मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ
प्रवेश करा | सदस्य व्हा
मिसळपाव

पौष्टिक आणि स्वादिष्ट हादग्याच्या फुलांची भाजी

Bhakti ·

कांदा लिंबू Tue, 01/06/2026 - 18:12
व्वा, मस्त लिहिलीय पाकृ! हादग्याच्या फुलांची भाजी माझी आई वर्षातून एकदोनदा तरी करतेच. त्यात मुगडाळ नाही घालत, फक्त चनाडाळ घालते. बाकी कृती तुम्ही सांगितल्याप्रमाणे. ‌ रुचिपालट म्हणून, व टाळकी ज्वारीच्या ताज्या भाकरी सोबत चांगली लागते. वर कंकांनी म्हटल्याप्रमाणे शेवग्याच्या पानांची व फुलांची भाजीही चांगली लागते.

चामुंडराय Wed, 01/07/2026 - 04:42
लहान असताना मला ही फुले (sesbenia grandiflora) चिमणी सारखी दिसायची. त्याला मी चिमणीची भाजी म्हणायचो, आवडायची. त्याची भजी देखील करतात. आईच्या हातची ही भजी/भाजी खाऊन युगं लोटली. आता तर ती हरवलीच. पुण्यात रान भाजी महोत्सव असतो तेंव्हा मिळते म्हणे.

टर्मीनेटर Wed, 01/07/2026 - 12:13
छान! असे हटके पदार्थ खायला आवडतात 👍 ह्याची पाने, फुले, शेंगा, फांद्या, खोड, मुळे अशा सर्वच गोष्टी उपयुक्त असल्याने आशिया खंडातल्या काही देशांत हादग्याच्य झाडाला नारळाच्या झाडा प्रमाणेच कल्पवृक्ष म्हंटले जाते. अर्थात मानवी खाद्य वापरापेक्षा पशुधनाच्या चारा निर्मितीसाठी ह्याची लागवड मोठ्या प्रमाणावर केली जात असल्याने अ‍ॅनीमल हसबंडरी अंतर्गत येणार्‍या 'फॉरेज मॅनेजमेंट' ह्या महत्वाच्या विषयावरच्या संशोधनातुन मला हादग्याच्या उपयुक्ततेबद्दल समजले. तुम्ही 'हेल्थ कॉन्शस' आहात म्हणुन माझ्याकडे जमा झालेल्या शास्त्रीय माहितीच्या बाडातला हादग्याच्या फुलांचे 'पोषक तत्वे, खनिजद्रव्ये' इत्यादी दर्शवणारा एक तक्ता खाली देत आहे. Nutritional Values हादग्याच्या फुलांत मानवासाठी उपयुक्त पोषक तत्वे आणि खनिजद्रव्ये आणि मेदाम्ले चांगल्या प्रमाणात असली तरी त्यांच्यात ४% कंडेन्स्ड टॅनिन्स आणि २% क्रुड सॅपोनिन्स असल्याने आहारात त्यांचा वापर माफक प्रमाणातच करणे योग्य! ह्यावरुन त्या भाजीवाल्या मावशींनी तुम्हाला "पहिल्यांदाच करणार तर एक ऐक यातलं हे मधलं केसर काढून टाकायचं,पाकळ्या चिरून,डाळ टाकून भाजी करायची अगदी कोबीसारखीच" असे का सांगीतले असावे ह्याचा अंदाज येईल. अशिक्षीत असले तरी आपल्या आधीच्या पिढ्यांकडे त्यांच्या आधीच्या पिढ्यांकडुन आलेले पारंपारीक ज्ञान खुप मोलाचे आहे, फुलांच्या 'स्टीग्मा' काढुन टाकल्याने 'टॅनिन्स' आणि 'सॅपोनिन्स' दोन्हीचे अतिरीक्त प्रमाण कमी होते हे त्यामागचे शास्त्रीय कारण आहे! आणि हो, आहारात ह्या फुलांचे प्रमाण ३०% पेक्षा जास्त नसावे ह्या निकषाचे पालन करणारी (२००/२५० ग्रॅम फुलांचा ३५/४० ग्रॅम एवढा कमी ड्राय मॅटर विचारात घेता 'फुले कमी आणि डाळी जास्त' असे प्रमाण असल्याने) तुमची रेसिपि 'शास्त्रीय दृष्ट्या' देखील बिनधोक आहे, तेव्हा बिनधास्त खा आणि कधीतरी आम्हालाही खायला घाला 😋

Bhakti Wed, 01/07/2026 - 13:55
सर्व मिपाकरान्चे खुप खुप धन्यवाद :)
शेवग्याच्या फुलांची भाजी किंवा वरण --+१११ ,मुबलक आहेत्,नक्की करणार .
पुण्यात रान भाजी महोत्सव असतो तेंव्हा मिळते म्हणे--जायच आहे एकदा येथे .
फुलांच्या 'स्टीग्मा' काढुन टाकल्याने 'टॅनिन्स' आणि 'सॅपोनिन्स' दोन्हीचे अतिरीक्त प्रमाण कमी होते हे त्यामागचे शास्त्रीय कारण आहे!--क्या बात है ..चान्गले विचारचक्र फिरवलेत :)

कांदा लिंबू Tue, 01/06/2026 - 18:12
व्वा, मस्त लिहिलीय पाकृ! हादग्याच्या फुलांची भाजी माझी आई वर्षातून एकदोनदा तरी करतेच. त्यात मुगडाळ नाही घालत, फक्त चनाडाळ घालते. बाकी कृती तुम्ही सांगितल्याप्रमाणे. ‌ रुचिपालट म्हणून, व टाळकी ज्वारीच्या ताज्या भाकरी सोबत चांगली लागते. वर कंकांनी म्हटल्याप्रमाणे शेवग्याच्या पानांची व फुलांची भाजीही चांगली लागते.

चामुंडराय Wed, 01/07/2026 - 04:42
लहान असताना मला ही फुले (sesbenia grandiflora) चिमणी सारखी दिसायची. त्याला मी चिमणीची भाजी म्हणायचो, आवडायची. त्याची भजी देखील करतात. आईच्या हातची ही भजी/भाजी खाऊन युगं लोटली. आता तर ती हरवलीच. पुण्यात रान भाजी महोत्सव असतो तेंव्हा मिळते म्हणे.

टर्मीनेटर Wed, 01/07/2026 - 12:13
छान! असे हटके पदार्थ खायला आवडतात 👍 ह्याची पाने, फुले, शेंगा, फांद्या, खोड, मुळे अशा सर्वच गोष्टी उपयुक्त असल्याने आशिया खंडातल्या काही देशांत हादग्याच्य झाडाला नारळाच्या झाडा प्रमाणेच कल्पवृक्ष म्हंटले जाते. अर्थात मानवी खाद्य वापरापेक्षा पशुधनाच्या चारा निर्मितीसाठी ह्याची लागवड मोठ्या प्रमाणावर केली जात असल्याने अ‍ॅनीमल हसबंडरी अंतर्गत येणार्‍या 'फॉरेज मॅनेजमेंट' ह्या महत्वाच्या विषयावरच्या संशोधनातुन मला हादग्याच्या उपयुक्ततेबद्दल समजले. तुम्ही 'हेल्थ कॉन्शस' आहात म्हणुन माझ्याकडे जमा झालेल्या शास्त्रीय माहितीच्या बाडातला हादग्याच्या फुलांचे 'पोषक तत्वे, खनिजद्रव्ये' इत्यादी दर्शवणारा एक तक्ता खाली देत आहे. Nutritional Values हादग्याच्या फुलांत मानवासाठी उपयुक्त पोषक तत्वे आणि खनिजद्रव्ये आणि मेदाम्ले चांगल्या प्रमाणात असली तरी त्यांच्यात ४% कंडेन्स्ड टॅनिन्स आणि २% क्रुड सॅपोनिन्स असल्याने आहारात त्यांचा वापर माफक प्रमाणातच करणे योग्य! ह्यावरुन त्या भाजीवाल्या मावशींनी तुम्हाला "पहिल्यांदाच करणार तर एक ऐक यातलं हे मधलं केसर काढून टाकायचं,पाकळ्या चिरून,डाळ टाकून भाजी करायची अगदी कोबीसारखीच" असे का सांगीतले असावे ह्याचा अंदाज येईल. अशिक्षीत असले तरी आपल्या आधीच्या पिढ्यांकडे त्यांच्या आधीच्या पिढ्यांकडुन आलेले पारंपारीक ज्ञान खुप मोलाचे आहे, फुलांच्या 'स्टीग्मा' काढुन टाकल्याने 'टॅनिन्स' आणि 'सॅपोनिन्स' दोन्हीचे अतिरीक्त प्रमाण कमी होते हे त्यामागचे शास्त्रीय कारण आहे! आणि हो, आहारात ह्या फुलांचे प्रमाण ३०% पेक्षा जास्त नसावे ह्या निकषाचे पालन करणारी (२००/२५० ग्रॅम फुलांचा ३५/४० ग्रॅम एवढा कमी ड्राय मॅटर विचारात घेता 'फुले कमी आणि डाळी जास्त' असे प्रमाण असल्याने) तुमची रेसिपि 'शास्त्रीय दृष्ट्या' देखील बिनधोक आहे, तेव्हा बिनधास्त खा आणि कधीतरी आम्हालाही खायला घाला 😋

Bhakti Wed, 01/07/2026 - 13:55
सर्व मिपाकरान्चे खुप खुप धन्यवाद :)
शेवग्याच्या फुलांची भाजी किंवा वरण --+१११ ,मुबलक आहेत्,नक्की करणार .
पुण्यात रान भाजी महोत्सव असतो तेंव्हा मिळते म्हणे--जायच आहे एकदा येथे .
फुलांच्या 'स्टीग्मा' काढुन टाकल्याने 'टॅनिन्स' आणि 'सॅपोनिन्स' दोन्हीचे अतिरीक्त प्रमाण कमी होते हे त्यामागचे शास्त्रीय कारण आहे!--क्या बात है ..चान्गले विचारचक्र फिरवलेत :)
1 मी अशी फुलांची भाजी कधी केलीच नाही.पण आता आंतरजालामुळे अनेक नाविन्यपूर्ण पाककृती समजतात.सकाळी फिरुन घरी परतताना ही टोपलीभर #हादग्याची_फुलं भाजीवाल्या मावशींकडे दिसली.मन आनंदी झालं.चला नवीन काहीतरी पाककृती बनवायला मिळणार.मावशींनी अर्धाचं माप केलं.खुप फुले येत होती.म्हटल

खरा विश्वगुरू ’एआय’च!

युयुत्सु ·
लेखनविषय:
मांडणी
लेखनप्रकार
विचार
खरा विश्वगुरू ’एआय’च! ============ -राजीव उपाध्ये (जाने २०२६) नवीन तंत्रज्ञानाबद्दल घबराट पसरवणं, गैरसमजूती पसरवणं हे तसं काही नवीन नाही. नव्या तंत्राज्ञानाशी जुळवून घेता आले नाही की काही लोकांची विघातक किंवा प्रतिगामी विचारसरणी डोकं वर काढायला सुरुवात होते.

"म आं जा" च्या संक्षेपांची यादी-भाग (१)?

अनन्त्_यात्री ·

गवि Tue, 01/06/2026 - 15:37
चोप्य पस्ते.. https://misalpav.com/node/20113 (..चाल.. कोणतीही..) विचारमैथुन चालू असावे जेव्हा काही कामच नसते कचेरीमधे लेखन प्रसवत चोप्य पस्ते..चोप्य पस्ते.. (...चाल बदलून...) अंगलटीला उलटुन येता प्रतिक्रियांच्या पचपच पिंका ह.घ्या. ह.घ्या. हाकानाका पेरुन द्याव्या विकीलिंका.. (..चलन बदलून...) बोटावरची थुंकी बदलणे रुमाल टाकुन जागा धरता प्रकाटाआ डुकाटाआ अशक्य होईल बूच मारता. (..चालचलन आणि वृत्त बदलून..) अच्रत ब्वलत शीबै नैकै पुलेशुभेच्छुक पुभालटा तर्रीभरला शाब्दिकरस्सा इथे उकळतो रटारटा.. (.. चाल सोडून...) डायरिया जिलब्या अन चपला ठोठो हसता कोणी खपला काळेबेरे काही नाही शब्दकोष टेंपोत बसवला..

गवि Tue, 01/06/2026 - 15:37
चोप्य पस्ते.. https://misalpav.com/node/20113 (..चाल.. कोणतीही..) विचारमैथुन चालू असावे जेव्हा काही कामच नसते कचेरीमधे लेखन प्रसवत चोप्य पस्ते..चोप्य पस्ते.. (...चाल बदलून...) अंगलटीला उलटुन येता प्रतिक्रियांच्या पचपच पिंका ह.घ्या. ह.घ्या. हाकानाका पेरुन द्याव्या विकीलिंका.. (..चलन बदलून...) बोटावरची थुंकी बदलणे रुमाल टाकुन जागा धरता प्रकाटाआ डुकाटाआ अशक्य होईल बूच मारता. (..चालचलन आणि वृत्त बदलून..) अच्रत ब्वलत शीबै नैकै पुलेशुभेच्छुक पुभालटा तर्रीभरला शाब्दिकरस्सा इथे उकळतो रटारटा.. (.. चाल सोडून...) डायरिया जिलब्या अन चपला ठोठो हसता कोणी खपला काळेबेरे काही नाही शब्दकोष टेंपोत बसवला..
लेखनविषय:
भाषा
काव्यरस
कैच्याकैकविता
मार्गदर्शन
वाङ्मयशेती
"रच्याकने" जाता जाता कविता पाडली "पुलेशु"च्या पावसात टंकून टाकली " कृ ह घ्या" च्या उपदेशे माझी सटकली " डू आयडी" ची पिल्ले तेव्हा जन्माला घातली "हा का ना का", "हा का ना का" नेहमी वाटले "ह ह पु वा", "ह ह पु वा" क्वचितच झाले "म आं जा" च्या संक्षेपांची यादी आटपली? "पु भा प्र" च्या आशेवर आठोळी संपली :) ~~~~~~~~~~~~~~~~ शब्दार्थ: म आंजा= मराठी आंतर-जाल रच्याकने = रस्त्याच्या कडेने पुलेशु= पुढील लेखनास शुभेच्छा कृ ह घ्या= कृपया हलके घ्या डू आयडी= माझे clones हा का ना का= हाय काय नाय काय ह ह पु वा= हसून हसून पुरे वाट पु भा प्र= पुढील भागाची प्रतिक्षा

सैरभैर डायरी - २.१

कपिलमुनी ·

गवि Mon, 01/05/2026 - 18:44
ऑ? उत्सुकता वाढवणारी कथा. ...पण असं कसं? "हाच होता का तो?" याला "हो" ? गैरसमज की दुभंग व्यक्तिमत्व?!! उस्मान कॉलिंग उस्मान ? आधीचे भाग असतील तर वाचनातून सुटले. आता शोधणे आले. पुढच्या भागाची प्रतीक्षा..

गवि Mon, 01/05/2026 - 18:44
ऑ? उत्सुकता वाढवणारी कथा. ...पण असं कसं? "हाच होता का तो?" याला "हो" ? गैरसमज की दुभंग व्यक्तिमत्व?!! उस्मान कॉलिंग उस्मान ? आधीचे भाग असतील तर वाचनातून सुटले. आता शोधणे आले. पुढच्या भागाची प्रतीक्षा..
लेखनविषय:
कथा
मुक्तक
समाज
जीवनमान
लेखनप्रकार
आस्वाद
अनुभव
विरंगुळा
आयुष्यात काय काय गंमती जमती झाल्यात चाळीशी नंतर याच्या आठवणी लिहाव्यात आता असा विचार केला. यात सलगता काही नाही. सामान्य माणसाच्या आयुष्यातील सामान्य घटना ! पहिल्या भागाला प्रतिसाद देणार्यांचे आभार .

चित्रपट परीक्षण-फ्री गाय

राजेंद्र मेहेंदळे ·

अभ्या.. Mon, 01/05/2026 - 15:45
2021 ला आलेला चित्रपट खरोखरी डोक्यावरून गेला. हा आणि जिम कॅरी अभिनित " ट्रुमन शो" एकापाठोपाठ बघितलेले. फ्री गाय मध्ये लाइफ हीच गेम आणि ट्रुमन शो मध्ये रिॲलिटी शो हेच लाइफ किंवा उलटसुलट अशी थीम होती. फ्री गाय चा व्हीलन मात्र तायका वैतिती आहे. भारी माणूस आहे. त्याचा जोजो राबिट हाही प्रचंड आवडता चित्रपट आहे. त्यात स्कार्लेट जोहान्सन ने अप्रतिम काम केले आहे.

टर्मीनेटर Tue, 01/06/2026 - 12:16
चित्रपट परिचय आवडला 👍
काही काही प्रसंग अचानक जीवनाचे तत्वज्ञान सांगुन जातात आणि डोळ्यात पाणी येते.
ह्या वाक्यासाठी विशेष आभार! मी केवळ मनोरंजनाच्या उद्देशाने 'पक्के कमर्शीअल / मसाला' चित्रपट पहात असल्याने जीवनविषयक तत्वज्ञान / उपदेशाचे डोस वगैरे पाजणारा हा सिनेमा आपल्यासाठी नाही ह्याची पुर्वकल्पना आली.

टर्मीनेटर Tue, 01/06/2026 - 14:47
हा तद्दन मसाला मनोरंजन सिनेमा आहे.
अच्छा! जिओ हॉटस्टारवर दिसतोय... मग डायरेक्ट काळ्या यादीत न टाकता एक ट्राय देऊ म्हणता?

टर्मीनेटर Mon, 01/12/2026 - 21:34
बघितला! टाईमपास सिनेमा आहे. आधी ते 'काही प्रसंग अचानक जीवनाचे तत्वज्ञान सांगुन जातात आणि डोळ्यात पाणी येते' वाचून हा चित्रपट माझ्यासाठी नाही असा समज झाला होता, पण कॉमींनी हा 'तद्दन मसाला मनोरंजन सिनेमा' असल्याचे सांगून हा गैरसमज दूर केल्याने बघायची हिम्मत केली... आणि हा थोडा हटके प्रयोग चांगला वाटला 👍

अभ्या.. Mon, 01/05/2026 - 15:45
2021 ला आलेला चित्रपट खरोखरी डोक्यावरून गेला. हा आणि जिम कॅरी अभिनित " ट्रुमन शो" एकापाठोपाठ बघितलेले. फ्री गाय मध्ये लाइफ हीच गेम आणि ट्रुमन शो मध्ये रिॲलिटी शो हेच लाइफ किंवा उलटसुलट अशी थीम होती. फ्री गाय चा व्हीलन मात्र तायका वैतिती आहे. भारी माणूस आहे. त्याचा जोजो राबिट हाही प्रचंड आवडता चित्रपट आहे. त्यात स्कार्लेट जोहान्सन ने अप्रतिम काम केले आहे.

टर्मीनेटर Tue, 01/06/2026 - 12:16
चित्रपट परिचय आवडला 👍
काही काही प्रसंग अचानक जीवनाचे तत्वज्ञान सांगुन जातात आणि डोळ्यात पाणी येते.
ह्या वाक्यासाठी विशेष आभार! मी केवळ मनोरंजनाच्या उद्देशाने 'पक्के कमर्शीअल / मसाला' चित्रपट पहात असल्याने जीवनविषयक तत्वज्ञान / उपदेशाचे डोस वगैरे पाजणारा हा सिनेमा आपल्यासाठी नाही ह्याची पुर्वकल्पना आली.

टर्मीनेटर Tue, 01/06/2026 - 14:47
हा तद्दन मसाला मनोरंजन सिनेमा आहे.
अच्छा! जिओ हॉटस्टारवर दिसतोय... मग डायरेक्ट काळ्या यादीत न टाकता एक ट्राय देऊ म्हणता?

टर्मीनेटर Mon, 01/12/2026 - 21:34
बघितला! टाईमपास सिनेमा आहे. आधी ते 'काही प्रसंग अचानक जीवनाचे तत्वज्ञान सांगुन जातात आणि डोळ्यात पाणी येते' वाचून हा चित्रपट माझ्यासाठी नाही असा समज झाला होता, पण कॉमींनी हा 'तद्दन मसाला मनोरंजन सिनेमा' असल्याचे सांगून हा गैरसमज दूर केल्याने बघायची हिम्मत केली... आणि हा थोडा हटके प्रयोग चांगला वाटला 👍
लेखनविषय:
मांडणी
लेखनप्रकार
प्रकटन
नमस्कार् मंडळी!! मध्यंतरी स्टार मुव्हीज वर एक मस्त चित्रपट बघितला आणि वाटले की त्याची ओळख करुन द्यावी. तर हा चित्रपट म्हणजे "फ्री गाय" चित्रपटाची गोष्ट साधारण पणे अशी---- फ्री सिटी हा एक ऑनलाइन व्हिडिओ गेम आहे जो सुनामी गेम्स नावाच्या कंपनीने विकसित केला आहे. पण त्याचा सोर्स कोड वॉल्टर "कीज" मॅकी आणि मिली रस्क यांनी विकसित केलेल्या लाइफ सेल्फ नावाच्या अप्रकाशित गेममधून चोरला गेला आहे. सुनामीचा मुख्य डेव्हलपर अँटवान होवाचेलिकने फ्री सिटी तयार करण्यासाठी तो कोड वापरला आहे.

पावभाजी व्रताची गोष्ट

Bhakti ·

राजेंद्र मेहेंदळे Mon, 01/05/2026 - 14:27
व्रताची गोष्ट आवडली. आमच्या घरी पावभाजीचा वार शुक्रवार!! का? अहो फ्रिजमधल्या सगळ्या भाज्या संपवुन तो येत्या रविवार साठी रिकामा करायला.

Bhakti Mon, 01/05/2026 - 18:34
हा हा!चांगली आयडियाची कल्पना आहे पण फ्रीज स्वच्छ करायच्या धांदलीत चुकून कारलं पडायचं पावभाजीत :) कृहघ्याहेवेसांन..

स्मिता श्रीपाद Mon, 01/05/2026 - 17:37
व्रताची गोष्ट आवडली.. मी पण आठवी-नववी पासुन हे व्रत घेतलंय... लेकीला फार आवडते त्यामुळे ८-१५ दिवसातुन एकदा होतेच होते... तुम्ही प्रयोग करताय तर एक शॉर्ट्कट सांगते..अजिबात कांदा न घालता भाजी करुन बघा.. कांदा फक्त वरुन घ्यायचा... आमच्या गावच्या पावभाजी वाल्याने दिलेली टीप...ते लोक कांदा घालतच नाहीत...मस्त होते.. सोपी सुटसुटीत.. मोठ्या प्रमाणात करायची असेल तर बिन कांद्याची भाजी म्हणजे वरदान.. चला आता या आठवड्यात करणे आले.

मदनबाण Sun, 01/11/2026 - 11:08
आज माझ्या घरी हे व्रत संपन्न होणार आहे.बायडी एकदम भारी पावभाजी बनवते!ती देखील थोडासा बीट घालते,भाजी स्मॅश करण्याचे काम अनेकदा माझ्याकडे दिले जाते. एवरेस्टचा मसाला बर्‍याच वेळा वापरला जातो.लेख पाहुन पनीर मसाला टाकण्याची सुचना बायडीस केली आहे. :)

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Toca Toca... : Fly Project

निनाद Mon, 01/12/2026 - 06:33
बटाटा, फ्लॉवर, हिरवे वाटाणे आणि गाजर. वरून कच्चा कांदा, लिंबू आणि कोथिंबीर घेतल्याशिवाय त्या भाजीला पूर्णत्व येत नाही. लोण्यावर गरम भाजलेले वरून कुरकुरीत पण आतून मऊ लादी पाव!! स्वर्गच! "काय करूया?" या प्रश्नाचं सर्वात सोपं आणि हक्काचं उत्तर म्हणजे पावभाजी!

टर्मीनेटर Mon, 01/12/2026 - 13:10
"हे व्रत मी अगदी बालपणातच अंगिकारलं होतं"
मी पण 👍 माझी एक मावशी खूप छान पाव-भाजी बनवायची, आता तीची इहलोकीची यात्रा संपली असली तरी पाव-भाजीशी तिच्या आठवणी कायमस्वरूपी जोडल्या गेल्या असल्याने आम्ही कुटुंबीय आणि काही सख्या शेजाऱ्यांच्या मनात ती सदैव जिवंत राहणार आहे. 'कांदा, बटाटा, टोमॅटो, फ्लॉवर, सिमला मिरची, फरसबी, भिजवलेले पण मोड न आलेले हिरवे वाटाणे, ताजी ताजी आलं-लसूण पेस्ट, अमूल बटर, एव्हरेस्ट पावभाजी मसाला' हे अत्यावश्यक जिन्नस आणि पुरेसा वेळ हाताशी नसेल तर पावभाजी करूच नये असा तिचा कडक खाक्या होता. 'खडा' स्वरूपात वापरायच्या भाज्यांची कटिंग वेगळी, एकत्र उकडून मिक्सर मधून काढण्याच्या भाज्या वेगळ्या, तीन टप्प्यातील पावभाजी मसाल्याचा वापर, तिखट-मीठ टाकण्याची वेळ असे सगळे तिचे एकदम निगुतीने चालायचे आणि प्रत्येकवेळी मी लक्ष देऊन ते सगळं बघत राहायचो. तिच्या पद्धतीने मोठ्या कढई/फ्राईंग पॅन मध्ये अमूल बटरच्या पाकिटातील अर्धी वडी वितळल्यावर त्यात बारीक चिरलेला कांदा गुलाबीसर होईपर्यंत परतल्यावर पावभाजी मसाला भुरभुरण्याचा पहिला टप्पा पार पडण्यापासून ते पूर्ण तयार झालेल्या भाजी सोबत बटरने थबथबलेले भाजलेले पाव, वरून घालायला बटरचा तुकडा/किसलेले चीज, कांदा, बारीक कापलेली कोथिंबीर, लिंबाची फोड आणि तव्यावर भाजलेला कुरकुरीत उडदाचा पापड समोर आल्यावर चवीने त्यांचा आस्वाद घेतल्यावरच माझे 'पावभाजी व्रत' सुफळ संपूर्ण होते 😋 मावशीची हि रेसिपी आजही जशीच्या तशी फॉलो करतो, फक्त काही वर्षांपूर्वी एका हॉटेल व्यावसायिक मित्राकडून मिळालेल्या 'टीप' नुसार उकडून मिक्सरमधून काढायच्या भाज्यांमध्ये भरल्या वांग्यांसाठी आपण वापरतो त्या आकाराच्या एका लहानशा वांग्याची भर पडल्यापासून तर घरी बनणाऱ्या पावभाजीच्या टेक्स्चर आणि चवीला अक्षरशः चार चांद लागले आहेत. स्वाद, सुगंध आणि चवीला पहिले प्राधान्य देत असल्याने बिट आणि गाजरातल्या अंगभूत गोडव्यामुळे पावभाजीचा मजा किरकिरा करणाऱ्या ह्या दोन भाज्यांसाठी माझा 'बिग नो', उकडलेला कोबी एकवेळ चालून जाईल पण त्याचा अंगभूत उग्र वास भाजीचा फ्लेवर बिघडवू शकतो म्हणून त्याचेही प्रमाण फरसबी प्रमाणेच कमी असावे असे माझे मत! पावभाजीची ही सचित्र रेसिपी लिहिण्याचा विचार एकदा डोक्यात आला होता पण मागे 'चिजी बटरी पिझ्झा'च्या धाग्यावर काही मिपामित्रांनी 'माझ्या रेसिपीज त्यांच्या वजनवाढीसाठी कारणीभूत ठरू शकणार' असल्याची प्रेमळ तक्रार केल्याने तो विचार सोडून दिला 😉 अर्थात प्रत्येकाचे 'विधी' थोडेफार वेगळे असल्याने 'फलप्राप्तीत' किरकोळ फरक असू शकेल पण आपल्यासारख्या ह्या व्रताचे पालन करणाऱ्यांचा 'संप्रदाय' बऱ्यापैकी मोठा असावा हे प्रतिसादांतून जाणवले आहे!

Bhakti Mon, 01/12/2026 - 15:17
खुपच खुसखुशीत प्रतिसाद आहे. अर्थात प्रत्येकाचे 'विधी' थोडेफार वेगळे असल्याने 'फलप्राप्तीत' किरकोळ फरक असू शकेल पण आपल्यासारख्या ह्या व्रताचे पालन करणाऱ्यांचा 'संप्रदाय' बऱ्यापैकी मोठा असावा हे प्रतिसादांतून जाणवले आहे! अगदी अगदी!
भाज्यांमध्ये भरल्या वांग्यांसाठी आपण वापरतो त्या आकाराच्या एका लहानशा वांग्याची भर पडल्यापासून
मीही वांग भाजीत वापरायचे पण आता नाही वापरत ,काही विषेश कारण नाही.

कांदा लिंबू Mon, 01/12/2026 - 14:41
...अर्थात प्रत्येकाचे 'विधी' थोडेफार वेगळे असल्याने 'फलप्राप्तीत' किरकोळ फरक असू शकेल पण आपल्यासारख्या ह्या व्रताचे पालन करणाऱ्यांचा 'संप्रदाय' बऱ्यापैकी मोठा असावा हे प्रतिसादांतून जाणवले आहे! या संप्रदायाचे वारकरी आमच्या घरी सर्वच जण आहेत! पावभाजी अधूनमधून करण्यात येतेच. सुरुवातीपासून मात्र विकतचे बटर न वापरता साजूक तूप वापरतो. पाव भाजी --- आजची स्वाक्षरी: कांदा-लिंबाशिवाय मिसळपावला चव नाही. कांदा-लिंबाशिवाय पावभाजीला चव नाही.

टर्मीनेटर Mon, 01/12/2026 - 15:15
या संप्रदायाचे वारकरी आमच्या घरी सर्वच जण आहेत!
अरे वाह! आणि हो... फोटु रापचीक आहे 👍
कांदा-लिंबाशिवाय मिसळपावला चव नाही. कांदा-लिंबाशिवाय पावभाजीला चव नाही.
सत्यवचन 🙏

राजेंद्र मेहेंदळे Mon, 01/05/2026 - 14:27
व्रताची गोष्ट आवडली. आमच्या घरी पावभाजीचा वार शुक्रवार!! का? अहो फ्रिजमधल्या सगळ्या भाज्या संपवुन तो येत्या रविवार साठी रिकामा करायला.

Bhakti Mon, 01/05/2026 - 18:34
हा हा!चांगली आयडियाची कल्पना आहे पण फ्रीज स्वच्छ करायच्या धांदलीत चुकून कारलं पडायचं पावभाजीत :) कृहघ्याहेवेसांन..

स्मिता श्रीपाद Mon, 01/05/2026 - 17:37
व्रताची गोष्ट आवडली.. मी पण आठवी-नववी पासुन हे व्रत घेतलंय... लेकीला फार आवडते त्यामुळे ८-१५ दिवसातुन एकदा होतेच होते... तुम्ही प्रयोग करताय तर एक शॉर्ट्कट सांगते..अजिबात कांदा न घालता भाजी करुन बघा.. कांदा फक्त वरुन घ्यायचा... आमच्या गावच्या पावभाजी वाल्याने दिलेली टीप...ते लोक कांदा घालतच नाहीत...मस्त होते.. सोपी सुटसुटीत.. मोठ्या प्रमाणात करायची असेल तर बिन कांद्याची भाजी म्हणजे वरदान.. चला आता या आठवड्यात करणे आले.

मदनबाण Sun, 01/11/2026 - 11:08
आज माझ्या घरी हे व्रत संपन्न होणार आहे.बायडी एकदम भारी पावभाजी बनवते!ती देखील थोडासा बीट घालते,भाजी स्मॅश करण्याचे काम अनेकदा माझ्याकडे दिले जाते. एवरेस्टचा मसाला बर्‍याच वेळा वापरला जातो.लेख पाहुन पनीर मसाला टाकण्याची सुचना बायडीस केली आहे. :)

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Toca Toca... : Fly Project

निनाद Mon, 01/12/2026 - 06:33
बटाटा, फ्लॉवर, हिरवे वाटाणे आणि गाजर. वरून कच्चा कांदा, लिंबू आणि कोथिंबीर घेतल्याशिवाय त्या भाजीला पूर्णत्व येत नाही. लोण्यावर गरम भाजलेले वरून कुरकुरीत पण आतून मऊ लादी पाव!! स्वर्गच! "काय करूया?" या प्रश्नाचं सर्वात सोपं आणि हक्काचं उत्तर म्हणजे पावभाजी!

टर्मीनेटर Mon, 01/12/2026 - 13:10
"हे व्रत मी अगदी बालपणातच अंगिकारलं होतं"
मी पण 👍 माझी एक मावशी खूप छान पाव-भाजी बनवायची, आता तीची इहलोकीची यात्रा संपली असली तरी पाव-भाजीशी तिच्या आठवणी कायमस्वरूपी जोडल्या गेल्या असल्याने आम्ही कुटुंबीय आणि काही सख्या शेजाऱ्यांच्या मनात ती सदैव जिवंत राहणार आहे. 'कांदा, बटाटा, टोमॅटो, फ्लॉवर, सिमला मिरची, फरसबी, भिजवलेले पण मोड न आलेले हिरवे वाटाणे, ताजी ताजी आलं-लसूण पेस्ट, अमूल बटर, एव्हरेस्ट पावभाजी मसाला' हे अत्यावश्यक जिन्नस आणि पुरेसा वेळ हाताशी नसेल तर पावभाजी करूच नये असा तिचा कडक खाक्या होता. 'खडा' स्वरूपात वापरायच्या भाज्यांची कटिंग वेगळी, एकत्र उकडून मिक्सर मधून काढण्याच्या भाज्या वेगळ्या, तीन टप्प्यातील पावभाजी मसाल्याचा वापर, तिखट-मीठ टाकण्याची वेळ असे सगळे तिचे एकदम निगुतीने चालायचे आणि प्रत्येकवेळी मी लक्ष देऊन ते सगळं बघत राहायचो. तिच्या पद्धतीने मोठ्या कढई/फ्राईंग पॅन मध्ये अमूल बटरच्या पाकिटातील अर्धी वडी वितळल्यावर त्यात बारीक चिरलेला कांदा गुलाबीसर होईपर्यंत परतल्यावर पावभाजी मसाला भुरभुरण्याचा पहिला टप्पा पार पडण्यापासून ते पूर्ण तयार झालेल्या भाजी सोबत बटरने थबथबलेले भाजलेले पाव, वरून घालायला बटरचा तुकडा/किसलेले चीज, कांदा, बारीक कापलेली कोथिंबीर, लिंबाची फोड आणि तव्यावर भाजलेला कुरकुरीत उडदाचा पापड समोर आल्यावर चवीने त्यांचा आस्वाद घेतल्यावरच माझे 'पावभाजी व्रत' सुफळ संपूर्ण होते 😋 मावशीची हि रेसिपी आजही जशीच्या तशी फॉलो करतो, फक्त काही वर्षांपूर्वी एका हॉटेल व्यावसायिक मित्राकडून मिळालेल्या 'टीप' नुसार उकडून मिक्सरमधून काढायच्या भाज्यांमध्ये भरल्या वांग्यांसाठी आपण वापरतो त्या आकाराच्या एका लहानशा वांग्याची भर पडल्यापासून तर घरी बनणाऱ्या पावभाजीच्या टेक्स्चर आणि चवीला अक्षरशः चार चांद लागले आहेत. स्वाद, सुगंध आणि चवीला पहिले प्राधान्य देत असल्याने बिट आणि गाजरातल्या अंगभूत गोडव्यामुळे पावभाजीचा मजा किरकिरा करणाऱ्या ह्या दोन भाज्यांसाठी माझा 'बिग नो', उकडलेला कोबी एकवेळ चालून जाईल पण त्याचा अंगभूत उग्र वास भाजीचा फ्लेवर बिघडवू शकतो म्हणून त्याचेही प्रमाण फरसबी प्रमाणेच कमी असावे असे माझे मत! पावभाजीची ही सचित्र रेसिपी लिहिण्याचा विचार एकदा डोक्यात आला होता पण मागे 'चिजी बटरी पिझ्झा'च्या धाग्यावर काही मिपामित्रांनी 'माझ्या रेसिपीज त्यांच्या वजनवाढीसाठी कारणीभूत ठरू शकणार' असल्याची प्रेमळ तक्रार केल्याने तो विचार सोडून दिला 😉 अर्थात प्रत्येकाचे 'विधी' थोडेफार वेगळे असल्याने 'फलप्राप्तीत' किरकोळ फरक असू शकेल पण आपल्यासारख्या ह्या व्रताचे पालन करणाऱ्यांचा 'संप्रदाय' बऱ्यापैकी मोठा असावा हे प्रतिसादांतून जाणवले आहे!

Bhakti Mon, 01/12/2026 - 15:17
खुपच खुसखुशीत प्रतिसाद आहे. अर्थात प्रत्येकाचे 'विधी' थोडेफार वेगळे असल्याने 'फलप्राप्तीत' किरकोळ फरक असू शकेल पण आपल्यासारख्या ह्या व्रताचे पालन करणाऱ्यांचा 'संप्रदाय' बऱ्यापैकी मोठा असावा हे प्रतिसादांतून जाणवले आहे! अगदी अगदी!
भाज्यांमध्ये भरल्या वांग्यांसाठी आपण वापरतो त्या आकाराच्या एका लहानशा वांग्याची भर पडल्यापासून
मीही वांग भाजीत वापरायचे पण आता नाही वापरत ,काही विषेश कारण नाही.

कांदा लिंबू Mon, 01/12/2026 - 14:41
...अर्थात प्रत्येकाचे 'विधी' थोडेफार वेगळे असल्याने 'फलप्राप्तीत' किरकोळ फरक असू शकेल पण आपल्यासारख्या ह्या व्रताचे पालन करणाऱ्यांचा 'संप्रदाय' बऱ्यापैकी मोठा असावा हे प्रतिसादांतून जाणवले आहे! या संप्रदायाचे वारकरी आमच्या घरी सर्वच जण आहेत! पावभाजी अधूनमधून करण्यात येतेच. सुरुवातीपासून मात्र विकतचे बटर न वापरता साजूक तूप वापरतो. पाव भाजी --- आजची स्वाक्षरी: कांदा-लिंबाशिवाय मिसळपावला चव नाही. कांदा-लिंबाशिवाय पावभाजीला चव नाही.

टर्मीनेटर Mon, 01/12/2026 - 15:15
या संप्रदायाचे वारकरी आमच्या घरी सर्वच जण आहेत!
अरे वाह! आणि हो... फोटु रापचीक आहे 👍
कांदा-लिंबाशिवाय मिसळपावला चव नाही. कांदा-लिंबाशिवाय पावभाजीला चव नाही.
सत्यवचन 🙏
1 ऐका माझ्या या पावभाजीच्या व्रताची एक गोष्ट! हे व्रत मी अगदी बालपणातच अंगिकारलं होतं – नववीत शाळेत असताना! एका काकूंकडे ती लालभडक भाजी तव्यावर रटरटताना पाहिली, आणि बस्! माझ्या डोक्यात व्रताचा घंटानाद झाला.

आंबट ‘बुवा’ आणि खारट ‘बाई’ !

हेमंतकुमार ·

राजेंद्र मेहेंदळे Mon, 01/05/2026 - 14:23
सर्वप्रथम कुमार सरांचे नव्या नावानिशी मिपावर स्वागत!! नेहमीप्रमाणेच रोचक माहितीने भरलेला लेख. वाचताना मजा आली . स्वतःलाही असे काही वाटतेय का हे जाणुन घ्यायला लागेल.

हेमंतकुमार Mon, 01/05/2026 - 16:38
असू शकतेच. लेखात याचे प्रकार दिलेले आहेत. अशा बहुतेक लोकांत साधारणपणे कुठल्यातरी एका संवेदनेच्या बाबतीत घोटाळा झालेला असतो. Synesthesia is inherently "selective" because it does not affect all senses equally

सुबोध खरे Mon, 01/05/2026 - 18:55
अशी स्थिती "एल एस डी" हे मादक द्रव्य घेतल्याने होते. यात मेंदूमध्ये क्रॉस कनेक्शन होते. रंग पाहिला तर आपल्याला रंग दिसतो परंतु एल एस डी" घेतल्यावर जर हि डोळ्याची संवेदना जर श्रावण केंद्रात गेली तर काय होईल? त्या माणसाला "रंग" ऐकू येतो. किंवा आवाजाची संवेदना दृष्टी केंद्र कडे गेली तर काय होईल? या माणसाला आवाज "दिसू "लागतो. किंवा दिसणारे फुल त्याला हाताला स्पर्श जाणवतो. LSD-induced synesthesia involves cross-sensory experiences, like seeing sounds as colors or tasting music, where senses blend, often triggered by music, thoughts, or emotions, leading to intense visual patterns (fractals, geometric shapes) and altered perceptions of reality, creating a rich, immersive, and sometimes overwhelming sensory flood. This heightened interconnectedness of senses allows for novel ways of experiencing the world, often described as profound or mystical. Visualizing Sound: Hearing a song and seeing its melody as flowing colors or shapes. Tasting Words/Sounds: Experiencing flavors associated with specific sounds or spoken words. Feeling Colors: Perceiving textures or physical sensations from different colors. Geometric Patterns: Intense, complex geometric forms overlaying vision. एल एस डी हे मादक द्रव्य असे मेंदूत पार बिघाड निर्माण करू शकतात. आणि हा परिणाम कधी कधी वर्षानुवर्षे टिकून राहतो.

हेमंतकुमार Mon, 01/05/2026 - 19:17
एल एस डी या मादक द्रव्यामुळे होणारे परिणाम हा शास्त्रशुद्ध व्याख्येनुसार synesthesia नाही; त्याला फार तर Pseudo-synesthesia असे म्हणता येईल किंवा याहून अधिक चांगला शब्दप्रयोग Drug-induced cross-modal perception हा राहील. या द्रव्याच्या प्रभावाखाली असताना जे काही अनुभवास येते ते तात्पुरते असून त्यात सातत्य नसते. याउलट नैसर्गिक (developmental) खराखुरा synesthesia कायमस्वरूपी असून त्या अनुभवात सातत्य असते. त्याचे कारण वर लेखात सविस्तर दिलेलेच आहे.

टर्मीनेटर Wed, 01/07/2026 - 15:06
तुम्हा दोघा डॉक्टर द्वयींच्या प्रतिसादांतला 'एल.एस.डी' चा उल्लेख वाचून माझ्या एका जुन्या प्रतिसादातले "ह्या चित्रपटाचा नुसता परिचय वाचूनच अत्यंत चुकीच्या मूड मध्ये जिभेखाली 'ॲसिड टॅब' धरल्यासारखी अवस्था झाली" हे वाक्य आठवले एकदम 😀 ह्या प्रतिसादाचा आणि वरील वाक्याचा त्यातला 'ॲसिड टॅब' हा एक शब्दप्रयोग वगळता अर्थाअर्थी काहीही परस्पर संबंध नाही, उलट हा शब्दप्रयोग त्या वाक्यात कोणत्या संदर्भाने वापरला होता हेच स्पष्ट होईल फारतर! तसेही "आजपर्यंतच्या आयुष्यात 'करायलाच पाहिजेत' अशा अनेक गोष्टी करण्याच्या नादात 'चुकूनही करू नयेत' अशाही अनेक गोष्टी, एकदाच का असेना पण करून झाल्या आहेत" असे इथे अनेकदा लिहून झालेले असल्याने त्यातली 'शहाण्या माणसाने चुकूनही करू नये' ह्या कॅटेगरीमध्ये पहिल्या पाचात नाही तरी गेला बाजार पहिल्या दहात तरी येईल अशी एक गोष्ट सांगायला हरकत नाही... खरे साहेबांनी म्हंटल्याप्रमाणे सायकॅडेलिक संगीताच्या साथीने 'रंग ऐकणे आणि आवाज बघणे' हे 'त्या' प्रसंगी शब्दश: अनुभवले आहे. अक्खे जग म्हणजे एक प्रचंड मोठा कॅलिडोस्कोप वाटायला लागून आपल्या आजूबाजूच्या अगणित रंगीबेरंगी महाकाय प्रकाशमान नक्षी कॅलिडोस्कोप फिरवल्याप्रमाणे आपले आकार सतत बदलत रहातात. एवढ्यावरच हे थांबले नाही, तर आठ-दहा तासांच्या त्या 'अंमल काळात' अनेक अचाट, अशक्य अशा हॅल्युसिनेशन्स अनुभवल्यात की विचारू नका, त्या सांगितल्या तर हसून हसून पोट दुखेल 😀 गंमत म्हणजे 'ट्रिप' मधल्या त्या भ्रामक विश्वात आपण काय काय केले, प्रत्यक्ष अस्तित्वात नसलेले काय काय बघितले किंवा अनुभवले ह्या सगळ्याची मेंदूकडून व्यवस्थित दखल घेतली जात असावी कारण अंमल उतरल्यानंतरही आपल्याला सर्व गोष्टी जशाच्या तशा आठवतात, स्वप्नाप्रमाणे पूर्ण किंवा अंधुकसे आठवणे किंवा अजिबात काही न आठवणे असला काही प्रकार झाला नाही त्यामुळे स्मृतींच्या खात्यात त्यांची नोंद होत असावी असे वाटते. दीडेक दशकापूर्वी 'तज्ञ' व्यक्तीच्या मार्गदर्शनाखाली, एकदम छान आनंदी मूडमध्ये असताना स्वेच्छेने हा उद्योग केल्यावर जो "जन्नत का नजारा" अनुभवायला मिळाला तो पुन्हा अनुभवायची आजतागायत कधीही ईच्छा झाली नाही एवढा खतरनाक होता की त्यावरून एखाद्या दुःखी किंवा नैराश्याने ग्रासलेल्या व्यक्तीने अत्यंत चुकीच्या मूड मध्ये जिभेखाली 'ॲसिड टॅब' धरल्यास कशाप्रकारचा "जहन्नुम का नजारा" अनुभवायला मिळेल ह्याची मी त्यावेळी अनुभवलेल्या सर्व 'सकारात्मक' भावना, दृष्ये. घटना, प्रसंगांना 'नकारात्मक' भावना, दृष्ये. घटना, प्रसंगांनी रिप्लेस करून केवळ कल्पना तेवढी करू शकतो, प्रत्यक्षात त्यांचा अनुभव त्यापेक्षा कितीतरी भयंकर असू शकेल. मल्टिपल नशेचे प्रकार नियमित करणारे भले भले नशेडी असोत कि आमच्यासारखे 'Been there... Done that! 'ह्या धोरणांतर्गत एकदातरी अनुभव घेण्याची 'खाज' असलेले हौशे, नवशे, गवशे असोत, पण पुन्हा म्हणून ते ॲसिड टॅबच्या वाटेला जात नाहीत. 'काल्पनिक विश्वात' थोडीशी मुशाफिरी करायची ईच्छा झाल्यास महाशिवरात्रीला किंवा होळीला 'येडी नशा' म्हाणून बदनाम असलेली 'भांग' एकवेळ प्यायलेली परवडली पण 'भ्रामक विश्वात' नेऊन अचाट आणि अफाट असे चमत्कारिक नजारे दाखवणारी ही 'महायेडी नशा' कायम 'युफोरिया'तच बागडू इच्छिणाऱ्या 'जुन्या आणि नव हिप्पी लोकांनाच' लखलाभ असो, वास्तविक जगात जगणाऱ्या, आपली उपजीविका चालवण्यासाठी 'डोके' ठिकाणावर असणे अत्यावश्यक असलेल्या कुठल्याही शहाण्या माणसाचे ते कामच नाही! हे एवढं सगळं लिहायचं कारण म्हणजे, तुमच्या दोघांच्या प्रतिसादांत पुढे आलेले 'synesthesia', 'Pseudo-synesthesia', 'LSD-induced synesthesia', ' Drug-induced cross-modal perception' असे शब्दप्रयोग आणि व्याख्या. तुम्हा दोघांसमोर माझे वैद्यकीय ज्ञान हे शून्यच नाही तर -१, -१० असे उणे म्हणता येण्यासारखे आहे त्यामुळे कुठला शब्द किंवा व्याख्या बरोबर आणि कुठले चूक हे ठरवण्याचा हेतू नसून फक्त स्वानुभवावरून मला काय वाटते हे सांगण्यापुरताच मर्यादित आहे!
अशी स्थिती "एल एस डी" हे मादक द्रव्य घेतल्याने होते. यात मेंदूमध्ये क्रॉस कनेक्शन होते. / त्या माणसाला "रंग" ऐकू येतो. / या माणसाला आवाज "दिसू "लागतो. / किंवा दिसणारे फुल त्याला हाताला स्पर्श जाणवतो.
+१०० ये सब सच्चीमें होता हैं बॉस! ते अनुभव शब्दबद्ध करणे अशक्य आहे आणि वाचुन त्याची स्पष्ट कल्पना येणेही शक्य नाही पण त्या भ्रमिष्टावस्थेत ती अनुभुती जाणवते आणि लक्षातही रहाते. पण हे प्रकार अंमल काळापुरतेच मर्यादीत असतात नंतर सर्व काही पहिलेसारखेच सामान्य होते हे मी माझ्या एकमेव अनुभवावरुन खात्रीने सांगु शकतो.
एल एस डी हे मादक द्रव्य असे मेंदूत पार बिघाड निर्माण करू शकतात. / आणि हा परिणाम कधी कधी वर्षानुवर्षे टिकून राहतो.
वैद्यकिय तज्ञाचा सल्ला न घेता स्वतःच्या मनाने कुठ्लीही औषधे घेणे जेवढे धोकादायक नसेल त्यापेक्षा जास्त धोका ह्या क्षेत्रातिल तज्ञाच्या सल्ला/देखरेखी शिवाय मनमानी करुन अशा मादक द्रव्यांचे अवाजवी सेवन करण्यात असतो. ओव्हरडोसमुळे किंवा ह्या महायेड्या नशेच्या अहारी गेल्यामुळे एखाद्याच्या मेंदुत पार बिघाड होणे आणि हा परिणाम कधी कधी वर्षानुवर्षे टिकून रहाण्याची शक्यता मला नाकारता येणार नाही कारण उन्नीस-बीस झाल्यास मेंदुत 'क्रॉस कनेक्शन'च काय 'शॉर्ट सर्किट' पण घडवुन आणण्याची क्षमता ह्या पदर्थात नक्किच आहे!
एल एस डी या मादक द्रव्यामुळे होणारे परिणाम हा शास्त्रशुद्ध व्याख्येनुसार synesthesia नाही; त्याला फार तर Pseudo-synesthesia असे म्हणता येईल किंवा याहून अधिक चांगला शब्दप्रयोग Drug-induced cross-modal perception हा राहील.
बरोबर. शास्त्रशुद्ध व्याख्येनुसार हा परिणाम synesthesia नसला तरी वैद्यकिय पर्श्वभुमी नसलेल्या एखाद्याला अनौपचारीक संभाषणात या मादक द्रव्यामुळे होणारे परिणाम विषद करताना त्यातले गांभीर्य लक्षात यावे म्हणुन त्या व्यख्येत 'synesthesia' हा शब्द वापरला असावा असे वाटते. अर्थात 'Pseudo-synesthesia' आणि 'Drug-induced cross-modal perception' हे आधी माहिती नसलेले औपचारीक शब्दप्रयोग जास्त योग्य वाटतात!
या द्रव्याच्या प्रभावाखाली असताना जे काही अनुभवास येते ते तात्पुरते असून त्यात सातत्य नसते. याउलट नैसर्गिक (developmental) खराखुरा synesthesia कायमस्वरूपी असून त्या अनुभवात सातत्य असते.
+१०० सहसा ८ ते १० तासांच्या (हा कालावधी व्यक्तीपरत्वे कमी जास्त असु शकेल) अंमल कालावधीत जे काही अनुभवास येते ते तात्पुरते असून नंतर त्याच्या फक्त स्मृती तेवढ्या रहातात. त्या अनुभवात खर्‍याखुर्‍या synesthesia प्रमाणे कुठलेही सातत्य नसते!

हेमंतकुमार Wed, 01/07/2026 - 16:22
प्रामाणिक अनुभवकथन आवडले. तो 'दिव्य' अनुभव आहे एकदाच घेऊन त्यापासून लांब झालात हे फारच उत्तम !
एकदातरी अनुभव घेण्याची 'खाज' असलेले हौशे, नवशे, गवशे असोत,
एकेकाळी मी सुद्धा या प्रकारात किंचित मोडत होतो पण तुमच्या वरच्या 'पीएचडी' अनुभवाच्या तुलनेत मी घेतलेला अनुभव म्हणजे बालवाडीतलाच म्हणावा लागेल ! :)

हेमंतकुमार Wed, 01/07/2026 - 16:24
"जन्नत का नजारा" आणि “जहन्नुम का नजारा"
हे दोन्ही शब्दप्रयोग भलतेच आवडलेले आहेत. सविस्तर प्रांजळ प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद !

राजेंद्र मेहेंदळे गुरुवार, 01/08/2026 - 12:38
गांजा किवा तत्सम मादक पदार्थांच्या सेवनाने पुरुषांच्या प्रजोत्पादन क्षमतेवर परीणाम होतो असे ऐकले आहे ते खरे आहे का? हीच गोष्ट बाकिच्या अंमली पदार्थांना लागु आहे का? किवा गेलाबाजार तंबाखू, धूम्रपान, मद्यपानाला लागु पडते का?

हेमंतकुमार गुरुवार, 01/08/2026 - 13:58
वरील सर्व व्यसनांचा पुरुषाच्या जननक्षम इंद्रियांवर दुष्परिणाम होतो. हा खूप मोठा विषय असून एका प्रतिसादात घेणे अशक्य आहे. थोडक्यात, या सर्व दीर्घकालीन व्यसनांमुळे पुरुषी हार्मोनचे प्रमाण कमी होते. परिणामी शुक्रजंतूंची निर्मिती आणि त्यांचा दर्जाही खालावतो. त्याचबरोबर लैंगिक उर्मी देखील कमी होते.

हेमंतकुमार गुरुवार, 01/08/2026 - 14:12
जागतिक स्तरावर पुरुषवंध्यत्वाच्या एकूण रुग्णांपैकी अंदाजे खालील प्रमाणात पुरुष व्यसनाधीन आढळतात :
  • तंबाखू व्यसन : 25 ते 37%
  • मद्यपान : 18 ते 25 %
  • Psychoactive drugs : 2 ते 5 टक्के
अर्थात निरनिराळ्या देश आणि वंशांनुसार वरील टक्केवारीत फरक पडू शकतो.

गवि गुरुवार, 01/08/2026 - 16:02
हा लेख वाचून माझ्या एका वैयक्तिक अनुभवाचं गूढ काहीसं उलगडलं. खरंच त्याचं कारण Synesthesia आहे की अन्य काही हे मला नक्की सांगता येणार नाही. पण तरीही.. लहानपणापासून मला एक विशिष्ट शब्द ऐकला आणि त्याचवेळी एक विशिष्ट दृश्य मनाच्या चक्षूंसमोर आणलं, तर त्याच वेळी माझे पुढचे दोन दात अचानक सौम्य दुखतात. किंचित शिवाशिवणे कम दुखणे. शब्द ऐकला की दृश्य आठवणे हे काही विशेष नाही. पण मी तो शब्द मनात आणला आणि ते दृश्य त्याचवेळी मनात आणलं तर अजूनही माझे दोन दात किंचित दुखतात. यातली गंमत अशी की, तो शब्द आणि ते दृश्य यांचा काहीही सबंध नाही. त्या सर्वाचा दात दुखण्याशीही संबंध नाही. बालपणी कधीतरी पेढ्यांच्या दुकानात (हॉटेलवजा) बसलेला मी. समोर दिसणारा एक अत्यंत जुन्या बनावटीचा ट्रक, ज्याच्या समोर वक्राकार हूड असायचे (कोणाला आठवते का? ७० ८० च्या दशकातले) आणि पुढे ग्रिल असायचे, उभ्या डिझाईनचे. तर तसा ट्रक समोर आहे. त्यावेळी माझ्या मनात जो शब्द आला असावा किंवा आधीच होता तो इंग्रजी भाषेत फळाचे एक नाव आहे. त्यावेळी माझे दात दुखले असं मला आठवतं. त्यानंतर आजतागायत तो शब्द आणि ते दृश्य मी जर आठवलं तर खरोखर फक्त तेच दोन दात दुखतात. भास नव्हे. नुसतं त्या फळांचं नाव ऐकून तो इफेक्ट येत नाही. तसला ट्रक आता रस्त्यात कधी दिसत देखील नाही. पण दोन्ही गोष्टी एकत्र आणल्या तर मात्र हा परिणाम नक्की होतो. मन आणि शरीर यांचा काय काय नकाशा आणि जाळं आहे ते सांगणं कठीण आहे. हे सर्व अगदीच निरर्थक वाटेल असं असल्याने कधी व्यक्त करावं असं वाटलंच नव्हतं. हा लेख वाचून गंमत म्हणून लिहीलं. धन्यवाद.

हेमंतकुमार गुरुवार, 01/08/2026 - 16:19
ज्याच्या समोर वक्राकार हूड असायचे
हाच तो ट्रक : ok आमच्या घराजवळच एक गॅरेज असल्याने असे ट्रक नेहमी पहायचो. तेव्हा महाराष्ट्रातील वाहन क्रमांकांची मालिका तीन अक्षरीच असायची - त्यातली पहिली दोन अक्षरे एमएच

हेमंतकुमार गुरुवार, 01/08/2026 - 18:33
रच्याकने... ट्रकचा संदर्भ आला की श्रीलाल शुक्ल यांच्या राग दरबारी कादंबरीतील हे जबरी वाक्य आठवणे अटळअसते :
"उस ट्रक को देखते ही पता चलता था की उसका जनम सिर्फ सडकोंपे बलात्कार करने के लिए हुआ है"

हेमंतकुमार गुरुवार, 01/08/2026 - 16:43
फक्त तेच दोन दात दुखतात. भास नव्हे.
याला Synesthesia असे म्हणायचे का हे तज्ञच सांगू शकतील. लेखात म्हटल्याप्रमाणे Synesthesiaचे एकूण ६० प्रकार आतापर्यंत सापडले आहेत. त्यात Mirror-pain synesthesia असा एक प्रकार असतो व त्याच्या एका उपप्रकारात एखाद्या निर्जीव वस्तूला 'इजा' किंवा तिची मोडतोड होत असेल तरीसुद्धा बघणाऱ्यावर त्याचा परिणाम होऊन काही दुखण्याची भावना होऊ शकते. हा Indirect Triggers चा परिणाम असतो.

विजुभाऊ गुरुवार, 01/08/2026 - 17:12
ल्यूसी नामक एक इंग्रजी चित्रपट आहे. त्यात ल्यूसी च्या रक्तात एक ड्रग भिनत जाते. आणि तीचा मेंदू पुर्णक्षमतेने काम करायला लागतो. ह एकितपत शक्य आहे माहीत नाही. पण मेंदूची सूप्त क्षमता वाढत असेल असे वाटू शकते. शेरलॉक होम्स च्या कथेत तो मेंदू तल्लख करण्यासाठी कोकेन घेत असल्याचा उल्लेख येतो

हेमंतकुमार गुरुवार, 01/08/2026 - 17:31
शेरलॉक होम्स च्या कथेत तो मेंदू तल्लख करण्यासाठी
शेरलॉकसाठी ते ठीक आहे ! :) परंतु, विज्ञान असे आहे : कोकेनमुळे तात्पुरत्या काळासाठी मेंदूतील dopamine, norepinephrine, and serotonin या सर्वांची पातळी वाढते. त्यामुळे आनंद, तरतरी आणि वाढीव आत्मविश्वास या भावना निर्माण होतात. परंतु काही काळाने वरील रसायनांच्या पातळ्या खाली गेल्या की मग गडबड चालू होते. त्याचे दीर्घकालीन दुष्परिणाम तर वाईटच आहेत.

खटपट्या गुरुवार, 01/08/2026 - 23:59
हेमंतकुमार सर, आजकाल माइंड रीडींग चे स्टेज शो होतात त्यात एक प्रकार बघायला मिळ्तो. तो म्हणजे एका माणसाच्या डोळ्यावर पट्टी बांधली जाते. त्याला काही दिसत नाही याची खात्री केली जाते. नंतर दुसर्‍या माणसाला बोलावले जाते. दुसर्‍या माणसाच्या गालाला हात लावला की पट्टी बांधलेल्या माणसाला वाटते की त्याच्या गालाला कोणीतरी हात लावतो आहे, प्रत्यक्षात त्याला कोणीही स्पर्शही केलेला नसतो. पण पट्टी बांधलेल्या माणसाला भास होतो. याचा काही या शास्राशी संबध आहे का?

गवि Fri, 01/09/2026 - 02:47
ही एक ट्रिक आहे. ज्या क्षणी अ व्यक्तीचा ब व्यक्तीच्या गालाला किंवा खांद्याला स्पर्श होतो त्याच वेळी क व्यक्तीला तो स्पर्श जाणवला असे प्रत्यक्षात नसते. मी ही ट्रिक स्टेजवर करताना पाहून नंतर जाणून देखील घेतली होती. आधी क व्यक्तीचे डोळे बांधले जातात. डोळे बांधले आहेत त्या क व्यक्तीला बाकी आसपासचे कळेनासे होते. तेव्हाच तिच्या गालाला किंवा खांद्याला जादूगार (ट्रिक करणारा) स्पर्श करतो सर्वांच्या नकळत कारण लोकही त्यावेळी त्या दृष्टीने बघत नसतात. त्यांना ही काही स्पर्शाची जादू असणार आहे हेही तोवर माहीत नसल्याने. मात्र क ला तो स्पर्श जाणवल्याने त्याचा मेंदू ती नोंद घेतो. कोणाचा स्पर्श होता ते क ला अर्थातच कळत नाही. मग थोड्याशाच वेळात जादूगार अ या व्यक्तीला सर्वांसमोर गालाला किंवा खांद्याला स्पर्श करतो. शांतपणे. मग तो क ला त्याचे डोळे उघडून किंवा न उघडता विचारतो की तुम्हाला काही स्पर्श जाणवला होता का आणि कुठे. क "हो गालाला जाणवला" असं सांगतो आणि लोक अचंबित, टाळ्या. स्पर्श नेमका केव्हा झाला त्याबद्दल प्रश्न विचारताना टाळलेले असते.

हेमंतकुमार Fri, 01/09/2026 - 08:31
मी हे प्रकार प्रत्यक्ष पाहिलेले नाहीत. परंतु वर गविनी म्हटल्याप्रमाणे तो एक भ्रम असावा असे दिसते. Synesthesia च्या बाबतीत संबंधित व्यक्तीच्या मेंदूमध्ये चेतातंतूंचे क्रॉस कनेक्शन झालेले असते हा महत्त्वाचा भाग आहे. मुळात अशा व्यक्ती लोकसंख्येच्या मनाने खूपच कमी असतात. वरील खेळांमध्ये ते कोणताही सामान्य माणूस ठरवून आणत असतील आणि आधी त्याला पढवले म्हणजे झाले.

राजेंद्र मेहेंदळे Mon, 01/05/2026 - 14:23
सर्वप्रथम कुमार सरांचे नव्या नावानिशी मिपावर स्वागत!! नेहमीप्रमाणेच रोचक माहितीने भरलेला लेख. वाचताना मजा आली . स्वतःलाही असे काही वाटतेय का हे जाणुन घ्यायला लागेल.

हेमंतकुमार Mon, 01/05/2026 - 16:38
असू शकतेच. लेखात याचे प्रकार दिलेले आहेत. अशा बहुतेक लोकांत साधारणपणे कुठल्यातरी एका संवेदनेच्या बाबतीत घोटाळा झालेला असतो. Synesthesia is inherently "selective" because it does not affect all senses equally

सुबोध खरे Mon, 01/05/2026 - 18:55
अशी स्थिती "एल एस डी" हे मादक द्रव्य घेतल्याने होते. यात मेंदूमध्ये क्रॉस कनेक्शन होते. रंग पाहिला तर आपल्याला रंग दिसतो परंतु एल एस डी" घेतल्यावर जर हि डोळ्याची संवेदना जर श्रावण केंद्रात गेली तर काय होईल? त्या माणसाला "रंग" ऐकू येतो. किंवा आवाजाची संवेदना दृष्टी केंद्र कडे गेली तर काय होईल? या माणसाला आवाज "दिसू "लागतो. किंवा दिसणारे फुल त्याला हाताला स्पर्श जाणवतो. LSD-induced synesthesia involves cross-sensory experiences, like seeing sounds as colors or tasting music, where senses blend, often triggered by music, thoughts, or emotions, leading to intense visual patterns (fractals, geometric shapes) and altered perceptions of reality, creating a rich, immersive, and sometimes overwhelming sensory flood. This heightened interconnectedness of senses allows for novel ways of experiencing the world, often described as profound or mystical. Visualizing Sound: Hearing a song and seeing its melody as flowing colors or shapes. Tasting Words/Sounds: Experiencing flavors associated with specific sounds or spoken words. Feeling Colors: Perceiving textures or physical sensations from different colors. Geometric Patterns: Intense, complex geometric forms overlaying vision. एल एस डी हे मादक द्रव्य असे मेंदूत पार बिघाड निर्माण करू शकतात. आणि हा परिणाम कधी कधी वर्षानुवर्षे टिकून राहतो.

हेमंतकुमार Mon, 01/05/2026 - 19:17
एल एस डी या मादक द्रव्यामुळे होणारे परिणाम हा शास्त्रशुद्ध व्याख्येनुसार synesthesia नाही; त्याला फार तर Pseudo-synesthesia असे म्हणता येईल किंवा याहून अधिक चांगला शब्दप्रयोग Drug-induced cross-modal perception हा राहील. या द्रव्याच्या प्रभावाखाली असताना जे काही अनुभवास येते ते तात्पुरते असून त्यात सातत्य नसते. याउलट नैसर्गिक (developmental) खराखुरा synesthesia कायमस्वरूपी असून त्या अनुभवात सातत्य असते. त्याचे कारण वर लेखात सविस्तर दिलेलेच आहे.

टर्मीनेटर Wed, 01/07/2026 - 15:06
तुम्हा दोघा डॉक्टर द्वयींच्या प्रतिसादांतला 'एल.एस.डी' चा उल्लेख वाचून माझ्या एका जुन्या प्रतिसादातले "ह्या चित्रपटाचा नुसता परिचय वाचूनच अत्यंत चुकीच्या मूड मध्ये जिभेखाली 'ॲसिड टॅब' धरल्यासारखी अवस्था झाली" हे वाक्य आठवले एकदम 😀 ह्या प्रतिसादाचा आणि वरील वाक्याचा त्यातला 'ॲसिड टॅब' हा एक शब्दप्रयोग वगळता अर्थाअर्थी काहीही परस्पर संबंध नाही, उलट हा शब्दप्रयोग त्या वाक्यात कोणत्या संदर्भाने वापरला होता हेच स्पष्ट होईल फारतर! तसेही "आजपर्यंतच्या आयुष्यात 'करायलाच पाहिजेत' अशा अनेक गोष्टी करण्याच्या नादात 'चुकूनही करू नयेत' अशाही अनेक गोष्टी, एकदाच का असेना पण करून झाल्या आहेत" असे इथे अनेकदा लिहून झालेले असल्याने त्यातली 'शहाण्या माणसाने चुकूनही करू नये' ह्या कॅटेगरीमध्ये पहिल्या पाचात नाही तरी गेला बाजार पहिल्या दहात तरी येईल अशी एक गोष्ट सांगायला हरकत नाही... खरे साहेबांनी म्हंटल्याप्रमाणे सायकॅडेलिक संगीताच्या साथीने 'रंग ऐकणे आणि आवाज बघणे' हे 'त्या' प्रसंगी शब्दश: अनुभवले आहे. अक्खे जग म्हणजे एक प्रचंड मोठा कॅलिडोस्कोप वाटायला लागून आपल्या आजूबाजूच्या अगणित रंगीबेरंगी महाकाय प्रकाशमान नक्षी कॅलिडोस्कोप फिरवल्याप्रमाणे आपले आकार सतत बदलत रहातात. एवढ्यावरच हे थांबले नाही, तर आठ-दहा तासांच्या त्या 'अंमल काळात' अनेक अचाट, अशक्य अशा हॅल्युसिनेशन्स अनुभवल्यात की विचारू नका, त्या सांगितल्या तर हसून हसून पोट दुखेल 😀 गंमत म्हणजे 'ट्रिप' मधल्या त्या भ्रामक विश्वात आपण काय काय केले, प्रत्यक्ष अस्तित्वात नसलेले काय काय बघितले किंवा अनुभवले ह्या सगळ्याची मेंदूकडून व्यवस्थित दखल घेतली जात असावी कारण अंमल उतरल्यानंतरही आपल्याला सर्व गोष्टी जशाच्या तशा आठवतात, स्वप्नाप्रमाणे पूर्ण किंवा अंधुकसे आठवणे किंवा अजिबात काही न आठवणे असला काही प्रकार झाला नाही त्यामुळे स्मृतींच्या खात्यात त्यांची नोंद होत असावी असे वाटते. दीडेक दशकापूर्वी 'तज्ञ' व्यक्तीच्या मार्गदर्शनाखाली, एकदम छान आनंदी मूडमध्ये असताना स्वेच्छेने हा उद्योग केल्यावर जो "जन्नत का नजारा" अनुभवायला मिळाला तो पुन्हा अनुभवायची आजतागायत कधीही ईच्छा झाली नाही एवढा खतरनाक होता की त्यावरून एखाद्या दुःखी किंवा नैराश्याने ग्रासलेल्या व्यक्तीने अत्यंत चुकीच्या मूड मध्ये जिभेखाली 'ॲसिड टॅब' धरल्यास कशाप्रकारचा "जहन्नुम का नजारा" अनुभवायला मिळेल ह्याची मी त्यावेळी अनुभवलेल्या सर्व 'सकारात्मक' भावना, दृष्ये. घटना, प्रसंगांना 'नकारात्मक' भावना, दृष्ये. घटना, प्रसंगांनी रिप्लेस करून केवळ कल्पना तेवढी करू शकतो, प्रत्यक्षात त्यांचा अनुभव त्यापेक्षा कितीतरी भयंकर असू शकेल. मल्टिपल नशेचे प्रकार नियमित करणारे भले भले नशेडी असोत कि आमच्यासारखे 'Been there... Done that! 'ह्या धोरणांतर्गत एकदातरी अनुभव घेण्याची 'खाज' असलेले हौशे, नवशे, गवशे असोत, पण पुन्हा म्हणून ते ॲसिड टॅबच्या वाटेला जात नाहीत. 'काल्पनिक विश्वात' थोडीशी मुशाफिरी करायची ईच्छा झाल्यास महाशिवरात्रीला किंवा होळीला 'येडी नशा' म्हाणून बदनाम असलेली 'भांग' एकवेळ प्यायलेली परवडली पण 'भ्रामक विश्वात' नेऊन अचाट आणि अफाट असे चमत्कारिक नजारे दाखवणारी ही 'महायेडी नशा' कायम 'युफोरिया'तच बागडू इच्छिणाऱ्या 'जुन्या आणि नव हिप्पी लोकांनाच' लखलाभ असो, वास्तविक जगात जगणाऱ्या, आपली उपजीविका चालवण्यासाठी 'डोके' ठिकाणावर असणे अत्यावश्यक असलेल्या कुठल्याही शहाण्या माणसाचे ते कामच नाही! हे एवढं सगळं लिहायचं कारण म्हणजे, तुमच्या दोघांच्या प्रतिसादांत पुढे आलेले 'synesthesia', 'Pseudo-synesthesia', 'LSD-induced synesthesia', ' Drug-induced cross-modal perception' असे शब्दप्रयोग आणि व्याख्या. तुम्हा दोघांसमोर माझे वैद्यकीय ज्ञान हे शून्यच नाही तर -१, -१० असे उणे म्हणता येण्यासारखे आहे त्यामुळे कुठला शब्द किंवा व्याख्या बरोबर आणि कुठले चूक हे ठरवण्याचा हेतू नसून फक्त स्वानुभवावरून मला काय वाटते हे सांगण्यापुरताच मर्यादित आहे!
अशी स्थिती "एल एस डी" हे मादक द्रव्य घेतल्याने होते. यात मेंदूमध्ये क्रॉस कनेक्शन होते. / त्या माणसाला "रंग" ऐकू येतो. / या माणसाला आवाज "दिसू "लागतो. / किंवा दिसणारे फुल त्याला हाताला स्पर्श जाणवतो.
+१०० ये सब सच्चीमें होता हैं बॉस! ते अनुभव शब्दबद्ध करणे अशक्य आहे आणि वाचुन त्याची स्पष्ट कल्पना येणेही शक्य नाही पण त्या भ्रमिष्टावस्थेत ती अनुभुती जाणवते आणि लक्षातही रहाते. पण हे प्रकार अंमल काळापुरतेच मर्यादीत असतात नंतर सर्व काही पहिलेसारखेच सामान्य होते हे मी माझ्या एकमेव अनुभवावरुन खात्रीने सांगु शकतो.
एल एस डी हे मादक द्रव्य असे मेंदूत पार बिघाड निर्माण करू शकतात. / आणि हा परिणाम कधी कधी वर्षानुवर्षे टिकून राहतो.
वैद्यकिय तज्ञाचा सल्ला न घेता स्वतःच्या मनाने कुठ्लीही औषधे घेणे जेवढे धोकादायक नसेल त्यापेक्षा जास्त धोका ह्या क्षेत्रातिल तज्ञाच्या सल्ला/देखरेखी शिवाय मनमानी करुन अशा मादक द्रव्यांचे अवाजवी सेवन करण्यात असतो. ओव्हरडोसमुळे किंवा ह्या महायेड्या नशेच्या अहारी गेल्यामुळे एखाद्याच्या मेंदुत पार बिघाड होणे आणि हा परिणाम कधी कधी वर्षानुवर्षे टिकून रहाण्याची शक्यता मला नाकारता येणार नाही कारण उन्नीस-बीस झाल्यास मेंदुत 'क्रॉस कनेक्शन'च काय 'शॉर्ट सर्किट' पण घडवुन आणण्याची क्षमता ह्या पदर्थात नक्किच आहे!
एल एस डी या मादक द्रव्यामुळे होणारे परिणाम हा शास्त्रशुद्ध व्याख्येनुसार synesthesia नाही; त्याला फार तर Pseudo-synesthesia असे म्हणता येईल किंवा याहून अधिक चांगला शब्दप्रयोग Drug-induced cross-modal perception हा राहील.
बरोबर. शास्त्रशुद्ध व्याख्येनुसार हा परिणाम synesthesia नसला तरी वैद्यकिय पर्श्वभुमी नसलेल्या एखाद्याला अनौपचारीक संभाषणात या मादक द्रव्यामुळे होणारे परिणाम विषद करताना त्यातले गांभीर्य लक्षात यावे म्हणुन त्या व्यख्येत 'synesthesia' हा शब्द वापरला असावा असे वाटते. अर्थात 'Pseudo-synesthesia' आणि 'Drug-induced cross-modal perception' हे आधी माहिती नसलेले औपचारीक शब्दप्रयोग जास्त योग्य वाटतात!
या द्रव्याच्या प्रभावाखाली असताना जे काही अनुभवास येते ते तात्पुरते असून त्यात सातत्य नसते. याउलट नैसर्गिक (developmental) खराखुरा synesthesia कायमस्वरूपी असून त्या अनुभवात सातत्य असते.
+१०० सहसा ८ ते १० तासांच्या (हा कालावधी व्यक्तीपरत्वे कमी जास्त असु शकेल) अंमल कालावधीत जे काही अनुभवास येते ते तात्पुरते असून नंतर त्याच्या फक्त स्मृती तेवढ्या रहातात. त्या अनुभवात खर्‍याखुर्‍या synesthesia प्रमाणे कुठलेही सातत्य नसते!

हेमंतकुमार Wed, 01/07/2026 - 16:22
प्रामाणिक अनुभवकथन आवडले. तो 'दिव्य' अनुभव आहे एकदाच घेऊन त्यापासून लांब झालात हे फारच उत्तम !
एकदातरी अनुभव घेण्याची 'खाज' असलेले हौशे, नवशे, गवशे असोत,
एकेकाळी मी सुद्धा या प्रकारात किंचित मोडत होतो पण तुमच्या वरच्या 'पीएचडी' अनुभवाच्या तुलनेत मी घेतलेला अनुभव म्हणजे बालवाडीतलाच म्हणावा लागेल ! :)

हेमंतकुमार Wed, 01/07/2026 - 16:24
"जन्नत का नजारा" आणि “जहन्नुम का नजारा"
हे दोन्ही शब्दप्रयोग भलतेच आवडलेले आहेत. सविस्तर प्रांजळ प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद !

राजेंद्र मेहेंदळे गुरुवार, 01/08/2026 - 12:38
गांजा किवा तत्सम मादक पदार्थांच्या सेवनाने पुरुषांच्या प्रजोत्पादन क्षमतेवर परीणाम होतो असे ऐकले आहे ते खरे आहे का? हीच गोष्ट बाकिच्या अंमली पदार्थांना लागु आहे का? किवा गेलाबाजार तंबाखू, धूम्रपान, मद्यपानाला लागु पडते का?

हेमंतकुमार गुरुवार, 01/08/2026 - 13:58
वरील सर्व व्यसनांचा पुरुषाच्या जननक्षम इंद्रियांवर दुष्परिणाम होतो. हा खूप मोठा विषय असून एका प्रतिसादात घेणे अशक्य आहे. थोडक्यात, या सर्व दीर्घकालीन व्यसनांमुळे पुरुषी हार्मोनचे प्रमाण कमी होते. परिणामी शुक्रजंतूंची निर्मिती आणि त्यांचा दर्जाही खालावतो. त्याचबरोबर लैंगिक उर्मी देखील कमी होते.

हेमंतकुमार गुरुवार, 01/08/2026 - 14:12
जागतिक स्तरावर पुरुषवंध्यत्वाच्या एकूण रुग्णांपैकी अंदाजे खालील प्रमाणात पुरुष व्यसनाधीन आढळतात :
  • तंबाखू व्यसन : 25 ते 37%
  • मद्यपान : 18 ते 25 %
  • Psychoactive drugs : 2 ते 5 टक्के
अर्थात निरनिराळ्या देश आणि वंशांनुसार वरील टक्केवारीत फरक पडू शकतो.

गवि गुरुवार, 01/08/2026 - 16:02
हा लेख वाचून माझ्या एका वैयक्तिक अनुभवाचं गूढ काहीसं उलगडलं. खरंच त्याचं कारण Synesthesia आहे की अन्य काही हे मला नक्की सांगता येणार नाही. पण तरीही.. लहानपणापासून मला एक विशिष्ट शब्द ऐकला आणि त्याचवेळी एक विशिष्ट दृश्य मनाच्या चक्षूंसमोर आणलं, तर त्याच वेळी माझे पुढचे दोन दात अचानक सौम्य दुखतात. किंचित शिवाशिवणे कम दुखणे. शब्द ऐकला की दृश्य आठवणे हे काही विशेष नाही. पण मी तो शब्द मनात आणला आणि ते दृश्य त्याचवेळी मनात आणलं तर अजूनही माझे दोन दात किंचित दुखतात. यातली गंमत अशी की, तो शब्द आणि ते दृश्य यांचा काहीही सबंध नाही. त्या सर्वाचा दात दुखण्याशीही संबंध नाही. बालपणी कधीतरी पेढ्यांच्या दुकानात (हॉटेलवजा) बसलेला मी. समोर दिसणारा एक अत्यंत जुन्या बनावटीचा ट्रक, ज्याच्या समोर वक्राकार हूड असायचे (कोणाला आठवते का? ७० ८० च्या दशकातले) आणि पुढे ग्रिल असायचे, उभ्या डिझाईनचे. तर तसा ट्रक समोर आहे. त्यावेळी माझ्या मनात जो शब्द आला असावा किंवा आधीच होता तो इंग्रजी भाषेत फळाचे एक नाव आहे. त्यावेळी माझे दात दुखले असं मला आठवतं. त्यानंतर आजतागायत तो शब्द आणि ते दृश्य मी जर आठवलं तर खरोखर फक्त तेच दोन दात दुखतात. भास नव्हे. नुसतं त्या फळांचं नाव ऐकून तो इफेक्ट येत नाही. तसला ट्रक आता रस्त्यात कधी दिसत देखील नाही. पण दोन्ही गोष्टी एकत्र आणल्या तर मात्र हा परिणाम नक्की होतो. मन आणि शरीर यांचा काय काय नकाशा आणि जाळं आहे ते सांगणं कठीण आहे. हे सर्व अगदीच निरर्थक वाटेल असं असल्याने कधी व्यक्त करावं असं वाटलंच नव्हतं. हा लेख वाचून गंमत म्हणून लिहीलं. धन्यवाद.

हेमंतकुमार गुरुवार, 01/08/2026 - 16:19
ज्याच्या समोर वक्राकार हूड असायचे
हाच तो ट्रक : ok आमच्या घराजवळच एक गॅरेज असल्याने असे ट्रक नेहमी पहायचो. तेव्हा महाराष्ट्रातील वाहन क्रमांकांची मालिका तीन अक्षरीच असायची - त्यातली पहिली दोन अक्षरे एमएच

हेमंतकुमार गुरुवार, 01/08/2026 - 18:33
रच्याकने... ट्रकचा संदर्भ आला की श्रीलाल शुक्ल यांच्या राग दरबारी कादंबरीतील हे जबरी वाक्य आठवणे अटळअसते :
"उस ट्रक को देखते ही पता चलता था की उसका जनम सिर्फ सडकोंपे बलात्कार करने के लिए हुआ है"

हेमंतकुमार गुरुवार, 01/08/2026 - 16:43
फक्त तेच दोन दात दुखतात. भास नव्हे.
याला Synesthesia असे म्हणायचे का हे तज्ञच सांगू शकतील. लेखात म्हटल्याप्रमाणे Synesthesiaचे एकूण ६० प्रकार आतापर्यंत सापडले आहेत. त्यात Mirror-pain synesthesia असा एक प्रकार असतो व त्याच्या एका उपप्रकारात एखाद्या निर्जीव वस्तूला 'इजा' किंवा तिची मोडतोड होत असेल तरीसुद्धा बघणाऱ्यावर त्याचा परिणाम होऊन काही दुखण्याची भावना होऊ शकते. हा Indirect Triggers चा परिणाम असतो.

विजुभाऊ गुरुवार, 01/08/2026 - 17:12
ल्यूसी नामक एक इंग्रजी चित्रपट आहे. त्यात ल्यूसी च्या रक्तात एक ड्रग भिनत जाते. आणि तीचा मेंदू पुर्णक्षमतेने काम करायला लागतो. ह एकितपत शक्य आहे माहीत नाही. पण मेंदूची सूप्त क्षमता वाढत असेल असे वाटू शकते. शेरलॉक होम्स च्या कथेत तो मेंदू तल्लख करण्यासाठी कोकेन घेत असल्याचा उल्लेख येतो

हेमंतकुमार गुरुवार, 01/08/2026 - 17:31
शेरलॉक होम्स च्या कथेत तो मेंदू तल्लख करण्यासाठी
शेरलॉकसाठी ते ठीक आहे ! :) परंतु, विज्ञान असे आहे : कोकेनमुळे तात्पुरत्या काळासाठी मेंदूतील dopamine, norepinephrine, and serotonin या सर्वांची पातळी वाढते. त्यामुळे आनंद, तरतरी आणि वाढीव आत्मविश्वास या भावना निर्माण होतात. परंतु काही काळाने वरील रसायनांच्या पातळ्या खाली गेल्या की मग गडबड चालू होते. त्याचे दीर्घकालीन दुष्परिणाम तर वाईटच आहेत.

खटपट्या गुरुवार, 01/08/2026 - 23:59
हेमंतकुमार सर, आजकाल माइंड रीडींग चे स्टेज शो होतात त्यात एक प्रकार बघायला मिळ्तो. तो म्हणजे एका माणसाच्या डोळ्यावर पट्टी बांधली जाते. त्याला काही दिसत नाही याची खात्री केली जाते. नंतर दुसर्‍या माणसाला बोलावले जाते. दुसर्‍या माणसाच्या गालाला हात लावला की पट्टी बांधलेल्या माणसाला वाटते की त्याच्या गालाला कोणीतरी हात लावतो आहे, प्रत्यक्षात त्याला कोणीही स्पर्शही केलेला नसतो. पण पट्टी बांधलेल्या माणसाला भास होतो. याचा काही या शास्राशी संबध आहे का?

गवि Fri, 01/09/2026 - 02:47
ही एक ट्रिक आहे. ज्या क्षणी अ व्यक्तीचा ब व्यक्तीच्या गालाला किंवा खांद्याला स्पर्श होतो त्याच वेळी क व्यक्तीला तो स्पर्श जाणवला असे प्रत्यक्षात नसते. मी ही ट्रिक स्टेजवर करताना पाहून नंतर जाणून देखील घेतली होती. आधी क व्यक्तीचे डोळे बांधले जातात. डोळे बांधले आहेत त्या क व्यक्तीला बाकी आसपासचे कळेनासे होते. तेव्हाच तिच्या गालाला किंवा खांद्याला जादूगार (ट्रिक करणारा) स्पर्श करतो सर्वांच्या नकळत कारण लोकही त्यावेळी त्या दृष्टीने बघत नसतात. त्यांना ही काही स्पर्शाची जादू असणार आहे हेही तोवर माहीत नसल्याने. मात्र क ला तो स्पर्श जाणवल्याने त्याचा मेंदू ती नोंद घेतो. कोणाचा स्पर्श होता ते क ला अर्थातच कळत नाही. मग थोड्याशाच वेळात जादूगार अ या व्यक्तीला सर्वांसमोर गालाला किंवा खांद्याला स्पर्श करतो. शांतपणे. मग तो क ला त्याचे डोळे उघडून किंवा न उघडता विचारतो की तुम्हाला काही स्पर्श जाणवला होता का आणि कुठे. क "हो गालाला जाणवला" असं सांगतो आणि लोक अचंबित, टाळ्या. स्पर्श नेमका केव्हा झाला त्याबद्दल प्रश्न विचारताना टाळलेले असते.

हेमंतकुमार Fri, 01/09/2026 - 08:31
मी हे प्रकार प्रत्यक्ष पाहिलेले नाहीत. परंतु वर गविनी म्हटल्याप्रमाणे तो एक भ्रम असावा असे दिसते. Synesthesia च्या बाबतीत संबंधित व्यक्तीच्या मेंदूमध्ये चेतातंतूंचे क्रॉस कनेक्शन झालेले असते हा महत्त्वाचा भाग आहे. मुळात अशा व्यक्ती लोकसंख्येच्या मनाने खूपच कमी असतात. वरील खेळांमध्ये ते कोणताही सामान्य माणूस ठरवून आणत असतील आणि आधी त्याला पढवले म्हणजे झाले.
लेखनविषय:
जीवनमान
लेखनप्रकार
लेख
आपणा सर्वांना २०२६ या नववर्षानिमित्ताने उत्तम आरोग्यासाठी हार्दिक शुभेच्छा ! गेली 8 वर्षे व 7 महिने मी आपल्यापुढे कुमार१ या नावाने लेखन केले. आजपासून हेमंतकुमार या नामांतरासह येत आहे. लोभ असू द्यावा ही विनंती. * * * * * मुख्य पानावरील अनुक्रमणिकेत या लेखाचे वरील शीर्षक वाचून बरेच वाचक आश्चर्यचकित झाले असणार. तसेच ललितलेखनात हा काय आंबटशौकीनपणा चाललाय, असे वाटून अनेकांनी शीर्षकावर टिचकी मारलेली असावी.

निशानची (हिंदी सिनेमा)

मन ·

कपिलमुनी Mon, 01/05/2026 - 14:32
माबो वर याबद्दल वाचले होते . अनुराग कश्यप आवडता दिग्दर्शक आहे . त्यामुळे चित्रपट सलग पाहिला (भाग १- भाग २ ). कथेत नाट्यमयता नाहीये किंवा दिग्दर्शक ती दाखावायला कमी पडला आहे असे माझे मत आहे . चित्रपट चांगला असून मनोरंजक झालेला नाही. आवडले काय ? वास्तववादी पात्रे आहेत , सामान्य माणसे आणि त्यांच्या बाजूला घडणार्‍या गुन्हेगारी घटना दाखवलेल्या आहेत . घरात जरी गुन्हेगार असला तर लोक सहसा त्याला टाळतात , दुसरा मार्ग पत्करतात . हे व्यव्स्थोत दाखवले आहे . वासेपूर आणि निशांची यामध्ये इथेच फरक आहे , पात्रांची मानसिकता वेगळी आहे त्यामुळे चित्रपटाचा ट्रीट्मेंट आणि परीणाम वेगळा आहे. अनुरागने हा बॅलन्स ठेवला हे आवडले.

अनामिक सदस्य Mon, 01/05/2026 - 18:42
स्वताची रेश मोठी करायला, दुसर्याची खोडू नये म्हणतात. महिला पात्रे दणकट दाखवताना पुरुश पात्र एकतर बावळट तरी किन्वा नालायाक तरी दाखवाची गरज का वाटावी? "ह्यात कधी कधी साधंसरळ असणारं पुरुष पात्र अवघड परिस्थितीत बिचकतं. गांगरतं. महिला मात्र त्या प्रसंगाला भिडते. असे प्रसंग मजेशीर आहेतच." एखाद्या महिलेची फजिती दाखवली असती, किन्वा ती अवघड परिस्थितीत बिचकते गांगरते असे दाखवले असते तर ते पण असेच मजेशीर वाटले असते? (तसे दाखवले नसते हा भाग अलाहिदा) माध्यमान्मधील महिलान्च्या प्रतिमेबद्दल बरेच बोलले गेले आणि बोलले जातय ही. आणि बोलले जावेही, त्याबद्दल काही म्हणणे नाही. पण मग माध्यमान्मधील पुरुशान्च्या प्रतिमेबद्दल पण थोडा विचार करावा.

कपिलमुनी Mon, 01/05/2026 - 14:32
माबो वर याबद्दल वाचले होते . अनुराग कश्यप आवडता दिग्दर्शक आहे . त्यामुळे चित्रपट सलग पाहिला (भाग १- भाग २ ). कथेत नाट्यमयता नाहीये किंवा दिग्दर्शक ती दाखावायला कमी पडला आहे असे माझे मत आहे . चित्रपट चांगला असून मनोरंजक झालेला नाही. आवडले काय ? वास्तववादी पात्रे आहेत , सामान्य माणसे आणि त्यांच्या बाजूला घडणार्‍या गुन्हेगारी घटना दाखवलेल्या आहेत . घरात जरी गुन्हेगार असला तर लोक सहसा त्याला टाळतात , दुसरा मार्ग पत्करतात . हे व्यव्स्थोत दाखवले आहे . वासेपूर आणि निशांची यामध्ये इथेच फरक आहे , पात्रांची मानसिकता वेगळी आहे त्यामुळे चित्रपटाचा ट्रीट्मेंट आणि परीणाम वेगळा आहे. अनुरागने हा बॅलन्स ठेवला हे आवडले.

अनामिक सदस्य Mon, 01/05/2026 - 18:42
स्वताची रेश मोठी करायला, दुसर्याची खोडू नये म्हणतात. महिला पात्रे दणकट दाखवताना पुरुश पात्र एकतर बावळट तरी किन्वा नालायाक तरी दाखवाची गरज का वाटावी? "ह्यात कधी कधी साधंसरळ असणारं पुरुष पात्र अवघड परिस्थितीत बिचकतं. गांगरतं. महिला मात्र त्या प्रसंगाला भिडते. असे प्रसंग मजेशीर आहेतच." एखाद्या महिलेची फजिती दाखवली असती, किन्वा ती अवघड परिस्थितीत बिचकते गांगरते असे दाखवले असते तर ते पण असेच मजेशीर वाटले असते? (तसे दाखवले नसते हा भाग अलाहिदा) माध्यमान्मधील महिलान्च्या प्रतिमेबद्दल बरेच बोलले गेले आणि बोलले जातय ही. आणि बोलले जावेही, त्याबद्दल काही म्हणणे नाही. पण मग माध्यमान्मधील पुरुशान्च्या प्रतिमेबद्दल पण थोडा विचार करावा.
लेखनविषय:
चित्रपट
लेखनप्रकार
प्रकटन
विचार
प्रतिसाद
‘निशानची’ (अर्थ : नेमबाज, बंदुकबाज, sniper) ह्या सिनेमाचे दोन्ही भाग आवडले. सिनेमाचा विषय एका पैलवान असणाऱ्या वडिलांच्या संशयास्पद मृत्यूनंतर कुटुंबाची झालेली स्थिती, त्या परिस्थितीला दोन भिन्न स्वभावाच्या जुळ्या भावांनी आणि नेमबाजीमध्ये तरुणपणी निपुण असणाऱ्या,  पदकविजेत्या त्यांच्या आईने दिलेलं तोंड, त्यानंतर उलगडत जाणाऱ्या घटना, नवीनच माहिती होत गेलेले धागेदोरे आणि दरम्यान वाढत गेलेली गुंतागुंत असा काहीसा सांगता येईल. अनुराग कश्यपच्या इतर काही सिनेमांप्रमाणेच ह्यातही महिला पात्रे निव्वळ पूरक भूमिका म्हणून, सोबत असायला हवीत म्हणून अशी असण्यापलीकडे आहेत.

विश्वासाचे तर्क आणि तर्काचा विचार

देवू ·
लेखनविषय:
कथा
लेखनप्रकार
विचार
चित्रपटांत दाखवतात तसे, आई-वडील मुलांना कवेत घेऊन नीतिमूल्यांचे बाळकडू पाजतात तसा प्रसंग माझ्या वाट्याला कधीच आला नाही. “हे चूक आहे” किंवा “ते करू नकोस” असे बोट दाखवत शिकवण देण्याचा सोहळा आमच्या घरात कधी घडला नाही. वाईट गोष्टी करू नयेत, हे मला घरातून नव्हे तर शाळेत गेल्यावर गांधीजींच्या " तीन माकडांनी " शिकवले. मात्र उपदेशांचा अभाव असला तरी वाचनाचा संस्कार आमच्या घरात नि:शब्दपणे रुजवला गेला होता. घरात येणारी मराठी आणि इंग्लिश वर्तमानपत्रे दररोज वाचलीच पाहिजेत, असा बाबांचा न बोलता आलेला पण ठाम आदेश होता. सुरुवातीला मी मराठी ‘मटा’ वाचून दिवसाची सुरुवात करत असे.

फ्रॅन्केनस्टाइन

प्रचेतस ·

टर्मीनेटर Tue, 01/06/2026 - 10:02
चित्रपट परिचय आवडला 👍
ह्या कथेवर असंख्य वेगवेगळे चित्रपट निघाले,
त्यातले काही पाहिले आहेत आणि एक अनुवादीत कादंबरी वाचली आहे. सध्या 'मनी हाईस्ट' चा दुसरा सिझन बघायला घेतलाय. नेटफ्लिक्स वरचा नवा 'फ्रॅन्केनस्टाइन' चांगला आहे म्हणताय तर आज मनी हाईस्टचे दोनेक एपिसोड कमी बघुन हा चित्रपट बघतो आणि मग अभिप्राय देतो.

टर्मीनेटर गुरुवार, 01/08/2026 - 10:55
काल रात्री बघितला, आधी पाहिलेल्यांपेक्षा हा जास्ती चांगला वाटला. चित्रपटाच्या 'व्हिक्टर्स टेल' ह्या पहिल्या अध्यायापेक्षा 'द क्रिएचर्स टेल' हा दुसरा अध्याय मला जास्ती आवडला! एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धातला कालखंड, त्याकाळची वेशभूषा, केशभूषा अशा गोष्टी योग्यप्रकारे दाखवण्यावर मेहनत घेतलेली दिसते. अवांतर: व्हिक्टरच्या प्रयोगशाळेची इमारत (टॉवर) बघून मागे चित्रगुप्त काकांनी 'मोकलाया दाहि दिश्या' ह्या मिपावरच्या अजरामर कवितेसाठी तयार केलेले 'रमलचित्र' आठवले 😀

प्रचेतस गुरुवार, 01/08/2026 - 19:38
क्रिचर्स टेल भारीच आहे. पण मला व्हिक्टर्स टेल मधला शेवटचा भाग जास्त आवडला जेव्हा व्हिक्टर कॅसलला आग लावतो आणि तो जीव जीवाच्या आकांताने व्हिक्टर व्हिक्टर ओरडतो आणि त्याने त्याचे क्षणिक परिवर्तन होते.

टर्मीनेटर Sat, 01/10/2026 - 12:10
सहमत आहे. एकंदरीत चित्रपटाचा इम्पॅक्ट चांगलाच आहे, पण दुसरा अध्याय जास्त भावला. आणि हो, तुम्ही लेखात लिहिलंय,
"ह्या कथेवर असंख्य वेगवेगळे चित्रपट निघाले, ह्यातले सर्वात प्रसिद्ध म्हणजे १९३१ सालचा 'फ्रॅन्केनस्टाईन' आणि १९३५ सालचा 'ब्राईड ऑफ फ्रॅन्केनस्टाईन' मात्र हे दोन्ही चित्रपट पाहिले नाहीत."
हे दोन्ही चित्रपट मी पण पाहिले नाहीयेत आणि इतके जुने चित्रपट आता पाहू शकण्याची 'शून्य' शक्यता असल्याने ह्या नव्या आणि सर्वात जुन्यात काय फरक आहे हे समजून घेण्यासाठी विकिपीडियाला भेट दिली असता बरीच माहिती मिळाली, त्यातली खालील माहिती रोचक वाटली... 'The film was banned in China due to falling under the category of "superstitious films" as a result of its "strangeness" and unscientific elements.' आणि हे वाचल्यावर लहानपणी वाचलेल्या फास्टर फेणेच्या कुठल्यातरी एका पुस्तकातले हे गाणे आठवले एकदम. "लाल चीन की पिली चमडी मन का काला रंग... अजीब इनका ढंग रे भैया अजीब इनका ढंग..." (गाण्याचे हे आठवणारे बोल बरोबर आहेत का आणि हे कुठल्या पुस्तकात होते हे सांगेल का कोणी?)

सिरुसेरि Tue, 01/13/2026 - 18:04
हे गाणे "फास्टर फेणेचा रणरंग" या पुस्तकातले आहे . या प्रतिसादामुळे फाफे , भारा , चिनि माका या वाचन खुणा परत आठवल्या . "फ्रॅन्केस्टाईन" हा चित्रपट या आधी १९९५ साली वेगळ्या कलाकारांसह प्रदर्शित झाला होता . त्यामधे रॉबर्ट डी निरो या अभिनेत्याने मुख्य भुमिका केली होती .

गवि Tue, 01/13/2026 - 18:17
+१ आणि त्याच्या पुढे : "इनके पीछे खंग" असे ती पोरे जोडतात. नेफा भागात खंग म्हणजे गेंडा असे असावे. - (फक्त) जुने(च) सर्व नीट आठवणारा गवि

टर्मीनेटर Wed, 01/14/2026 - 08:14
"इनके पीछे खंग"/ नेफा भागात खंग म्हणजे गेंडा असे असावे.
अच्छा 👍
(फक्त) जुने(च) सर्व नीट आठवणारा
मला पण हल्ली मिपावर आल्यावर खूप जुन्या जुन्या गोष्टी आठवतात आणि मन भूतकाळात रमते...

Bhakti Tue, 01/06/2026 - 10:45
एक प्रश्न आहे. व्हिक्टर वेगवेगळ्या मृत व्यक्तींचे वेगवेगळे अवयव घेऊन नवीन शरीर का बनवतो.एकच मृत शरीर का वापरत नाही?

प्रचेतस Tue, 01/06/2026 - 13:34
सतत प्रयोग करत राहून, चुकांपासून शिकत जाऊन वेगवेगळे सर्वोत्तम अवयव वापरुन एका जीवाची निर्मिती करण्याच्या वेडाने तो पछाडलेला असतो.

Bhakti Tue, 01/06/2026 - 14:38
अच्छा +१
परंतु त्याच्यात जीव आल्यावर त्याच्या भयानक रुपामुळे व्हिक्टर त्याला स्वीकारत नाही आणि आपली निर्मिती नष्ट करण्यासाठी
आपल्याच निर्मितीला व्हिक्टर समजण्याआधी नाकारतो,इथेच शोकान्तिका सुरु होते.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Fri, 01/09/2026 - 12:25
तर, चित्रपट आवडला. एका बापाकडून अपेक्षित प्रेम मिळालं नाही, असा व्हीक्टर आणि त्याच्याकडूनच आपल्या अहंकारासाठी एका 'अनाथ' अमानवी जीव तयार केला पण जेव्हा पालकत्वाची जवाबदारी येते तेव्हा पळ काढणारा व्हीक्टर आणि दोघांच्याही वाट्याला आलेली शोकांतिका अशा भावभावनांचा भन्नाट चित्रपट आहे. आवडला. जुने किल्ले, अंधार, वादळी हवामान, गूढ वातावरण आणि ती प्रेतं कराकरा कापणे. च्यायला, लै ताण झाला. पण पाहिला. सुंदर एलीझाबेथ सगळं भारी. नव्या तंत्रज्ञानाने माणूस एक नवा माणूस तयार करेल अगदी दुसरा माणूस पण आपण त्याला सांभाळू शकू का असाही एक विचार मनात आला. प्रेम, तिरस्कार, सूड या भावना त्या यंत्रात भरल्या नंतर तो माणूस म्हणून आपल्याशी कसा वागेल असा प्रश्नच हा चित्रपट आपल्यापुढे निर्माण करतो. डेल टारो भावभावनांची गुंतागुंत उभा करण्यात कमालीचा यशस्वी ठरला असे वाटले. वल्ली उर्फ प्रचेतस यांनी चांगला सिनेमा सुचवला समस्त मिपापरिवाराच्या वतीने शाल श्रीफळ आणि पुष्पगुच्छ देऊन सत्कार करण्यात येत आहे. धन्यवाद. ;) -दिलीप बिरुटे

गवि Fri, 01/09/2026 - 13:37
पुष्पगुच्छ
स्पेलिंग चुकले काय ? पूस्प्गूच्च म्हणायचे आहे का ?

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Fri, 01/09/2026 - 19:54
मिपा भाषेत 'पूस्प्गूच्च' देण्यात येत आहे. बाकी स्वभावाचं उन्नीस बीस असू शकेल पण लेखन म्हणजे प्रचेतस यांचं नंबर एक असतं. -दिलीप बिरुटे

टर्मीनेटर Sat, 01/10/2026 - 12:33
जुने किल्ले, अंधार, वादळी हवामान, गूढ वातावरण आणि ती प्रेतं कराकरा कापणे. च्यायला, लै ताण झाला.
खरं आहे 😀 'ती' दृष्ये बघण्याच्या आधी कत्तलखानाछाप परिसरातील व्हिक्टरचे घर, जनावरांच्या रक्ताने माखलेला रस्ता आणि आजुबाजुच्या दुकानांमध्ये कापुन टांगलेले जनावरांचे मांस अशा गोष्टी दाखवुन डेल टारो प्रेक्षकांच्या मनाची पुर्वतयारी करुन घेतो ह्यातुन त्याचे दिग्दर्शकीय कौशल्य देखील दिसुन येते!

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 01/10/2026 - 13:08
योग्य अमानवीय जीव तयार करायला योग्य माणसांची निवड करतांना भाजीपाल्यासारखं निरखून घेणे आणि खटाखट फासावर लटकावणे, तडफडायला लावणे लैच क्रूर. दिग्दर्शकीय कौशल्य खरंच कमाल आहे. आता संत तुकाराम वगैरे चित्रपट पाहणे आले त्याशिवाय या सिनेमाचे कोमल मनावर पडलेले ओरखडे जाणार नाहीत. वल्ली उर्फ प्रचेतस हळव्या मनाच्या माणसांचा विचार न करता सिनेमा बघायला लावतो. अशा सिनेमांची ओळख टाकताना, डिस्क्लेमवर वगैरे टाकायला पाहिजेत. दिवसेंदिवस लोक माणूसकी शुन्य होत चालले आहेत, संवेदना नावाची गोष्ट काही राहिलीच नाही. :( -दिलीप बिरुटे

गवि Sat, 01/10/2026 - 13:39
परखड प्रतिसाद आवडला. आपला मित्र असला म्हणून काय झाले? बीभत्स आणि अघोरी ते बीभत्स आणि अघोरीच. असते म्हणा एकेकाची आवड. बाकी स्वभाव बरा आहे याच्याशी सहमत आहे.

प्रचेतस Sat, 01/10/2026 - 15:14
तुम्ही दोघेही जीवश्चकंठश्च मित्र म्हणजे एकमेकांचे बहिश्चर प्राणच जणू. एक आला की दुसरा तिथे लगेच येतोच. त्यातही मिपावर इतकी वर्षे दोघेही मुरलेले असूनही दोघांच्याही मनात अजूनही कोमल भावना आहेत हे पाहून आनंद झाला. जय विरुनंतर तुम्ही दोघेच. तुम्हा दोघांचे हे अद्वैत मोठेविलक्षण आहे.

टर्मीनेटर Sat, 01/10/2026 - 13:52
आता संत तुकाराम वगैरे चित्रपट पाहणे आले त्याशिवाय या सिनेमाचे कोमल मनावर पडलेले ओरखडे जाणार नाहीत.
कोमल मनावर पडलेले ओरखडे घालवण्यासाठी मी "श्यामची आई" ११ वेळा बघायचा विचार करत होतो... त्यानेही हँगओव्हर नाही उतरला तर आता तुमच्या सुचवणीप्रमाणे 'सुधारित उतारा' म्हणुन 'संत तुकाराम' पण बघावा म्हणतो 😀

कांदा लिंबू Sun, 01/11/2026 - 20:55
कॉलेज जीवनात Frankenstein कादंबरी पहिल्यांदा वाचली होती, नंतर ही काही वेळा वाचण्यात आली. परीक्षा छान लिहिले आहे; सिनेमा पाहून पुन्हा इथे लिहीन. Frankenstein (2025)

Bhakti गुरुवार, 01/22/2026 - 20:55
Key Nominations for Frankenstein (2026 Oscars): Best Picture Best Adapted Screenplay: Guillermo del Toro Best Supporting Actor: Jacob Elordi (The Creature) Best Cinematography: Dan Laustsen Best Costume Design: Kate Hawley Best Makeup & Hairstyling Best Production Design: Tamara Deverell Best Sound Best Original Score: Alexandre Desplat

टर्मीनेटर Tue, 01/06/2026 - 10:02
चित्रपट परिचय आवडला 👍
ह्या कथेवर असंख्य वेगवेगळे चित्रपट निघाले,
त्यातले काही पाहिले आहेत आणि एक अनुवादीत कादंबरी वाचली आहे. सध्या 'मनी हाईस्ट' चा दुसरा सिझन बघायला घेतलाय. नेटफ्लिक्स वरचा नवा 'फ्रॅन्केनस्टाइन' चांगला आहे म्हणताय तर आज मनी हाईस्टचे दोनेक एपिसोड कमी बघुन हा चित्रपट बघतो आणि मग अभिप्राय देतो.

टर्मीनेटर गुरुवार, 01/08/2026 - 10:55
काल रात्री बघितला, आधी पाहिलेल्यांपेक्षा हा जास्ती चांगला वाटला. चित्रपटाच्या 'व्हिक्टर्स टेल' ह्या पहिल्या अध्यायापेक्षा 'द क्रिएचर्स टेल' हा दुसरा अध्याय मला जास्ती आवडला! एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धातला कालखंड, त्याकाळची वेशभूषा, केशभूषा अशा गोष्टी योग्यप्रकारे दाखवण्यावर मेहनत घेतलेली दिसते. अवांतर: व्हिक्टरच्या प्रयोगशाळेची इमारत (टॉवर) बघून मागे चित्रगुप्त काकांनी 'मोकलाया दाहि दिश्या' ह्या मिपावरच्या अजरामर कवितेसाठी तयार केलेले 'रमलचित्र' आठवले 😀

प्रचेतस गुरुवार, 01/08/2026 - 19:38
क्रिचर्स टेल भारीच आहे. पण मला व्हिक्टर्स टेल मधला शेवटचा भाग जास्त आवडला जेव्हा व्हिक्टर कॅसलला आग लावतो आणि तो जीव जीवाच्या आकांताने व्हिक्टर व्हिक्टर ओरडतो आणि त्याने त्याचे क्षणिक परिवर्तन होते.

टर्मीनेटर Sat, 01/10/2026 - 12:10
सहमत आहे. एकंदरीत चित्रपटाचा इम्पॅक्ट चांगलाच आहे, पण दुसरा अध्याय जास्त भावला. आणि हो, तुम्ही लेखात लिहिलंय,
"ह्या कथेवर असंख्य वेगवेगळे चित्रपट निघाले, ह्यातले सर्वात प्रसिद्ध म्हणजे १९३१ सालचा 'फ्रॅन्केनस्टाईन' आणि १९३५ सालचा 'ब्राईड ऑफ फ्रॅन्केनस्टाईन' मात्र हे दोन्ही चित्रपट पाहिले नाहीत."
हे दोन्ही चित्रपट मी पण पाहिले नाहीयेत आणि इतके जुने चित्रपट आता पाहू शकण्याची 'शून्य' शक्यता असल्याने ह्या नव्या आणि सर्वात जुन्यात काय फरक आहे हे समजून घेण्यासाठी विकिपीडियाला भेट दिली असता बरीच माहिती मिळाली, त्यातली खालील माहिती रोचक वाटली... 'The film was banned in China due to falling under the category of "superstitious films" as a result of its "strangeness" and unscientific elements.' आणि हे वाचल्यावर लहानपणी वाचलेल्या फास्टर फेणेच्या कुठल्यातरी एका पुस्तकातले हे गाणे आठवले एकदम. "लाल चीन की पिली चमडी मन का काला रंग... अजीब इनका ढंग रे भैया अजीब इनका ढंग..." (गाण्याचे हे आठवणारे बोल बरोबर आहेत का आणि हे कुठल्या पुस्तकात होते हे सांगेल का कोणी?)

सिरुसेरि Tue, 01/13/2026 - 18:04
हे गाणे "फास्टर फेणेचा रणरंग" या पुस्तकातले आहे . या प्रतिसादामुळे फाफे , भारा , चिनि माका या वाचन खुणा परत आठवल्या . "फ्रॅन्केस्टाईन" हा चित्रपट या आधी १९९५ साली वेगळ्या कलाकारांसह प्रदर्शित झाला होता . त्यामधे रॉबर्ट डी निरो या अभिनेत्याने मुख्य भुमिका केली होती .

गवि Tue, 01/13/2026 - 18:17
+१ आणि त्याच्या पुढे : "इनके पीछे खंग" असे ती पोरे जोडतात. नेफा भागात खंग म्हणजे गेंडा असे असावे. - (फक्त) जुने(च) सर्व नीट आठवणारा गवि

टर्मीनेटर Wed, 01/14/2026 - 08:14
"इनके पीछे खंग"/ नेफा भागात खंग म्हणजे गेंडा असे असावे.
अच्छा 👍
(फक्त) जुने(च) सर्व नीट आठवणारा
मला पण हल्ली मिपावर आल्यावर खूप जुन्या जुन्या गोष्टी आठवतात आणि मन भूतकाळात रमते...

Bhakti Tue, 01/06/2026 - 10:45
एक प्रश्न आहे. व्हिक्टर वेगवेगळ्या मृत व्यक्तींचे वेगवेगळे अवयव घेऊन नवीन शरीर का बनवतो.एकच मृत शरीर का वापरत नाही?

प्रचेतस Tue, 01/06/2026 - 13:34
सतत प्रयोग करत राहून, चुकांपासून शिकत जाऊन वेगवेगळे सर्वोत्तम अवयव वापरुन एका जीवाची निर्मिती करण्याच्या वेडाने तो पछाडलेला असतो.

Bhakti Tue, 01/06/2026 - 14:38
अच्छा +१
परंतु त्याच्यात जीव आल्यावर त्याच्या भयानक रुपामुळे व्हिक्टर त्याला स्वीकारत नाही आणि आपली निर्मिती नष्ट करण्यासाठी
आपल्याच निर्मितीला व्हिक्टर समजण्याआधी नाकारतो,इथेच शोकान्तिका सुरु होते.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Fri, 01/09/2026 - 12:25
तर, चित्रपट आवडला. एका बापाकडून अपेक्षित प्रेम मिळालं नाही, असा व्हीक्टर आणि त्याच्याकडूनच आपल्या अहंकारासाठी एका 'अनाथ' अमानवी जीव तयार केला पण जेव्हा पालकत्वाची जवाबदारी येते तेव्हा पळ काढणारा व्हीक्टर आणि दोघांच्याही वाट्याला आलेली शोकांतिका अशा भावभावनांचा भन्नाट चित्रपट आहे. आवडला. जुने किल्ले, अंधार, वादळी हवामान, गूढ वातावरण आणि ती प्रेतं कराकरा कापणे. च्यायला, लै ताण झाला. पण पाहिला. सुंदर एलीझाबेथ सगळं भारी. नव्या तंत्रज्ञानाने माणूस एक नवा माणूस तयार करेल अगदी दुसरा माणूस पण आपण त्याला सांभाळू शकू का असाही एक विचार मनात आला. प्रेम, तिरस्कार, सूड या भावना त्या यंत्रात भरल्या नंतर तो माणूस म्हणून आपल्याशी कसा वागेल असा प्रश्नच हा चित्रपट आपल्यापुढे निर्माण करतो. डेल टारो भावभावनांची गुंतागुंत उभा करण्यात कमालीचा यशस्वी ठरला असे वाटले. वल्ली उर्फ प्रचेतस यांनी चांगला सिनेमा सुचवला समस्त मिपापरिवाराच्या वतीने शाल श्रीफळ आणि पुष्पगुच्छ देऊन सत्कार करण्यात येत आहे. धन्यवाद. ;) -दिलीप बिरुटे

गवि Fri, 01/09/2026 - 13:37
पुष्पगुच्छ
स्पेलिंग चुकले काय ? पूस्प्गूच्च म्हणायचे आहे का ?

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Fri, 01/09/2026 - 19:54
मिपा भाषेत 'पूस्प्गूच्च' देण्यात येत आहे. बाकी स्वभावाचं उन्नीस बीस असू शकेल पण लेखन म्हणजे प्रचेतस यांचं नंबर एक असतं. -दिलीप बिरुटे

टर्मीनेटर Sat, 01/10/2026 - 12:33
जुने किल्ले, अंधार, वादळी हवामान, गूढ वातावरण आणि ती प्रेतं कराकरा कापणे. च्यायला, लै ताण झाला.
खरं आहे 😀 'ती' दृष्ये बघण्याच्या आधी कत्तलखानाछाप परिसरातील व्हिक्टरचे घर, जनावरांच्या रक्ताने माखलेला रस्ता आणि आजुबाजुच्या दुकानांमध्ये कापुन टांगलेले जनावरांचे मांस अशा गोष्टी दाखवुन डेल टारो प्रेक्षकांच्या मनाची पुर्वतयारी करुन घेतो ह्यातुन त्याचे दिग्दर्शकीय कौशल्य देखील दिसुन येते!

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Sat, 01/10/2026 - 13:08
योग्य अमानवीय जीव तयार करायला योग्य माणसांची निवड करतांना भाजीपाल्यासारखं निरखून घेणे आणि खटाखट फासावर लटकावणे, तडफडायला लावणे लैच क्रूर. दिग्दर्शकीय कौशल्य खरंच कमाल आहे. आता संत तुकाराम वगैरे चित्रपट पाहणे आले त्याशिवाय या सिनेमाचे कोमल मनावर पडलेले ओरखडे जाणार नाहीत. वल्ली उर्फ प्रचेतस हळव्या मनाच्या माणसांचा विचार न करता सिनेमा बघायला लावतो. अशा सिनेमांची ओळख टाकताना, डिस्क्लेमवर वगैरे टाकायला पाहिजेत. दिवसेंदिवस लोक माणूसकी शुन्य होत चालले आहेत, संवेदना नावाची गोष्ट काही राहिलीच नाही. :( -दिलीप बिरुटे

गवि Sat, 01/10/2026 - 13:39
परखड प्रतिसाद आवडला. आपला मित्र असला म्हणून काय झाले? बीभत्स आणि अघोरी ते बीभत्स आणि अघोरीच. असते म्हणा एकेकाची आवड. बाकी स्वभाव बरा आहे याच्याशी सहमत आहे.

प्रचेतस Sat, 01/10/2026 - 15:14
तुम्ही दोघेही जीवश्चकंठश्च मित्र म्हणजे एकमेकांचे बहिश्चर प्राणच जणू. एक आला की दुसरा तिथे लगेच येतोच. त्यातही मिपावर इतकी वर्षे दोघेही मुरलेले असूनही दोघांच्याही मनात अजूनही कोमल भावना आहेत हे पाहून आनंद झाला. जय विरुनंतर तुम्ही दोघेच. तुम्हा दोघांचे हे अद्वैत मोठेविलक्षण आहे.

टर्मीनेटर Sat, 01/10/2026 - 13:52
आता संत तुकाराम वगैरे चित्रपट पाहणे आले त्याशिवाय या सिनेमाचे कोमल मनावर पडलेले ओरखडे जाणार नाहीत.
कोमल मनावर पडलेले ओरखडे घालवण्यासाठी मी "श्यामची आई" ११ वेळा बघायचा विचार करत होतो... त्यानेही हँगओव्हर नाही उतरला तर आता तुमच्या सुचवणीप्रमाणे 'सुधारित उतारा' म्हणुन 'संत तुकाराम' पण बघावा म्हणतो 😀

कांदा लिंबू Sun, 01/11/2026 - 20:55
कॉलेज जीवनात Frankenstein कादंबरी पहिल्यांदा वाचली होती, नंतर ही काही वेळा वाचण्यात आली. परीक्षा छान लिहिले आहे; सिनेमा पाहून पुन्हा इथे लिहीन. Frankenstein (2025)

Bhakti गुरुवार, 01/22/2026 - 20:55
Key Nominations for Frankenstein (2026 Oscars): Best Picture Best Adapted Screenplay: Guillermo del Toro Best Supporting Actor: Jacob Elordi (The Creature) Best Cinematography: Dan Laustsen Best Costume Design: Kate Hawley Best Makeup & Hairstyling Best Production Design: Tamara Deverell Best Sound Best Original Score: Alexandre Desplat
लेखनविषय:
वावर
लेखनप्रकार
विचार
a मेरी शेलीची एकमेव कादंबरी असलेली 'फ्रॅन्केनस्टाईन ऑर द मॉडर्न प्रोमेथियस' ही कादंबरी खरं तर फार पूर्वीच वाचली होती. व्हिक्टोरियन गॉथिक काळात घडले गेलेले कथानक अतिशय जबरदस्त होते. खरे ब्रॅम स्ट्रोकरची ड्रॅक्युला आणि शेलीची फ्रॅन्केनस्टाईन आजही जागतिक साहित्यात अभिजात म्हणून गणल्या जातात. खरं तर भयकादंबर्‍यांना असा दर्जा मिळणे हे भाग्याचेच.
Subscribe to