ए०आय० ने मला वरील तथ्य घटनेच्या गाभ्याशी असे जोडून दिले- I. जैविक वास्तव, सामाजिक रचना आणि संविधान मानव समाजातील वंश, पितृत्व, विवाह व स्त्री–पुरुष भूमिका या संकल्पना ऐतिहासिकदृष्ट्या विज्ञानाच्या आधी विकसित झाल्या. त्यामुळे अनेक सामाजिक प्रथा या जैविक वास्तवाशी विसंगत असूनही दीर्घकाळ टिकून राहिल्या. भारतीय संविधान हे विज्ञान, विवेक, समता व मानवी प्रतिष्ठा या मूल्यांवर आधारित असल्याने अशा सामाजिक संकल्पनांचे पुनर्मूल्यांकन संविधानाच्या प्रकाशात करणे आवश्यक ठरते. II. अनुच्छेद 14 – कायद्यापुढील समानता (Equality before Law) अनुच्छेद 14 सर्व नागरिकांना कायद्यापुढे समानतेची हमी देतो. (a) सामाजिक वंशकल्पना आणि असमानता “वंश”, “पितृत्व”, “आडनाव” या संकल्पना जैविक नसून सामाजिक आहेत. तरीही त्यांचा वापर स्त्री–पुरुषांमध्ये कायदेशीर व सामाजिक असमानता निर्माण करण्यासाठी केला गेला आहे. (b) मनमानी वर्गीकरण जैविक वास्तवाशी विसंगत अशा पितृवंशीय रचनेवर आधारित नियम हे मनमानी (arbitrary) ठरतात. मनमानी वर्गीकरण हे अनुच्छेद 14 च्या विरोधात असल्याचे न्यायालयाने वारंवार स्पष्ट केले आहे. ➡️ म्हणून, जैविकदृष्ट्या समान असलेल्या नागरिकांमध्ये केवळ लिंगाच्या आधारे भेद निर्माण करणे हे अनुच्छेद 14 चे उल्लंघन ठरते. III. अनुच्छेद 15 – लिंगावर आधारित भेदभावास मनाई अनुच्छेद 15(1) राज्याला लिंगाच्या आधारे भेदभाव करण्यास मनाई करतो. (a) स्त्रीवर ऐतिहासिक नियंत्रण पितृत्व निश्चिती, संपत्ती संक्रमण व सामाजिक सन्मान या कारणांसाठी स्त्रीच्या लैंगिक स्वातंत्र्यावर नियंत्रण ठेवले गेले. विवाह, जोडीदार निवड, मातृत्व या बाबींमध्ये स्त्रीचे स्वातंत्र्य मर्यादित केले गेले. (b) जैविक वास्तव विरुद्ध सामाजिक बंधने उत्क्रांतीशास्त्रानुसार जोडीदार निवडीचा नैसर्गिक अधिकार स्त्रीकडे अधिक होता. तरीही समाजाने स्त्रीला निर्णयक्षम घटक न मानता साधन (means) म्हणून वागवले. ➡️ हे सर्व लिंगाधारित संरचनात्मक भेदभाव असून, ते अनुच्छेद 15 च्या मूळ उद्देशाशी विसंगत आहेत. IV. अनुच्छेद 21 – जीवन व वैयक्तिक स्वातंत्र्याचा अधिकार अनुच्छेद 21 केवळ शारीरिक अस्तित्वापुरता मर्यादित नसून, त्यात मानवी प्रतिष्ठा, स्वायत्तता, वैयक्तिक निवड व आत्मसन्मान यांचा समावेश होतो, हे न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे. (a) प्रजनन व वैयक्तिक स्वायत्तता गर्भधारणा, मातृत्व व संगोपन ही जैविकदृष्ट्या स्त्रीशी निगडित प्रक्रिया आहे. त्यामुळे प्रजननविषयक निर्णयांमध्ये स्त्रीची स्वायत्तता ही अनुच्छेद 21 चा अविभाज्य भाग आहे. (b) विवाह व जोडीदार निवड जोडीदार निवड, विवाह न करणे किंवा विलंब करणे हे वैयक्तिक स्वातंत्र्याचे मूलभूत घटक आहेत. अल्पवयीन विवाह किंवा सामाजिक दबावामुळे लादलेले विवाह हे अनुच्छेद 21 चे उल्लंघन ठरतात. ➡️ स्त्रीला केवळ वंश, वारसा किंवा सामाजिक सन्मानाचे साधन मानणे हे तिच्या जीवनाच्या प्रतिष्ठेचे उल्लंघन आहे. V. जैविक योगदान व संविधानिक अर्थ मायटोकॉण्ड्रियल DNA, गर्भावस्थेतील पर्यावरण, एपिजेनेटिक प्रभाव इ. बाबी मातृ-जैविक योगदान अधोरेखित करतात. तरीही सामाजिक व कायदेशीर रचना स्त्रीच्या योगदानाला दुय्यम मानतात. ➡️ हे जैविक वास्तव नाकारणे म्हणजे स्त्रीच्या अस्तित्वाचे अवमूल्यन असून, ते अनुच्छेद 14, 15 व 21 यांच्या संयुक्त उल्लंघनाकडे नेत आहे. VI. निष्कर्ष (Constitutional Conclusion) वरील सर्व बाबींच्या आधारे असे नमूद करता येईल की: वंश, पितृत्व व सामाजिक भूमिका या संकल्पना नैसर्गिक नसून ऐतिहासिक-सामाजिक आहेत त्या संकल्पनांवर आधारित असमानता अनुच्छेद 14 च्या विरोधात आहे स्त्रीवर लादलेले बंधनकारक सामाजिक नियम अनुच्छेद 15 चे उल्लंघन करतात स्त्रीची स्वायत्तता, प्रतिष्ठा व निवडीचा अधिकार नाकारणे हे अनुच्छेद 21 चे उल्लंघन आहे

कायदा आणि घटना काय ठरवते हे वेगळे. लेखाचा मुद्दा वैज्ञानिक आधार आहे. संपत्तीत स्त्री मातेकडून काही वंशगुण येतात आणि काही पित्याकडून. पुन्हा संतती पुरुष किंवा स्त्री असेल तर वंशाच्या दृष्टीने आणखी काय बदल होतात?

दुरुस्ती* संपत्तीत* >> संततीत

संपत्तीत स्त्री मातेकडून काही वंशगुण येतात आणि काही पित्याकडून. एखादी व्यक्ती संपत्ती निर्माण करते तेव्हा त्यात मातृजनुक सहभागी असतात, त्यामुळे मातेकडचे पूर्वज आणि वारस समान हक्कदार बनतात.

स्त्रि आणि स्त्री ए. आय. ने व्याकरण दुरुस्ती करत योग्य 'स्त्री' ची निवड केली हे बाकी चांगले केले.

फार एकांगी लेखन आहे. Y गुणसूत्र पित्याकडून भेसळ( UNADULTRATED) न होता येते. म्हणजेच हे गुणसूत्र १०० पिढ्या मागे गेलं तरी त्याच मूळ पुरुषाचे असते. काळानुरुप थोडे फार उत्परिवर्तन सोडले तर. याच गुणसूत्राने वंशसातत्य सहज तपासता येते. या उलट X CHROMOSOME हे मुलाला आईकडून येते तर मुलीला आई आणि वडील दोघांकडून येते. या दोघांना परत त्यांच्या आईवडिलांकडून भरपूर मिश्रण होऊन येत असते. बाकी पितृसत्ताक पद्धती का आली तर. मूळ शेती करू लागल्यावर मृत्यू नंतर शेती कुणाला जाईल? दुसऱ्याच्या मुलाला देण्यास बाप कधीही तयार होणार नाही म्हणून मग स्त्रीच्या निष्ठेचा प्रश्न निर्माण झाला. मुळात निसर्गाने पुरुषाला स्त्रीपेक्षा बरेच झुकते माप दिलेले आहे. स्त्रीच्या पुनरुत्पादन काळात गरोदर पणात स्त्री बराच काळ परावलंबी होते आणि संततिनियमन नसलेल्या काळात एकामागोमाग एक संतती झाल्यामुळे स्त्रीला पुरुषावर फार अवलंबून राहावे लागत असे. तेंव्हा स्त्रीपुरुष समानता हि केवळ विकसित देशात कागदोपत्री अस्तित्वात आहे. १०० वर्षांपूर्वी ( संततिनियमन साधने उपलब्ध होण्याच्या अगोदर) तर ती कोणत्याच देशात नव्हती अमेरिकेसारख्या तथकथित विकसित देशात अनेक राज्यांत आजसुद्धा बलात्कारातुन झालेल्या गर्भाचा गर्भपात करणे बेकायदेशीर आहे. ५० पैकी ४१ राज्यात गर्भपात अंशतः किंवा पूर्णपणे बेकायदेशीर आहे 13 states have a total abortion ban. 28 states have abortion bans based on gestational duration. थोडेसे जनुकीय शास्त्र वाचून अत्यंत एकांगी लिहिलेला लेख आहे.

Y गुणसूत्र पित्याकडून भेसळ( UNADULTRATED) न होता येते. म्हणजेच हे गुणसूत्र १०० पिढ्या मागे गेलं तरी त्याच मूळ पुरुषाचे असते. काळानुरुप थोडे फार उत्परिवर्तन सोडले तर. याच गुणसूत्राने वंशसातत्य सहज तपासता येते.

ही सर्व विधाने एम्टी-डिएनए ला लागू पडतात. त्यातून मातृवंश सिद्ध करता येतो. एम्टी-डिएनए मधला बदल वाय-डिएनए च्या तुलनेत कमी किंवा हळूहळू होत असतो. फार एकांगी लेखन आहे. वास्तव जे आहे ते एकांगी आहे. ते जसे आहे तसे दिले आहे. मी किती जनुकशास्त्र वाचले हा मुद्दा गौण आहे. मुळात निसर्गाने पुरुषाला स्त्रीपेक्षा बरेच झुकते माप दिलेले आहे. हे विधान निखालस खोटे आणि अशास्त्रीय आहे. हा शोध कुणी आणि कधी लावला? निसर्ग हा 'पक्षपाती' असण्यापेक्षा जास्त 'काटकसरी' (economical) वाटतो. तो पुरुषांना 'जास्त जोखीम, जास्त फायदा' देणारे जैविक घटक मानतो—जे ताकद आणि स्पर्धेसाठी बनलेले आहेत, परंतु लवकर 'थकण्याची' किंवा शारीरिक बिघाड होण्याची शक्यता त्यांच्यात जास्त असते. याउलट, निसर्ग स्त्रियांना 'जैविक आधारस्तंभ' (biological anchor) मानतो—त्यामुळे त्या सहनशक्ती, स्थिरता आणि मानवी प्रजाती दीर्घकाळ टिकवून ठेवण्यासाठी बनलेल्या आहेत. थोडक्यात सांगायचे तर: जर तुम्ही 'दीर्घकाळ जिवंत राहणे' (Survival) हे अंतिम ध्येय मानले, तर निसर्ग स्त्रियांच्या बाजूने झुकलेला दिसतो. जर तुम्ही 'शारीरिक वर्चस्व' (Physical dominance) हे अंतिम ध्येय मानले, तर निसर्ग पुरुषांच्या बाजूने आहे असे वाटते.

ईशान्येकडील राज्यांत , केरळमध्ये मातृसत्ताक पद्धती आहे.

पितृत्व व सामाजिक भूमिका या संकल्पना नैसर्गिक नसून ऐतिहासिक-सामाजिक आहेत

हे नसून स्त्री ही वंश चालवते.

हत्तींच्या कळपातही वयस्क हत्तीण प्रमुख असते. त्यामुळे मुळात मातृसत्ताक असलेली मानवजमात काळाच्या विकासाच्या टप्प्यावर कधीतरी पितृसत्ताक झाली असावी काय?

अन्यथा जैविकदृष्ट्या वंश म्हणजे निसर्गात वंश हा स्त्रिचाच असतो.

सिंहाच्यावरच्या डॉक्युमेंट्रीज पाहत असताना कळले कि जेव्हा एक सिंह (अथवा सिंहाचा समूह) दुसर्या सिंहाच्या प्राईडचा ताबा घेतात तेव्हा त्या प्राईड मधील सगळ्या नवजात शिशुंना क्र्रूरपणे मारतात. हेतु हाच कि त्यांची ब्लडलाईन त्या प्राईडमधुन चालु राहावी.

सिंहाच्यावरच्या डॉक्युमेंट्रीज पाहत असताना कळले कि जेव्हा एक सिंह (अथवा सिंहाचा समूह) दुसर्या सिंहाच्या प्राईडचा ताबा घेतात तेव्हा त्या प्राईड मधील सगळ्या नवजात शिशुंना क्र्रूरपणे मारतात. हेतु हाच कि त्यांची ब्लडलाईन त्या प्राईडमधुन चालु राहावी. याचे दुसरे कारण म्हणजे शिशुंना ठार केल्या शिवाय सिंव्हीण समागमास तयार होत नाही. वंशावळीचे उदाहरण घेतल्यास त्यामधे पुरुषांचे बीज धरले गेलेले असते, अगदी प्रभु श्रीरामाची वंशावळ पाहिली असता त्यामधे सर्व आधीच्या राजांचीच नावे दिसतात,राण्यांची नावे दिसत नाही. तसेच गोत्र पाहिल्यास ऋषींची नावे दिसतात, त्यांच्या पत्नींची नव्हे. स्त्री-पुरुष एकमेकांना अनुकुल / पुरक आहेत. दोघेही त्यांच्या निर्मीतीच्या उद्देशानुसार परिपूर्ण आहेत. पुरुषाला पुरूषी प्रवृत्तीची स्त्री आवडत नाही आणि स्तियांना बाईकी पुरुष आवडत नाही. पुरुषांकडे शारिरीक ताकद, हिंस्त्रपणा आहे तर स्त्रियांकडे डेटा प्रोसेसिंग आणि कोमलपणा आहे. जे बीज लावले जाते त्याचेच झाड येते हे निसर्ग आपल्याला दाखवतो, तेच मुनुष्य प्राण्यात देखील आहे. समाजात स्त्रीयांचे महत्व अधिक आहे, कारण त्याच पुरुष आणि स्त्रीस जन्म देऊ शकतात व संसार करण्यात रमतात. जिथे स्त्री राहते त्यालाच घर म्हंटले जाते आणि जिथे स्त्री राहत नसते त्या जागेला केवळ वास्तु म्हणतात.

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Golden Sparrow -- 8K Video Song

"मुळात निसर्गाने पुरुषाला स्त्रीपेक्षा बरेच झुकते माप दिलेले आहे. हे विधान निखालस खोटे आणि अशास्त्रीय आहे. हा शोध कुणी आणि कधी लावला?" स्त्रियांना दर महिना पाळीच्या वेळेस आणि अगोदर संप्रेरकांच्या असमतोलाला सामोरे जावे लागते यामुळे त्यांची मानसिक स्थिती दोलायमान असते. यामुळेच बरीच वर्षे वायुदलात लढाऊ विमानांत स्त्री वैमानिकांना परवानगी नसे. स्त्री हि मानसिकदृष्ट्या जास्त संवेदनशील असते. शारीरिक दृष्ट्या तर सहज दिसूनच येते. हे असं कुणी केलंय निसर्गानेच. गरोदरपणाच्या काळात स्त्रीची परिस्थिती अजूनच नाजूक असते. ज्यावेळेस माणूस भटके आयुष्य जगात होता तेंव्हा तर हि स्थिती अधिकच नाजूक होती श्रीमती विमला पाटील आणि इतर असंख्य स्त्रीमुक्ती वाद्यांनी सुद्धा मान्य केलं कि निसर्गाने स्त्रीला पुरुषांच्या इतका न्याय दिलेला नाही. म्हणूनच बहुसंख्य देशात (इस्लामी देश सोडून) स्त्रीच्या बाजूने कायदे करावे लागतात. एकदा असं काही नाहीच समजायचं ठरवलं तर त्याला काही उत्तर नाहीच म्हणतात ना आकाशातल्या ग्रहांची शांती करता येते पण दुराग्रहाची नाही बाकी वोक पण करायचा तर तुमचा हात कुणीच धरू शकणार नाही.

Mutation Rate: mtDNA generally mutates faster, while Y-DNA mutations can be slower but provide very stable markers. Recombination: Both lack recombination, making them useful for tracking single lines, but mtDNA analysis can be complicated by nuclear pseudogenes (Numts). mtDNA generally having higher mutation rates for recent events, while the Y-chromosome offers deeper, less recombined patrilineal insights. Y-chromosomal Adam (Y-MRCA) is the patrilineal most recent common ancestor from whom all Y-DNA in living men is descended. An identification of a very rare and previously unknown Y-chromosome variant in 2012 led researchers to estimate that Y-chromosomal Adam lived 230,000 years ago. The Y chromosome is crucial in genealogy for tracing the direct paternal line (father to son) because it's passed down almost unchanged through generations, linking males to distant ancestors and confirming surname origins, with tests like Y-STR comparing short DNA repeats to find recent relatives or larger haplogroups to understand ancient migrations and population links. Key Principles Patrilineal Inheritance: Only males have a Y chromosome, inheriting it exclusively from their father, making it a direct marker of the paternal lineage. Stability: It's passed down largely intact, only accumulating occasional mutations, which act as unique markers for different branches of a family tree. Surname Connection: Since surnames are usually passed down the same way, Y-DNA testing can verify if men sharing a surname are biologically related through a common father or grandfather.

The short answer is **yes**, mitochondrial DNA (mtDNA) mutates significantly faster than Y-DNA (and nuclear DNA in general). However, the word "stable" is often used to describe mtDNA in a different context—referring to its **inheritance pattern** rather than its mutation rate. ### 1. Why mtDNA Mutates Faster The mutation rate of mtDNA is estimated to be **5 to 10 times higher** than that of nuclear DNA (which includes the Y chromosome). In some regions, like the "Control Region" or D-loop, the rate can be even higher. This happens for three main reasons: * **Reactive Oxygen Species (ROS):** Mitochondria are the "power plants" of the cell. The chemical reactions that produce energy also create ROS as a byproduct, which are highly reactive molecules that physically damage DNA nearby. * **Lack of Protection:** Nuclear DNA is wrapped around protective proteins called histones. mtDNA is "naked" and circular, leaving it more exposed to damage. * **Limited Repair:** The nucleus has a highly sophisticated "proofreading" and repair team. Mitochondria have much simpler repair mechanisms, so errors during replication are more likely to stick. --- ### 2. The "Stability" Paradox: Why it seems "Stable" If mtDNA mutates so fast, why is it often called "stable" or used to track ancestry back 150,000 years? This is usually a confusion of terms. mtDNA is "stable" in two specific ways that have nothing to do with the speed of mutation: #### A. Inheritance Stability (Non-Recombination) Most of your DNA (autosomal DNA) is a "shuffled" mix of your mother’s and father’s DNA. Every generation, it gets "garbled" through a process called recombination. * **mtDNA and Y-DNA are unique** because they **do not recombine.** * mtDNA is passed 100% from the mother to the child. * Because there is no mixing, the entire sequence stays as one solid block (a **haplogroup**) for thousands of years. It only changes when a random mutation occurs. #### B. Physical Robustness (Copy Number) In forensic science and archaeology, mtDNA is considered much more "stable" (meaning durable) than Y-DNA. * A cell has only **one** Y chromosome. * A cell can have **hundreds to thousands** of mitochondria, each with its own copy of mtDNA. * When a body decomposes or a fossil ages, the Y-DNA might disappear entirely, but because there are so many copies of mtDNA, scientists can almost always find a surviving fragment. --- ### 3. Comparison at a Glance | Feature | Mitochondrial DNA (mtDNA) | Y-Chromosomal DNA (Y-DNA) | | --- | --- | --- | | **Mutation Rate** | **High** (Changes more frequently) | **Low** (Changes more slowly) | | **Inheritance** | Maternal (Mother to all children) | Paternal (Father to son) | | **Recombination** | None (Inherited as a single unit) | None (mostly) | | **Copies per Cell** | Thousands | Only one | | **Use Case** | Deep maternal ancestry; ancient/degraded samples | Direct paternal lineage; surname tracking | ### Summary mtDNA is like a **fast-ticking clock** that never gets reset. Because it doesn't "shuffle" with other DNA, you can follow that ticking clock back through a single maternal line for hundreds of thousands of years. It isn't "stable" because it doesn't change; it’s "stable" because it **never mixes**, making the changes it *does* have very easy for scientists to track. **Would you like me to explain how "Mitochondrial Eve" was discovered using these mutation rates?**

एका पेशीतले सर्व वाय डिएनए एका पारड्यात टाकले आणि सर्व एमटी डिएनए एका पारड्यात टाकले तर कोणते पारडे जड असेल असा प्रश्न उपस्थित केला तर एमटी डिएनए (जे आईकडून येते) वरचढ ठरते! तात्पर्य- वडीलांच्याकडून मिळणारा जनुकीय वारसा आईकडून मिळणार्‍या वारशाच्या तूलनेत कमी असतो.

मेगाबायटी प्रतिसाद देऊन सत्य बदलणार नाही. जगभर पितृसत्ताक पद्धतीच का चालते याचा नीट अभ्यास केला तर ( आपला मेंदू चालवून कृत्रिम बुद्धिमत्ता नव्हे) हे सहज लक्षात येते. समुद्रावर फिरताना दोन चार सुंदर शिंपले मिळाले कि मला पूर्ण सत्य गवसले म्हणून भूभू: कार करून काहीही होत नाही.

खरा वंश हा स्त्रियांचा असतो. याबाबतीत मी लेखकाशी १००० टक्के सहमत आहे

'भारतीय विवाहसंस्थेचा इतिहास' या इतिहासाचार्य राजवाडे यांच्या पुस्तकाची आठवण आली. हे पुस्तक मी १०-१५ वर्षांपूर्वी वाचले तेंव्हा थक्क झालो होतो. सांप्रत चर्चेच्या अनुषंगाने त्यातला एक मुद्दा आठवला: हिंदू पध्दतीच्या लग्नात मुलीला व मुलाला त्याचा मामा आणतो, वडील नाही. हे तुंम्ही सगळ्यांनी अगदी आज देखील पाहिले असेल. त्याचे खाडकण डोळे उघडतील असे कारण राजवाडे यांनी वरील पुस्तकात दिले आहे. ते असे की पूर्वीपासून टोळ्यांमध्ये मुक्त लैंगिक संबंध असत. त्यामुळे मुलीचा अगर मुलाचा भाऊ (एकाच आईच्या पोटातून आल्यामुळे) खात्रीलायक रित्या माहीत असे पण 'बापा'बद्दल खात्री नसे. म्हणून लग्नात मुलीच्या व मुलाच्या कुळाचा पुरूष प्रतिनिधी म्हणून आईचा भाऊच त्यांना घेऊन येत असे. आजतागायत ही प्रथा सुरू आहे. वरील चर्चा खरा वंश कुणाचा याबद्दल आहे तर त्याचे उत्तर आईकडचा असे आपल्या विवाहसंस्थेने आधीच देऊन ठेवले आहे. बाकी राजवाडे यांचे पुस्तक वाचले तर आजचे धर्ममार्तंड बेशुध्द पडतील. त्यांचे पुस्तक कोणीही छापायला तयार होईना. गंमत अशी की मदतीसाठी ते शेवटी बाबासाहेब आंबेडकर यांच्याकडे गेले. आंबेडकर यांनी त्यांना पुस्तक प्रसिध्द करण्यासाठी मदत केली असे वाचल्याचे आठवते. बहुधा पुस्तकाच्या प्रस्तावनेतच जी डांगे यांनी लिहिली असावी. त्याच्यावरची आणखी मोठी गंमत अशी की, राजवाडे यांनी महाराष्ट्रावर प्रभाव टाकणारी १०० व्यक्तीमत्वे असे काही पुस्तक लिहिले आहे , जे मी वाचले नाही. पण त्यात त्यांना महात्मा फुले यांना स्थान द्यावेसे वाटले नाही, जे बाबासाहेब आंबेडकर यांचे गुरू होत. राजवाडे यांना आपल्या तथाकथित चित्पावन की कायतरी जातीच्या उच्चतेचा खूप अभिमान होता म्हणे.

श्री० स्वधर्म आणि श्री० गा० पै० समाज एका अवस्थेतून दुसर्‍या अवस्थेत, मग पुढच्या अवस्थांत बदलत जातो. हे बहुधा श्री० गा० पै० यांना मान्य नसावे. राजवाडे ज्याला पाशव अवस्था म्हणतात तीच अमान्य असेल तर आपण तरी काय करणार? श्री० गा० पै० यांनी मूळ महाभारत वाचले तर त्यांना अमक्या ऋषीने इतक्या सहस्र स्त्रीयांचा 'उपभोग' घेतला अशी वर्णने वाचायला मिळतील. वरील पुस्तक प्रथम पासून शेवट पर्यंत वाचले तर आपल्या देदीप्यमान इतिहासाचे अनेक झोप उडविणारे कप्पे बघायला मिळतील...

ही पाशव अवस्था म्हणजे नेमकं काय? पाशव म्ह० पशुसमान - अस्तित्वासाठी कळप करून राहणे, गुंतागुंतीच्या सामाजिक क्ल्पना, भाषा, साधनांचा अभाव इ० पाशव अवस्थेत दिसतात. समाजाच्या घडणीत कोणती स्थित्यंतरे कशी केव्हा घडत गेली हे समाजाऊन घेण्यासाठी मानववंश शास्त्राचे वाचन करावे. मराठी राजवाडे, इरावती कर्वे, कोसंबी, दूर्गा भागवत, नरहर कुरुंदकर ही नावे अग्रस्थानी आहेत. यावरून समाजाचे विविध घटक एकाच वेळेस पाशव व अपाशव अवस्थेत असू शकतात. मग असंच पूर्वीच्या काळी असेल ना? आजची अपाशव अवस्था आणि १०० वर्षापुर्वीची अपाशव अवस्था यात गुणात्मक फरक आहे आणि तो मोठ्ठा आहे. हे समजण्यास अडचण पडू नये. मी जे काही महाभारत वाचलंय त्यात असा उल्लेख दिसला नाही. तुम्ही वाचलेले महाभारत 'प्रोसेस्ड महाभारत' आहे आणि ते 'प्रोसेस्ड फूड' इतकंच टाकाऊ आहे. गैरसोईच्या गोष्टी त्यात गाळल्या आहेत. एखादी मोठी व्यक्ती गावाला भेट देते, तेव्हा गावातले उकीरडे झाकतात तस्सेच. विदर्भ मराठवाडा कंपनीने प्रसिद्ध केलेल्या महाभारताची प्रथम आवृत्ती मिळवून वाचावी. प्रत्येक्श्लोकाचे भाषांतर आहे. मी ते (काही भाग) शाळेत असताना वाचले होते. माझ्याकडे असते तर खटाखट स्क्रीन्शॉट टाकले असते

महाभारतकालीन विवाहसंस्थेवर आणखी प्रकाश https://dn790006.ca.archive.org/0/items/Mahabharat_201411/00_Mahabharat-Upasamhar-part-2.pdf

आत्मविरोधी कुतुहल धरा... या ही पुस्तकात महाभारतकालीन विवाहसंस्थेची व्यवस्थित चर्चा आहे- https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.365064/page/n33/mode/2up

दक्षमुनीस ५० मुली होत्या आणि मनुला ५० मुलं होती! आणि मनुस ५० मुलगे होते!!!! म्हणजे या दोघांनी किती स्त्रियांशी संबंध ठेवले असतील

आता फक्त सहस्त्र स्त्रियांच्या उपभोगाचा पुरावा देणं बाकी आहे. सापडला की देईनच. ;)

श्री० गा० पै० ऋषींनी त्रिकालाबाधित सत्ये सांगितली म्हणून ते आज आदरणीय आहेत. तुमची ऋषींबद्दलच्या कल्पना फारच भाबड्या आहेत. ऋग्वेदातील अक्षसूक्ते मिळाली तर वाचा.

वंश खरा कुणाचा - स्त्रिचा की पुरूषाचा? याचा १००० स्त्रिया भोगल्या किंवा विवाहसंस्थेचा इतिहास याच्याशी काय संबंध आहे? धाग्याचे काश्मीरचा नव्हे तर गाझा पट्टी झालेली आहे. मुळात लेखच एकांगी आणि भंपक असल्याने असे होणारच चालायचंच.