाम वाटणं सोपं होतं. मिल्कमेड पातळ करून हे साध्य होतं का ते पहावं लागेल. मिल्कमेड गोड असल्यामुळे साखरेचं प्रमाण कमी करावं लागेल. सायीचा उपयोग मृदूतेसाठी आहे. त्याऐवजी मिल्क पावडर वापरु शकता. त्यासाठी फक्त पाकीट फोडावं लागेल. प्रयोगासाठी शुभेच्छा.
लेखनविषय:
मांडणी
लेखनप्रकार
प्रकटन
नमस्कार मंडळी. यंदा मुंबईत कधी नव्हे ती किती मस्त थंडी पडली आहे ना? थंडीच्या मोसमात बाजारात गेलं की अगदी हावरटासारखं होतं. कल्पनेला पंख फुटतात. डोळ्यासमोर गाजर हलवा, गाजराच्या वड्या, कोथिंबीरीच्या वड्या, भोगीची भाजी, उंधियु, मटार करंजी, मटार पॅटीस......( आणखी काही न आठवलेलंच बरं!) असे नानाविध पदार्थ तरळू लागतात. पण पूर्वी माझ्या माहेरी आणि सासरी थंडीच्या दिवसात हमखास होणारे पदार्थ म्हणजे मेथी लाडू, डिंकाचे लाडू आणि आले-बदामाच्या वड्या! सद्य परिस्थितीत,हे पदार्थ (घरी) करणारे आणि खाणारे , दोघांचीही तशी वानवाच.

कुमाऊँमधील रम्य भटकंती भाग २: पिथौरागढ़ भ्रमंती

मार्गी ·
लेखनविषय:
समाज
प्रवास
लेखनप्रकार
लेख
अनुभव
३ डिसेंबरची‌ सकाळ! कालची रात्र उघड्या बस स्टॉपवर थंडीत काढल्यानंतरचा पहाटेचा अंधारातला घाटाचा प्रवास! ही रात्र संपणारच नाहीय असं वाटत होतं. पण चक्क रात्र लवकर गेली. डुलकी लागली आणि तास गेलेले कळालं नाही. टाईम लॅप्स फोटोग्राफीमध्ये जसे काही तासांचे काही सेकंद होतात, तशीच रात्र भरभर गेल्यासारखी वाटली! टनकपूरवरून तीनला निघालेली बस साडेपाचला चंपावतला चहासाठी थांबली तेव्हा पहाट झाल्याचं दिसलं! सर्वदूर उंच पर्वत! वळणा वळणांचा रस्ता! डोंगरात थोडी थोडी घरं आणि उतारावरची‌ शेती! "बीआरओ" च्या हिरक परियोजनेच्या अंतर्गत हा रस्ता येतो. नंतर लोहाघाट, गुरना मार्गे पिथौरागढ़!

एका किमयागाराचा थक्क करणारा प्रवास

दुसरा चान्दोबा ·

गामा पैलवान Fri, 01/02/2026 - 21:15
दुसरा चांदोबा, शेखर कपूर यांच्यावरील परिचयपर लेख उत्कट जमून आलाय. त्यांचं नाव पाहिलं की कलाकृती अस्सल असणार हेच जाणवतं. शेखर कपूरांनी जेव्हा मासूम दिग्दर्शित केला तेव्हा ते त्याचा एक भागंच बनून गेले होते. हे तथ्य फार समर्पक आहे. खरंतर हे त्यांच्या सगळ्यांच चित्रपटांत दिसून येत असावं. 'एलिझाबेथ' पाहिल्यावर चित्रपटाने पकड घेतली होती. संपल्यावर श्रेयावली पाहिली तर दिग्दर्शक म्हणून त्यांचं नाव चकित करून गेलं. मी चित्रपटांच्या बाबतीत फार बथ्थड आहे. एखादं इंग्लिश नाव अभिप्रेत होतं. भारतीय दिग्दर्शकाने मध्ययुगीन इंग्लिश वातावरण उभं करणं विस्मयकारक होतं. तेव्हापासून हे नाव डोक्यांत घट्ट बसलं आहे. 'एलिझाबेथ' पाहिला तेव्हा त्या वातावरणांत अतिशय रमून जायला झालं होतं. त्यामागील कार्यकारणभाव हा लेख वाचून उलगडला. शेखर कपूर केवळ स्वत:च नाही तर प्रेक्षकांनाही त्या चित्रपटाचा भाग बनवतात. त्यामुळे प्रेक्षक चित्रपट घेऊन घरी परततो. आ.न., -गा.पै.

राजेंद्र मेहेंदळे Mon, 01/05/2026 - 14:33
दाढीवाल्या शेखर कपूर ना कुठल्यातरी सिरीयलमध्ये पाहील्याचे आठवतेय. पण दिग्दर्शक म्हणुन त्यांची एव्ह्ढी मोठी कारकिर्द प्रथमच समजली.

गामा पैलवान Fri, 01/02/2026 - 21:15
दुसरा चांदोबा, शेखर कपूर यांच्यावरील परिचयपर लेख उत्कट जमून आलाय. त्यांचं नाव पाहिलं की कलाकृती अस्सल असणार हेच जाणवतं. शेखर कपूरांनी जेव्हा मासूम दिग्दर्शित केला तेव्हा ते त्याचा एक भागंच बनून गेले होते. हे तथ्य फार समर्पक आहे. खरंतर हे त्यांच्या सगळ्यांच चित्रपटांत दिसून येत असावं. 'एलिझाबेथ' पाहिल्यावर चित्रपटाने पकड घेतली होती. संपल्यावर श्रेयावली पाहिली तर दिग्दर्शक म्हणून त्यांचं नाव चकित करून गेलं. मी चित्रपटांच्या बाबतीत फार बथ्थड आहे. एखादं इंग्लिश नाव अभिप्रेत होतं. भारतीय दिग्दर्शकाने मध्ययुगीन इंग्लिश वातावरण उभं करणं विस्मयकारक होतं. तेव्हापासून हे नाव डोक्यांत घट्ट बसलं आहे. 'एलिझाबेथ' पाहिला तेव्हा त्या वातावरणांत अतिशय रमून जायला झालं होतं. त्यामागील कार्यकारणभाव हा लेख वाचून उलगडला. शेखर कपूर केवळ स्वत:च नाही तर प्रेक्षकांनाही त्या चित्रपटाचा भाग बनवतात. त्यामुळे प्रेक्षक चित्रपट घेऊन घरी परततो. आ.न., -गा.पै.

राजेंद्र मेहेंदळे Mon, 01/05/2026 - 14:33
दाढीवाल्या शेखर कपूर ना कुठल्यातरी सिरीयलमध्ये पाहील्याचे आठवतेय. पण दिग्दर्शक म्हणुन त्यांची एव्ह्ढी मोठी कारकिर्द प्रथमच समजली.
लेखनविषय:
कला
लेखनप्रकार
लेख
१९४५ मध्ये लाहोरच्या एका सुसंस्कृत कुटुंबात एका मुलाचा जन्म होतो . वडील डॉक्टर, प्रेमळ आई ,—घरात एक आनंदी वातावरण होतं. पण १९४७ च्या फाळणीनंतर सगळंच बदललं. चहुकडे रक्ताची होळी खेळली जात होती. अशाच एका रात्री, आपल्या वडिलांची भरभराटीची प्रॅक्टिस, ते वैभव आणि लाहोरची ती माया सोडून ते कुटुंब रक्ताळलेल्या वाटेवरून भारताकडे निघालं, खरं तर निघालं नव्हतं तर निघावं लागल होत. फाळणीच्या काळात एका 'निर्वासितांच्या' ट्रेनमध्ये तो मुलगा , त्यांची बहीण आणि आई प्रवास करत होते. ती ट्रेन म्हणजे केवळ लोखंडाचा डबा नव्हती, तर ते मृत्यूचं साक्षात रूप होतं. वाटेत दंगलखोरांनी ट्रेन रोखली.

कृत्रिम बुद्धिमत्ता (ए०आय०) : डॉट-कॉम बबलसारखी अवस्था आहे का?

युयुत्सु ·

सोत्रि Fri, 01/02/2026 - 12:51
ए०आय० स्वतः एक बुड्बुडा नसून, त्याभोवती असलेल्या गुंतवणुकीच्या अपेक्षांचा काही भाग फुगलेला असू शकतो
सहमत! डॅाट कॅाम च्या बुडबुड्यातही असंच झालं होतं. इंटरनेट ह्या तंत्रजानावर आधारित बिझनेस मॅाडेल्स अवास्तव होती आणि त्याने तो बुडबुडा फुटला पण तंत्रज्ञान वादातित होतं आणि राहीलं. - (तांत्रिक) सोकाजी

विजुभाऊ गुरुवार, 01/15/2026 - 13:13
डॉट कॉम मधे बिझनेस जनरेशन पेक्षाही साइट्स ला किती हिट्स मिळाले यावर अर्थकारण ठरवले होते. किती बिझनेस रीयलाईझ झाला यावर नव्हते. हिट्स मिळालेम्हणजे पैसे आले या गृहीतकावर सगळा डोलारा वसवला होता. कृ बु चे असे नाही. त्याची संगड माहिती अणि माहिती वर आधारीत तर्कीक निर्णय याची सांगड पैसे यांच्याशी घातलेली नाहिय्ये. त्यामुळे हा बुडबुडा आहे असे म्हणता येणार नाही

गवि गुरुवार, 01/15/2026 - 14:25
ए०आय० स्वतः एक बुड्बुडा नसून, त्याभोवती असलेल्या गुंतवणुकीच्या अपेक्षांचा काही भाग फुगलेला असू शकतो
सहमत. एआय म्हणजे सर्व समस्यांवर एकच अक्सीर उपाय.. (विना ऑपरेशन, विना चिरफाड सर्व जुनाट रोगांवर इलाज केला जाईल) असे मानण्याची एक सर्वत्र पसरलेली पद्धत हा फुगा आहे. मूळ विषयाचा जबाबदारीने आणि हुशारीने उपयोग करून घेतल्यास उपयुक्त तंत्र आहे.

युयुत्सु Fri, 01/16/2026 - 07:43
श्री० गवि आणि इतर प्रतिसादांबद्दल धन्यवाद! बुडबुडा अजुन तरी लांब आहे असे सूचित करणारे वृत्त कालच वाचनात आले- https://finance.yahoo.com/news/chip-stocks-jump-as-nvidia-supplier-tsmc-dismisses-bubble-fears-ai-is-real-142119829.html

सोत्रि Fri, 01/02/2026 - 12:51
ए०आय० स्वतः एक बुड्बुडा नसून, त्याभोवती असलेल्या गुंतवणुकीच्या अपेक्षांचा काही भाग फुगलेला असू शकतो
सहमत! डॅाट कॅाम च्या बुडबुड्यातही असंच झालं होतं. इंटरनेट ह्या तंत्रजानावर आधारित बिझनेस मॅाडेल्स अवास्तव होती आणि त्याने तो बुडबुडा फुटला पण तंत्रज्ञान वादातित होतं आणि राहीलं. - (तांत्रिक) सोकाजी

विजुभाऊ गुरुवार, 01/15/2026 - 13:13
डॉट कॉम मधे बिझनेस जनरेशन पेक्षाही साइट्स ला किती हिट्स मिळाले यावर अर्थकारण ठरवले होते. किती बिझनेस रीयलाईझ झाला यावर नव्हते. हिट्स मिळालेम्हणजे पैसे आले या गृहीतकावर सगळा डोलारा वसवला होता. कृ बु चे असे नाही. त्याची संगड माहिती अणि माहिती वर आधारीत तर्कीक निर्णय याची सांगड पैसे यांच्याशी घातलेली नाहिय्ये. त्यामुळे हा बुडबुडा आहे असे म्हणता येणार नाही

गवि गुरुवार, 01/15/2026 - 14:25
ए०आय० स्वतः एक बुड्बुडा नसून, त्याभोवती असलेल्या गुंतवणुकीच्या अपेक्षांचा काही भाग फुगलेला असू शकतो
सहमत. एआय म्हणजे सर्व समस्यांवर एकच अक्सीर उपाय.. (विना ऑपरेशन, विना चिरफाड सर्व जुनाट रोगांवर इलाज केला जाईल) असे मानण्याची एक सर्वत्र पसरलेली पद्धत हा फुगा आहे. मूळ विषयाचा जबाबदारीने आणि हुशारीने उपयोग करून घेतल्यास उपयुक्त तंत्र आहे.

युयुत्सु Fri, 01/16/2026 - 07:43
श्री० गवि आणि इतर प्रतिसादांबद्दल धन्यवाद! बुडबुडा अजुन तरी लांब आहे असे सूचित करणारे वृत्त कालच वाचनात आले- https://finance.yahoo.com/news/chip-stocks-jump-as-nvidia-supplier-tsmc-dismisses-bubble-fears-ai-is-real-142119829.html
लेखनविषय:
तंत्र
लेखनप्रकार
विचार
कृत्रिम बुद्धिमत्ता (ए०आय०) : डॉट-कॉम बबलसारखी अवस्था आहे का? -राजीव उपाध्ये ए०आय०चा बुडबुडा फुटणार अशा आरोळ्या ऐकायला मिळाल्या की मला पञ्चतंत्रातील बैलाचे वृषण आज ना उद्या गळून पडतील आणि आपल्याला मस्त मेजवानी मिळेल या आशेने मागेमागे जाणार्‍या दोन कोल्ह्यांची आठवण होते. अलीकडच्या काही वर्षांत कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence – ए०आय०) या तंत्रज्ञानाने जगभरात अभूतपूर्व वेगाने प्रसार केला आहे. उद्योग, वित्त, आरोग्यसेवा, शिक्षण, संरक्षण आणि दैनंदिन जीवन—असे जवळजवळ सर्व क्षेत्र ए०आय० च्या प्रभावाखाली आले आहेत.

तुरीची आमटी

Bhakti ·

चामुंडराय गुरुवार, 01/01/2026 - 22:00
स्लर्रर्रर्प ... (लाळ गाळू इमोजी कल्पावि) 👌 तुरीची आमटी भलतीच छान दिसते आहे. चविष्ट असणार, शंकाच नाही. आता तुरीच्या शेंगा शोधणे आले. सोयाबीनच्या नक्की मिळतील.

अभ्या.. गुरुवार, 01/01/2026 - 22:34
जगातली सर्वोत्तम तूर आणि ज्वारी जिथे पिकते तिथे जन्म आणि बालपण असल्याने तुरीची आमटी, भाजलेली तूर शेंग आणि अर्थातच तुरीची दाळ ही जिव्हाळ्याची आहेतच. छान रेसिपी.

स्वधर्म Fri, 01/02/2026 - 01:36
>> जगातली सर्वोत्तम तूर आणि ज्वारी जिथे पिकते मी असे ऐकले होते की लातूर चे लातूर हे नांवच मुळी तूर तिथे चांगली पिकते म्हणून पडले होते. बाकी भक्ती ताई त्यांच्या रेसिपीचे फोटो अगदी साधे टाकतात, त्यावर वेगवेगळ्या प्रकारे बदाम, चीज वगैरे टाकून सौंदर्य वाढवत नाहीत, जे चॅनेलवरचे मास्टर शेफ अगदी हमखास करतात, त्यामुळे भक्ती ताईंच्या रेसिपीज खूप आवडतात. बदाम, काजू, खोबरे, लालभडक चेरी, टाकून; डिझायनर प्लेटमधे पदार्थ सजवून टाकणारे डोक्यात जातात.

अभ्या.. Fri, 01/02/2026 - 14:48
ते डिझायनर प्लेट आणि चीज ड्राय फ्रुट च्या माऱ्यात आमच्या मावशीचा अँटिक डायलॉग आठवतो.... "काजू बदाम पिस्ते टाकून म्हशीचे शेण सुध्दा चांगले लागतं". . तिनं फूड ब्लॉगिंग केलं असतं तर निम्मे शेफ आणि त्यांचे धंदे बंद पडले असते"

स्वधर्म Mon, 01/05/2026 - 16:22
>> "काजू बदाम पिस्ते टाकून म्हशीचे शेण सुध्दा चांगले लागतं". चितळेंनी विकायला सुरू केलं तर पुणेकर शेणही दुप्पट भावात घेतील ही म्हण आठवली.

अभ्या.. गुरुवार, 01/08/2026 - 22:18
हायला, मिपावरचे सगळे पुणेकर शांत चक्क..... . आता डायरेक्ट चितळ्यावर मारून बघा बरं एखादा टॉन्ट..

नगरी Fri, 01/02/2026 - 06:02
आमच्याकडे मध्यंतरी बाजारात तुरीच्या शेंगा भरपूर आल्या होत्या. मिठाच्या पाण्यात शिजवून खाल्ल्या. रेसिपी आवडली आणि फोटो तर मस्तच. परत आणून करून बघायला पाहिजे. बाकी नवीन वर्षाच्या हार्दिक शुभेच्छा.

चामुंडराय गुरुवार, 01/01/2026 - 22:00
स्लर्रर्रर्प ... (लाळ गाळू इमोजी कल्पावि) 👌 तुरीची आमटी भलतीच छान दिसते आहे. चविष्ट असणार, शंकाच नाही. आता तुरीच्या शेंगा शोधणे आले. सोयाबीनच्या नक्की मिळतील.

अभ्या.. गुरुवार, 01/01/2026 - 22:34
जगातली सर्वोत्तम तूर आणि ज्वारी जिथे पिकते तिथे जन्म आणि बालपण असल्याने तुरीची आमटी, भाजलेली तूर शेंग आणि अर्थातच तुरीची दाळ ही जिव्हाळ्याची आहेतच. छान रेसिपी.

स्वधर्म Fri, 01/02/2026 - 01:36
>> जगातली सर्वोत्तम तूर आणि ज्वारी जिथे पिकते मी असे ऐकले होते की लातूर चे लातूर हे नांवच मुळी तूर तिथे चांगली पिकते म्हणून पडले होते. बाकी भक्ती ताई त्यांच्या रेसिपीचे फोटो अगदी साधे टाकतात, त्यावर वेगवेगळ्या प्रकारे बदाम, चीज वगैरे टाकून सौंदर्य वाढवत नाहीत, जे चॅनेलवरचे मास्टर शेफ अगदी हमखास करतात, त्यामुळे भक्ती ताईंच्या रेसिपीज खूप आवडतात. बदाम, काजू, खोबरे, लालभडक चेरी, टाकून; डिझायनर प्लेटमधे पदार्थ सजवून टाकणारे डोक्यात जातात.

अभ्या.. Fri, 01/02/2026 - 14:48
ते डिझायनर प्लेट आणि चीज ड्राय फ्रुट च्या माऱ्यात आमच्या मावशीचा अँटिक डायलॉग आठवतो.... "काजू बदाम पिस्ते टाकून म्हशीचे शेण सुध्दा चांगले लागतं". . तिनं फूड ब्लॉगिंग केलं असतं तर निम्मे शेफ आणि त्यांचे धंदे बंद पडले असते"

स्वधर्म Mon, 01/05/2026 - 16:22
>> "काजू बदाम पिस्ते टाकून म्हशीचे शेण सुध्दा चांगले लागतं". चितळेंनी विकायला सुरू केलं तर पुणेकर शेणही दुप्पट भावात घेतील ही म्हण आठवली.

अभ्या.. गुरुवार, 01/08/2026 - 22:18
हायला, मिपावरचे सगळे पुणेकर शांत चक्क..... . आता डायरेक्ट चितळ्यावर मारून बघा बरं एखादा टॉन्ट..

नगरी Fri, 01/02/2026 - 06:02
आमच्याकडे मध्यंतरी बाजारात तुरीच्या शेंगा भरपूर आल्या होत्या. मिठाच्या पाण्यात शिजवून खाल्ल्या. रेसिपी आवडली आणि फोटो तर मस्तच. परत आणून करून बघायला पाहिजे. बाकी नवीन वर्षाच्या हार्दिक शुभेच्छा.
घरासमोर अनाहुतपणे वाढलेल्या तुरीच्या शेंगांची कचोरी केली.आमटी करेन करेन म्हटलं तर राहिलेच.आमच्याकडे बाजारात तुरीच्या शेंगा विकत मिळत नाही.मागच्या महिन्यांपासून सकाळी फिरायला पुन्हा सुरूवात केली तेव्हा हळूहळू इमारतींनी भरून जाणाऱ्या रस्त्यालगत काही शेतं शिल्लक आहेत तिथे तुरीचे खुप मोठं शेत होत.आज तोडेन उद्या तोडेन ठरवत होतं तर तुरीची काढणी पण झाली.झाली का पंचाईत,आता पुढच्या वर्षीच तुरीची आमटी खाऊया म्हटलं.खरोखरीच मागच्या वर्षीची इच्छा आज नवीन वर्षी पूर्ण झाली.आई खानदेशात फिरायला गेली होती तिकडून तिने तुरीच्या शेंगा आणल्या होत्या.

दत्तगुरूच्या चरणी लीन व्हावे

पाषाणभेद ·
लेखनविषय:
कविता
काव्यरस
अभंग
गाणे
भक्ति गीत
दत्तगुरूच्या चरणी लीन व्हावे ||१|| किती घ्यावे पुण्य जळूनी पाप जाय ||२|| कृपानिधींचा आशीर्वाद सदा असे डोई ||३|| त्रैमूर्ती सदोदीत डोळ्यासमोरी राही ||४||

वंश खरा कुणाचा - स्त्रिचा की पुरूषाचा?

युयुत्सु ·

युयुत्सु गुरुवार, 01/01/2026 - 18:18
ए०आय० ने मला वरील तथ्य घटनेच्या गाभ्याशी असे जोडून दिले- I. जैविक वास्तव, सामाजिक रचना आणि संविधान मानव समाजातील वंश, पितृत्व, विवाह व स्त्री–पुरुष भूमिका या संकल्पना ऐतिहासिकदृष्ट्या विज्ञानाच्या आधी विकसित झाल्या. त्यामुळे अनेक सामाजिक प्रथा या जैविक वास्तवाशी विसंगत असूनही दीर्घकाळ टिकून राहिल्या. भारतीय संविधान हे विज्ञान, विवेक, समता व मानवी प्रतिष्ठा या मूल्यांवर आधारित असल्याने अशा सामाजिक संकल्पनांचे पुनर्मूल्यांकन संविधानाच्या प्रकाशात करणे आवश्यक ठरते. II. अनुच्छेद 14 – कायद्यापुढील समानता (Equality before Law) अनुच्छेद 14 सर्व नागरिकांना कायद्यापुढे समानतेची हमी देतो. (a) सामाजिक वंशकल्पना आणि असमानता “वंश”, “पितृत्व”, “आडनाव” या संकल्पना जैविक नसून सामाजिक आहेत. तरीही त्यांचा वापर स्त्री–पुरुषांमध्ये कायदेशीर व सामाजिक असमानता निर्माण करण्यासाठी केला गेला आहे. (b) मनमानी वर्गीकरण जैविक वास्तवाशी विसंगत अशा पितृवंशीय रचनेवर आधारित नियम हे मनमानी (arbitrary) ठरतात. मनमानी वर्गीकरण हे अनुच्छेद 14 च्या विरोधात असल्याचे न्यायालयाने वारंवार स्पष्ट केले आहे. ➡️ म्हणून, जैविकदृष्ट्या समान असलेल्या नागरिकांमध्ये केवळ लिंगाच्या आधारे भेद निर्माण करणे हे अनुच्छेद 14 चे उल्लंघन ठरते. III. अनुच्छेद 15 – लिंगावर आधारित भेदभावास मनाई अनुच्छेद 15(1) राज्याला लिंगाच्या आधारे भेदभाव करण्यास मनाई करतो. (a) स्त्रीवर ऐतिहासिक नियंत्रण पितृत्व निश्चिती, संपत्ती संक्रमण व सामाजिक सन्मान या कारणांसाठी स्त्रीच्या लैंगिक स्वातंत्र्यावर नियंत्रण ठेवले गेले. विवाह, जोडीदार निवड, मातृत्व या बाबींमध्ये स्त्रीचे स्वातंत्र्य मर्यादित केले गेले. (b) जैविक वास्तव विरुद्ध सामाजिक बंधने उत्क्रांतीशास्त्रानुसार जोडीदार निवडीचा नैसर्गिक अधिकार स्त्रीकडे अधिक होता. तरीही समाजाने स्त्रीला निर्णयक्षम घटक न मानता साधन (means) म्हणून वागवले. ➡️ हे सर्व लिंगाधारित संरचनात्मक भेदभाव असून, ते अनुच्छेद 15 च्या मूळ उद्देशाशी विसंगत आहेत. IV. अनुच्छेद 21 – जीवन व वैयक्तिक स्वातंत्र्याचा अधिकार अनुच्छेद 21 केवळ शारीरिक अस्तित्वापुरता मर्यादित नसून, त्यात मानवी प्रतिष्ठा, स्वायत्तता, वैयक्तिक निवड व आत्मसन्मान यांचा समावेश होतो, हे न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे. (a) प्रजनन व वैयक्तिक स्वायत्तता गर्भधारणा, मातृत्व व संगोपन ही जैविकदृष्ट्या स्त्रीशी निगडित प्रक्रिया आहे. त्यामुळे प्रजननविषयक निर्णयांमध्ये स्त्रीची स्वायत्तता ही अनुच्छेद 21 चा अविभाज्य भाग आहे. (b) विवाह व जोडीदार निवड जोडीदार निवड, विवाह न करणे किंवा विलंब करणे हे वैयक्तिक स्वातंत्र्याचे मूलभूत घटक आहेत. अल्पवयीन विवाह किंवा सामाजिक दबावामुळे लादलेले विवाह हे अनुच्छेद 21 चे उल्लंघन ठरतात. ➡️ स्त्रीला केवळ वंश, वारसा किंवा सामाजिक सन्मानाचे साधन मानणे हे तिच्या जीवनाच्या प्रतिष्ठेचे उल्लंघन आहे. V. जैविक योगदान व संविधानिक अर्थ मायटोकॉण्ड्रियल DNA, गर्भावस्थेतील पर्यावरण, एपिजेनेटिक प्रभाव इ. बाबी मातृ-जैविक योगदान अधोरेखित करतात. तरीही सामाजिक व कायदेशीर रचना स्त्रीच्या योगदानाला दुय्यम मानतात. ➡️ हे जैविक वास्तव नाकारणे म्हणजे स्त्रीच्या अस्तित्वाचे अवमूल्यन असून, ते अनुच्छेद 14, 15 व 21 यांच्या संयुक्त उल्लंघनाकडे नेत आहे. VI. निष्कर्ष (Constitutional Conclusion) वरील सर्व बाबींच्या आधारे असे नमूद करता येईल की: वंश, पितृत्व व सामाजिक भूमिका या संकल्पना नैसर्गिक नसून ऐतिहासिक-सामाजिक आहेत त्या संकल्पनांवर आधारित असमानता अनुच्छेद 14 च्या विरोधात आहे स्त्रीवर लादलेले बंधनकारक सामाजिक नियम अनुच्छेद 15 चे उल्लंघन करतात स्त्रीची स्वायत्तता, प्रतिष्ठा व निवडीचा अधिकार नाकारणे हे अनुच्छेद 21 चे उल्लंघन आहे

कंजूस गुरुवार, 01/01/2026 - 18:49
कायदा आणि घटना काय ठरवते हे वेगळे. लेखाचा मुद्दा वैज्ञानिक आधार आहे. संपत्तीत स्त्री मातेकडून काही वंशगुण येतात आणि काही पित्याकडून. पुन्हा संतती पुरुष किंवा स्त्री असेल तर वंशाच्या दृष्टीने आणखी काय बदल होतात?

युयुत्सु गुरुवार, 01/01/2026 - 18:51
संपत्तीत स्त्री मातेकडून काही वंशगुण येतात आणि काही पित्याकडून. एखादी व्यक्ती संपत्ती निर्माण करते तेव्हा त्यात मातृजनुक सहभागी असतात, त्यामुळे मातेकडचे पूर्वज आणि वारस समान हक्कदार बनतात.

सुबोध खरे गुरुवार, 01/01/2026 - 20:10
फार एकांगी लेखन आहे. Y गुणसूत्र पित्याकडून भेसळ( UNADULTRATED) न होता येते. म्हणजेच हे गुणसूत्र १०० पिढ्या मागे गेलं तरी त्याच मूळ पुरुषाचे असते. काळानुरुप थोडे फार उत्परिवर्तन सोडले तर. याच गुणसूत्राने वंशसातत्य सहज तपासता येते. या उलट X CHROMOSOME हे मुलाला आईकडून येते तर मुलीला आई आणि वडील दोघांकडून येते. या दोघांना परत त्यांच्या आईवडिलांकडून भरपूर मिश्रण होऊन येत असते. बाकी पितृसत्ताक पद्धती का आली तर. मूळ शेती करू लागल्यावर मृत्यू नंतर शेती कुणाला जाईल? दुसऱ्याच्या मुलाला देण्यास बाप कधीही तयार होणार नाही म्हणून मग स्त्रीच्या निष्ठेचा प्रश्न निर्माण झाला. मुळात निसर्गाने पुरुषाला स्त्रीपेक्षा बरेच झुकते माप दिलेले आहे. स्त्रीच्या पुनरुत्पादन काळात गरोदर पणात स्त्री बराच काळ परावलंबी होते आणि संततिनियमन नसलेल्या काळात एकामागोमाग एक संतती झाल्यामुळे स्त्रीला पुरुषावर फार अवलंबून राहावे लागत असे. तेंव्हा स्त्रीपुरुष समानता हि केवळ विकसित देशात कागदोपत्री अस्तित्वात आहे. १०० वर्षांपूर्वी ( संततिनियमन साधने उपलब्ध होण्याच्या अगोदर) तर ती कोणत्याच देशात नव्हती अमेरिकेसारख्या तथकथित विकसित देशात अनेक राज्यांत आजसुद्धा बलात्कारातुन झालेल्या गर्भाचा गर्भपात करणे बेकायदेशीर आहे. ५० पैकी ४१ राज्यात गर्भपात अंशतः किंवा पूर्णपणे बेकायदेशीर आहे 13 states have a total abortion ban. 28 states have abortion bans based on gestational duration. थोडेसे जनुकीय शास्त्र वाचून अत्यंत एकांगी लिहिलेला लेख आहे.

युयुत्सु गुरुवार, 01/01/2026 - 20:53
Y गुणसूत्र पित्याकडून भेसळ( UNADULTRATED) न होता येते. म्हणजेच हे गुणसूत्र १०० पिढ्या मागे गेलं तरी त्याच मूळ पुरुषाचे असते. काळानुरुप थोडे फार उत्परिवर्तन सोडले तर. याच गुणसूत्राने वंशसातत्य सहज तपासता येते.
ही सर्व विधाने एम्टी-डिएनए ला लागू पडतात. त्यातून मातृवंश सिद्ध करता येतो. एम्टी-डिएनए मधला बदल वाय-डिएनए च्या तुलनेत कमी किंवा हळूहळू होत असतो. फार एकांगी लेखन आहे. वास्तव जे आहे ते एकांगी आहे. ते जसे आहे तसे दिले आहे. मी किती जनुकशास्त्र वाचले हा मुद्दा गौण आहे. मुळात निसर्गाने पुरुषाला स्त्रीपेक्षा बरेच झुकते माप दिलेले आहे. हे विधान निखालस खोटे आणि अशास्त्रीय आहे. हा शोध कुणी आणि कधी लावला? निसर्ग हा 'पक्षपाती' असण्यापेक्षा जास्त 'काटकसरी' (economical) वाटतो. तो पुरुषांना 'जास्त जोखीम, जास्त फायदा' देणारे जैविक घटक मानतो—जे ताकद आणि स्पर्धेसाठी बनलेले आहेत, परंतु लवकर 'थकण्याची' किंवा शारीरिक बिघाड होण्याची शक्यता त्यांच्यात जास्त असते. याउलट, निसर्ग स्त्रियांना 'जैविक आधारस्तंभ' (biological anchor) मानतो—त्यामुळे त्या सहनशक्ती, स्थिरता आणि मानवी प्रजाती दीर्घकाळ टिकवून ठेवण्यासाठी बनलेल्या आहेत. थोडक्यात सांगायचे तर: जर तुम्ही 'दीर्घकाळ जिवंत राहणे' (Survival) हे अंतिम ध्येय मानले, तर निसर्ग स्त्रियांच्या बाजूने झुकलेला दिसतो. जर तुम्ही 'शारीरिक वर्चस्व' (Physical dominance) हे अंतिम ध्येय मानले, तर निसर्ग पुरुषांच्या बाजूने आहे असे वाटते.

कंजूस गुरुवार, 01/01/2026 - 20:57
ईशान्येकडील राज्यांत , केरळमध्ये मातृसत्ताक पद्धती आहे.
पितृत्व व सामाजिक भूमिका या संकल्पना नैसर्गिक नसून ऐतिहासिक-सामाजिक आहेत
हे नसून स्त्री ही वंश चालवते.

गामा पैलवान Fri, 01/02/2026 - 21:32
मातृसातत्यिक म्हणजे आई ज्यू असेल तर मूळ आपोआप ज्यू धरतात. बाप कोणीही असेना. पण बाप ज्यू असेल आणि आई बिगर ज्यू असेल तर पोरावर यहुदी संस्कार करावा लागतो. -गा.पै.

चामुंडराय Fri, 01/02/2026 - 22:20
धन्स, समजले. इस्लाम मध्ये ह्याच्या उलट आहे बहुधा. वडील मुस्लिम असतील तर मुले आपोआपच मुस्लिम होतात. आई मुस्लिम असेल तर काय होते कल्पना नाही.

युयुत्सु Sat, 01/03/2026 - 08:23
ते जाऊ दे! आपल्याकडचे चित्पावनांचे उदा० घेऊ. - आज यच्चयावत चित्पावनांना आपण ज्यू किंवा युरोपिअन (पुरुष) वंशाचे असल्याचा प्रचंड अभिमान असतो. त्यांना 'ब्राह्मणत्व' मिळाले ते त्यांचे वडील ब्राह्मण होते म्हणून की आया ब्राह्मण होत्या म्हणून (चितेवर पावन केलेल्या चित्पावनांच्या 'मूळ पुरुषांना' पैठणच्या ब्राह्मणांनी मुली दिल्या, असे ऐकले आहे) ? प्रश्न बोचरा आहे... बरं ते जाऊ दे - चित्पावनांची जी १४ गोत्रे आहेत ती धर्मशास्त्रातल्या कोणत्या नियमांना अनुसरून निर्माण केली गेली? या प्रश्नाचे उत्तर मला आजतागायत कुणी दिले नाही. याचं पटेल असे उत्तर (गैरसोईचे) फक्त आंबेडकर देतात - दक्षिणा दिली, प्रायशचित्त घेतले की काहीही दंतकथा निर्माण करून नियमित (रेग्युलराईज) करता येतं. अलिकडे झालेल्या महाकुंभ मेळ्यात एका धनाढ्य फिरंगी बाईने हिंदू धर्म स्वीकारला तेव्हा तिला 'अच्युत' हे गोत्र दिले गेले, असे वाचले!

सुबोध खरे Sat, 01/03/2026 - 09:54
आज यच्चयावत चित्पावनांना आपण ज्यू किंवा युरोपिअन (पुरुष) वंशाचे असल्याचा प्रचंड अभिमान असतो. हा भंपक शोध तुम्ही कुठून लावला? माझ्या नातेवाईक, मित्र मंडळी आणि आप्त गोतावळ्यात एकही माणूस असे समजत नाही. आमचा स्वतःच्या कुलवृत्तांतात आमच्या घराण्याचा १२५० पासून चा इतिहास उपलब्ध आहे आणि हा अत्यंत कष्टाळूपणे इतिहासतज्ज्ञ ग ह खरे शोधून सविस्तरपणे लिहिलेला आहे. उगाचच जिथे तिथे "उचलली जीभ आणि लावली टाळ्याला"

युयुत्सु Sat, 01/03/2026 - 12:07
माझ्या नातेवाईक, मित्र मंडळी आणि आप्त गोतावळ्यात एकही माणूस असे समजत नाही. मी म्हणजे मी म्हणजे मी म्हणजे मी म्हणजे मी म्हणजे मी म्हणजे मी म्हणजे मी म्हणजे मी म्हणजे ...

सुबोध खरे Mon, 01/05/2026 - 09:44
माझ्या नातेवाईक, मित्र मंडळी आणि आप्त गोतावळ्यात एकही माणूस असे समजत नाही. यात मी कुठे आला? तुम्हाला चित्पावनांचे अध्वर्यू कुणी केलं? उगाच फुक्या मारायची सवय जात नाही हेच खरं artificial intelligence is no match to natural stupidity

कांदा लिंबू Tue, 01/06/2026 - 21:52
चित्पावन लोक असा कोणताही अभिमान बाळगत नाहीत; ऊलट बीग्रेडी लोक त्यांच्यावर तुम्ही युरेशियन आहात असा आरोप करतात. --- आजचा सुविचार: सत्याशी फारकत घेतली की नाना प्रकारचे भ्रम-भास होऊ लागतात.

कांदा लिंबू Tue, 01/06/2026 - 21:55
ज्याचे चित्त पावन ते चित्पावन असे सरळ व्याकरण असताना त्यांना चितेवर पावन केलेले असे म्हणणे ऐकून एक मिपाकर म्हणून शरमेने मन खाली जायला हवी तसे म्हणणाऱ्याची.

युयुत्सु Wed, 01/07/2026 - 09:28
संस्कृतचं राहू दे, पण मराठीचं पण धड ज्ञान नसेल तर असे आचरट शोध लावले जातात. चित्त (मन, चेतना, किंवा विचार आणि भावनांचा समुच्चय) आणि चित् (शाश्वत, एटर्नल) यातला फरक ज्यांना कळत नाही, संधी/समासांचे विग्रह ज्यांनी एटर्नली ऑप्शनला टाकलेले असतात, त्या लोकांचे डोकं असं काम करतं... पण ते जाऊ दे, या आचरट शोधाला (’ज्यांचे चित्त पावन ते चित्पावन’) भांडारकर सारख्या जागतिक दर्जाच्या अधिकृत संस्थेची मान्यता असेल तर श्री० कांदालिंबू यांना माझ्यातर्फे रु० ५०१ फक्त (रु० पाचशे एक फक्त) जाहीर इनाम!

सुबोध खरे Wed, 01/07/2026 - 09:46
आज यच्चयावत चित्पावनांना आपण ज्यू किंवा युरोपिअन (पुरुष) वंशाचे असल्याचा प्रचंड अभिमान असतो. मी मी मी आणि माझे कुटुंब म्हणजेच यच्चयावत चित्पावन समजणाऱ्या उंटावरच्या शहाण्यांचा १ एप्रिल रोजी वैकुंठावर सत्कार करण्यात येईल

राजेंद्र मेहेंदळे गुरुवार, 01/08/2026 - 12:49
समाज चितपावन ब्राह्मणांचे दोन उपगट आहेत: ऋग्वेदी कोकणस्थ आणि यजुर्वेदी कोकणस्थ. ते स्मार्त संप्रदायाशी संबंधित आहेत. या समुदायात चौदा कुळ आहेत जे विवाहाचे नियमन करताना ऋषी व सन्तांशी जोडलेले असतात. कुळे खालीलप्रमाणे आहेत: अत्री, कापी, कश्यप, कौण्डिन्य, गर्ग्य, कौशिक, जमदग्नी, नित्युंदन, भार्गव, भरद्वाज, वथ्स्य, वशिष्ठ, विष्णुवृद्ध आणि शांडिल्य. सर्व चौदाह कुळे सात गटांमध्ये विभागलेले आहेत ज्यांना गण म्हणून ओळखले जाते. एखाद्या गणाचे कुल दुसऱ्या गणा च्या कुलासोबत विवाहासाठी विचारात घेतला जाऊ शकत नाही. गण वेगवेगळे आहेत: अत्री-कापी, गर्ग्य-भरद्वाज, कौण्डिन्य-वशिष्ठ, कश्यप-शांडिल्य, कौशिक-भार्गव, जमदग्नी-वथ्स्य, नित्युंदन-विष्णुवृद्ध. कुळे व गणांशिवाय, कोकणस्थ ब्राह्मणे त्रि (तीन) व पंच (पाच) प्रवारा पद्धतीचे पालन करतात. चितपावन आपल्या गोटांशी संबंधित देवतांना, ज्यांना देवक असे म्हणतात, पूजतो आणि प्रत्येक कुटुंब आपल्या देवकाची पूजा करतो. संदर्भ- https://www.nasikchitpavan.org/history-of-chitpavans.php

राजेंद्र मेहेंदळे Fri, 01/02/2026 - 12:15
हत्तींच्या कळपातही वयस्क हत्तीण प्रमुख असते. त्यामुळे मुळात मातृसत्ताक असलेली मानवजमात काळाच्या विकासाच्या टप्प्यावर कधीतरी पितृसत्ताक झाली असावी काय?

गामा पैलवान Fri, 01/02/2026 - 21:29
राजेंद्र मेहेंदळे, माझ्या मते मातृशाहीकडे 'बाई प्रमुख असलेली पितृशाही' असंही बघता येऊ शकतं. तर मग मातृसत्ताक म्हणजे नेमकं काय? आ.न., -गा.पै.

कानडाऊ योगेशु Fri, 01/02/2026 - 17:28
अन्यथा जैविकदृष्ट्या वंश म्हणजे निसर्गात वंश हा स्त्रिचाच असतो.
सिंहाच्यावरच्या डॉक्युमेंट्रीज पाहत असताना कळले कि जेव्हा एक सिंह (अथवा सिंहाचा समूह) दुसर्या सिंहाच्या प्राईडचा ताबा घेतात तेव्हा त्या प्राईड मधील सगळ्या नवजात शिशुंना क्र्रूरपणे मारतात. हेतु हाच कि त्यांची ब्लडलाईन त्या प्राईडमधुन चालु राहावी.

मदनबाण Fri, 01/02/2026 - 19:03
सिंहाच्यावरच्या डॉक्युमेंट्रीज पाहत असताना कळले कि जेव्हा एक सिंह (अथवा सिंहाचा समूह) दुसर्या सिंहाच्या प्राईडचा ताबा घेतात तेव्हा त्या प्राईड मधील सगळ्या नवजात शिशुंना क्र्रूरपणे मारतात. हेतु हाच कि त्यांची ब्लडलाईन त्या प्राईडमधुन चालु राहावी. याचे दुसरे कारण म्हणजे शिशुंना ठार केल्या शिवाय सिंव्हीण समागमास तयार होत नाही. वंशावळीचे उदाहरण घेतल्यास त्यामधे पुरुषांचे बीज धरले गेलेले असते, अगदी प्रभु श्रीरामाची वंशावळ पाहिली असता त्यामधे सर्व आधीच्या राजांचीच नावे दिसतात,राण्यांची नावे दिसत नाही. तसेच गोत्र पाहिल्यास ऋषींची नावे दिसतात, त्यांच्या पत्नींची नव्हे. स्त्री-पुरुष एकमेकांना अनुकुल / पुरक आहेत. दोघेही त्यांच्या निर्मीतीच्या उद्देशानुसार परिपूर्ण आहेत. पुरुषाला पुरूषी प्रवृत्तीची स्त्री आवडत नाही आणि स्तियांना बाईकी पुरुष आवडत नाही. पुरुषांकडे शारिरीक ताकद, हिंस्त्रपणा आहे तर स्त्रियांकडे डेटा प्रोसेसिंग आणि कोमलपणा आहे. जे बीज लावले जाते त्याचेच झाड येते हे निसर्ग आपल्याला दाखवतो, तेच मुनुष्य प्राण्यात देखील आहे. समाजात स्त्रीयांचे महत्व अधिक आहे, कारण त्याच पुरुष आणि स्त्रीस जन्म देऊ शकतात व संसार करण्यात रमतात. जिथे स्त्री राहते त्यालाच घर म्हंटले जाते आणि जिथे स्त्री राहत नसते त्या जागेला केवळ वास्तु म्हणतात.

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Golden Sparrow -- 8K Video Song

कॉमी Fri, 01/02/2026 - 22:57
जे बीज लावले जाते त्याचेच झाड येते हे निसर्ग आपल्याला दाखवतो, तेच मुनुष्य प्राण्यात देखील आहे.
झाडांचे बीज हे वीर्यासारखे पुरुषी योगदान नसून, बीज हे धारण झालेले गर्भ आहे असे म्हणता येऊ शकेल. पॉलन/पराग हे झाडांच्या पुनरुत्पादनात वीर्यसदृष्य काम करतात.

मदनबाण Sat, 01/03/2026 - 10:26
झाडांचे बीज हे वीर्यासारखे पुरुषी योगदान नसून, बीज हे धारण झालेले गर्भ आहे असे म्हणता येऊ शकेल. पॉलन/पराग हे झाडांच्या पुनरुत्पादनात वीर्यसदृष्य काम करतात. तुमचा मुद्धा योग्य आहे. माझ्या सांगण्याचा आशय इतकाच होता की जे पेरले जाते तेच उगवते. बहुधा मला माझा मुद्दा अजुनही नीट मांडता येत नसावा! असो...

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Zat Pat Pata Pat : Danny Pandit

सुबोध खरे Sat, 01/03/2026 - 10:05
"मुळात निसर्गाने पुरुषाला स्त्रीपेक्षा बरेच झुकते माप दिलेले आहे. हे विधान निखालस खोटे आणि अशास्त्रीय आहे. हा शोध कुणी आणि कधी लावला?" स्त्रियांना दर महिना पाळीच्या वेळेस आणि अगोदर संप्रेरकांच्या असमतोलाला सामोरे जावे लागते यामुळे त्यांची मानसिक स्थिती दोलायमान असते. यामुळेच बरीच वर्षे वायुदलात लढाऊ विमानांत स्त्री वैमानिकांना परवानगी नसे. स्त्री हि मानसिकदृष्ट्या जास्त संवेदनशील असते. शारीरिक दृष्ट्या तर सहज दिसूनच येते. हे असं कुणी केलंय निसर्गानेच. गरोदरपणाच्या काळात स्त्रीची परिस्थिती अजूनच नाजूक असते. ज्यावेळेस माणूस भटके आयुष्य जगात होता तेंव्हा तर हि स्थिती अधिकच नाजूक होती श्रीमती विमला पाटील आणि इतर असंख्य स्त्रीमुक्ती वाद्यांनी सुद्धा मान्य केलं कि निसर्गाने स्त्रीला पुरुषांच्या इतका न्याय दिलेला नाही. म्हणूनच बहुसंख्य देशात (इस्लामी देश सोडून) स्त्रीच्या बाजूने कायदे करावे लागतात. एकदा असं काही नाहीच समजायचं ठरवलं तर त्याला काही उत्तर नाहीच म्हणतात ना आकाशातल्या ग्रहांची शांती करता येते पण दुराग्रहाची नाही बाकी वोक पण करायचा तर तुमचा हात कुणीच धरू शकणार नाही.

युयुत्सु Sat, 01/03/2026 - 12:04
श्रीमती विमला पाटील आणि इतर असंख्य स्त्रीमुक्ती वाद्यांनी सुद्धा मान्य केलं कि निसर्गाने स्त्रीला पुरुषांच्या इतका न्याय दिलेला नाही. मुळात जबाबदारी कटकट म्हणून बघितली तर काहीही अन्यायच ठरतो. पण तेच सेलिब्रेशन केले तर सगळं चित्र बदलतं. कटकट की सेलिब्रेशन हे आजुबाजुच्या वातावरणावर आणी संस्कृतीवर ठरतं.

सुबोध खरे Mon, 01/05/2026 - 09:53
मूळ प्रश्नाला बगल देऊन भंपक काहीतरी लिहिण्यात तुमचा हात कोणी धरू शकणार नाही. जगभर पितृसत्ताक पद्धतीच का चालते याचं उत्तर शोधलंत तर निसर्गाने स्त्रीला पुरुषांच्या इतका न्याय दिलेला नाही हे सहज लक्षात येईल.' पण लक्षात कोण घेतो?

सुबोध खरे Sat, 01/03/2026 - 10:20
Mutation Rate: mtDNA generally mutates faster, while Y-DNA mutations can be slower but provide very stable markers. Recombination: Both lack recombination, making them useful for tracking single lines, but mtDNA analysis can be complicated by nuclear pseudogenes (Numts). mtDNA generally having higher mutation rates for recent events, while the Y-chromosome offers deeper, less recombined patrilineal insights. Y-chromosomal Adam (Y-MRCA) is the patrilineal most recent common ancestor from whom all Y-DNA in living men is descended. An identification of a very rare and previously unknown Y-chromosome variant in 2012 led researchers to estimate that Y-chromosomal Adam lived 230,000 years ago. The Y chromosome is crucial in genealogy for tracing the direct paternal line (father to son) because it's passed down almost unchanged through generations, linking males to distant ancestors and confirming surname origins, with tests like Y-STR comparing short DNA repeats to find recent relatives or larger haplogroups to understand ancient migrations and population links. Key Principles Patrilineal Inheritance: Only males have a Y chromosome, inheriting it exclusively from their father, making it a direct marker of the paternal lineage. Stability: It's passed down largely intact, only accumulating occasional mutations, which act as unique markers for different branches of a family tree. Surname Connection: Since surnames are usually passed down the same way, Y-DNA testing can verify if men sharing a surname are biologically related through a common father or grandfather.

युयुत्सु Sat, 01/03/2026 - 11:57
mtDNA mutates faster than Y-DNA SNPs due to oxidative stress and weaker repair, but Y-DNA STRs can mutate faster than mtDNA over short genealogical timescales. “Stable” does NOT mean “mutates slowly” Mutation rate = how often copying errors occur. Observed stability = how long a lineage persists without disappearing. mtDNA scores high on mutation rate but high on persistence. Y-DNA scores low on mutation rate but low on persistence. These are independent properties.

युयुत्सु Sat, 01/03/2026 - 12:15
The short answer is **yes**, mitochondrial DNA (mtDNA) mutates significantly faster than Y-DNA (and nuclear DNA in general). However, the word "stable" is often used to describe mtDNA in a different context—referring to its **inheritance pattern** rather than its mutation rate. ### 1. Why mtDNA Mutates Faster The mutation rate of mtDNA is estimated to be **5 to 10 times higher** than that of nuclear DNA (which includes the Y chromosome). In some regions, like the "Control Region" or D-loop, the rate can be even higher. This happens for three main reasons: * **Reactive Oxygen Species (ROS):** Mitochondria are the "power plants" of the cell. The chemical reactions that produce energy also create ROS as a byproduct, which are highly reactive molecules that physically damage DNA nearby. * **Lack of Protection:** Nuclear DNA is wrapped around protective proteins called histones. mtDNA is "naked" and circular, leaving it more exposed to damage. * **Limited Repair:** The nucleus has a highly sophisticated "proofreading" and repair team. Mitochondria have much simpler repair mechanisms, so errors during replication are more likely to stick. --- ### 2. The "Stability" Paradox: Why it seems "Stable" If mtDNA mutates so fast, why is it often called "stable" or used to track ancestry back 150,000 years? This is usually a confusion of terms. mtDNA is "stable" in two specific ways that have nothing to do with the speed of mutation: #### A. Inheritance Stability (Non-Recombination) Most of your DNA (autosomal DNA) is a "shuffled" mix of your mother’s and father’s DNA. Every generation, it gets "garbled" through a process called recombination. * **mtDNA and Y-DNA are unique** because they **do not recombine.** * mtDNA is passed 100% from the mother to the child. * Because there is no mixing, the entire sequence stays as one solid block (a **haplogroup**) for thousands of years. It only changes when a random mutation occurs. #### B. Physical Robustness (Copy Number) In forensic science and archaeology, mtDNA is considered much more "stable" (meaning durable) than Y-DNA. * A cell has only **one** Y chromosome. * A cell can have **hundreds to thousands** of mitochondria, each with its own copy of mtDNA. * When a body decomposes or a fossil ages, the Y-DNA might disappear entirely, but because there are so many copies of mtDNA, scientists can almost always find a surviving fragment. --- ### 3. Comparison at a Glance | Feature | Mitochondrial DNA (mtDNA) | Y-Chromosomal DNA (Y-DNA) | | --- | --- | --- | | **Mutation Rate** | **High** (Changes more frequently) | **Low** (Changes more slowly) | | **Inheritance** | Maternal (Mother to all children) | Paternal (Father to son) | | **Recombination** | None (Inherited as a single unit) | None (mostly) | | **Copies per Cell** | Thousands | Only one | | **Use Case** | Deep maternal ancestry; ancient/degraded samples | Direct paternal lineage; surname tracking | ### Summary mtDNA is like a **fast-ticking clock** that never gets reset. Because it doesn't "shuffle" with other DNA, you can follow that ticking clock back through a single maternal line for hundreds of thousands of years. It isn't "stable" because it doesn't change; it’s "stable" because it **never mixes**, making the changes it *does* have very easy for scientists to track. **Would you like me to explain how "Mitochondrial Eve" was discovered using these mutation rates?**

युयुत्सु Sat, 01/03/2026 - 12:43
एका पेशीतले सर्व वाय डिएनए एका पारड्यात टाकले आणि सर्व एमटी डिएनए एका पारड्यात टाकले तर कोणते पारडे जड असेल असा प्रश्न उपस्थित केला तर एमटी डिएनए (जे आईकडून येते) वरचढ ठरते! तात्पर्य- वडीलांच्याकडून मिळणारा जनुकीय वारसा आईकडून मिळणार्‍या वारशाच्या तूलनेत कमी असतो.

सुबोध खरे Mon, 01/05/2026 - 09:47
मेगाबायटी प्रतिसाद देऊन सत्य बदलणार नाही. जगभर पितृसत्ताक पद्धतीच का चालते याचा नीट अभ्यास केला तर ( आपला मेंदू चालवून कृत्रिम बुद्धिमत्ता नव्हे) हे सहज लक्षात येते. समुद्रावर फिरताना दोन चार सुंदर शिंपले मिळाले कि मला पूर्ण सत्य गवसले म्हणून भूभू: कार करून काहीही होत नाही.

स्वधर्म Fri, 01/09/2026 - 20:48
'भारतीय विवाहसंस्थेचा इतिहास' या इतिहासाचार्य राजवाडे यांच्या पुस्तकाची आठवण आली. हे पुस्तक मी १०-१५ वर्षांपूर्वी वाचले तेंव्हा थक्क झालो होतो. सांप्रत चर्चेच्या अनुषंगाने त्यातला एक मुद्दा आठवला: हिंदू पध्दतीच्या लग्नात मुलीला व मुलाला त्याचा मामा आणतो, वडील नाही. हे तुंम्ही सगळ्यांनी अगदी आज देखील पाहिले असेल. त्याचे खाडकण डोळे उघडतील असे कारण राजवाडे यांनी वरील पुस्तकात दिले आहे. ते असे की पूर्वीपासून टोळ्यांमध्ये मुक्त लैंगिक संबंध असत. त्यामुळे मुलीचा अगर मुलाचा भाऊ (एकाच आईच्या पोटातून आल्यामुळे) खात्रीलायक रित्या माहीत असे पण 'बापा'बद्दल खात्री नसे. म्हणून लग्नात मुलीच्या व मुलाच्या कुळाचा पुरूष प्रतिनिधी म्हणून आईचा भाऊच त्यांना घेऊन येत असे. आजतागायत ही प्रथा सुरू आहे. वरील चर्चा खरा वंश कुणाचा याबद्दल आहे तर त्याचे उत्तर आईकडचा असे आपल्या विवाहसंस्थेने आधीच देऊन ठेवले आहे. बाकी राजवाडे यांचे पुस्तक वाचले तर आजचे धर्ममार्तंड बेशुध्द पडतील. त्यांचे पुस्तक कोणीही छापायला तयार होईना. गंमत अशी की मदतीसाठी ते शेवटी बाबासाहेब आंबेडकर यांच्याकडे गेले. आंबेडकर यांनी त्यांना पुस्तक प्रसिध्द करण्यासाठी मदत केली असे वाचल्याचे आठवते. बहुधा पुस्तकाच्या प्रस्तावनेतच जी डांगे यांनी लिहिली असावी. त्याच्यावरची आणखी मोठी गंमत अशी की, राजवाडे यांनी महाराष्ट्रावर प्रभाव टाकणारी १०० व्यक्तीमत्वे असे काही पुस्तक लिहिले आहे , जे मी वाचले नाही. पण त्यात त्यांना महात्मा फुले यांना स्थान द्यावेसे वाटले नाही, जे बाबासाहेब आंबेडकर यांचे गुरू होत. राजवाडे यांना आपल्या तथाकथित चित्पावन की कायतरी जातीच्या उच्चतेचा खूप अभिमान होता म्हणे.

गामा पैलवान Sat, 01/10/2026 - 00:52
स्वधर्म,
बाकी राजवाडे यांचे पुस्तक वाचले तर आजचे धर्ममार्तंड बेशुध्द पडतील.
मी स्वयंघोषित धर्ममार्तंड आहे. मला तरी यांत बेशुद्ध पडण्यासारखं काहीच आढळलं नाही. पीडीएफ पुस्तक इथे उपलब्ध आहे : https://dn721804.ca.archive.org/0/items/BharatiyaVivahaSansthechaItihaas/Bharatiya_vivaha_sansthecha_itihaas.pdf सदर पुस्तकांत पीडीएफ पान क्रमांक ८ वर खालील मजकूर आढळतो :
जनमेजय विचारतो की, वैशंपायन हो, हे असले अधर्म्य सम्बन्ध झालेले आपण इतिहास म्हणून वर्णिता याचा अर्थ काय? तेव्हा जनमेजयाचे वैशंपायनांनी असे समाधान केले की, पूर्वयुगी हे असले संबंध होणे हाच धर्म उर्फ समाजरूढी सर्वमान्य होती.
तेव्हा कलियुग नसल्याने निकटसंबंध धर्म्य होता. आज कलियुगी शरीरे इतकी मलीन झाली आहेत की निकट संबंधांतून दोनतीन पिढ्यांत किडकी व रोगट प्रजा उत्पन्न होते. मग निकटगमन करावंच कशाला? लग्नासाठी दुनिया ओस पडली आहे का आप्तांविना? आ.न., -गा.पै.

स्वधर्म Sun, 01/11/2026 - 00:14
गा. पै. आपली गफलत झाली असावी असं वाटंतंय. मी मुक्त संबंधांबद्दल बोललो होतो. निकट नव्हे. मुलाचा किंवा मुलीचा मामा हाच पुरूष नातेवाईक लग्नात मुलीला घेऊन येतो, बाप नाही, त्याचे कारण दिले आहे. ते माझ्या आठवणीप्रमाणे बाप नक्की कोण ते त्या काळी माहित नसे. त्यामुळे कूळ म्हणजे आईकडचेच (म्हणून वंश स्त्रीचाच) असे तेंव्हापासून आजतागायत मानले जाते, असा मुद्दा होता. तुंम्ही दिलेला दुवा साईट सिक्युरिटीमुळे उघडत नाही. तरी पण धन्यवाद. https://samagrarajwade.com/bhartiya-vivaha-sansthecha-itihaas?start=0 हा दुवा उघडतो पण तिथे प्रस्तावना नाही व एकेक पानच वाचावे लागते. बाकी मी पुस्तक प्रकाशनाबाबत राजवाडे यांना तत्कालीन प्रकाशकांचा नकार व आंबेडकर यांची मदत इ. पुस्तकात आढळले का? त्यांचे पुस्तक कोणीच का प्रसिध्द करत नव्हते याचे कारण प्रस्तावनेत आले असणार ते सर्वांना सांगा. म्हणजे धर्ममार्तंडांचा संबंध कळेल.

गामा पैलवान Sun, 01/11/2026 - 02:41
स्वधर्म, लैंगिक संबंध मुक्त असले तरी ते स्वैर नसावेत. माझ्या मते विशिष्ट उर्मी जागी झाल्यावरच तत्कालीन माणसे संभोग करीत असावीत. मुद्दाम उद्दीपित करून संभोग करीत नसावीत. पराशरांनी सत्यवतीशी मुहूर्त पाहून संभोग केला. त्या विशिष्ट क्षणी ( वा कालखंडात ) उत्पन्न होणारं बालक जगाच्या उपयोगी पडणारं असेल हे त्यांनी ताडलं असावं. म्हणून त्यांनी तिच्याशी रत होण्याची घाई केली. ती त्यांना कामातुर म्हणते व जरा धीर धरायला सांगते. मात्र त्यांना मुहूर्त अजिबात चुकवायचा नव्हता. त्यामुळे त्यांनी एकांत निर्मितीसाठी आपली सिद्धी वापरून धुकं उत्पन्न केलं. संभोगातनं जी गर्भधारणा झाली तिला प्रसूतीसाठी ९ महिने थांबायची आवश्यकता नव्हती. बालक ताबडतोब जन्मलं व लगेच कळतं सवरतं ही झालं. ते बालक म्हणजे महर्षी व्यास होत. त्यामुळे सदर लैंगिक संबंध मुक्त असला तरी स्वैर मानला जाऊ नये. अर्थात स्वैर संभोग करणारेही होतेच त्या काळी. एक उदाहरण म्हणजे विचित्रवीर्य होय. तो अतिसंभोगापायी मरण पावला. सांगायचा मुद्दा असा की त्या काळीही आजच्यासारखीच वेगवेगळ्या तऱ्हांची माणसे होती व त्यांच्यांत आजच्याप्रमाणेच निरनिराळ्या प्रकारचे लैंगिक संबंध येत असंत. मुक्त संबंध असले तरी इंद्रियांवर संयम हाच आदरणीय मानला जाई. नेमक्या याचं कारणापायी राम, हनुमान, युधिष्ठीर, अर्जुन, द्रौपदी, विदुर, सीता, इत्यादि तत्कालीन आदर्श मानले गेले आहेत. म्हणूनंच ते आजही आदर्श आहेत. आ.न., -गा.पै.

स्वधर्म Sun, 01/11/2026 - 18:01
श्री. गा. पै. इथल्या चर्चेत पराशर, व्यास त्यांचे दिव्य बालक वगैरे अतिअवांतर आहे. पण तुमच्या समाधानासाठी काहीतरी दिव्य घडले असे समजू. पण वंश कुणाचा हा चर्चेचा मुद्दा आहे यावर बोला. पुस्तक वाचले असेल तुंम्ही तर मुलाला व मुलीला मामाच का लग्नासाठी घेऊन येतो याचे त्यात दिलेले कारण कृपया सांगा. माझ्याकडे सध्या पुस्तक नाही म्हणून आपणांस विचारत आहे. >> पुस्तक प्रकाशनाबाबत राजवाडे यांना तत्कालीन प्रकाशकांचा नकार व आंबेडकर यांची मदत इ. पुस्तकात आढळले का? त्यांचे पुस्तक कोणीच का प्रसिध्द करत नव्हते याचे कारण प्रस्तावनेत आले असणार ते सर्वांना सांगा. म्हणजे धर्ममार्तंडांचा संबंध कळेल. राजवाडे यांचे पुस्तक कोणीच का छापायला तयार नव्हते याचे काय कारण प्रस्तावनेत आहे?

स्वधर्म Tue, 01/13/2026 - 15:38
गा. पै. वरील मुद्दे विसरलात की ते आपल्याला गैरसोईचे आहेत म्हणून गप्प आहात? इतर मुद्द्यांवर तर खाली तुमचे लेखन चालू आहे...

गामा पैलवान Tue, 01/13/2026 - 18:38
स्वधर्म, माझ्या मते दोघांचे दोन वंश धरण्यात काय आपत्ती आहे? दोन्ही प्रकारचे सातत्यदर्शक उपलब्ध आहेत. तर दोघांचेही स्वतंत्र वंश धरल्यास बरं पडावं. आ.न., -गा.पै.

स्वधर्म Tue, 01/13/2026 - 20:42
तुंम्हाला वा मला आपत्ती नाही पण खरा वंश कोणाचा? तर आईचा, असे विवाहसंस्था मानते, एवढेच राजवाडे यांच्या पुस्तकाचा आधार घेऊन म्हणायचे होते. बाकी >> >> पुस्तक प्रकाशनाबाबत राजवाडे यांना तत्कालीन प्रकाशकांचा नकार व आंबेडकर यांची मदत इ. पुस्तकात आढळले का? त्यांचे पुस्तक कोणीच का प्रसिध्द करत नव्हते याचे कारण प्रस्तावनेत आले असणार ते सर्वांना सांगा. म्हणजे धर्ममार्तंडांचा संबंध कळेल. ही विनंती आहेच.

युयुत्सु Sun, 01/11/2026 - 15:24
श्री० स्वधर्म आणि श्री० गा० पै० समाज एका अवस्थेतून दुसर्‍या अवस्थेत, मग पुढच्या अवस्थांत बदलत जातो. हे बहुधा श्री० गा० पै० यांना मान्य नसावे. राजवाडे ज्याला पाशव अवस्था म्हणतात तीच अमान्य असेल तर आपण तरी काय करणार? श्री० गा० पै० यांनी मूळ महाभारत वाचले तर त्यांना अमक्या ऋषीने इतक्या सहस्र स्त्रीयांचा 'उपभोग' घेतला अशी वर्णने वाचायला मिळतील. वरील पुस्तक प्रथम पासून शेवट पर्यंत वाचले तर आपल्या देदीप्यमान इतिहासाचे अनेक झोप उडविणारे कप्पे बघायला मिळतील...

गामा पैलवान Sun, 01/11/2026 - 23:00
युयुत्सु, १.
राजवाडे ज्याला पाशव अवस्था म्हणतात तीच अमान्य असेल तर आपण तरी काय करणार?
ही पाशव अवस्था म्हणजे नेमकं काय? आणि सर्व समाज पाशव अवस्थेत असतो हे ही खरं कशावरून? आजच्या घडीला सेंटीनल बेटावरची माणसं पाशव अवस्थेत आहेत. पण आपण मात्र तसे नाही. यावरून समाजाचे विविध घटक एकाच वेळेस पाशव व अपाशव अवस्थेत असू शकतात. मग असंच पूर्वीच्या काळी असेल ना? २.
श्री० गा० पै० यांनी मूळ महाभारत वाचले तर त्यांना अमक्या ऋषीने इतक्या सहस्र स्त्रीयांचा 'उपभोग' घेतला अशी वर्णने वाचायला मिळतील.
मी जे काही महाभारत वाचलंय त्यात असा उल्लेख दिसला नाही. माझं महाभारत इथे आहे : https://www.esahity.com/uploads/5/0/1/2/501218/mahabharata_esahity.pdf आ.न., -गा.पै.

युयुत्सु Mon, 01/12/2026 - 09:12
ही पाशव अवस्था म्हणजे नेमकं काय? पाशव म्ह० पशुसमान - अस्तित्वासाठी कळप करून राहणे, गुंतागुंतीच्या सामाजिक क्ल्पना, भाषा, साधनांचा अभाव इ० पाशव अवस्थेत दिसतात. समाजाच्या घडणीत कोणती स्थित्यंतरे कशी केव्हा घडत गेली हे समाजाऊन घेण्यासाठी मानववंश शास्त्राचे वाचन करावे. मराठी राजवाडे, इरावती कर्वे, कोसंबी, दूर्गा भागवत, नरहर कुरुंदकर ही नावे अग्रस्थानी आहेत. यावरून समाजाचे विविध घटक एकाच वेळेस पाशव व अपाशव अवस्थेत असू शकतात. मग असंच पूर्वीच्या काळी असेल ना? आजची अपाशव अवस्था आणि १०० वर्षापुर्वीची अपाशव अवस्था यात गुणात्मक फरक आहे आणि तो मोठ्ठा आहे. हे समजण्यास अडचण पडू नये. मी जे काही महाभारत वाचलंय त्यात असा उल्लेख दिसला नाही. तुम्ही वाचलेले महाभारत 'प्रोसेस्ड महाभारत' आहे आणि ते 'प्रोसेस्ड फूड' इतकंच टाकाऊ आहे. गैरसोईच्या गोष्टी त्यात गाळल्या आहेत. एखादी मोठी व्यक्ती गावाला भेट देते, तेव्हा गावातले उकीरडे झाकतात तस्सेच. विदर्भ मराठवाडा कंपनीने प्रसिद्ध केलेल्या महाभारताची प्रथम आवृत्ती मिळवून वाचावी. प्रत्येक्श्लोकाचे भाषांतर आहे. मी ते (काही भाग) शाळेत असताना वाचले होते. माझ्याकडे असते तर खटाखट स्क्रीन्शॉट टाकले असते

गामा पैलवान Tue, 01/13/2026 - 00:49
युयुत्सु, कुणी हजारो बायका भोगल्या असल्या तरी त्याचा ऋषींशी काय संबंध? ऋषींनी त्रिकालाबाधित सत्ये सांगितली म्हणून ते आज आदरणीय आहेत. कुणी हजारो बायका भोगल्या म्हणून तो आदरणीय होत नाही. शिवाय इतक्या बायका भोगायच्या म्हणजे आज पैसा किती लागेल? पूर्वी सगळं चालायचं ते ठीक आहे. त्यावरून आज काय करायचं हा बोध घेता येतो का, इतकाच प्रश्न आहे. आ.न., -गा.पै.

युयुत्सु Tue, 01/13/2026 - 08:51
श्री० गा० पै० ऋषींनी त्रिकालाबाधित सत्ये सांगितली म्हणून ते आज आदरणीय आहेत. तुमची ऋषींबद्दलच्या कल्पना फारच भाबड्या आहेत. ऋग्वेदातील अक्षसूक्ते मिळाली तर वाचा.

गामा पैलवान Wed, 01/14/2026 - 00:11
युयुत्सु,
तुमची ऋषींबद्दलच्या कल्पना फारच भाबड्या आहेत.
भाष्य केल्याबद्दल आभार. ऋषींच्या बाबतीत मी वा माझ्या कल्पना भाबड्या असल्याने वा नसल्याने फार काही फरक पडणार नाहीये. निदान माझी तशी समजूत तरी आहे. आ.न., -गा.पै.

सुबोध खरे Tue, 01/13/2026 - 19:15
वंश खरा कुणाचा - स्त्रिचा की पुरूषाचा? याचा १००० स्त्रिया भोगल्या किंवा विवाहसंस्थेचा इतिहास याच्याशी काय संबंध आहे? धाग्याचे काश्मीरचा नव्हे तर गाझा पट्टी झालेली आहे. मुळात लेखच एकांगी आणि भंपक असल्याने असे होणारच चालायचंच.

युयुत्सु गुरुवार, 01/01/2026 - 18:18
ए०आय० ने मला वरील तथ्य घटनेच्या गाभ्याशी असे जोडून दिले- I. जैविक वास्तव, सामाजिक रचना आणि संविधान मानव समाजातील वंश, पितृत्व, विवाह व स्त्री–पुरुष भूमिका या संकल्पना ऐतिहासिकदृष्ट्या विज्ञानाच्या आधी विकसित झाल्या. त्यामुळे अनेक सामाजिक प्रथा या जैविक वास्तवाशी विसंगत असूनही दीर्घकाळ टिकून राहिल्या. भारतीय संविधान हे विज्ञान, विवेक, समता व मानवी प्रतिष्ठा या मूल्यांवर आधारित असल्याने अशा सामाजिक संकल्पनांचे पुनर्मूल्यांकन संविधानाच्या प्रकाशात करणे आवश्यक ठरते. II. अनुच्छेद 14 – कायद्यापुढील समानता (Equality before Law) अनुच्छेद 14 सर्व नागरिकांना कायद्यापुढे समानतेची हमी देतो. (a) सामाजिक वंशकल्पना आणि असमानता “वंश”, “पितृत्व”, “आडनाव” या संकल्पना जैविक नसून सामाजिक आहेत. तरीही त्यांचा वापर स्त्री–पुरुषांमध्ये कायदेशीर व सामाजिक असमानता निर्माण करण्यासाठी केला गेला आहे. (b) मनमानी वर्गीकरण जैविक वास्तवाशी विसंगत अशा पितृवंशीय रचनेवर आधारित नियम हे मनमानी (arbitrary) ठरतात. मनमानी वर्गीकरण हे अनुच्छेद 14 च्या विरोधात असल्याचे न्यायालयाने वारंवार स्पष्ट केले आहे. ➡️ म्हणून, जैविकदृष्ट्या समान असलेल्या नागरिकांमध्ये केवळ लिंगाच्या आधारे भेद निर्माण करणे हे अनुच्छेद 14 चे उल्लंघन ठरते. III. अनुच्छेद 15 – लिंगावर आधारित भेदभावास मनाई अनुच्छेद 15(1) राज्याला लिंगाच्या आधारे भेदभाव करण्यास मनाई करतो. (a) स्त्रीवर ऐतिहासिक नियंत्रण पितृत्व निश्चिती, संपत्ती संक्रमण व सामाजिक सन्मान या कारणांसाठी स्त्रीच्या लैंगिक स्वातंत्र्यावर नियंत्रण ठेवले गेले. विवाह, जोडीदार निवड, मातृत्व या बाबींमध्ये स्त्रीचे स्वातंत्र्य मर्यादित केले गेले. (b) जैविक वास्तव विरुद्ध सामाजिक बंधने उत्क्रांतीशास्त्रानुसार जोडीदार निवडीचा नैसर्गिक अधिकार स्त्रीकडे अधिक होता. तरीही समाजाने स्त्रीला निर्णयक्षम घटक न मानता साधन (means) म्हणून वागवले. ➡️ हे सर्व लिंगाधारित संरचनात्मक भेदभाव असून, ते अनुच्छेद 15 च्या मूळ उद्देशाशी विसंगत आहेत. IV. अनुच्छेद 21 – जीवन व वैयक्तिक स्वातंत्र्याचा अधिकार अनुच्छेद 21 केवळ शारीरिक अस्तित्वापुरता मर्यादित नसून, त्यात मानवी प्रतिष्ठा, स्वायत्तता, वैयक्तिक निवड व आत्मसन्मान यांचा समावेश होतो, हे न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे. (a) प्रजनन व वैयक्तिक स्वायत्तता गर्भधारणा, मातृत्व व संगोपन ही जैविकदृष्ट्या स्त्रीशी निगडित प्रक्रिया आहे. त्यामुळे प्रजननविषयक निर्णयांमध्ये स्त्रीची स्वायत्तता ही अनुच्छेद 21 चा अविभाज्य भाग आहे. (b) विवाह व जोडीदार निवड जोडीदार निवड, विवाह न करणे किंवा विलंब करणे हे वैयक्तिक स्वातंत्र्याचे मूलभूत घटक आहेत. अल्पवयीन विवाह किंवा सामाजिक दबावामुळे लादलेले विवाह हे अनुच्छेद 21 चे उल्लंघन ठरतात. ➡️ स्त्रीला केवळ वंश, वारसा किंवा सामाजिक सन्मानाचे साधन मानणे हे तिच्या जीवनाच्या प्रतिष्ठेचे उल्लंघन आहे. V. जैविक योगदान व संविधानिक अर्थ मायटोकॉण्ड्रियल DNA, गर्भावस्थेतील पर्यावरण, एपिजेनेटिक प्रभाव इ. बाबी मातृ-जैविक योगदान अधोरेखित करतात. तरीही सामाजिक व कायदेशीर रचना स्त्रीच्या योगदानाला दुय्यम मानतात. ➡️ हे जैविक वास्तव नाकारणे म्हणजे स्त्रीच्या अस्तित्वाचे अवमूल्यन असून, ते अनुच्छेद 14, 15 व 21 यांच्या संयुक्त उल्लंघनाकडे नेत आहे. VI. निष्कर्ष (Constitutional Conclusion) वरील सर्व बाबींच्या आधारे असे नमूद करता येईल की: वंश, पितृत्व व सामाजिक भूमिका या संकल्पना नैसर्गिक नसून ऐतिहासिक-सामाजिक आहेत त्या संकल्पनांवर आधारित असमानता अनुच्छेद 14 च्या विरोधात आहे स्त्रीवर लादलेले बंधनकारक सामाजिक नियम अनुच्छेद 15 चे उल्लंघन करतात स्त्रीची स्वायत्तता, प्रतिष्ठा व निवडीचा अधिकार नाकारणे हे अनुच्छेद 21 चे उल्लंघन आहे

कंजूस गुरुवार, 01/01/2026 - 18:49
कायदा आणि घटना काय ठरवते हे वेगळे. लेखाचा मुद्दा वैज्ञानिक आधार आहे. संपत्तीत स्त्री मातेकडून काही वंशगुण येतात आणि काही पित्याकडून. पुन्हा संतती पुरुष किंवा स्त्री असेल तर वंशाच्या दृष्टीने आणखी काय बदल होतात?

युयुत्सु गुरुवार, 01/01/2026 - 18:51
संपत्तीत स्त्री मातेकडून काही वंशगुण येतात आणि काही पित्याकडून. एखादी व्यक्ती संपत्ती निर्माण करते तेव्हा त्यात मातृजनुक सहभागी असतात, त्यामुळे मातेकडचे पूर्वज आणि वारस समान हक्कदार बनतात.

सुबोध खरे गुरुवार, 01/01/2026 - 20:10
फार एकांगी लेखन आहे. Y गुणसूत्र पित्याकडून भेसळ( UNADULTRATED) न होता येते. म्हणजेच हे गुणसूत्र १०० पिढ्या मागे गेलं तरी त्याच मूळ पुरुषाचे असते. काळानुरुप थोडे फार उत्परिवर्तन सोडले तर. याच गुणसूत्राने वंशसातत्य सहज तपासता येते. या उलट X CHROMOSOME हे मुलाला आईकडून येते तर मुलीला आई आणि वडील दोघांकडून येते. या दोघांना परत त्यांच्या आईवडिलांकडून भरपूर मिश्रण होऊन येत असते. बाकी पितृसत्ताक पद्धती का आली तर. मूळ शेती करू लागल्यावर मृत्यू नंतर शेती कुणाला जाईल? दुसऱ्याच्या मुलाला देण्यास बाप कधीही तयार होणार नाही म्हणून मग स्त्रीच्या निष्ठेचा प्रश्न निर्माण झाला. मुळात निसर्गाने पुरुषाला स्त्रीपेक्षा बरेच झुकते माप दिलेले आहे. स्त्रीच्या पुनरुत्पादन काळात गरोदर पणात स्त्री बराच काळ परावलंबी होते आणि संततिनियमन नसलेल्या काळात एकामागोमाग एक संतती झाल्यामुळे स्त्रीला पुरुषावर फार अवलंबून राहावे लागत असे. तेंव्हा स्त्रीपुरुष समानता हि केवळ विकसित देशात कागदोपत्री अस्तित्वात आहे. १०० वर्षांपूर्वी ( संततिनियमन साधने उपलब्ध होण्याच्या अगोदर) तर ती कोणत्याच देशात नव्हती अमेरिकेसारख्या तथकथित विकसित देशात अनेक राज्यांत आजसुद्धा बलात्कारातुन झालेल्या गर्भाचा गर्भपात करणे बेकायदेशीर आहे. ५० पैकी ४१ राज्यात गर्भपात अंशतः किंवा पूर्णपणे बेकायदेशीर आहे 13 states have a total abortion ban. 28 states have abortion bans based on gestational duration. थोडेसे जनुकीय शास्त्र वाचून अत्यंत एकांगी लिहिलेला लेख आहे.

युयुत्सु गुरुवार, 01/01/2026 - 20:53
Y गुणसूत्र पित्याकडून भेसळ( UNADULTRATED) न होता येते. म्हणजेच हे गुणसूत्र १०० पिढ्या मागे गेलं तरी त्याच मूळ पुरुषाचे असते. काळानुरुप थोडे फार उत्परिवर्तन सोडले तर. याच गुणसूत्राने वंशसातत्य सहज तपासता येते.
ही सर्व विधाने एम्टी-डिएनए ला लागू पडतात. त्यातून मातृवंश सिद्ध करता येतो. एम्टी-डिएनए मधला बदल वाय-डिएनए च्या तुलनेत कमी किंवा हळूहळू होत असतो. फार एकांगी लेखन आहे. वास्तव जे आहे ते एकांगी आहे. ते जसे आहे तसे दिले आहे. मी किती जनुकशास्त्र वाचले हा मुद्दा गौण आहे. मुळात निसर्गाने पुरुषाला स्त्रीपेक्षा बरेच झुकते माप दिलेले आहे. हे विधान निखालस खोटे आणि अशास्त्रीय आहे. हा शोध कुणी आणि कधी लावला? निसर्ग हा 'पक्षपाती' असण्यापेक्षा जास्त 'काटकसरी' (economical) वाटतो. तो पुरुषांना 'जास्त जोखीम, जास्त फायदा' देणारे जैविक घटक मानतो—जे ताकद आणि स्पर्धेसाठी बनलेले आहेत, परंतु लवकर 'थकण्याची' किंवा शारीरिक बिघाड होण्याची शक्यता त्यांच्यात जास्त असते. याउलट, निसर्ग स्त्रियांना 'जैविक आधारस्तंभ' (biological anchor) मानतो—त्यामुळे त्या सहनशक्ती, स्थिरता आणि मानवी प्रजाती दीर्घकाळ टिकवून ठेवण्यासाठी बनलेल्या आहेत. थोडक्यात सांगायचे तर: जर तुम्ही 'दीर्घकाळ जिवंत राहणे' (Survival) हे अंतिम ध्येय मानले, तर निसर्ग स्त्रियांच्या बाजूने झुकलेला दिसतो. जर तुम्ही 'शारीरिक वर्चस्व' (Physical dominance) हे अंतिम ध्येय मानले, तर निसर्ग पुरुषांच्या बाजूने आहे असे वाटते.

कंजूस गुरुवार, 01/01/2026 - 20:57
ईशान्येकडील राज्यांत , केरळमध्ये मातृसत्ताक पद्धती आहे.
पितृत्व व सामाजिक भूमिका या संकल्पना नैसर्गिक नसून ऐतिहासिक-सामाजिक आहेत
हे नसून स्त्री ही वंश चालवते.

गामा पैलवान Fri, 01/02/2026 - 21:32
मातृसातत्यिक म्हणजे आई ज्यू असेल तर मूळ आपोआप ज्यू धरतात. बाप कोणीही असेना. पण बाप ज्यू असेल आणि आई बिगर ज्यू असेल तर पोरावर यहुदी संस्कार करावा लागतो. -गा.पै.

चामुंडराय Fri, 01/02/2026 - 22:20
धन्स, समजले. इस्लाम मध्ये ह्याच्या उलट आहे बहुधा. वडील मुस्लिम असतील तर मुले आपोआपच मुस्लिम होतात. आई मुस्लिम असेल तर काय होते कल्पना नाही.

युयुत्सु Sat, 01/03/2026 - 08:23
ते जाऊ दे! आपल्याकडचे चित्पावनांचे उदा० घेऊ. - आज यच्चयावत चित्पावनांना आपण ज्यू किंवा युरोपिअन (पुरुष) वंशाचे असल्याचा प्रचंड अभिमान असतो. त्यांना 'ब्राह्मणत्व' मिळाले ते त्यांचे वडील ब्राह्मण होते म्हणून की आया ब्राह्मण होत्या म्हणून (चितेवर पावन केलेल्या चित्पावनांच्या 'मूळ पुरुषांना' पैठणच्या ब्राह्मणांनी मुली दिल्या, असे ऐकले आहे) ? प्रश्न बोचरा आहे... बरं ते जाऊ दे - चित्पावनांची जी १४ गोत्रे आहेत ती धर्मशास्त्रातल्या कोणत्या नियमांना अनुसरून निर्माण केली गेली? या प्रश्नाचे उत्तर मला आजतागायत कुणी दिले नाही. याचं पटेल असे उत्तर (गैरसोईचे) फक्त आंबेडकर देतात - दक्षिणा दिली, प्रायशचित्त घेतले की काहीही दंतकथा निर्माण करून नियमित (रेग्युलराईज) करता येतं. अलिकडे झालेल्या महाकुंभ मेळ्यात एका धनाढ्य फिरंगी बाईने हिंदू धर्म स्वीकारला तेव्हा तिला 'अच्युत' हे गोत्र दिले गेले, असे वाचले!

सुबोध खरे Sat, 01/03/2026 - 09:54
आज यच्चयावत चित्पावनांना आपण ज्यू किंवा युरोपिअन (पुरुष) वंशाचे असल्याचा प्रचंड अभिमान असतो. हा भंपक शोध तुम्ही कुठून लावला? माझ्या नातेवाईक, मित्र मंडळी आणि आप्त गोतावळ्यात एकही माणूस असे समजत नाही. आमचा स्वतःच्या कुलवृत्तांतात आमच्या घराण्याचा १२५० पासून चा इतिहास उपलब्ध आहे आणि हा अत्यंत कष्टाळूपणे इतिहासतज्ज्ञ ग ह खरे शोधून सविस्तरपणे लिहिलेला आहे. उगाचच जिथे तिथे "उचलली जीभ आणि लावली टाळ्याला"

युयुत्सु Sat, 01/03/2026 - 12:07
माझ्या नातेवाईक, मित्र मंडळी आणि आप्त गोतावळ्यात एकही माणूस असे समजत नाही. मी म्हणजे मी म्हणजे मी म्हणजे मी म्हणजे मी म्हणजे मी म्हणजे मी म्हणजे मी म्हणजे मी म्हणजे ...

सुबोध खरे Mon, 01/05/2026 - 09:44
माझ्या नातेवाईक, मित्र मंडळी आणि आप्त गोतावळ्यात एकही माणूस असे समजत नाही. यात मी कुठे आला? तुम्हाला चित्पावनांचे अध्वर्यू कुणी केलं? उगाच फुक्या मारायची सवय जात नाही हेच खरं artificial intelligence is no match to natural stupidity

कांदा लिंबू Tue, 01/06/2026 - 21:52
चित्पावन लोक असा कोणताही अभिमान बाळगत नाहीत; ऊलट बीग्रेडी लोक त्यांच्यावर तुम्ही युरेशियन आहात असा आरोप करतात. --- आजचा सुविचार: सत्याशी फारकत घेतली की नाना प्रकारचे भ्रम-भास होऊ लागतात.

कांदा लिंबू Tue, 01/06/2026 - 21:55
ज्याचे चित्त पावन ते चित्पावन असे सरळ व्याकरण असताना त्यांना चितेवर पावन केलेले असे म्हणणे ऐकून एक मिपाकर म्हणून शरमेने मन खाली जायला हवी तसे म्हणणाऱ्याची.

युयुत्सु Wed, 01/07/2026 - 09:28
संस्कृतचं राहू दे, पण मराठीचं पण धड ज्ञान नसेल तर असे आचरट शोध लावले जातात. चित्त (मन, चेतना, किंवा विचार आणि भावनांचा समुच्चय) आणि चित् (शाश्वत, एटर्नल) यातला फरक ज्यांना कळत नाही, संधी/समासांचे विग्रह ज्यांनी एटर्नली ऑप्शनला टाकलेले असतात, त्या लोकांचे डोकं असं काम करतं... पण ते जाऊ दे, या आचरट शोधाला (’ज्यांचे चित्त पावन ते चित्पावन’) भांडारकर सारख्या जागतिक दर्जाच्या अधिकृत संस्थेची मान्यता असेल तर श्री० कांदालिंबू यांना माझ्यातर्फे रु० ५०१ फक्त (रु० पाचशे एक फक्त) जाहीर इनाम!

सुबोध खरे Wed, 01/07/2026 - 09:46
आज यच्चयावत चित्पावनांना आपण ज्यू किंवा युरोपिअन (पुरुष) वंशाचे असल्याचा प्रचंड अभिमान असतो. मी मी मी आणि माझे कुटुंब म्हणजेच यच्चयावत चित्पावन समजणाऱ्या उंटावरच्या शहाण्यांचा १ एप्रिल रोजी वैकुंठावर सत्कार करण्यात येईल

राजेंद्र मेहेंदळे गुरुवार, 01/08/2026 - 12:49
समाज चितपावन ब्राह्मणांचे दोन उपगट आहेत: ऋग्वेदी कोकणस्थ आणि यजुर्वेदी कोकणस्थ. ते स्मार्त संप्रदायाशी संबंधित आहेत. या समुदायात चौदा कुळ आहेत जे विवाहाचे नियमन करताना ऋषी व सन्तांशी जोडलेले असतात. कुळे खालीलप्रमाणे आहेत: अत्री, कापी, कश्यप, कौण्डिन्य, गर्ग्य, कौशिक, जमदग्नी, नित्युंदन, भार्गव, भरद्वाज, वथ्स्य, वशिष्ठ, विष्णुवृद्ध आणि शांडिल्य. सर्व चौदाह कुळे सात गटांमध्ये विभागलेले आहेत ज्यांना गण म्हणून ओळखले जाते. एखाद्या गणाचे कुल दुसऱ्या गणा च्या कुलासोबत विवाहासाठी विचारात घेतला जाऊ शकत नाही. गण वेगवेगळे आहेत: अत्री-कापी, गर्ग्य-भरद्वाज, कौण्डिन्य-वशिष्ठ, कश्यप-शांडिल्य, कौशिक-भार्गव, जमदग्नी-वथ्स्य, नित्युंदन-विष्णुवृद्ध. कुळे व गणांशिवाय, कोकणस्थ ब्राह्मणे त्रि (तीन) व पंच (पाच) प्रवारा पद्धतीचे पालन करतात. चितपावन आपल्या गोटांशी संबंधित देवतांना, ज्यांना देवक असे म्हणतात, पूजतो आणि प्रत्येक कुटुंब आपल्या देवकाची पूजा करतो. संदर्भ- https://www.nasikchitpavan.org/history-of-chitpavans.php

राजेंद्र मेहेंदळे Fri, 01/02/2026 - 12:15
हत्तींच्या कळपातही वयस्क हत्तीण प्रमुख असते. त्यामुळे मुळात मातृसत्ताक असलेली मानवजमात काळाच्या विकासाच्या टप्प्यावर कधीतरी पितृसत्ताक झाली असावी काय?

गामा पैलवान Fri, 01/02/2026 - 21:29
राजेंद्र मेहेंदळे, माझ्या मते मातृशाहीकडे 'बाई प्रमुख असलेली पितृशाही' असंही बघता येऊ शकतं. तर मग मातृसत्ताक म्हणजे नेमकं काय? आ.न., -गा.पै.

कानडाऊ योगेशु Fri, 01/02/2026 - 17:28
अन्यथा जैविकदृष्ट्या वंश म्हणजे निसर्गात वंश हा स्त्रिचाच असतो.
सिंहाच्यावरच्या डॉक्युमेंट्रीज पाहत असताना कळले कि जेव्हा एक सिंह (अथवा सिंहाचा समूह) दुसर्या सिंहाच्या प्राईडचा ताबा घेतात तेव्हा त्या प्राईड मधील सगळ्या नवजात शिशुंना क्र्रूरपणे मारतात. हेतु हाच कि त्यांची ब्लडलाईन त्या प्राईडमधुन चालु राहावी.

मदनबाण Fri, 01/02/2026 - 19:03
सिंहाच्यावरच्या डॉक्युमेंट्रीज पाहत असताना कळले कि जेव्हा एक सिंह (अथवा सिंहाचा समूह) दुसर्या सिंहाच्या प्राईडचा ताबा घेतात तेव्हा त्या प्राईड मधील सगळ्या नवजात शिशुंना क्र्रूरपणे मारतात. हेतु हाच कि त्यांची ब्लडलाईन त्या प्राईडमधुन चालु राहावी. याचे दुसरे कारण म्हणजे शिशुंना ठार केल्या शिवाय सिंव्हीण समागमास तयार होत नाही. वंशावळीचे उदाहरण घेतल्यास त्यामधे पुरुषांचे बीज धरले गेलेले असते, अगदी प्रभु श्रीरामाची वंशावळ पाहिली असता त्यामधे सर्व आधीच्या राजांचीच नावे दिसतात,राण्यांची नावे दिसत नाही. तसेच गोत्र पाहिल्यास ऋषींची नावे दिसतात, त्यांच्या पत्नींची नव्हे. स्त्री-पुरुष एकमेकांना अनुकुल / पुरक आहेत. दोघेही त्यांच्या निर्मीतीच्या उद्देशानुसार परिपूर्ण आहेत. पुरुषाला पुरूषी प्रवृत्तीची स्त्री आवडत नाही आणि स्तियांना बाईकी पुरुष आवडत नाही. पुरुषांकडे शारिरीक ताकद, हिंस्त्रपणा आहे तर स्त्रियांकडे डेटा प्रोसेसिंग आणि कोमलपणा आहे. जे बीज लावले जाते त्याचेच झाड येते हे निसर्ग आपल्याला दाखवतो, तेच मुनुष्य प्राण्यात देखील आहे. समाजात स्त्रीयांचे महत्व अधिक आहे, कारण त्याच पुरुष आणि स्त्रीस जन्म देऊ शकतात व संसार करण्यात रमतात. जिथे स्त्री राहते त्यालाच घर म्हंटले जाते आणि जिथे स्त्री राहत नसते त्या जागेला केवळ वास्तु म्हणतात.

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Golden Sparrow -- 8K Video Song

कॉमी Fri, 01/02/2026 - 22:57
जे बीज लावले जाते त्याचेच झाड येते हे निसर्ग आपल्याला दाखवतो, तेच मुनुष्य प्राण्यात देखील आहे.
झाडांचे बीज हे वीर्यासारखे पुरुषी योगदान नसून, बीज हे धारण झालेले गर्भ आहे असे म्हणता येऊ शकेल. पॉलन/पराग हे झाडांच्या पुनरुत्पादनात वीर्यसदृष्य काम करतात.

मदनबाण Sat, 01/03/2026 - 10:26
झाडांचे बीज हे वीर्यासारखे पुरुषी योगदान नसून, बीज हे धारण झालेले गर्भ आहे असे म्हणता येऊ शकेल. पॉलन/पराग हे झाडांच्या पुनरुत्पादनात वीर्यसदृष्य काम करतात. तुमचा मुद्धा योग्य आहे. माझ्या सांगण्याचा आशय इतकाच होता की जे पेरले जाते तेच उगवते. बहुधा मला माझा मुद्दा अजुनही नीट मांडता येत नसावा! असो...

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Zat Pat Pata Pat : Danny Pandit

सुबोध खरे Sat, 01/03/2026 - 10:05
"मुळात निसर्गाने पुरुषाला स्त्रीपेक्षा बरेच झुकते माप दिलेले आहे. हे विधान निखालस खोटे आणि अशास्त्रीय आहे. हा शोध कुणी आणि कधी लावला?" स्त्रियांना दर महिना पाळीच्या वेळेस आणि अगोदर संप्रेरकांच्या असमतोलाला सामोरे जावे लागते यामुळे त्यांची मानसिक स्थिती दोलायमान असते. यामुळेच बरीच वर्षे वायुदलात लढाऊ विमानांत स्त्री वैमानिकांना परवानगी नसे. स्त्री हि मानसिकदृष्ट्या जास्त संवेदनशील असते. शारीरिक दृष्ट्या तर सहज दिसूनच येते. हे असं कुणी केलंय निसर्गानेच. गरोदरपणाच्या काळात स्त्रीची परिस्थिती अजूनच नाजूक असते. ज्यावेळेस माणूस भटके आयुष्य जगात होता तेंव्हा तर हि स्थिती अधिकच नाजूक होती श्रीमती विमला पाटील आणि इतर असंख्य स्त्रीमुक्ती वाद्यांनी सुद्धा मान्य केलं कि निसर्गाने स्त्रीला पुरुषांच्या इतका न्याय दिलेला नाही. म्हणूनच बहुसंख्य देशात (इस्लामी देश सोडून) स्त्रीच्या बाजूने कायदे करावे लागतात. एकदा असं काही नाहीच समजायचं ठरवलं तर त्याला काही उत्तर नाहीच म्हणतात ना आकाशातल्या ग्रहांची शांती करता येते पण दुराग्रहाची नाही बाकी वोक पण करायचा तर तुमचा हात कुणीच धरू शकणार नाही.

युयुत्सु Sat, 01/03/2026 - 12:04
श्रीमती विमला पाटील आणि इतर असंख्य स्त्रीमुक्ती वाद्यांनी सुद्धा मान्य केलं कि निसर्गाने स्त्रीला पुरुषांच्या इतका न्याय दिलेला नाही. मुळात जबाबदारी कटकट म्हणून बघितली तर काहीही अन्यायच ठरतो. पण तेच सेलिब्रेशन केले तर सगळं चित्र बदलतं. कटकट की सेलिब्रेशन हे आजुबाजुच्या वातावरणावर आणी संस्कृतीवर ठरतं.

सुबोध खरे Mon, 01/05/2026 - 09:53
मूळ प्रश्नाला बगल देऊन भंपक काहीतरी लिहिण्यात तुमचा हात कोणी धरू शकणार नाही. जगभर पितृसत्ताक पद्धतीच का चालते याचं उत्तर शोधलंत तर निसर्गाने स्त्रीला पुरुषांच्या इतका न्याय दिलेला नाही हे सहज लक्षात येईल.' पण लक्षात कोण घेतो?

सुबोध खरे Sat, 01/03/2026 - 10:20
Mutation Rate: mtDNA generally mutates faster, while Y-DNA mutations can be slower but provide very stable markers. Recombination: Both lack recombination, making them useful for tracking single lines, but mtDNA analysis can be complicated by nuclear pseudogenes (Numts). mtDNA generally having higher mutation rates for recent events, while the Y-chromosome offers deeper, less recombined patrilineal insights. Y-chromosomal Adam (Y-MRCA) is the patrilineal most recent common ancestor from whom all Y-DNA in living men is descended. An identification of a very rare and previously unknown Y-chromosome variant in 2012 led researchers to estimate that Y-chromosomal Adam lived 230,000 years ago. The Y chromosome is crucial in genealogy for tracing the direct paternal line (father to son) because it's passed down almost unchanged through generations, linking males to distant ancestors and confirming surname origins, with tests like Y-STR comparing short DNA repeats to find recent relatives or larger haplogroups to understand ancient migrations and population links. Key Principles Patrilineal Inheritance: Only males have a Y chromosome, inheriting it exclusively from their father, making it a direct marker of the paternal lineage. Stability: It's passed down largely intact, only accumulating occasional mutations, which act as unique markers for different branches of a family tree. Surname Connection: Since surnames are usually passed down the same way, Y-DNA testing can verify if men sharing a surname are biologically related through a common father or grandfather.

युयुत्सु Sat, 01/03/2026 - 11:57
mtDNA mutates faster than Y-DNA SNPs due to oxidative stress and weaker repair, but Y-DNA STRs can mutate faster than mtDNA over short genealogical timescales. “Stable” does NOT mean “mutates slowly” Mutation rate = how often copying errors occur. Observed stability = how long a lineage persists without disappearing. mtDNA scores high on mutation rate but high on persistence. Y-DNA scores low on mutation rate but low on persistence. These are independent properties.

युयुत्सु Sat, 01/03/2026 - 12:15
The short answer is **yes**, mitochondrial DNA (mtDNA) mutates significantly faster than Y-DNA (and nuclear DNA in general). However, the word "stable" is often used to describe mtDNA in a different context—referring to its **inheritance pattern** rather than its mutation rate. ### 1. Why mtDNA Mutates Faster The mutation rate of mtDNA is estimated to be **5 to 10 times higher** than that of nuclear DNA (which includes the Y chromosome). In some regions, like the "Control Region" or D-loop, the rate can be even higher. This happens for three main reasons: * **Reactive Oxygen Species (ROS):** Mitochondria are the "power plants" of the cell. The chemical reactions that produce energy also create ROS as a byproduct, which are highly reactive molecules that physically damage DNA nearby. * **Lack of Protection:** Nuclear DNA is wrapped around protective proteins called histones. mtDNA is "naked" and circular, leaving it more exposed to damage. * **Limited Repair:** The nucleus has a highly sophisticated "proofreading" and repair team. Mitochondria have much simpler repair mechanisms, so errors during replication are more likely to stick. --- ### 2. The "Stability" Paradox: Why it seems "Stable" If mtDNA mutates so fast, why is it often called "stable" or used to track ancestry back 150,000 years? This is usually a confusion of terms. mtDNA is "stable" in two specific ways that have nothing to do with the speed of mutation: #### A. Inheritance Stability (Non-Recombination) Most of your DNA (autosomal DNA) is a "shuffled" mix of your mother’s and father’s DNA. Every generation, it gets "garbled" through a process called recombination. * **mtDNA and Y-DNA are unique** because they **do not recombine.** * mtDNA is passed 100% from the mother to the child. * Because there is no mixing, the entire sequence stays as one solid block (a **haplogroup**) for thousands of years. It only changes when a random mutation occurs. #### B. Physical Robustness (Copy Number) In forensic science and archaeology, mtDNA is considered much more "stable" (meaning durable) than Y-DNA. * A cell has only **one** Y chromosome. * A cell can have **hundreds to thousands** of mitochondria, each with its own copy of mtDNA. * When a body decomposes or a fossil ages, the Y-DNA might disappear entirely, but because there are so many copies of mtDNA, scientists can almost always find a surviving fragment. --- ### 3. Comparison at a Glance | Feature | Mitochondrial DNA (mtDNA) | Y-Chromosomal DNA (Y-DNA) | | --- | --- | --- | | **Mutation Rate** | **High** (Changes more frequently) | **Low** (Changes more slowly) | | **Inheritance** | Maternal (Mother to all children) | Paternal (Father to son) | | **Recombination** | None (Inherited as a single unit) | None (mostly) | | **Copies per Cell** | Thousands | Only one | | **Use Case** | Deep maternal ancestry; ancient/degraded samples | Direct paternal lineage; surname tracking | ### Summary mtDNA is like a **fast-ticking clock** that never gets reset. Because it doesn't "shuffle" with other DNA, you can follow that ticking clock back through a single maternal line for hundreds of thousands of years. It isn't "stable" because it doesn't change; it’s "stable" because it **never mixes**, making the changes it *does* have very easy for scientists to track. **Would you like me to explain how "Mitochondrial Eve" was discovered using these mutation rates?**

युयुत्सु Sat, 01/03/2026 - 12:43
एका पेशीतले सर्व वाय डिएनए एका पारड्यात टाकले आणि सर्व एमटी डिएनए एका पारड्यात टाकले तर कोणते पारडे जड असेल असा प्रश्न उपस्थित केला तर एमटी डिएनए (जे आईकडून येते) वरचढ ठरते! तात्पर्य- वडीलांच्याकडून मिळणारा जनुकीय वारसा आईकडून मिळणार्‍या वारशाच्या तूलनेत कमी असतो.

सुबोध खरे Mon, 01/05/2026 - 09:47
मेगाबायटी प्रतिसाद देऊन सत्य बदलणार नाही. जगभर पितृसत्ताक पद्धतीच का चालते याचा नीट अभ्यास केला तर ( आपला मेंदू चालवून कृत्रिम बुद्धिमत्ता नव्हे) हे सहज लक्षात येते. समुद्रावर फिरताना दोन चार सुंदर शिंपले मिळाले कि मला पूर्ण सत्य गवसले म्हणून भूभू: कार करून काहीही होत नाही.

स्वधर्म Fri, 01/09/2026 - 20:48
'भारतीय विवाहसंस्थेचा इतिहास' या इतिहासाचार्य राजवाडे यांच्या पुस्तकाची आठवण आली. हे पुस्तक मी १०-१५ वर्षांपूर्वी वाचले तेंव्हा थक्क झालो होतो. सांप्रत चर्चेच्या अनुषंगाने त्यातला एक मुद्दा आठवला: हिंदू पध्दतीच्या लग्नात मुलीला व मुलाला त्याचा मामा आणतो, वडील नाही. हे तुंम्ही सगळ्यांनी अगदी आज देखील पाहिले असेल. त्याचे खाडकण डोळे उघडतील असे कारण राजवाडे यांनी वरील पुस्तकात दिले आहे. ते असे की पूर्वीपासून टोळ्यांमध्ये मुक्त लैंगिक संबंध असत. त्यामुळे मुलीचा अगर मुलाचा भाऊ (एकाच आईच्या पोटातून आल्यामुळे) खात्रीलायक रित्या माहीत असे पण 'बापा'बद्दल खात्री नसे. म्हणून लग्नात मुलीच्या व मुलाच्या कुळाचा पुरूष प्रतिनिधी म्हणून आईचा भाऊच त्यांना घेऊन येत असे. आजतागायत ही प्रथा सुरू आहे. वरील चर्चा खरा वंश कुणाचा याबद्दल आहे तर त्याचे उत्तर आईकडचा असे आपल्या विवाहसंस्थेने आधीच देऊन ठेवले आहे. बाकी राजवाडे यांचे पुस्तक वाचले तर आजचे धर्ममार्तंड बेशुध्द पडतील. त्यांचे पुस्तक कोणीही छापायला तयार होईना. गंमत अशी की मदतीसाठी ते शेवटी बाबासाहेब आंबेडकर यांच्याकडे गेले. आंबेडकर यांनी त्यांना पुस्तक प्रसिध्द करण्यासाठी मदत केली असे वाचल्याचे आठवते. बहुधा पुस्तकाच्या प्रस्तावनेतच जी डांगे यांनी लिहिली असावी. त्याच्यावरची आणखी मोठी गंमत अशी की, राजवाडे यांनी महाराष्ट्रावर प्रभाव टाकणारी १०० व्यक्तीमत्वे असे काही पुस्तक लिहिले आहे , जे मी वाचले नाही. पण त्यात त्यांना महात्मा फुले यांना स्थान द्यावेसे वाटले नाही, जे बाबासाहेब आंबेडकर यांचे गुरू होत. राजवाडे यांना आपल्या तथाकथित चित्पावन की कायतरी जातीच्या उच्चतेचा खूप अभिमान होता म्हणे.

गामा पैलवान Sat, 01/10/2026 - 00:52
स्वधर्म,
बाकी राजवाडे यांचे पुस्तक वाचले तर आजचे धर्ममार्तंड बेशुध्द पडतील.
मी स्वयंघोषित धर्ममार्तंड आहे. मला तरी यांत बेशुद्ध पडण्यासारखं काहीच आढळलं नाही. पीडीएफ पुस्तक इथे उपलब्ध आहे : https://dn721804.ca.archive.org/0/items/BharatiyaVivahaSansthechaItihaas/Bharatiya_vivaha_sansthecha_itihaas.pdf सदर पुस्तकांत पीडीएफ पान क्रमांक ८ वर खालील मजकूर आढळतो :
जनमेजय विचारतो की, वैशंपायन हो, हे असले अधर्म्य सम्बन्ध झालेले आपण इतिहास म्हणून वर्णिता याचा अर्थ काय? तेव्हा जनमेजयाचे वैशंपायनांनी असे समाधान केले की, पूर्वयुगी हे असले संबंध होणे हाच धर्म उर्फ समाजरूढी सर्वमान्य होती.
तेव्हा कलियुग नसल्याने निकटसंबंध धर्म्य होता. आज कलियुगी शरीरे इतकी मलीन झाली आहेत की निकट संबंधांतून दोनतीन पिढ्यांत किडकी व रोगट प्रजा उत्पन्न होते. मग निकटगमन करावंच कशाला? लग्नासाठी दुनिया ओस पडली आहे का आप्तांविना? आ.न., -गा.पै.

स्वधर्म Sun, 01/11/2026 - 00:14
गा. पै. आपली गफलत झाली असावी असं वाटंतंय. मी मुक्त संबंधांबद्दल बोललो होतो. निकट नव्हे. मुलाचा किंवा मुलीचा मामा हाच पुरूष नातेवाईक लग्नात मुलीला घेऊन येतो, बाप नाही, त्याचे कारण दिले आहे. ते माझ्या आठवणीप्रमाणे बाप नक्की कोण ते त्या काळी माहित नसे. त्यामुळे कूळ म्हणजे आईकडचेच (म्हणून वंश स्त्रीचाच) असे तेंव्हापासून आजतागायत मानले जाते, असा मुद्दा होता. तुंम्ही दिलेला दुवा साईट सिक्युरिटीमुळे उघडत नाही. तरी पण धन्यवाद. https://samagrarajwade.com/bhartiya-vivaha-sansthecha-itihaas?start=0 हा दुवा उघडतो पण तिथे प्रस्तावना नाही व एकेक पानच वाचावे लागते. बाकी मी पुस्तक प्रकाशनाबाबत राजवाडे यांना तत्कालीन प्रकाशकांचा नकार व आंबेडकर यांची मदत इ. पुस्तकात आढळले का? त्यांचे पुस्तक कोणीच का प्रसिध्द करत नव्हते याचे कारण प्रस्तावनेत आले असणार ते सर्वांना सांगा. म्हणजे धर्ममार्तंडांचा संबंध कळेल.

गामा पैलवान Sun, 01/11/2026 - 02:41
स्वधर्म, लैंगिक संबंध मुक्त असले तरी ते स्वैर नसावेत. माझ्या मते विशिष्ट उर्मी जागी झाल्यावरच तत्कालीन माणसे संभोग करीत असावीत. मुद्दाम उद्दीपित करून संभोग करीत नसावीत. पराशरांनी सत्यवतीशी मुहूर्त पाहून संभोग केला. त्या विशिष्ट क्षणी ( वा कालखंडात ) उत्पन्न होणारं बालक जगाच्या उपयोगी पडणारं असेल हे त्यांनी ताडलं असावं. म्हणून त्यांनी तिच्याशी रत होण्याची घाई केली. ती त्यांना कामातुर म्हणते व जरा धीर धरायला सांगते. मात्र त्यांना मुहूर्त अजिबात चुकवायचा नव्हता. त्यामुळे त्यांनी एकांत निर्मितीसाठी आपली सिद्धी वापरून धुकं उत्पन्न केलं. संभोगातनं जी गर्भधारणा झाली तिला प्रसूतीसाठी ९ महिने थांबायची आवश्यकता नव्हती. बालक ताबडतोब जन्मलं व लगेच कळतं सवरतं ही झालं. ते बालक म्हणजे महर्षी व्यास होत. त्यामुळे सदर लैंगिक संबंध मुक्त असला तरी स्वैर मानला जाऊ नये. अर्थात स्वैर संभोग करणारेही होतेच त्या काळी. एक उदाहरण म्हणजे विचित्रवीर्य होय. तो अतिसंभोगापायी मरण पावला. सांगायचा मुद्दा असा की त्या काळीही आजच्यासारखीच वेगवेगळ्या तऱ्हांची माणसे होती व त्यांच्यांत आजच्याप्रमाणेच निरनिराळ्या प्रकारचे लैंगिक संबंध येत असंत. मुक्त संबंध असले तरी इंद्रियांवर संयम हाच आदरणीय मानला जाई. नेमक्या याचं कारणापायी राम, हनुमान, युधिष्ठीर, अर्जुन, द्रौपदी, विदुर, सीता, इत्यादि तत्कालीन आदर्श मानले गेले आहेत. म्हणूनंच ते आजही आदर्श आहेत. आ.न., -गा.पै.

स्वधर्म Sun, 01/11/2026 - 18:01
श्री. गा. पै. इथल्या चर्चेत पराशर, व्यास त्यांचे दिव्य बालक वगैरे अतिअवांतर आहे. पण तुमच्या समाधानासाठी काहीतरी दिव्य घडले असे समजू. पण वंश कुणाचा हा चर्चेचा मुद्दा आहे यावर बोला. पुस्तक वाचले असेल तुंम्ही तर मुलाला व मुलीला मामाच का लग्नासाठी घेऊन येतो याचे त्यात दिलेले कारण कृपया सांगा. माझ्याकडे सध्या पुस्तक नाही म्हणून आपणांस विचारत आहे. >> पुस्तक प्रकाशनाबाबत राजवाडे यांना तत्कालीन प्रकाशकांचा नकार व आंबेडकर यांची मदत इ. पुस्तकात आढळले का? त्यांचे पुस्तक कोणीच का प्रसिध्द करत नव्हते याचे कारण प्रस्तावनेत आले असणार ते सर्वांना सांगा. म्हणजे धर्ममार्तंडांचा संबंध कळेल. राजवाडे यांचे पुस्तक कोणीच का छापायला तयार नव्हते याचे काय कारण प्रस्तावनेत आहे?

स्वधर्म Tue, 01/13/2026 - 15:38
गा. पै. वरील मुद्दे विसरलात की ते आपल्याला गैरसोईचे आहेत म्हणून गप्प आहात? इतर मुद्द्यांवर तर खाली तुमचे लेखन चालू आहे...

गामा पैलवान Tue, 01/13/2026 - 18:38
स्वधर्म, माझ्या मते दोघांचे दोन वंश धरण्यात काय आपत्ती आहे? दोन्ही प्रकारचे सातत्यदर्शक उपलब्ध आहेत. तर दोघांचेही स्वतंत्र वंश धरल्यास बरं पडावं. आ.न., -गा.पै.

स्वधर्म Tue, 01/13/2026 - 20:42
तुंम्हाला वा मला आपत्ती नाही पण खरा वंश कोणाचा? तर आईचा, असे विवाहसंस्था मानते, एवढेच राजवाडे यांच्या पुस्तकाचा आधार घेऊन म्हणायचे होते. बाकी >> >> पुस्तक प्रकाशनाबाबत राजवाडे यांना तत्कालीन प्रकाशकांचा नकार व आंबेडकर यांची मदत इ. पुस्तकात आढळले का? त्यांचे पुस्तक कोणीच का प्रसिध्द करत नव्हते याचे कारण प्रस्तावनेत आले असणार ते सर्वांना सांगा. म्हणजे धर्ममार्तंडांचा संबंध कळेल. ही विनंती आहेच.

युयुत्सु Sun, 01/11/2026 - 15:24
श्री० स्वधर्म आणि श्री० गा० पै० समाज एका अवस्थेतून दुसर्‍या अवस्थेत, मग पुढच्या अवस्थांत बदलत जातो. हे बहुधा श्री० गा० पै० यांना मान्य नसावे. राजवाडे ज्याला पाशव अवस्था म्हणतात तीच अमान्य असेल तर आपण तरी काय करणार? श्री० गा० पै० यांनी मूळ महाभारत वाचले तर त्यांना अमक्या ऋषीने इतक्या सहस्र स्त्रीयांचा 'उपभोग' घेतला अशी वर्णने वाचायला मिळतील. वरील पुस्तक प्रथम पासून शेवट पर्यंत वाचले तर आपल्या देदीप्यमान इतिहासाचे अनेक झोप उडविणारे कप्पे बघायला मिळतील...

गामा पैलवान Sun, 01/11/2026 - 23:00
युयुत्सु, १.
राजवाडे ज्याला पाशव अवस्था म्हणतात तीच अमान्य असेल तर आपण तरी काय करणार?
ही पाशव अवस्था म्हणजे नेमकं काय? आणि सर्व समाज पाशव अवस्थेत असतो हे ही खरं कशावरून? आजच्या घडीला सेंटीनल बेटावरची माणसं पाशव अवस्थेत आहेत. पण आपण मात्र तसे नाही. यावरून समाजाचे विविध घटक एकाच वेळेस पाशव व अपाशव अवस्थेत असू शकतात. मग असंच पूर्वीच्या काळी असेल ना? २.
श्री० गा० पै० यांनी मूळ महाभारत वाचले तर त्यांना अमक्या ऋषीने इतक्या सहस्र स्त्रीयांचा 'उपभोग' घेतला अशी वर्णने वाचायला मिळतील.
मी जे काही महाभारत वाचलंय त्यात असा उल्लेख दिसला नाही. माझं महाभारत इथे आहे : https://www.esahity.com/uploads/5/0/1/2/501218/mahabharata_esahity.pdf आ.न., -गा.पै.

युयुत्सु Mon, 01/12/2026 - 09:12
ही पाशव अवस्था म्हणजे नेमकं काय? पाशव म्ह० पशुसमान - अस्तित्वासाठी कळप करून राहणे, गुंतागुंतीच्या सामाजिक क्ल्पना, भाषा, साधनांचा अभाव इ० पाशव अवस्थेत दिसतात. समाजाच्या घडणीत कोणती स्थित्यंतरे कशी केव्हा घडत गेली हे समाजाऊन घेण्यासाठी मानववंश शास्त्राचे वाचन करावे. मराठी राजवाडे, इरावती कर्वे, कोसंबी, दूर्गा भागवत, नरहर कुरुंदकर ही नावे अग्रस्थानी आहेत. यावरून समाजाचे विविध घटक एकाच वेळेस पाशव व अपाशव अवस्थेत असू शकतात. मग असंच पूर्वीच्या काळी असेल ना? आजची अपाशव अवस्था आणि १०० वर्षापुर्वीची अपाशव अवस्था यात गुणात्मक फरक आहे आणि तो मोठ्ठा आहे. हे समजण्यास अडचण पडू नये. मी जे काही महाभारत वाचलंय त्यात असा उल्लेख दिसला नाही. तुम्ही वाचलेले महाभारत 'प्रोसेस्ड महाभारत' आहे आणि ते 'प्रोसेस्ड फूड' इतकंच टाकाऊ आहे. गैरसोईच्या गोष्टी त्यात गाळल्या आहेत. एखादी मोठी व्यक्ती गावाला भेट देते, तेव्हा गावातले उकीरडे झाकतात तस्सेच. विदर्भ मराठवाडा कंपनीने प्रसिद्ध केलेल्या महाभारताची प्रथम आवृत्ती मिळवून वाचावी. प्रत्येक्श्लोकाचे भाषांतर आहे. मी ते (काही भाग) शाळेत असताना वाचले होते. माझ्याकडे असते तर खटाखट स्क्रीन्शॉट टाकले असते

गामा पैलवान Tue, 01/13/2026 - 00:49
युयुत्सु, कुणी हजारो बायका भोगल्या असल्या तरी त्याचा ऋषींशी काय संबंध? ऋषींनी त्रिकालाबाधित सत्ये सांगितली म्हणून ते आज आदरणीय आहेत. कुणी हजारो बायका भोगल्या म्हणून तो आदरणीय होत नाही. शिवाय इतक्या बायका भोगायच्या म्हणजे आज पैसा किती लागेल? पूर्वी सगळं चालायचं ते ठीक आहे. त्यावरून आज काय करायचं हा बोध घेता येतो का, इतकाच प्रश्न आहे. आ.न., -गा.पै.

युयुत्सु Tue, 01/13/2026 - 08:51
श्री० गा० पै० ऋषींनी त्रिकालाबाधित सत्ये सांगितली म्हणून ते आज आदरणीय आहेत. तुमची ऋषींबद्दलच्या कल्पना फारच भाबड्या आहेत. ऋग्वेदातील अक्षसूक्ते मिळाली तर वाचा.

गामा पैलवान Wed, 01/14/2026 - 00:11
युयुत्सु,
तुमची ऋषींबद्दलच्या कल्पना फारच भाबड्या आहेत.
भाष्य केल्याबद्दल आभार. ऋषींच्या बाबतीत मी वा माझ्या कल्पना भाबड्या असल्याने वा नसल्याने फार काही फरक पडणार नाहीये. निदान माझी तशी समजूत तरी आहे. आ.न., -गा.पै.

सुबोध खरे Tue, 01/13/2026 - 19:15
वंश खरा कुणाचा - स्त्रिचा की पुरूषाचा? याचा १००० स्त्रिया भोगल्या किंवा विवाहसंस्थेचा इतिहास याच्याशी काय संबंध आहे? धाग्याचे काश्मीरचा नव्हे तर गाझा पट्टी झालेली आहे. मुळात लेखच एकांगी आणि भंपक असल्याने असे होणारच चालायचंच.
लेखनविषय:
मांडणी
लेखनप्रकार
विचार
वंश खरा कुणाचा - स्त्रिचा की पुरूषाचा? ====================== - राजीव उपाध्ये मानवी संततीला (इतर प्राण्यांच्या तूलनेत) संगोपनाची दीर्घकाळ आवश्यकता असते. याशिवाय संपत्ती संक्रमण (कुणाची संपत्ती कुणाला मिळणार) सुलभ व्हावे यासाठी बाप कोण हे निश्चित करणे आवश्यक ठरते (आणि बापाचे नाव लावले जाते). अन्यथा जैविकदृष्ट्या वंश म्हणजे निसर्गात वंश हा स्त्रिचाच असतो. पुरुषाचा वंश ही मानीव कल्पना समाजाने संपत्ती संक्रमणाच्या सोईसाठी निर्माण केली आहे.

ठोंब्यासन - Niksen : Art of doing Nothing !

चामुंडराय ·

अभ्या.. Wed, 12/31/2025 - 23:39
मी नॉर्मली डिफॉल्ट ठोंब्यासनातच असतो, चेंज म्हणून अधून मधून काही कामे करतो.

कंजूस गुरुवार, 01/01/2026 - 06:22
पण तो जो हमाकचा फोटो दिला आहे त्यात शरीराला त्रासच फार होतो हा माझा अनुभव आहे. त्यापेक्षा भुईवर आडवे पडलेले बरे. फारतर झाडाखाली म्हणू.

युयुत्सु गुरुवार, 01/01/2026 - 11:52
सदैव “व्यग्र राहणे” हेच यशाचे परिमाण मानले जाते.> हे अ तिशय घातक तत्त्वज्ञान आहे. ठोंब्यासनामध्ये मेंदूतील डिफॉल्ट मोड नेटवर्क कार्यरत होते. त्याने सर्जकतेला चालना मिळू शकते.

टर्मीनेटर गुरुवार, 01/01/2026 - 21:02
'ठोंब्यासन' हे माझेही अत्यंत आवडते आसन आहे. शीर्षक वाचून युट्युबवरचा "The amazing Do Nothing Machine at the Museum of Craftsmanship" हा माझा आवडता व्हिडीओ आठवला एकदम! 'Do Nothing Machine' आणि 'Niksen : Art of doing Nothing !' ये दोनो बडी प्यारी चीजे हैं भैया... अर्थात अजाणतेपणी हे आसन कित्येक वर्षांपासुन करत आलो असलो तरी त्याबद्दलची इतकी रोचक माहिती आजच वाचायला मिळाली 👍

Bhakti गुरुवार, 01/01/2026 - 21:08
Niksen आणि ठोब्यांसन खुपचं महत्वाची आसनं आहे ते सगळ्यांनी ही सिद्धी प्राप्त करत काळ आपल्यापुरता गोठून घेत विचारांचे चक्र सुरळीत करावे :) बाकी Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) लोकांना तर या आसनाची खुप गरज आहे.मान्य आहे हा एक आजार आहे पण ठोब्यांसनाने यात फरक नक्कीच पडेल.

राजेंद्र मेहेंदळे Fri, 01/02/2026 - 12:08
आपण जे नेहमीच करतो (आणि त्याबद्दल नेहमीच शिव्या खातो) त्या कृतीला अशी शास्त्रीय जोड मिळाल्याने अभिमान वाटला वगैरे वगैरे...आता विषय मिघालाच आहे तर अजुन एक विचारायचे होते. पब्लिक फोरम वगैरे संकोच फिंकोच बाजुला ठेवुन-----उत्तम विचार संडासात बसल्या बसल्या सुचतात असा कोणाचा अनुभव आहे काय?

कांदा लिंबू Tue, 01/06/2026 - 22:01
उत्तम विचार संडासात बसल्या बसल्या सुचतात असा कोणाचा अनुभव आहे काय? हो. अनेकदा, उत्तम विचार संडासात बसल्यावर सुचतात असा अनुभव आहे. Thinking Room

सुबोध खरे Sat, 01/03/2026 - 11:38
उदा. हॉस्पिटलात हॉस्पिटल, हॉस्पिटल ससून ... रावांचे नाव घेते संडासात बसून

स्वधर्म Wed, 01/07/2026 - 17:03
चामुंडराय - मस्त धागा. ही कल्पना बहुधा अनेक संस्कृतींमध्ये असावी. शेतीत फुकीओका यांनी 'डू नथिंग फार्मिंग' नावाची संकल्पना आणली. शेतकरी रोज आपल्या शेतात जाऊन पाहतो आणि विचार करतो की आज मला कोणतं काम केलं पाहिजे. फुकीओका यांच्या मते त्याने असा विचार केला पाहिजे की आज मी कोणतं काम नाही केलं तर चालणार आहे. सगळे शेती तज्ञ, कृषी विद्यापीठे शेतकर्‍यांनी नांगरणी,, फवारणी, खते, मशागत कधी करावी याचे पाठ पढवत राहतात पण शेतीत निसर्गाला जास्तीत जास्त आपले काम करू देऊन आपण कमीत कमी ढवळाढवळ करावी असा विचार म्हणजे 'निकसेन'च आहे. यावर मागे लिहिलेला एक धागा: दिवाळी अंक २०२२ - शहाणा शेतकरी, वेडा माणूस

अभ्या.. Wed, 12/31/2025 - 23:39
मी नॉर्मली डिफॉल्ट ठोंब्यासनातच असतो, चेंज म्हणून अधून मधून काही कामे करतो.

कंजूस गुरुवार, 01/01/2026 - 06:22
पण तो जो हमाकचा फोटो दिला आहे त्यात शरीराला त्रासच फार होतो हा माझा अनुभव आहे. त्यापेक्षा भुईवर आडवे पडलेले बरे. फारतर झाडाखाली म्हणू.

युयुत्सु गुरुवार, 01/01/2026 - 11:52
सदैव “व्यग्र राहणे” हेच यशाचे परिमाण मानले जाते.> हे अ तिशय घातक तत्त्वज्ञान आहे. ठोंब्यासनामध्ये मेंदूतील डिफॉल्ट मोड नेटवर्क कार्यरत होते. त्याने सर्जकतेला चालना मिळू शकते.

टर्मीनेटर गुरुवार, 01/01/2026 - 21:02
'ठोंब्यासन' हे माझेही अत्यंत आवडते आसन आहे. शीर्षक वाचून युट्युबवरचा "The amazing Do Nothing Machine at the Museum of Craftsmanship" हा माझा आवडता व्हिडीओ आठवला एकदम! 'Do Nothing Machine' आणि 'Niksen : Art of doing Nothing !' ये दोनो बडी प्यारी चीजे हैं भैया... अर्थात अजाणतेपणी हे आसन कित्येक वर्षांपासुन करत आलो असलो तरी त्याबद्दलची इतकी रोचक माहिती आजच वाचायला मिळाली 👍

Bhakti गुरुवार, 01/01/2026 - 21:08
Niksen आणि ठोब्यांसन खुपचं महत्वाची आसनं आहे ते सगळ्यांनी ही सिद्धी प्राप्त करत काळ आपल्यापुरता गोठून घेत विचारांचे चक्र सुरळीत करावे :) बाकी Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) लोकांना तर या आसनाची खुप गरज आहे.मान्य आहे हा एक आजार आहे पण ठोब्यांसनाने यात फरक नक्कीच पडेल.

राजेंद्र मेहेंदळे Fri, 01/02/2026 - 12:08
आपण जे नेहमीच करतो (आणि त्याबद्दल नेहमीच शिव्या खातो) त्या कृतीला अशी शास्त्रीय जोड मिळाल्याने अभिमान वाटला वगैरे वगैरे...आता विषय मिघालाच आहे तर अजुन एक विचारायचे होते. पब्लिक फोरम वगैरे संकोच फिंकोच बाजुला ठेवुन-----उत्तम विचार संडासात बसल्या बसल्या सुचतात असा कोणाचा अनुभव आहे काय?

कांदा लिंबू Tue, 01/06/2026 - 22:01
उत्तम विचार संडासात बसल्या बसल्या सुचतात असा कोणाचा अनुभव आहे काय? हो. अनेकदा, उत्तम विचार संडासात बसल्यावर सुचतात असा अनुभव आहे. Thinking Room

सुबोध खरे Sat, 01/03/2026 - 11:38
उदा. हॉस्पिटलात हॉस्पिटल, हॉस्पिटल ससून ... रावांचे नाव घेते संडासात बसून

स्वधर्म Wed, 01/07/2026 - 17:03
चामुंडराय - मस्त धागा. ही कल्पना बहुधा अनेक संस्कृतींमध्ये असावी. शेतीत फुकीओका यांनी 'डू नथिंग फार्मिंग' नावाची संकल्पना आणली. शेतकरी रोज आपल्या शेतात जाऊन पाहतो आणि विचार करतो की आज मला कोणतं काम केलं पाहिजे. फुकीओका यांच्या मते त्याने असा विचार केला पाहिजे की आज मी कोणतं काम नाही केलं तर चालणार आहे. सगळे शेती तज्ञ, कृषी विद्यापीठे शेतकर्‍यांनी नांगरणी,, फवारणी, खते, मशागत कधी करावी याचे पाठ पढवत राहतात पण शेतीत निसर्गाला जास्तीत जास्त आपले काम करू देऊन आपण कमीत कमी ढवळाढवळ करावी असा विचार म्हणजे 'निकसेन'च आहे. यावर मागे लिहिलेला एक धागा: दिवाळी अंक २०२२ - शहाणा शेतकरी, वेडा माणूस
लेखनविषय:
मुक्तक
लेखनप्रकार
लेख
Niksen ठोंब्यासन - Niksen : Art of doing Nothing ! अरे, नुसता ठोंब्यासारखा काय बसला आहेस, उठ आणि अभ्यासाला लाग बघू किंवा एखादे सांगितलेले परंतु अजून बाकी असलेले काम केले नसेल ते करण्यासाठी लहानपणी नेहमी "ठोंब्या" असा उद्धार होत असे. त्यात अस्मादिक शेंडेफळ असल्याने "नकटं व्हावं पण धाकटं होऊ नये" ह्या उक्तीनुसार घरातील सर्वांकडून अगदी हक्काने विविध कामे अंगावर पडत असत.
Subscribe to