मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ
प्रवेश करा | सदस्य व्हा
मिसळपाव

'धुरंधर' - आरंभ तो प्रचंड है!

टर्मीनेटर ·

खटपट्या गुरुवार, 12/11/2025 - 23:54
चित्रपट पाहिला खुप छान वाटला. अक्षय खन्ना हा कलाकार म्हणून ग्रेट वाटला. आहेच. राकेश बेदी ला विजनवासातून बाहेर काढल्याबद्दल निर्मात्याचे आभार.

कानडाऊ योगेशु Fri, 12/12/2025 - 00:32
चित्रपट प्रचंड गाजतोय. पण ह्या निमित्ताने मला एक प्रश्न पडलाय.सत्याचा अंश असलेल्या अश्या स्पाय ऑपरेशन वर चित्रपट काढुन आपण भविष्यातील स्पाय ऑपरेशन तर धोक्यात आणत नाही आहोत ना? म्हणजे समजा ह्या चित्रपटात अमुक एक भारताचा स्पाय पाकिस्ताना कसा इनफिल्ट्रेट झाला.तिथल्या कुणाकुणा कडुन कसे कसे साहाय्य मिळाले हे दाखवुन भले काल्पनिक का होईना तो मार्ग तर पुढे कायमचा बंद होऊन जाईल.

कॉमी Fri, 12/12/2025 - 11:24
काल्पनिक मार्ग दिग्दर्शकाला सुचत असेल तर तो रॉ, आयएसआय ह्यांना आधी सुचला असेल ह्याची शक्यता जास्त.

गामा पैलवान Sun, 12/14/2025 - 15:19
कानडाऊ योगेशु, प्रत्यक्षांत हेरगिरी अशी होत नसते. खरीखुरी हेरगिरी हा अत्यंत कंटाळवाणा प्रकार आहे. तो लंबितवाणा ( = लांबलचक ) असून तुकड्यातुकड्याने होतो. असंख्य तुकड्यांचं विश्लेषण करून नेमका निष्कर्ष साधणे हा हेरगिरीचा पाया आहे. तो जर दाखवीत बसलं तर चित्रपट भयंकर रटाळ होईल. पडद्यावर दिसतं ते अनेक असंबद्ध तुकडे प्रेक्षकांच्या पसंतीस पडतील अशा मसालेदार प्रकारे जुळवून सादर केलेलं नाटक असतं. आ.न., -गा.पै.

कांदा लिंबू Fri, 12/12/2025 - 09:14
टर्मी भौ, तुम्ही शिफारस केलीय म्हणजे सिनेमा पाहावाच लागणार. आज संध्याकाळी बघतो, जमते का ते. बाकी, लांबलचक लिहिलंय तरी खिळवून ठेवणारं लिहिलंय हेवेसांन.

Bhakti Fri, 12/12/2025 - 10:52
अक्षय खन्नाचं एन्ट्री गाणं खूप गाजतय, त्यामुळे असा चित्रपट आलाय हे समजलं.यात चक्क रणवीर असूनही मला चित्रपटाविषयी माहिती नव्हते ;) बहुतेक ओटीटीवर यायची वाट पाहणार!

सौंदाळा Mon, 12/15/2025 - 10:08
परवाच पाहिला आणि आवडला. अगदी बेहद्द आवडला असे नाही म्हणणार कारण काही घटना खूपच प्रेडीक्टेबल होत्या पण बघताना मजा आली. दुसरा भाग पण नक्की बघणार

टर्मीनेटर Mon, 12/15/2025 - 13:01
किल्लेदार । खटपट्या । राजेंद्र मेहेंदळे । कानडाऊ योगेशु । कॉमी । गामा पैलवान । कांदा लिंबू । Bhakti । प्रचेतस । सौंदाळा प्रतिसादांसाठी आपले मनःपूर्वक आभार 🙏 @ खटपट्या
"राकेश बेदी ला विजनवासातून बाहेर काढल्याबद्दल निर्मात्याचे आभार"
+१००० तुम्हालाही राकेश बेदीचे काम आवडते असे जाणवले. एका मित्राने आग्रही शिफारस केल्याने त्याचा (राकेश बेदीचा) हा पॉडकास्ट पहिला. त्याच्या अभिनय कारकिर्दीबद्दल बऱ्याच गोष्टी ह्यातून नव्याने समजल्या, तुम्हालाही कदाचित त्या ऐकायला आवडतील! @ राजेंद्र मेहेंदळे
"अक्षय खन्नाचा खलनायकाच्या रुपात याच वर्षात दुसरा स्ट्रोक"
येस्स... तुम्ही 'धुरंधर' बघणारच आहात, तेव्हा तुम्हालाही पहिल्यापेक्षा हा दुसरा 'स्ट्रोक' जास्त खणखणीत असल्याचे जाणवेल अशी मला खात्री आहे! @ कानडाऊ योगेशु वर गापैंनी लिहिलंय ते बरोबर आहे. ध्येयाप्रती सर्वोच्च पातळीवरची समर्पित वृत्ती, पराकोटीचा संयम आणि समोरच्याचा संपूर्ण विश्वास संपादन करेपर्यंत कुठल्याही थराला जाण्याची तयारी ह्या गोष्टी हेराकडे असतील तर 'अमुक कालावधीत गुंतवणूक डबल' वगैरे सारख्या अमिषाला, आधी अशा बोगस योजनांमुळे फसवणूक झालेल्या लोकांबद्दलच्या बातम्या ऐकून/वाचूनही वारंवार लोकं नव्याने बळी पडतात त्याप्रमाणे ह्या गोष्टीही सतत होतंच असतात/राहणार. हे कसे होऊ शकते ह्याचे काही प्रमाणात उत्तर या चित्रपटातूनही मिळते. @ कांदा लिंबू - अवश्य बघा आणि तुम्हाला तो कसा वाटला तेही सांगा. @ भक्ती
अक्षय खन्नाचं एन्ट्री गाणं खूप गाजतय,
ते गाणं नाहीये, पार्शवसंगीत म्हणता येईल... पण खूपच व्हायरल होतोय तो सीन आणि त्यावरचे किस्से 😀 @ प्रचेतस - अवश्य बघा... तुम्हालाही आवडेल! @ सौंदाळा
दुसरा भाग पण नक्की बघणार
मला आत्तापासूनच खूप वेध लागलेत त्याचे! कारण आता कथानक कसे वळण घेईल, काय काय घटना बघायला मिळतील ह्याविषयी मनात जे खूप अंदाज बांधून ठेवलेत ते खरे ठरतात का हे जाणून घ्यायचे आहे 😀

खटपट्या Mon, 12/15/2025 - 21:56
आपल्याकडे जसे शिरीष कणेकर आणि दिलीप प्रभावळ्कर एकपात्त्री प्रयोग करतात तसे राकेश बेदी हे अडीज तासाचा एकपात्रि प्रयोग करतात. युट्युब वर मसाज म्हणून टाइप केल्यास मिळेल.

Bhakti Tue, 12/16/2025 - 20:51
प्रतिसादात Bhakti पाहून वाटलं,टर्मिनेटरपण बदलले.कृत्रिम प्रतिसाद देऊ लागले.पण नंतर @भक्ती पाहून बरं वाटलं, टर्मिनेटर पहिल्यासारखेच आहेत खात्री पटली ;) धुरंधरचे शीर्षकगीत ऐकलं,ओहो माझा फेवरेट हनुमानकाईंड(Hanumankind)ने रॅप केलंय..जबरी :) :)

कांदा लिंबू Tue, 12/16/2025 - 01:35
सिनेमा प्रचंड हाउसफुल चालू आहे. पावणेदहाच्या शोची कशीबशी दोन तिकिटे मिळाली. सिनेमा पाहून येऊन आता, रात्री दीड वाजता, हे लिहीत आहे. शुक्रवारी रात्री पुन्हा अजून एकदा सिनेमा बघायला जाणार आहे. ‌ 'धुरंधर' - आरंभ तो प्रचंड है! 'धुरंधर' - आरंभ तो प्रचंड है! 'धुरंधर' - आरंभ तो प्रचंड है!

खटपट्या Wed, 12/17/2025 - 01:42
दोनदा बघावासा वाटला म्हणजे प्रचंड हीट जाणार, गेला आहेच. पण ५०० करोड च्या पण वर जाइल असे वाटत आहे. बाकी खान कंपनीचे सिनेमे ८०० करोड वगैरे करतात यावर माझा विश्वास नाही. असो.

निनाद Wed, 12/17/2025 - 04:50
चित्रपटाची मांडणी जरा तुटक झाली आहे. संपादनावर अजून लक्ष द्यायला हवे होते. बाकी फोनचे योग्य मॉडेल्स दाखवणे वगैरे सांभाळले आहे. पण तेच लक्ष फ्लॅट स्क्रीन मॉनिटर्स टिव्ही वगैरे मध्ये द्यायला हवे होते. २००० च्या सुमारास त्यांचे प्लाझ्मा टिव्ही असत. ते खूप जड होते, त्याकाळात प्रोजेक्शन टीव्ही असत होते. हमझाची मोटर सायकल पण खूप नवीन मॉडेलची आहे. हे सहज टाळता आले असते. असो. कथा मस्त आहे. हाताळणी पण चांगली आहे. पाकिस्तानी कारवायांवर इतका परखड भेदक संवाद असलेला चित्रपट पाहिला नव्हता. सगळे काही खुल्लम खुल्ला दाखवले आहे असे वाटले. पहिल्यांदा भारतीय चित्रपटाने पाकिस्तान विषयी असलेली एक ऑकवर्ड पोझिशन सोडून दिली आहे असे वाटले. एकदम रोखठोक! २६/११ ची दृष्ये परिणामकारक आहेत. शेवट अपूर्ण सोडून दिला आहे. अर्थात ही एक प्रेक्षकांना बांधून ठेवायची खेळी आहे हे नक्की. पार्श्व संगीतात जुन्या गाण्यांचा वापर खूप मस्त केला आहे. पण नवीन गाणी जरा चांगली द्या हो! आज ची गाणी गुणगुणता येत नसतील अजून वीस वर्षांनी येणार्‍या सिनेमांनी पार्श्व संगीतात कोणती गाणी वापरायची? प्लिज नवीन गाणी जरा चांगली द्या असे म्हणावेसे वाटते आहे. अक्षय खन्नाचा खलनायक जबरदस्त! राकेश बेदी ला वेगळा रोल दिला आहे.
"राकेश बेदी ला विजनवासातून बाहेर काढल्याबद्दल निर्मात्याचे आभार"
सहमत!

कानडाऊ योगेशु Wed, 12/17/2025 - 09:29
पाकिस्तानी कारवायांवर इतका परखड भेदक संवाद असलेला चित्रपट पाहिला नव्हता.
पूर्वीच्या जुन्या किंवा अगदी अलिकडच्या थरार पटांमध्ये शत्रूचे नाव कधीही स्पष्टपणे उच्चारले जात नसे. सरहद के पार ,पडोसी मुल्क अथवा दुश्मन देश से असे शब्दप्रयोग योजले जात होते. ताकाला जाऊन भांडे लपवण्याचा प्रकार होता तो. पाकिस्तानचा स्पष्ट उल्लेख पहिल्यांदी बहुदा बॉर्डर चित्रपटात आला आणि त्याचा टाईम्स मध्ये रिव्यु वाचताना त्यात एक ओळ अशी होती कि "फायनली द एनिमि हॅज बीन आयडेंटीफाईड इन हिन्दी सिनेमा" त्यानंतर अगदी स्पष्टपणे पाकिस्तानचा उल्लेख होतो अश्या चित्रपटात. पण तिथे पण उगाच काही ना काही लव अँगल आणुन वगैरे ते न्युट्रलाईज करण्याचे काहींचे किडे असतात. माझ्यामते ह्या चित्रपटापासुन सरळ सरळ ब्लॅक अ‍ॅंड व्हाईट मध्ये पाकिस्तान ला दाखवले आहे आणि हे बर्याच जणांना खुपते आहे.

रात्रीचे चांदणे Wed, 12/17/2025 - 10:32
फक्त पाकिस्तानच नाही तर दुबई, कतार, बांगलादेश आणि नेपाळ च ही नाव हवालाच्या संवादात घेतलं आहे. पाकिस्तानातून जो काही थोडा पैसा मिळतं होता त्यासाठी पाकिस्तानच नाव टाळत असावेत. काही चित्रपटात काहीच कारण नसताना एखाद पाकिस्तानी character पण दाखवलेल आहे.

मदनबाण गुरुवार, 12/18/2025 - 16:24
या चित्रपटाची कॅम प्रींट लगेच बाहेर आली. या चित्रपटामुळे आपल्या देशात राहणार्‍या पाकिस्तानी अनौरस औलादींना विशेष त्रास झाला. त्यांना ते लाल सिंग चड्ढा टाईप टुकार चित्रपटांना डोक्यावर घेऊन पाकिस्तानच्या बाजुने लेझिम खेळायची हौस असते ना! :))) वायआरफच्या भिकार स्पाय साम्राज्याला पेटती काडी लावण्याचे आणि भिकार खानावळी चे उरले सुरलेले जिहादी कपडे फाडण्याचे काम या चित्रपटाने केलेले दिसत आहे. चित्रपट बहुधा ओटीटी वर आल्यावर पाहिन, मात्र एक गोष्ट मला आवडली, ती म्हणजे या एका चित्रपटाने पाकड्यांचा बुरखा जगात अगदी टराटरा फाडला आहे. जाता जाता: चित्रपटातील शरारत गाणं बर्‍यापैकी हिट झाल्याने आता अनेक पक्षी जीव त्यावर रील्स बनवत आहेत. आयेषा खानला देखील बरीच प्रसिद्धी या गाण्याने दिली आहे, बाई उड्या मारुन मारुन नितंब अगदी लईत डोलवुन स्टेज वर नृत्य करताना पाहण्यात आल्या आहेत! :)))

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- PASSO BEM SOLTO (SLOWED) : ATLXS

टर्मीनेटर गुरुवार, 12/18/2025 - 16:55
अगदी अगदी.. तुम्हाला काय वाटले, इथले (पाकिस्तान समर्थक) डावे आणि पुरोगामी ह्या चित्रपटाविषयी काहीच न बोलता गप्प बसलेत ते काय उगीच का? त्या भाडखाऊंना ना धड चित्रपटाची बाजू घेता येत्ये ना त्याचा विरोध करता येतोय... लैच अवघड जागेचे दुखणे आहे राव, 'सांगताही येत नाही आणि सहनही होत नाही' टाईप्स 😂

कॉमी गुरुवार, 12/18/2025 - 19:11
मला सिनेमा आवडला. ट्रेलर पाहूनच आवडला होता त्यामुळे पहिल्याच दिवशी पाहिला. सिनेमाच राजकारण पटते का नाही हा भाग अलाहिदा. पण जे राजकारण दाखवले आहे त्यात हेतूबाबत काही आक्षेपार्ह वाटले नाही. खेरीज सिनेमा चांगला होता. केरळ फाईल्स वैगेरे सिनेमांचे ट्रेलर पाहून अत्यंत बटबटीत सिनेमे आहेत असे वाटते. धुरंधर तांत्रिक दृष्टीत अतिशय सुपर्ब आहे.

अभ्या.. Fri, 12/19/2025 - 13:01
एकच नंबर टर्मिभाऊ, लई मोठी कोंडी सोडवली तुम्ही. चायला एक टाईम असा गांडू होता की जरा शब्द इकडे तिकडे झाला की प्रतिसाद उडायचा. शिवाय वरून दट्ट्या की भावना कितीही तीव्र असल्या तरी शब्द संयमित ठेवायचे. आम्ही बिचारे आबे तुबे कडू भाड्या सारख्या विशेषणात वाढलेली प्रजा. इथले काही बाईलभाडे आणि त्यांचे लिहिणे बघून कुठल्या भाषेत उद्धार करावा हा प्रश्न पडायचा पण तुम्ही भारी काम केले. जशा भावना तशाच उतरवायच्या हा फंडा एक नंबर. आता मागे सरकणे नाही. एकेकाला उभाट्यानेच.......

खटपट्या गुरुवार, 12/11/2025 - 23:54
चित्रपट पाहिला खुप छान वाटला. अक्षय खन्ना हा कलाकार म्हणून ग्रेट वाटला. आहेच. राकेश बेदी ला विजनवासातून बाहेर काढल्याबद्दल निर्मात्याचे आभार.

कानडाऊ योगेशु Fri, 12/12/2025 - 00:32
चित्रपट प्रचंड गाजतोय. पण ह्या निमित्ताने मला एक प्रश्न पडलाय.सत्याचा अंश असलेल्या अश्या स्पाय ऑपरेशन वर चित्रपट काढुन आपण भविष्यातील स्पाय ऑपरेशन तर धोक्यात आणत नाही आहोत ना? म्हणजे समजा ह्या चित्रपटात अमुक एक भारताचा स्पाय पाकिस्ताना कसा इनफिल्ट्रेट झाला.तिथल्या कुणाकुणा कडुन कसे कसे साहाय्य मिळाले हे दाखवुन भले काल्पनिक का होईना तो मार्ग तर पुढे कायमचा बंद होऊन जाईल.

कॉमी Fri, 12/12/2025 - 11:24
काल्पनिक मार्ग दिग्दर्शकाला सुचत असेल तर तो रॉ, आयएसआय ह्यांना आधी सुचला असेल ह्याची शक्यता जास्त.

गामा पैलवान Sun, 12/14/2025 - 15:19
कानडाऊ योगेशु, प्रत्यक्षांत हेरगिरी अशी होत नसते. खरीखुरी हेरगिरी हा अत्यंत कंटाळवाणा प्रकार आहे. तो लंबितवाणा ( = लांबलचक ) असून तुकड्यातुकड्याने होतो. असंख्य तुकड्यांचं विश्लेषण करून नेमका निष्कर्ष साधणे हा हेरगिरीचा पाया आहे. तो जर दाखवीत बसलं तर चित्रपट भयंकर रटाळ होईल. पडद्यावर दिसतं ते अनेक असंबद्ध तुकडे प्रेक्षकांच्या पसंतीस पडतील अशा मसालेदार प्रकारे जुळवून सादर केलेलं नाटक असतं. आ.न., -गा.पै.

कांदा लिंबू Fri, 12/12/2025 - 09:14
टर्मी भौ, तुम्ही शिफारस केलीय म्हणजे सिनेमा पाहावाच लागणार. आज संध्याकाळी बघतो, जमते का ते. बाकी, लांबलचक लिहिलंय तरी खिळवून ठेवणारं लिहिलंय हेवेसांन.

Bhakti Fri, 12/12/2025 - 10:52
अक्षय खन्नाचं एन्ट्री गाणं खूप गाजतय, त्यामुळे असा चित्रपट आलाय हे समजलं.यात चक्क रणवीर असूनही मला चित्रपटाविषयी माहिती नव्हते ;) बहुतेक ओटीटीवर यायची वाट पाहणार!

सौंदाळा Mon, 12/15/2025 - 10:08
परवाच पाहिला आणि आवडला. अगदी बेहद्द आवडला असे नाही म्हणणार कारण काही घटना खूपच प्रेडीक्टेबल होत्या पण बघताना मजा आली. दुसरा भाग पण नक्की बघणार

टर्मीनेटर Mon, 12/15/2025 - 13:01
किल्लेदार । खटपट्या । राजेंद्र मेहेंदळे । कानडाऊ योगेशु । कॉमी । गामा पैलवान । कांदा लिंबू । Bhakti । प्रचेतस । सौंदाळा प्रतिसादांसाठी आपले मनःपूर्वक आभार 🙏 @ खटपट्या
"राकेश बेदी ला विजनवासातून बाहेर काढल्याबद्दल निर्मात्याचे आभार"
+१००० तुम्हालाही राकेश बेदीचे काम आवडते असे जाणवले. एका मित्राने आग्रही शिफारस केल्याने त्याचा (राकेश बेदीचा) हा पॉडकास्ट पहिला. त्याच्या अभिनय कारकिर्दीबद्दल बऱ्याच गोष्टी ह्यातून नव्याने समजल्या, तुम्हालाही कदाचित त्या ऐकायला आवडतील! @ राजेंद्र मेहेंदळे
"अक्षय खन्नाचा खलनायकाच्या रुपात याच वर्षात दुसरा स्ट्रोक"
येस्स... तुम्ही 'धुरंधर' बघणारच आहात, तेव्हा तुम्हालाही पहिल्यापेक्षा हा दुसरा 'स्ट्रोक' जास्त खणखणीत असल्याचे जाणवेल अशी मला खात्री आहे! @ कानडाऊ योगेशु वर गापैंनी लिहिलंय ते बरोबर आहे. ध्येयाप्रती सर्वोच्च पातळीवरची समर्पित वृत्ती, पराकोटीचा संयम आणि समोरच्याचा संपूर्ण विश्वास संपादन करेपर्यंत कुठल्याही थराला जाण्याची तयारी ह्या गोष्टी हेराकडे असतील तर 'अमुक कालावधीत गुंतवणूक डबल' वगैरे सारख्या अमिषाला, आधी अशा बोगस योजनांमुळे फसवणूक झालेल्या लोकांबद्दलच्या बातम्या ऐकून/वाचूनही वारंवार लोकं नव्याने बळी पडतात त्याप्रमाणे ह्या गोष्टीही सतत होतंच असतात/राहणार. हे कसे होऊ शकते ह्याचे काही प्रमाणात उत्तर या चित्रपटातूनही मिळते. @ कांदा लिंबू - अवश्य बघा आणि तुम्हाला तो कसा वाटला तेही सांगा. @ भक्ती
अक्षय खन्नाचं एन्ट्री गाणं खूप गाजतय,
ते गाणं नाहीये, पार्शवसंगीत म्हणता येईल... पण खूपच व्हायरल होतोय तो सीन आणि त्यावरचे किस्से 😀 @ प्रचेतस - अवश्य बघा... तुम्हालाही आवडेल! @ सौंदाळा
दुसरा भाग पण नक्की बघणार
मला आत्तापासूनच खूप वेध लागलेत त्याचे! कारण आता कथानक कसे वळण घेईल, काय काय घटना बघायला मिळतील ह्याविषयी मनात जे खूप अंदाज बांधून ठेवलेत ते खरे ठरतात का हे जाणून घ्यायचे आहे 😀

खटपट्या Mon, 12/15/2025 - 21:56
आपल्याकडे जसे शिरीष कणेकर आणि दिलीप प्रभावळ्कर एकपात्त्री प्रयोग करतात तसे राकेश बेदी हे अडीज तासाचा एकपात्रि प्रयोग करतात. युट्युब वर मसाज म्हणून टाइप केल्यास मिळेल.

Bhakti Tue, 12/16/2025 - 20:51
प्रतिसादात Bhakti पाहून वाटलं,टर्मिनेटरपण बदलले.कृत्रिम प्रतिसाद देऊ लागले.पण नंतर @भक्ती पाहून बरं वाटलं, टर्मिनेटर पहिल्यासारखेच आहेत खात्री पटली ;) धुरंधरचे शीर्षकगीत ऐकलं,ओहो माझा फेवरेट हनुमानकाईंड(Hanumankind)ने रॅप केलंय..जबरी :) :)

कांदा लिंबू Tue, 12/16/2025 - 01:35
सिनेमा प्रचंड हाउसफुल चालू आहे. पावणेदहाच्या शोची कशीबशी दोन तिकिटे मिळाली. सिनेमा पाहून येऊन आता, रात्री दीड वाजता, हे लिहीत आहे. शुक्रवारी रात्री पुन्हा अजून एकदा सिनेमा बघायला जाणार आहे. ‌ 'धुरंधर' - आरंभ तो प्रचंड है! 'धुरंधर' - आरंभ तो प्रचंड है! 'धुरंधर' - आरंभ तो प्रचंड है!

खटपट्या Wed, 12/17/2025 - 01:42
दोनदा बघावासा वाटला म्हणजे प्रचंड हीट जाणार, गेला आहेच. पण ५०० करोड च्या पण वर जाइल असे वाटत आहे. बाकी खान कंपनीचे सिनेमे ८०० करोड वगैरे करतात यावर माझा विश्वास नाही. असो.

निनाद Wed, 12/17/2025 - 04:50
चित्रपटाची मांडणी जरा तुटक झाली आहे. संपादनावर अजून लक्ष द्यायला हवे होते. बाकी फोनचे योग्य मॉडेल्स दाखवणे वगैरे सांभाळले आहे. पण तेच लक्ष फ्लॅट स्क्रीन मॉनिटर्स टिव्ही वगैरे मध्ये द्यायला हवे होते. २००० च्या सुमारास त्यांचे प्लाझ्मा टिव्ही असत. ते खूप जड होते, त्याकाळात प्रोजेक्शन टीव्ही असत होते. हमझाची मोटर सायकल पण खूप नवीन मॉडेलची आहे. हे सहज टाळता आले असते. असो. कथा मस्त आहे. हाताळणी पण चांगली आहे. पाकिस्तानी कारवायांवर इतका परखड भेदक संवाद असलेला चित्रपट पाहिला नव्हता. सगळे काही खुल्लम खुल्ला दाखवले आहे असे वाटले. पहिल्यांदा भारतीय चित्रपटाने पाकिस्तान विषयी असलेली एक ऑकवर्ड पोझिशन सोडून दिली आहे असे वाटले. एकदम रोखठोक! २६/११ ची दृष्ये परिणामकारक आहेत. शेवट अपूर्ण सोडून दिला आहे. अर्थात ही एक प्रेक्षकांना बांधून ठेवायची खेळी आहे हे नक्की. पार्श्व संगीतात जुन्या गाण्यांचा वापर खूप मस्त केला आहे. पण नवीन गाणी जरा चांगली द्या हो! आज ची गाणी गुणगुणता येत नसतील अजून वीस वर्षांनी येणार्‍या सिनेमांनी पार्श्व संगीतात कोणती गाणी वापरायची? प्लिज नवीन गाणी जरा चांगली द्या असे म्हणावेसे वाटते आहे. अक्षय खन्नाचा खलनायक जबरदस्त! राकेश बेदी ला वेगळा रोल दिला आहे.
"राकेश बेदी ला विजनवासातून बाहेर काढल्याबद्दल निर्मात्याचे आभार"
सहमत!

कानडाऊ योगेशु Wed, 12/17/2025 - 09:29
पाकिस्तानी कारवायांवर इतका परखड भेदक संवाद असलेला चित्रपट पाहिला नव्हता.
पूर्वीच्या जुन्या किंवा अगदी अलिकडच्या थरार पटांमध्ये शत्रूचे नाव कधीही स्पष्टपणे उच्चारले जात नसे. सरहद के पार ,पडोसी मुल्क अथवा दुश्मन देश से असे शब्दप्रयोग योजले जात होते. ताकाला जाऊन भांडे लपवण्याचा प्रकार होता तो. पाकिस्तानचा स्पष्ट उल्लेख पहिल्यांदी बहुदा बॉर्डर चित्रपटात आला आणि त्याचा टाईम्स मध्ये रिव्यु वाचताना त्यात एक ओळ अशी होती कि "फायनली द एनिमि हॅज बीन आयडेंटीफाईड इन हिन्दी सिनेमा" त्यानंतर अगदी स्पष्टपणे पाकिस्तानचा उल्लेख होतो अश्या चित्रपटात. पण तिथे पण उगाच काही ना काही लव अँगल आणुन वगैरे ते न्युट्रलाईज करण्याचे काहींचे किडे असतात. माझ्यामते ह्या चित्रपटापासुन सरळ सरळ ब्लॅक अ‍ॅंड व्हाईट मध्ये पाकिस्तान ला दाखवले आहे आणि हे बर्याच जणांना खुपते आहे.

रात्रीचे चांदणे Wed, 12/17/2025 - 10:32
फक्त पाकिस्तानच नाही तर दुबई, कतार, बांगलादेश आणि नेपाळ च ही नाव हवालाच्या संवादात घेतलं आहे. पाकिस्तानातून जो काही थोडा पैसा मिळतं होता त्यासाठी पाकिस्तानच नाव टाळत असावेत. काही चित्रपटात काहीच कारण नसताना एखाद पाकिस्तानी character पण दाखवलेल आहे.

मदनबाण गुरुवार, 12/18/2025 - 16:24
या चित्रपटाची कॅम प्रींट लगेच बाहेर आली. या चित्रपटामुळे आपल्या देशात राहणार्‍या पाकिस्तानी अनौरस औलादींना विशेष त्रास झाला. त्यांना ते लाल सिंग चड्ढा टाईप टुकार चित्रपटांना डोक्यावर घेऊन पाकिस्तानच्या बाजुने लेझिम खेळायची हौस असते ना! :))) वायआरफच्या भिकार स्पाय साम्राज्याला पेटती काडी लावण्याचे आणि भिकार खानावळी चे उरले सुरलेले जिहादी कपडे फाडण्याचे काम या चित्रपटाने केलेले दिसत आहे. चित्रपट बहुधा ओटीटी वर आल्यावर पाहिन, मात्र एक गोष्ट मला आवडली, ती म्हणजे या एका चित्रपटाने पाकड्यांचा बुरखा जगात अगदी टराटरा फाडला आहे. जाता जाता: चित्रपटातील शरारत गाणं बर्‍यापैकी हिट झाल्याने आता अनेक पक्षी जीव त्यावर रील्स बनवत आहेत. आयेषा खानला देखील बरीच प्रसिद्धी या गाण्याने दिली आहे, बाई उड्या मारुन मारुन नितंब अगदी लईत डोलवुन स्टेज वर नृत्य करताना पाहण्यात आल्या आहेत! :)))

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- PASSO BEM SOLTO (SLOWED) : ATLXS

टर्मीनेटर गुरुवार, 12/18/2025 - 16:55
अगदी अगदी.. तुम्हाला काय वाटले, इथले (पाकिस्तान समर्थक) डावे आणि पुरोगामी ह्या चित्रपटाविषयी काहीच न बोलता गप्प बसलेत ते काय उगीच का? त्या भाडखाऊंना ना धड चित्रपटाची बाजू घेता येत्ये ना त्याचा विरोध करता येतोय... लैच अवघड जागेचे दुखणे आहे राव, 'सांगताही येत नाही आणि सहनही होत नाही' टाईप्स 😂

कॉमी गुरुवार, 12/18/2025 - 19:11
मला सिनेमा आवडला. ट्रेलर पाहूनच आवडला होता त्यामुळे पहिल्याच दिवशी पाहिला. सिनेमाच राजकारण पटते का नाही हा भाग अलाहिदा. पण जे राजकारण दाखवले आहे त्यात हेतूबाबत काही आक्षेपार्ह वाटले नाही. खेरीज सिनेमा चांगला होता. केरळ फाईल्स वैगेरे सिनेमांचे ट्रेलर पाहून अत्यंत बटबटीत सिनेमे आहेत असे वाटते. धुरंधर तांत्रिक दृष्टीत अतिशय सुपर्ब आहे.

अभ्या.. Fri, 12/19/2025 - 13:01
एकच नंबर टर्मिभाऊ, लई मोठी कोंडी सोडवली तुम्ही. चायला एक टाईम असा गांडू होता की जरा शब्द इकडे तिकडे झाला की प्रतिसाद उडायचा. शिवाय वरून दट्ट्या की भावना कितीही तीव्र असल्या तरी शब्द संयमित ठेवायचे. आम्ही बिचारे आबे तुबे कडू भाड्या सारख्या विशेषणात वाढलेली प्रजा. इथले काही बाईलभाडे आणि त्यांचे लिहिणे बघून कुठल्या भाषेत उद्धार करावा हा प्रश्न पडायचा पण तुम्ही भारी काम केले. जशा भावना तशाच उतरवायच्या हा फंडा एक नंबर. आता मागे सरकणे नाही. एकेकाला उभाट्यानेच.......
लेखनविषय:
चित्रपट
लेखनप्रकार
आस्वाद

सुमारे दीड वर्षांपूर्वी निर्मितीची आणि वर्षभरापूर्वी शीर्षकाची घोषणा झाल्यापासूनच चित्रपट रसिकांमध्ये बहुचर्चित आणि बहुप्रतीक्षित असा 'धुरंधर' हा चित्रपट शुक्रवार दिनांक ५ डिसेंबर २०२५ रोजी प्रकाशित झाला.

तू

अनन्त्_यात्री ·
लेखनविषय:
मुक्तक
ग्रीष्म-तप्त भूमीवर तू तर सर सर मृगसर कोसळणारी विकल-विव्हल प्राणांवर फुंकर घालुनी सांत्वन तू करणारी क्षणभंगुरता गर्वे मिरवीत चिरंतनासम तू फुलणारी परंपरांचे अवजड बंधन सहज समूळ तू झुगारणारी कोलाहल भवताली त्यावर प्रशांत शिडकावा करणारी भळभळते व्रण माझे बांधून भरजरी पैठणी तू उरणारी

अमेरिकेतील गुजराती मंड्ळ

खटपट्या ·

अमरेंद्र बाहुबली Wed, 12/10/2025 - 22:29
खटपट्या जी, अतिशय उत्तम झाला आहे लेख, हसून हसून वाट लागली मध्ये. सध्या मिपावर मस्त धागे येत आहेत, घाटपांडे सरांच्या धाग्यानंतर हा धागा. मराठी मंडळ नी मराठी कम्युमिटीवर एवढं वाचलं आहे की बाहेरच्या देशात दुसऱ्या राज्यातील लोकांचे गट असतील हे विसरूनच गेलो होतो. बाकी ह्या गुजरात्यांचे कार्यक्रम फार करमणूक असतात. एकदा मी आणी माझा दक्षिण भारतीय मॅनेजर भर नवरात्रीत अहमदाबादला गेलो होतो. मॅनेजर ट्रेनिंग द्यायला आला होता, उत्तम ट्रॅनिंग मिळाली म्हणून त्याच्या गुजराती शिष्यांनी त्याला गुरुदक्षिणा म्हणून गरब्याच्या कार्यक्रमाचे दोन पास दिले. आता तो एकटा दोन पास घेऊन काय करणार? उरलेला एक छातीला लावून तर फिरणार नाही, जेवता जेवता तो मला बोलला चल बाहुबली हे काय आहे ते पाहून येऊ. नंतर कळाल की त्याला गरबा हा काय प्रकार असतो हेच माहीत नव्हत, आम्ही गरबा केंद्राच्या दिशेने शिष्यांनी दिलेल्या एका बाईकवर निघालो, रस्त्यात खूपच सुंदर सजलेल्या मोकळे केस सोडलेल्या, घागरा चुनारिवाल्या सुंदर सुंदर मुली पाहून फार खुश झालो, त्यांच्या सोबतचे मुल अतिशय फालतू कुर्ते घालून होते. गरबा केंद्रात गेल्यावर आश्चर्याचा खूप मोठा धक्का बसला. मला महाराष्ट्रात १०० गरबा खेळणारे नि त्याना पाहायला १००० जमलेले अशी गर्दी पाहायची सवय होती पण इथे उलट कार्यक्रम होता गरबा खेळणारे हजार तर पहायला १० देखील नव्हते. आम्ही दोघेच गरबा पाहत उभे होते, शिष्यांच्या विनंतीवरून मॅनेजरही गरब्यात घुसला, पहिले दोन चार वेळा चुकला नंतर मस्त गरबा खेळू लागला, त्याची वाकडी तिकडी वाढलेली दाढी नी मळकट टी शर्ट नसता तर कुणाला कळालही नसतं की हा गुजराती नाही, त्याच्या मागे मी देखील गरब्यात घुसलो नि खेळू लागलो, थोड्या वेळाने मलाच आश्चर्य वाटले की मी इतका चांगला गरबा खेळतोय. महत्वाचं म्हणजे तिथे कुणी मला ऑब्सर्व करणार नव्हत समोरून मुलींची रांग टिपरीवर टिपरी हाणत मुलांच्या रांगेच्या विरुद्ध दिशेने जात होती, एक एक सुंदर मुलगी पास व्हायची. मज्जा आली होती. :)

खटपट्या Wed, 12/10/2025 - 22:49
धन्यवाद, मुंबैत बहुतेक जण गरबा खेळणार्‍या मुलींना बघायला जातात हे खरे आहे. आता तर खूप अनैतिक प्रकार देखील चालतात असे ऐकले आहे.

कंजूस गुरुवार, 12/11/2025 - 05:44
आवडला लेख. धंद्यात साहसी वृत्ती ठेवणारे असतात गुजराती लोक. काही लोक त्यांना शत्रू मानतात पण ते कुणाला शत्रू मानत नाहीत. मराठी लोकांचं बोलायचं तर काही जण धंदा काढतात वाढवतात पण त्यांची मुलं तो धंदा चालू ठेवत नाहीत. शिक्षण घेऊन नोकऱ्याच करतात. शनिवार रविवार सुट्टी, इतर सुट्ट्या. हीच मजा. तर धंध्यामध्ये लोकांचे सण उत्सव तेव्हा यांची कमाई हा हिशोब असतो.जेव्हा फावला वेळ असतो तेव्हा मजा करतात. ही पद्धत बऱ्याच मराठी लोकांना पटत नाही. तर असो.

मदनबाण गुरुवार, 12/11/2025 - 11:46
खटपट्या सेठ, सुरेख लेखन ! गरबा म्हणजे अनेक पक्षी जीव एकाच ठिकाणी पाहण्याची संधी! अर्थात गरबा खेळणाचा आनंद देखील तितकाच धमाल असतो. व्यापार हाच त्यांचा डीएनए असल्याने सगळं केम छो मजा मा असंच अनेक वेळी दिसते. [ खाखरा थेपला प्रेमी ] :)

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Rehman Dakait Entry Song :Dhurandhar

कानडाऊ योगेशु गुरुवार, 12/11/2025 - 13:58
गुजराती लोक एकमेकांना पकडुन असतात असे पाहिले आहे. शिक्षणानिमित्त मुंबईत व नंतर कामानिमित्त बेंगलोरमध्ये असताना सुरवातीच्या दिवसात राहण्याची सोय पाहण्यासाठी कॉटबेसिस्,पी.जी वगैरे शोधत होतो तेव्हा गुजरात्यांच्या बर्याच धर्मशाळा दिसल्या.मुंबई मध्ये व बेंगलोरमध्येही.बेंगलोरमध्ये एक महाराष्ट्र मंडळ सोडले तर दुसरी काहीच व्यवस्था नव्हती.

कंजूस गुरुवार, 12/11/2025 - 16:18
अगदी शैक्षणिक शिष्यवृत्त्या, ते माथेरान महाबळेश्वर इत्यादी ठिकाणी राहण्याची स्वस्तातली सोय सुद्धा असते.

खटपट्या गुरुवार, 12/11/2025 - 19:34
परदेशात जैन लोकांचे खायचे वांदे होतात कारण ते होटेल मधले खाउ शकत नाहीत. म्हणून त्यांनी पेइंग गेस्ट ची साइट बनवली आहे. ज्या शहरात जायचे असेल त्या शहरातील जैन लोक येणार्‍या माणसाची जेवणाची आणि राहण्याची सोय करतात. त्यात दोघांचाही फायदा होतो आणि त्यांचा धर्म ही अबाधीत राहतो.

गामा पैलवान गुरुवार, 12/11/2025 - 19:23
आमचे गुजरातेत अनेक मराठी भाषिक नातेवाईक आहेत. त्यांची मनोधारणा स्थानिक गुजरात्यांशी मिळतीजुळती आहे. अनेकांचा व्यवसाय आहे. अगदी नोकरदार माणूस असला तरी भागभांडवल बाजारात काहीतरी व्यवहार करणारच. किंवा छोटंसं दुकान वा टपरी चालवणार. वा भाड्याने तरी देणार. फावल्या वेळांत चकाट्या पिटतांना कधी दिसणार नाही. हा मातीचा गुण म्हणावा का? -गा.पै.

विजुभाऊ Fri, 12/12/2025 - 16:06
हा मातीचा गुण म्हणावा का?
माझ्या ओळखीचे काही गुजराथी पुणे लोक्स , ठाणे सातारा कोल्हापुर येथे आहेत. पण त्या पैकी कोणीही कोणत्याही पुढार्‍याच्या मागे दादा बापू महाराज अप्पा असे म्हणत फिरत नाहीत, कोणीही गप्पा मारतानाही राजकारण या विषयावर बोलत नाही. कोणीच सेना उबाठासेना मनसे या बाबत चर्चा करत नाही. कोणीही संजय राउतांचे भाषण ऐकत नाही. कोणीही समोरचा माणूस गुजराथी / मराठी आहे हे माहीत असूनही हिंदीत बोलत नाही. त्यामुळे हा मातीचा गुण नसावा असे वाटते

अमरेंद्र बाहुबली Fri, 12/12/2025 - 17:11
+ सहमत आहे. माझ्याही ओळखीचे अनेक गुजराती आहेत, पण स्वत गुजराती असूनही ते कधीही मोदी मोदी, भाजप भाजप करत नाहीत, बाटचे जास्त मोठी बांग देतात त्याप्रमाणे अनेक मराठी लोक मोदी मोदी भाजप भाजप करत छाती पिटताना पाहिले आहेत.

जुइ Sat, 12/13/2025 - 20:56
जबरी निरीक्षण! लेख आवडला!

चावटमेला Sun, 12/14/2025 - 15:57
चांगला लेख. युके मध्ये मला गुजराती लोकांचे दोन ठळक गट आढळून आले. पहिला म्हणजे भारतातून आलेले गुजराती, आणि दुसरा म्हणजे इदी अमिन सत्तेत आल्यानंतर निर्वासित म्हणून आलेले अफ्रिकन गुजराती. ह्या दोन गटांच्या चालीरीती, विचारसरणी ह्यांत मोठा फरक दिसतो. आफ्रिकन गुजराती जास्त इंग्रजाळलेले, बर्‍याच अंशी सर्रास मांसाहार करणारे, दारू पिणारे दिसून येतात, शिवाय भारतीय म्हणवून घेणे त्यांना आवडत नाही, ईस्ट आफ्रिकन अशी ओळख सांगतात. ह्या दोन गटांमध्ये intermarriages होतानाही फारशी दिसत नाहीत. भारतीय गुजराथ्यांच्या पिढ्या जास्त करून व्यवसायांत आहेत, तर आफ्रिकन लोक मोठ्या प्रमाणांत नोकर्‍यांमध्ये आहेत. ह्या आफ्रिकन गुजराथ्यांची वस्ती बव्हंशी लंडन मधील हॅरो उपनगर, किंवा लेस्टर शहरात आहे. भारतीय गुजराती संपूर्ण युकेभर पसरलेले आहेत.

कानडाऊ योगेशु Mon, 12/15/2025 - 17:54
ह्या दोन गटांमध्ये intermarriages होतानाही फारशी दिसत नाहीत.
गुजराथ्यांमध्ये जात पात प्रकार कितपत पाळला जातो ह्याबाबत काही माहिती आहे का? पटेल,शहा (बहुदा गांधी) ह्या व्यतिरिक्त अन्य आडनावाची गुजराथी व्यक्तीच सर्रास गुजराथबाहेर दिसत नाहीत.

असा मी असामी Mon, 12/15/2025 - 22:24
गुजरातमध्ये आजही जात‑पात अस्तित्वात आहे. शहरांमध्ये तिचा प्रभाव तुलनेने कमी जाणवतो, पण ग्रामीण भागात तो अधिक ठळकपणे दिसतो. राजपूत समाजात ते काही प्रमाणात जास्त आढळतं. जैन आणि वैष्णव समुदायातही जातीतलेच विवाह पसंत केले जातात. तरीही, बदल होत आहेत—आधुनिक शिक्षण, नोकरी, परदेशात जाणं, शहरी जीवन अशा अनेक कारणांमुळे लोकांच्या विचारसरणीत मोकळेपणा येत आहे. मेहता, गांधी, शाह ही आडनावे जैन आणि वैष्णव—दोन्ही समाजांमध्ये आढळतात. जैन, मेहता, गांधी, शाह आणि जोशी ही आडनावे गुजरातमध्येही मोठ्या प्रमाणात आढळतात, त्यामुळेच त्या लोकांची संख्या बाहेर जास्त असल्यासारखी वाटते. पण इतर गुजराती—उदा. बटलिवाला, ***वाला, कोठारी, कोळी—हे विविध ठिकाणी आणि विविध व्यवसायांत दिसतात. --- फक्त नावाने गुजराती असलेला एक मराठी ;)

गामा पैलवान Mon, 12/15/2025 - 19:16
चावटमेला, मी अनेक वर्षं इंग्लंडात असूनही ही निरीक्षणे मला जाणवली नाहीत. तुमच्या मर्मभेदी दृष्टीस मन:पूर्वक दाद देतो. आ.न., -गा.पै.

चावटमेला Mon, 12/15/2025 - 22:46
धन्यवाद. मर्मग्राही वगैरे काही नाही हो, बर्‍याच ईस्ट आफ्रिकन गुजराथ्यांशी नोकरीच्या ठिकाणी संपर्क येतो, त्यांच्याशी होणार्‍या संवादांतून समजलेली माहिती.

अभ्या.. Wed, 12/17/2025 - 11:02
मला अमेरिकेतील नाही पण जर्मनीतील दोन गुजरात्यांचा आलेला अनुभव नमूद करतो. पहिला गुजराती टिपिकल पटेल जो आम्ही जे घर भाड्याने घेतले त्याचा आधिचा भाडेकरु. मालक अर्थात जर्मन. पटेलाला ते घर सोडताना त्याचे सगळे फर्निचर नव्या भाडेकरुच्या गळ्यात घालायचे होते कारण त्याअने नवीन घेतेलेले घर फुल्ली फर्निश्ड होते. आणि त्याची मार्केट व्हॅल्यु अगदी नव्या प्रमाणे पटेलिणीला अपेक्षित होती. त्यामागचा तिचा युक्तीवाद की तुम्हाला नवीन फर्निचर ऑर्डर केले तरी असेंबल वगैरे करावे लागेल म्हणून ते नव्याच्या किमतीत घ्या. त्यासाठी तिने इतका प्रचंड आणि चिकाटीने युक्तीवाद केला की बस्स. आणि तिचे म्हणणे मान्य करण्यातच शहाणपण आहे हे ती वारंवार पटवून देत होती. त्यासाठी दोन कारणे की एकतर ते १० वर्षे सिनिअर आहेत जर्मनीत आणि दुसरे म्हणजे लहानश्या ह्या गावात आमची कम्युनिटी इंडीयाप्रमाणेच स्ट्रॉन्ग आहे, कुठेतरी वास्ता पडेलच. सगळे धुडकावले पण तरीही जाता जाता बर्‍याच निरुपयोगी वस्तू, काचा आमच्या गळ्यात मारुन पळाय्चा प्लान होता (कारण वस्तूंचे दिस्पोजल अवघड) पण तिला घेऊन जायला भाग पाडले. त्यासाठी तिने फोनवरुन जी हॅरेस्मेंट आणि ताबा देताना जी अडवाअडवी केली त्याला तोड नाही. दुसरा एक गुजराती फर्निचर असेंबल करणारा अनाधिकृत पणे कारण तो स्टुडंट होता आणी त्याला त्याची प्रॅक्टीस होती म्हणे. एकतर प्रचंड आकडा कोट करुन तो प्रिंटेड बिल देणार नव्हता. आणि हे काम गुपचूप करावे असा अग्रह होता कारण आपल्या माथाडी कामगाराप्रमाणे जर्मन अधिकृत असेंब्लर त्याचे पैसे पुन्हा वसूल करु श्कतात शिवाय त्याने तो गुजराती अडचणीत आला असता. त्याच्या एकतृतिआंश पैश्यात हंगेरीच्या एका असेंब्लरने २ तासात काम करुन दिले तेही अधिकृत बिलासह. हंगेरीचीही आर्थिक स्थिती फारच नाजूक आणि बेरोजगारी आहे असे त्याच्याशी बोलण्यातून कळले पण ह्या कामासाठी गुजरात्याने जी तंत्रे आणि बोलबच्च्न लावले ती अस्सल गुजरात्याला शोभणारीच होती.

अमरेंद्र बाहुबली Wed, 12/10/2025 - 22:29
खटपट्या जी, अतिशय उत्तम झाला आहे लेख, हसून हसून वाट लागली मध्ये. सध्या मिपावर मस्त धागे येत आहेत, घाटपांडे सरांच्या धाग्यानंतर हा धागा. मराठी मंडळ नी मराठी कम्युमिटीवर एवढं वाचलं आहे की बाहेरच्या देशात दुसऱ्या राज्यातील लोकांचे गट असतील हे विसरूनच गेलो होतो. बाकी ह्या गुजरात्यांचे कार्यक्रम फार करमणूक असतात. एकदा मी आणी माझा दक्षिण भारतीय मॅनेजर भर नवरात्रीत अहमदाबादला गेलो होतो. मॅनेजर ट्रेनिंग द्यायला आला होता, उत्तम ट्रॅनिंग मिळाली म्हणून त्याच्या गुजराती शिष्यांनी त्याला गुरुदक्षिणा म्हणून गरब्याच्या कार्यक्रमाचे दोन पास दिले. आता तो एकटा दोन पास घेऊन काय करणार? उरलेला एक छातीला लावून तर फिरणार नाही, जेवता जेवता तो मला बोलला चल बाहुबली हे काय आहे ते पाहून येऊ. नंतर कळाल की त्याला गरबा हा काय प्रकार असतो हेच माहीत नव्हत, आम्ही गरबा केंद्राच्या दिशेने शिष्यांनी दिलेल्या एका बाईकवर निघालो, रस्त्यात खूपच सुंदर सजलेल्या मोकळे केस सोडलेल्या, घागरा चुनारिवाल्या सुंदर सुंदर मुली पाहून फार खुश झालो, त्यांच्या सोबतचे मुल अतिशय फालतू कुर्ते घालून होते. गरबा केंद्रात गेल्यावर आश्चर्याचा खूप मोठा धक्का बसला. मला महाराष्ट्रात १०० गरबा खेळणारे नि त्याना पाहायला १००० जमलेले अशी गर्दी पाहायची सवय होती पण इथे उलट कार्यक्रम होता गरबा खेळणारे हजार तर पहायला १० देखील नव्हते. आम्ही दोघेच गरबा पाहत उभे होते, शिष्यांच्या विनंतीवरून मॅनेजरही गरब्यात घुसला, पहिले दोन चार वेळा चुकला नंतर मस्त गरबा खेळू लागला, त्याची वाकडी तिकडी वाढलेली दाढी नी मळकट टी शर्ट नसता तर कुणाला कळालही नसतं की हा गुजराती नाही, त्याच्या मागे मी देखील गरब्यात घुसलो नि खेळू लागलो, थोड्या वेळाने मलाच आश्चर्य वाटले की मी इतका चांगला गरबा खेळतोय. महत्वाचं म्हणजे तिथे कुणी मला ऑब्सर्व करणार नव्हत समोरून मुलींची रांग टिपरीवर टिपरी हाणत मुलांच्या रांगेच्या विरुद्ध दिशेने जात होती, एक एक सुंदर मुलगी पास व्हायची. मज्जा आली होती. :)

खटपट्या Wed, 12/10/2025 - 22:49
धन्यवाद, मुंबैत बहुतेक जण गरबा खेळणार्‍या मुलींना बघायला जातात हे खरे आहे. आता तर खूप अनैतिक प्रकार देखील चालतात असे ऐकले आहे.

कंजूस गुरुवार, 12/11/2025 - 05:44
आवडला लेख. धंद्यात साहसी वृत्ती ठेवणारे असतात गुजराती लोक. काही लोक त्यांना शत्रू मानतात पण ते कुणाला शत्रू मानत नाहीत. मराठी लोकांचं बोलायचं तर काही जण धंदा काढतात वाढवतात पण त्यांची मुलं तो धंदा चालू ठेवत नाहीत. शिक्षण घेऊन नोकऱ्याच करतात. शनिवार रविवार सुट्टी, इतर सुट्ट्या. हीच मजा. तर धंध्यामध्ये लोकांचे सण उत्सव तेव्हा यांची कमाई हा हिशोब असतो.जेव्हा फावला वेळ असतो तेव्हा मजा करतात. ही पद्धत बऱ्याच मराठी लोकांना पटत नाही. तर असो.

मदनबाण गुरुवार, 12/11/2025 - 11:46
खटपट्या सेठ, सुरेख लेखन ! गरबा म्हणजे अनेक पक्षी जीव एकाच ठिकाणी पाहण्याची संधी! अर्थात गरबा खेळणाचा आनंद देखील तितकाच धमाल असतो. व्यापार हाच त्यांचा डीएनए असल्याने सगळं केम छो मजा मा असंच अनेक वेळी दिसते. [ खाखरा थेपला प्रेमी ] :)

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Rehman Dakait Entry Song :Dhurandhar

कानडाऊ योगेशु गुरुवार, 12/11/2025 - 13:58
गुजराती लोक एकमेकांना पकडुन असतात असे पाहिले आहे. शिक्षणानिमित्त मुंबईत व नंतर कामानिमित्त बेंगलोरमध्ये असताना सुरवातीच्या दिवसात राहण्याची सोय पाहण्यासाठी कॉटबेसिस्,पी.जी वगैरे शोधत होतो तेव्हा गुजरात्यांच्या बर्याच धर्मशाळा दिसल्या.मुंबई मध्ये व बेंगलोरमध्येही.बेंगलोरमध्ये एक महाराष्ट्र मंडळ सोडले तर दुसरी काहीच व्यवस्था नव्हती.

कंजूस गुरुवार, 12/11/2025 - 16:18
अगदी शैक्षणिक शिष्यवृत्त्या, ते माथेरान महाबळेश्वर इत्यादी ठिकाणी राहण्याची स्वस्तातली सोय सुद्धा असते.

खटपट्या गुरुवार, 12/11/2025 - 19:34
परदेशात जैन लोकांचे खायचे वांदे होतात कारण ते होटेल मधले खाउ शकत नाहीत. म्हणून त्यांनी पेइंग गेस्ट ची साइट बनवली आहे. ज्या शहरात जायचे असेल त्या शहरातील जैन लोक येणार्‍या माणसाची जेवणाची आणि राहण्याची सोय करतात. त्यात दोघांचाही फायदा होतो आणि त्यांचा धर्म ही अबाधीत राहतो.

गामा पैलवान गुरुवार, 12/11/2025 - 19:23
आमचे गुजरातेत अनेक मराठी भाषिक नातेवाईक आहेत. त्यांची मनोधारणा स्थानिक गुजरात्यांशी मिळतीजुळती आहे. अनेकांचा व्यवसाय आहे. अगदी नोकरदार माणूस असला तरी भागभांडवल बाजारात काहीतरी व्यवहार करणारच. किंवा छोटंसं दुकान वा टपरी चालवणार. वा भाड्याने तरी देणार. फावल्या वेळांत चकाट्या पिटतांना कधी दिसणार नाही. हा मातीचा गुण म्हणावा का? -गा.पै.

विजुभाऊ Fri, 12/12/2025 - 16:06
हा मातीचा गुण म्हणावा का?
माझ्या ओळखीचे काही गुजराथी पुणे लोक्स , ठाणे सातारा कोल्हापुर येथे आहेत. पण त्या पैकी कोणीही कोणत्याही पुढार्‍याच्या मागे दादा बापू महाराज अप्पा असे म्हणत फिरत नाहीत, कोणीही गप्पा मारतानाही राजकारण या विषयावर बोलत नाही. कोणीच सेना उबाठासेना मनसे या बाबत चर्चा करत नाही. कोणीही संजय राउतांचे भाषण ऐकत नाही. कोणीही समोरचा माणूस गुजराथी / मराठी आहे हे माहीत असूनही हिंदीत बोलत नाही. त्यामुळे हा मातीचा गुण नसावा असे वाटते

अमरेंद्र बाहुबली Fri, 12/12/2025 - 17:11
+ सहमत आहे. माझ्याही ओळखीचे अनेक गुजराती आहेत, पण स्वत गुजराती असूनही ते कधीही मोदी मोदी, भाजप भाजप करत नाहीत, बाटचे जास्त मोठी बांग देतात त्याप्रमाणे अनेक मराठी लोक मोदी मोदी भाजप भाजप करत छाती पिटताना पाहिले आहेत.

जुइ Sat, 12/13/2025 - 20:56
जबरी निरीक्षण! लेख आवडला!

चावटमेला Sun, 12/14/2025 - 15:57
चांगला लेख. युके मध्ये मला गुजराती लोकांचे दोन ठळक गट आढळून आले. पहिला म्हणजे भारतातून आलेले गुजराती, आणि दुसरा म्हणजे इदी अमिन सत्तेत आल्यानंतर निर्वासित म्हणून आलेले अफ्रिकन गुजराती. ह्या दोन गटांच्या चालीरीती, विचारसरणी ह्यांत मोठा फरक दिसतो. आफ्रिकन गुजराती जास्त इंग्रजाळलेले, बर्‍याच अंशी सर्रास मांसाहार करणारे, दारू पिणारे दिसून येतात, शिवाय भारतीय म्हणवून घेणे त्यांना आवडत नाही, ईस्ट आफ्रिकन अशी ओळख सांगतात. ह्या दोन गटांमध्ये intermarriages होतानाही फारशी दिसत नाहीत. भारतीय गुजराथ्यांच्या पिढ्या जास्त करून व्यवसायांत आहेत, तर आफ्रिकन लोक मोठ्या प्रमाणांत नोकर्‍यांमध्ये आहेत. ह्या आफ्रिकन गुजराथ्यांची वस्ती बव्हंशी लंडन मधील हॅरो उपनगर, किंवा लेस्टर शहरात आहे. भारतीय गुजराती संपूर्ण युकेभर पसरलेले आहेत.

कानडाऊ योगेशु Mon, 12/15/2025 - 17:54
ह्या दोन गटांमध्ये intermarriages होतानाही फारशी दिसत नाहीत.
गुजराथ्यांमध्ये जात पात प्रकार कितपत पाळला जातो ह्याबाबत काही माहिती आहे का? पटेल,शहा (बहुदा गांधी) ह्या व्यतिरिक्त अन्य आडनावाची गुजराथी व्यक्तीच सर्रास गुजराथबाहेर दिसत नाहीत.

असा मी असामी Mon, 12/15/2025 - 22:24
गुजरातमध्ये आजही जात‑पात अस्तित्वात आहे. शहरांमध्ये तिचा प्रभाव तुलनेने कमी जाणवतो, पण ग्रामीण भागात तो अधिक ठळकपणे दिसतो. राजपूत समाजात ते काही प्रमाणात जास्त आढळतं. जैन आणि वैष्णव समुदायातही जातीतलेच विवाह पसंत केले जातात. तरीही, बदल होत आहेत—आधुनिक शिक्षण, नोकरी, परदेशात जाणं, शहरी जीवन अशा अनेक कारणांमुळे लोकांच्या विचारसरणीत मोकळेपणा येत आहे. मेहता, गांधी, शाह ही आडनावे जैन आणि वैष्णव—दोन्ही समाजांमध्ये आढळतात. जैन, मेहता, गांधी, शाह आणि जोशी ही आडनावे गुजरातमध्येही मोठ्या प्रमाणात आढळतात, त्यामुळेच त्या लोकांची संख्या बाहेर जास्त असल्यासारखी वाटते. पण इतर गुजराती—उदा. बटलिवाला, ***वाला, कोठारी, कोळी—हे विविध ठिकाणी आणि विविध व्यवसायांत दिसतात. --- फक्त नावाने गुजराती असलेला एक मराठी ;)

गामा पैलवान Mon, 12/15/2025 - 19:16
चावटमेला, मी अनेक वर्षं इंग्लंडात असूनही ही निरीक्षणे मला जाणवली नाहीत. तुमच्या मर्मभेदी दृष्टीस मन:पूर्वक दाद देतो. आ.न., -गा.पै.

चावटमेला Mon, 12/15/2025 - 22:46
धन्यवाद. मर्मग्राही वगैरे काही नाही हो, बर्‍याच ईस्ट आफ्रिकन गुजराथ्यांशी नोकरीच्या ठिकाणी संपर्क येतो, त्यांच्याशी होणार्‍या संवादांतून समजलेली माहिती.

अभ्या.. Wed, 12/17/2025 - 11:02
मला अमेरिकेतील नाही पण जर्मनीतील दोन गुजरात्यांचा आलेला अनुभव नमूद करतो. पहिला गुजराती टिपिकल पटेल जो आम्ही जे घर भाड्याने घेतले त्याचा आधिचा भाडेकरु. मालक अर्थात जर्मन. पटेलाला ते घर सोडताना त्याचे सगळे फर्निचर नव्या भाडेकरुच्या गळ्यात घालायचे होते कारण त्याअने नवीन घेतेलेले घर फुल्ली फर्निश्ड होते. आणि त्याची मार्केट व्हॅल्यु अगदी नव्या प्रमाणे पटेलिणीला अपेक्षित होती. त्यामागचा तिचा युक्तीवाद की तुम्हाला नवीन फर्निचर ऑर्डर केले तरी असेंबल वगैरे करावे लागेल म्हणून ते नव्याच्या किमतीत घ्या. त्यासाठी तिने इतका प्रचंड आणि चिकाटीने युक्तीवाद केला की बस्स. आणि तिचे म्हणणे मान्य करण्यातच शहाणपण आहे हे ती वारंवार पटवून देत होती. त्यासाठी दोन कारणे की एकतर ते १० वर्षे सिनिअर आहेत जर्मनीत आणि दुसरे म्हणजे लहानश्या ह्या गावात आमची कम्युनिटी इंडीयाप्रमाणेच स्ट्रॉन्ग आहे, कुठेतरी वास्ता पडेलच. सगळे धुडकावले पण तरीही जाता जाता बर्‍याच निरुपयोगी वस्तू, काचा आमच्या गळ्यात मारुन पळाय्चा प्लान होता (कारण वस्तूंचे दिस्पोजल अवघड) पण तिला घेऊन जायला भाग पाडले. त्यासाठी तिने फोनवरुन जी हॅरेस्मेंट आणि ताबा देताना जी अडवाअडवी केली त्याला तोड नाही. दुसरा एक गुजराती फर्निचर असेंबल करणारा अनाधिकृत पणे कारण तो स्टुडंट होता आणी त्याला त्याची प्रॅक्टीस होती म्हणे. एकतर प्रचंड आकडा कोट करुन तो प्रिंटेड बिल देणार नव्हता. आणि हे काम गुपचूप करावे असा अग्रह होता कारण आपल्या माथाडी कामगाराप्रमाणे जर्मन अधिकृत असेंब्लर त्याचे पैसे पुन्हा वसूल करु श्कतात शिवाय त्याने तो गुजराती अडचणीत आला असता. त्याच्या एकतृतिआंश पैश्यात हंगेरीच्या एका असेंब्लरने २ तासात काम करुन दिले तेही अधिकृत बिलासह. हंगेरीचीही आर्थिक स्थिती फारच नाजूक आणि बेरोजगारी आहे असे त्याच्याशी बोलण्यातून कळले पण ह्या कामासाठी गुजरात्याने जी तंत्रे आणि बोलबच्च्न लावले ती अस्सल गुजरात्याला शोभणारीच होती.
लेखनविषय:
समाज
लेखनप्रकार
प्रकटन
मी आजपर्यंत अमेरिकेतील न्यूयॉर्क, न्यू जर्सी, कनेक्टिकट, बे एरिया या भागातील मराठी मंडळांनी आयोजित केलेल्या कार्यक्रमांना हजेरी लावली आहे, पण गुजराती मंडळाने आयोजित केलेल्या कार्यक्रमांना कधीच हजेरी लावली नव्हती. ही माझी पहिलीच वेळ होती. मराठी लोकांना राग आला तरी चालेल, पण मराठी मंडळांत प्रवेश मिळवण्यासाठी आणि त्यांनी आयोजित केलेल्या कार्यक्रमांना हजेरी लावण्यासाठी मला डॉलर्स द्यावे लागले, या उलट गुजराती मंडळात मात्र आवजाव घर तुम्हारा होते, (पैसे की कोई कमी नही है) मुळात गुजराती मंडळात का गेलो?

बेपत्ता बायको, आरोपी नवरा आणि शून्य खून-पुरावा !

हेमंतकुमार ·

हेमंतकुमार Wed, 12/17/2025 - 18:37
सर्वांना धन्यवाद ! गुगलनुसार फ्रान्समध्ये नार्कोटेस्टचा पुरावा न्यायालयात विश्वसनीय मानला जात नाही. तिथे ज्युरींच्या मताला अधिक महत्त्व दिलेले दिसते. “intime conviction” (the inner belief of the jurors and judges).

अमरेंद्र बाहुबली Wed, 12/17/2025 - 19:30
कुमार सर, हा लेख माबोवर आधीही वाचल आहे. छान आहे. एक असाच आरुषी तलवार केसवरही करावा ही विनंती. मी अनेकवेळा ती केस वाचली, अगदी चॅट जीपीटीला आरुषीच्या पालकाना आरोपी ठरवणारा वकील बनवले व डिपसिकला बचाव म्हणून ठरवून वादविवाद घडवला पण त्यातूनही काहीही निष्पन्न झाले नाही डीपसिक आणी चॅट जीपीटी दोघानीही हे मान्य केले की सबळ पुरावे नाहीत. नेमके काय घडले असावे हा प्रश्न कधीच सुटत नाहीये.

कानडाऊ योगेशु Wed, 12/17/2025 - 22:02
अ.बा. इरफान खान चा तलवार हा चित्रपट पाहिला आहे का? आरुषि हत्याकांडावरच आधारित आहे. सत्याच्या बर्याच जवळ पोहोचणारा चित्रपट आहे.

हेमंतकुमार Wed, 12/17/2025 - 18:37
सर्वांना धन्यवाद ! गुगलनुसार फ्रान्समध्ये नार्कोटेस्टचा पुरावा न्यायालयात विश्वसनीय मानला जात नाही. तिथे ज्युरींच्या मताला अधिक महत्त्व दिलेले दिसते. “intime conviction” (the inner belief of the jurors and judges).

अमरेंद्र बाहुबली Wed, 12/17/2025 - 19:30
कुमार सर, हा लेख माबोवर आधीही वाचल आहे. छान आहे. एक असाच आरुषी तलवार केसवरही करावा ही विनंती. मी अनेकवेळा ती केस वाचली, अगदी चॅट जीपीटीला आरुषीच्या पालकाना आरोपी ठरवणारा वकील बनवले व डिपसिकला बचाव म्हणून ठरवून वादविवाद घडवला पण त्यातूनही काहीही निष्पन्न झाले नाही डीपसिक आणी चॅट जीपीटी दोघानीही हे मान्य केले की सबळ पुरावे नाहीत. नेमके काय घडले असावे हा प्रश्न कधीच सुटत नाहीये.

कानडाऊ योगेशु Wed, 12/17/2025 - 22:02
अ.बा. इरफान खान चा तलवार हा चित्रपट पाहिला आहे का? आरुषि हत्याकांडावरच आधारित आहे. सत्याच्या बर्याच जवळ पोहोचणारा चित्रपट आहे.
लेखनविषय:
समाज
लेखनप्रकार
लेख
15 डिसेंबर 2020 . . . जगभरात कोविड-19ने थैमान घातलेले, बहुतेक देशांत अधूनमधून टाळेबंदीचे वातावरण आणि जनता हवालदिल झालेली. त्या दिवशी मध्यरात्री फ्रान्समधील एका गावात एक चक्रावून टाकणारी अन् मती गुंग करणारी घटना घडली. चाळीशीतल्या Jubillar जोडप्यातली पत्नी त्या मध्यरात्रीपासून बेपत्ता होती. पुढील पाच वर्षात तिचा ठावठिकाणा लागलेला नव्हता आणि तिचे प्रेतसुद्धा मिळाले नाही - अगदी आपल्याकडचा ‘दृश्यम’ आठवला असेल ना? मात्र पोलिसांनी त्या बाईच्या नवऱ्याला अटक करून ठेवली आणि त्याच्यावर खुनाचा गुन्हा दाखल केला.

याजसाठी केला होता अट्टाहास। शेवटचा दिस भारतात व्हावा।।

kvponkshe ·

विवेकपटाईत Wed, 12/10/2025 - 09:30
मुले अमेरिकेत गेली याचा आनंद प्रत्येक पालकाला होतो. माझा मुलगा अमेरिकेत आहे हे तू सल्ला सांगताना त्यांची छाती 56 याच्यापेक्षा जास्त मोठी होते. पण पंच्याहत्तरी उलटल्यानंतर कोणता वृद्धाश्रम उत्तम आहे याच्या शोध घ्यावा लागतो. अमेरिकेतील मुलांनी जर फायनान्स केले नाही तर शेवट अत्यंत दारुण होतो. बाकी अमेरिकेत ही लोक भारतीय संस्कार जपतात. दारू आणि ड्रग्स पासून दूर असलेल्या मुलांचे भविष्य तिथे ही उज्ज्वल आहे.

धर्मराजमुटके Wed, 12/10/2025 - 10:33
बरं झाले खुश नाही झालात. आयुष्याच्या संध्याकाळी सूड उगवून देखील काही फायदा नसतो. जी गोष्ट ज्यावेळी हवी त्यावेळी मिळाली नाही तर जे नुकसान होऊन गेले ते भरता येत नाही. सुड देखील तरुण वयातच घेता आला तर मजा आहे.

विजुभाऊ Wed, 12/10/2025 - 11:27
सुड देखील तरुण वयातच घेता आला तर मजा आहे.
एकदम पटले. आणि जे काही घडले यात लेखकाचे काय कर्तृत्व आहे?सूड हा काही पॅसिव्ह गोष्ट नाहिय्ये. त्यासाठी स्वतः काहितरी करावे लागते.

कानडाऊ योगेशु Wed, 12/10/2025 - 15:33
खरेतर स्वप्नललनेने तसा काहीही विश्वासघात केला नाही व हा सारा एकतर्फी मामला होता.उलट प्रत्यक्ष तोंडावर नकार देऊन पाण उतारा न करता आडुन आडुन आता माझ्या बद्दल विचार करणे सोड हे सुचविले.खरेतर लेखकाने तिचे आभार मानायला हवेत. मी ही लग्नाच्या मार्केट मध्ये उभा असताना काही जणींनी नकार दिला होता व त्याचा राग आला होता पण मी देखील काही जणींना नकार कळवला होता. त्यामुळे आधी वाटत असलेली सूडाची भावना कालांतराने नाहीशी झाली. ही मराठी शॉर्ट्फिल्म बघण्यासारखी आहे.

विवेकपटाईत Wed, 12/10/2025 - 09:30
मुले अमेरिकेत गेली याचा आनंद प्रत्येक पालकाला होतो. माझा मुलगा अमेरिकेत आहे हे तू सल्ला सांगताना त्यांची छाती 56 याच्यापेक्षा जास्त मोठी होते. पण पंच्याहत्तरी उलटल्यानंतर कोणता वृद्धाश्रम उत्तम आहे याच्या शोध घ्यावा लागतो. अमेरिकेतील मुलांनी जर फायनान्स केले नाही तर शेवट अत्यंत दारुण होतो. बाकी अमेरिकेत ही लोक भारतीय संस्कार जपतात. दारू आणि ड्रग्स पासून दूर असलेल्या मुलांचे भविष्य तिथे ही उज्ज्वल आहे.

धर्मराजमुटके Wed, 12/10/2025 - 10:33
बरं झाले खुश नाही झालात. आयुष्याच्या संध्याकाळी सूड उगवून देखील काही फायदा नसतो. जी गोष्ट ज्यावेळी हवी त्यावेळी मिळाली नाही तर जे नुकसान होऊन गेले ते भरता येत नाही. सुड देखील तरुण वयातच घेता आला तर मजा आहे.

विजुभाऊ Wed, 12/10/2025 - 11:27
सुड देखील तरुण वयातच घेता आला तर मजा आहे.
एकदम पटले. आणि जे काही घडले यात लेखकाचे काय कर्तृत्व आहे?सूड हा काही पॅसिव्ह गोष्ट नाहिय्ये. त्यासाठी स्वतः काहितरी करावे लागते.

कानडाऊ योगेशु Wed, 12/10/2025 - 15:33
खरेतर स्वप्नललनेने तसा काहीही विश्वासघात केला नाही व हा सारा एकतर्फी मामला होता.उलट प्रत्यक्ष तोंडावर नकार देऊन पाण उतारा न करता आडुन आडुन आता माझ्या बद्दल विचार करणे सोड हे सुचविले.खरेतर लेखकाने तिचे आभार मानायला हवेत. मी ही लग्नाच्या मार्केट मध्ये उभा असताना काही जणींनी नकार दिला होता व त्याचा राग आला होता पण मी देखील काही जणींना नकार कळवला होता. त्यामुळे आधी वाटत असलेली सूडाची भावना कालांतराने नाहीशी झाली. ही मराठी शॉर्ट्फिल्म बघण्यासारखी आहे.
लेखनविषय:
वाङ्मय
लेखनप्रकार
प्रकटन
१९९९ साली आमचे स्टेशनरी चे भाड्याचे दुकान होते . त्याच्या कामानिमित्त मला अनेकांकडे जावे लागे. त्यात एक दूरचे नातेवाईक होते त्यांच्या कडे नेहमी जाणे होई. त्या नातेवाईकांची एक मुलगी होती. मी त्या वेळी ऐन तारुण्यात होतो, लग्नाळू होतो. ती मुलगी मला आवडत असे. तिला सुद्धा माहित होते की मी तिच्यावर लट्टू आहे. माझी हिरो होंडाची cd १०० SS घेऊन मी त्यांच्या कडे सामान द्यायला दोन एक आठवड्यातून जात असे. ती घरात असावी म्हणून देवाकडे प्रार्थना करत असे, आणि ती दिसली की मनात फुले उमलत असत. ते लोकही मला चहा घेतल्याशिवाय जाऊ देत नसत.

पुस्तक परिचय In service of the republic: The art and science of economic policy

केदार भिडे ·

चंद्रसूर्यकुमार Wed, 12/10/2025 - 14:07
मस्त. हा विषय माझ्या आत्यंतिक जिव्हाळ्याचा आहे. त्याविषयी लिहिल्याबद्दल धन्यवाद.
हे सर्व एकमेकांना आयुष्यात कधीही न भेटणारे लोक हे सर्व काम सुताराला कपडे मिळावेत याकरता, त्याला पाव मिळावा याकरता याकरता अजिबात करत नसतात. शेतकरी बी पेरतो कारण त्याला धान्य विकून नंतर नवा चपलेचा जोड घ्यायचा असतो. पोलादी हत्यारे तयार करणाऱ्याला नंतर नवा सदरा घ्यायचा असतो. हे सर्वच लोक आपल्या हिताचे रक्षण करत असतात, मात्र त्यातून अनेकांचे हित साधत असतात. हे सर्व चालते कोणत्याही केंद्रीय नियोजनाशिवाय, कुणाच्या आदेशाशिवाय.
याविषयी मिल्टन फ्रीडमन साहेबांचा पुढील व्हिडिओ- पेन्सिल जरूर बघावा असा आहे. तुमच्याप्रमाणे मी पण मिल्टन फ्रीडमन साहेबांचा चाहता आहे. https://youtu.be/67tHtpac5ws?si=zy42UPPw-ekU05GQ
वर खाली होणारे विनिमय दर किती महत्वाचे आहेत याकरता संदर्भातील मिल्टन फ्रीडमन यांचा केवळ अडीच मिनिटांचा विडिओ जरूर पहा. अशाप्रकारे सार्वजनिक धोरणासंदर्भात विचार करण्यास हे पुस्तक दिशा दाखवते.
याच विषयावर मिल्टन फ्रीडमन साहेबांचा थोडा अधिक विस्तारातील व्हिडिओ पुढे देत आहे. https://www.youtube.com/watch?v=c9STBcacDIM गेल्या अनेक वर्षांपासून मला मिल्टन फ्रीडमन साहेबांचे म्हणणे अगदी १००% पटत होते. मात्र आता १००% नाही तर अर्धेच पटते. साहेब म्हणतात ते वस्तूंसंदर्भात अधिक योग्य आहे. पण ते सेवांच्या संदर्भात तितक्या प्रमाणावर लागू पडेल का याविषयी साशंक आहे. त्यांचे हे भाषण ५० वर्षांपूर्वीचे आहे. त्यावेळेस इंटरनेटवर आधारीत सेवा पुरविणे हा प्रकारच अस्तित्वात नव्हता. पण आता आहे. वस्तू निर्यात केल्या तर त्या आपल्याला वापरायला मिळत नाहीत तसे सेवांविषयी होत नाही. दुसरे म्हणजे साहेब म्हणत आहेत ते सेन्सिबल लोकांच्या जगात अगदी पूर्णपणे योग्य ठरेल. पण समजा ट्रम्पसारखा कोणी महत्वाच्या सत्तापदावर असेल तर कागदावर भारदस्त दिसणारे हे लॉजिक पूर्ण उलटेपालटे होऊ शकते. हे प्रकर्षाने जाणविले काही महिन्यांपूर्वी मायक्रोसॉफ्टने नायरा ऑईलला क्लाऊड सर्व्हिस द्यायला नकार दिला तेव्हा. नायरा ऑईल रशियातून तेल विकत घेत असल्याने त्या कंपनीवर निर्बंध- इतकेच नव्हे तर त्या कंपनीशी कोणतेही व्यवहार करायला अमेरिकन कंपन्यांनाही बंदी. त्यामुळे मायक्रोसॉफ्टने तसे केले. आज सगळ्या प्रकारच्या व्यवसायांमध्ये आय.टी इन्फ्रास्ट्रक्चर असणे सगळ्यात महत्वाचे आहे. मेकमायट्रीप सारख्या पोर्टलवरून आपण विमानाचे तिकिट बुक करतो तेव्हा आपण जिथे कुठे असू तिथून मेकमायट्रीप आणि विमान कंपन्या यांना जोडणारा एक आय.टी इन्फ्रास्ट्रक्चरमधील दुवा असतो. तीच गोष्ट शेअर मार्केटची. तीच गोष्ट जवळपास सगळ्या प्रकारच्या व्यवसायांची. बॅक एन्डला आय.टी. इन्फ्रास्ट्रक्चर - क्लाऊड की जे काही असेल ते किती महत्वाचे आहे हे त्यावेळेस अधिक प्रकर्षाने जाणविले. तशा क्लाऊड सेवा देणार्‍या जवळपास सगळ्या कंपन्या अमेरिकन आहेत. समजा भविष्यात अमेरिकेशी संबंध आणखी बिघडले आणि नायराप्रमाणे सगळ्या भारतीय कंपन्यांशी व्यवहार करायला तात्यांनी अमेरिकन कंपन्यांना बंदी घातली तर? आता ही हायपोथेटिकल गोष्ट वाटत आहे पण तात्यांचा लहरी स्वभाव लक्षात घेता तसे होणारच नाही याची अजिबात खात्री देता येणार नाही. आज जवळपास सगळा आंतराराष्ट्रीय व्यापार डॉलरमध्ये चालतो. त्याचे कारण १९७४ मध्ये रिचर्ड निक्सनने सौदीशी केलेला पेट्रो डॉलर करार. तेल सगळ्याच देशांना गरजेचे असल्याने तेल विकत घ्यायला डॉलर द्यावे लागणार असतील तर मग ते डॉलर आणायचे कुठून? तर मग इतर वस्तूंची निर्यात केली तर त्याचेही पैसे डॉलरमध्ये घेणे भाग झाले. त्यातून मग सगळा आंतरराष्ट्रीय व्यापार डॉलरमध्येच करणे भाग झाले. ते डॉलर एका देशातील कंपनीने दुसर्‍या देशातील कंपनीला द्यायचे कसे? तर त्यासाठी परत अमेरिकेचीच स्विफ्ट यंत्रणा. आपण एका गोष्टीविषयी पूर्ण अनभिज्ञ असतो पण आपण जेव्हा परदेशात बनलेली एखादी वस्तू (समजा चीन किंवा तैवानमध्ये बनलेला लॅपटॉप) विकत घेतो तेव्हा आपल्या भारतीय बँकेतील खात्यातून पैसे लॅपटॉप विकणार्‍या कंपनीच्या खात्यात थेट जात नाहीत तर स्विफ्ट नेटवर्ककडून आपल्या (समजा) एच.डी.एफ.सी बँकेकडून त्यांचे टाय-अप असेल अशा एखाद्या अमेरिकन बँकेत (समजा बँक ऑफ अमेरिका) डॉलरमध्ये जातात, तिथून लॅपटॉप विकणार्‍याचे खाते ज्या बँकेत आहे त्या बँकेचे टाय-अप असेल त्या अमेरिकन बँकेत (समजा वेल्स फार्गो) जातात आणि वेल्स फार्गो बँक ते पैसे लॅपटॉप विकणार्‍याच्या बँक खात्यात यूआनमध्ये देते. आता समजा तात्यांनी निर्बंध आणला- क्ष या कंपनीबरोबर कोणतेही व्यवहार करायचे नाहीत- स्विफ्ट नेटवर्कमधून ती कंपनी बाहेर. मग लागल्या बोंबा? स्टेट बँक ऑफ इंडिया मोठ्या प्रमाणावर आयात-निर्यातीसाठी अशाप्रकारे स्विफ्ट नेटवर्कचा वापर करते. नायराचे रशियन कंपन्यांना पैसे देण्याचे व्यवहार एस.बी.आयकडूनच व्हायचे. आता एस.बी.आय नायराबरोबर व्यवहार करते म्हणून एस.बी.आय ला स्विफ्ट नेटवर्कमधून बाहेर केले असते तर काय ही भिती वाटून मग एस.बी.आयने नायराचे व्यवहार प्रोसेस करायला नकार दिला. मग त्यांना ते व्यवहार सेंट्रल बँक की अन्य दुसरी कोणतीतरी स्विफ्टमध्ये फार सक्रीय नसलेली बॅंक वापरून करावे लागले. म्हणजे एकूणच काय- तर एक तर आंतरराष्ट्रीय व्यापार करा अमेरिकन चलनात, त्यासाठीचे पैसे ट्रान्स्फर करा अमेरिकन स्विफ्ट पध्दत वापरून. सगळ्या उद्योगांना लागणारे आय.टी इन्फ्रास्ट्रक्चर कोण देणार? तर अमेरिकन कंपन्या. अशावेळेस अमेरिकेत ट्रम्पसारखा कोणी माथेफिरू असेल आणि त्याचे डोके फिरले तर तो किती अडचणी निर्माण करू शकेल याची कल्पनाही करवत नाही. बाकी सगळे सोडा- समजा अगदी आय.टी इन्फ्रास्ट्रक्चरही बंद करून टाकले तर भारताची पूर्ण अर्थव्यवस्था टेकीला येऊ शकेल. नेटबँकिंग, फोन वरील सगळी अ‍ॅप्स, शेअर मार्केट पासून सगळे व्यवहार पूर्ण ठप्प होऊ शकतील. आता या पार्श्वभूमीवर मिल्टन फ्रीडमनसाहेबांचे गणित कसे बसवायचे? त्यांच्या (आणि अ‍ॅडम स्मिथपासून सगळ्या फ्री मार्केट वाल्यांच्या) म्हणण्याचा अर्थ हा की पूर्ण साखळीत असलेले सगळे घटक आपल्या फायद्यासाठी अशा पध्दतीने वागतात की पूर्ण सिस्टीम व्यवस्थित चालते. पण आपल्याला त्रास झाला तरी बेहत्तर दुसर्‍याचे नुकसान झाले पाहिजे असे म्हणणारा एखादा माथेफिरू त्या साखळीत कुठेतरी किंवा त्या साखळीतील घटकांवर प्रभाव टाकायला आला तर? साहेबांच्या काळात असे काही होईल याची कल्पनाही कदाचित त्यांनी केली नसावी त्यामुळे त्यांच्या गणितात या प्रश्नाचे उत्तर नाही. पण आता ते उत्तर शोधण्याची गरज निर्माण झाली आहे. असो. तुमच्याप्रमाणेच मलाही या विषयांची खूप आवड आहे. श्रुती राजगोपालन ज्या जॉर्ज मेसन युनिव्हर्सिटीमध्ये मर्केटर सेंटरमध्ये आहेत तिथलेच एक प्रोफेसर डॉनल्ड बॉडरॉक्स यांचा कॅफेहायेक हा ब्लॉग पूर्वी मी नेहमी वाचायचो- हल्ली बर्‍याच महिन्यात वाचलेला नाही. कॅफे हायेक मधील हायेक हे फ्रेडरीक हायेक- लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समधे एकेकाळी त्यांच्यासारखे ऑस्ट्रीयन प्रोफेसर पण होते. फ्रेडरीक हायेक, फ्रेडरीक बास्तिया, लुडविग व्हॉन मिजस वगैरेंचे एके काळी खूप वाचायचो. गेले ते दिवस आता... :)

केदार भिडे Mon, 12/15/2025 - 15:26
नमस्कार, सविस्तर प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद. प्रवासात असल्याने लिहिता आले नाही. फ्रीडमन यांचा छोटा विडिओ अन्य मोठ्या व्हिडिओचा भाग आहे आणि त्यांची अन्य व्याख्याने पाहणे निश्चित आनंद देणारे आहे. आपल्यालाही ते आवडल्याचे पाहून बरे वाटले. तर आंतरराष्ट्रीय व्यवस्थेशी जास्तीत जास्त जोडले जाण्यातून त्यावर होणारे अवलंबवित्व हा मुद्दा महत्वाचा आहे. युरोप -इराण व्यापारातही swift चा अडथळा झाला होता आणि त्यातून instex नावाची सिस्टिम त्यांना काढावी लागली असे वाचले. त्यामुळे हे अवलंबवित्व खरेच आहे. मात्र मी उलट्या रीतीने पाहतो कि त्या परदेशी खाजगी कंपन्यांना भारतीय बाजारपेठही हवी आहे त्यामुळे एक मर्यादेपलीकडे उलथापालथ त्यांनाही हवीय असे मला वाटत नाही. (नयराचा विषय कसा मिटला मला माहित नाही). थोडा दबाव, प्रसंगी अपमान आपल्याला सहन करावा लागेल हे खरे. पण नाईलाज आहे. पहिली ४० वर्ष बंदिस्त व्यवस्था आपण राबवून पाहिली आणि त्यातून जगाला पादाक्रांत करेल असे एकही उत्पादन तयार झालेले नाही. त्यामुळे सध्या आंतराराष्ट्रीय व्यवस्थेशी जोडून घेऊन आवश्यक ज्ञान, अनुभव आपल्या लोकांनी घेणे आपल्या फायद्याचे आहे. माझ्या बास्तिया वरील लेखात तेव्हा बाल्यावस्थेत असलेल्या संगणक क्षेत्राला बंदिस्तपणाचे जे ग्रहण लागले त्याचे वर्णन एका संदर्भात दिलेले आहे ते जरूर पहा. तसेच आंतरराष्ट्रीय सोडा, आपल्या देशांतर्गत सुद्धा कितीतरी आर्थिक सुधारणा गरजेच्या आहेत त्यांचा अजून पत्ता नाही. उत्पादकता वाढ, त्यातून आर्थिक वृद्धी, आणि त्यातून समृद्धी याची जाणीव अजून लोकात नाही. सारा काही वाटपाचा खेळ अजून चालू आहे. पैशाला किलोभर समाजवादी विचार आज पाहायला मिळतील. अशा परिस्थितीत स्मिथ, मिसेस, हायेक, फ्रीडमन यांच्या विचारांचा प्रसार करणे आवश्यक आहे. शिक्षणासाठी थेट अनुदान, खाजगी शहरे इ सारख्या धाडसी सुधारणा आपल्याला कधीना कधी कराव्याच लागतील. नाही तर त्या न केल्याचे परिणाम तरी भोगावे लागतील. त्याकरता लोकांमध्ये जागृती घडवून आणायचे, सरधोपट समाजवादी दृष्टीपेक्षा वेगळी दृष्टी तयार व्हायला पाहिजे त्याकरता अधिक अभ्यास, अधिक लेखन केले पाहिजे.

राजेंद्र मेहेंदळे Tue, 12/16/2025 - 12:05
याच धर्तीवर ----ईटलीने काही महिन्यांपुर्वी स्टारलिंक बरोबर ईंटरनेट बॅकबोन साठी बोलणी चालवली होती. पण अमेरिकन सरकारच्या सांगण्यावरुन स्टारलिंकने आफ्रिकेतील एका देशाची इंटरनेट सेवा खंडीत केल्याचे कळल्यावर तो करार बासनात टाकला. तस्मात कुठलयाही देशावर फार अवलंबित्व ठेवणे (किंबहुना ईंडिगो प्रकरणानंतर कुठल्याही सर्विस प्रोव्हायडरवर) धोक्याचे ठरु शकते. जाता जाता----एन पी सी आय ने जी पे आणि फोन पे बद्दल ईशारा दिलाय की देशातील ७० टक्के डिजिटल पेमेंट या दोन माध्यमातुन होत आहेत आणि ही ड्युओपोलि मोडुन काढायला हवी.

कंजूस Tue, 12/16/2025 - 04:06
लेखाचा विषय समजून घ्यायला हवा. १.आर्थिक व्यवस्था कशी राखायची हा आहे. यामध्ये आर्थिक धोरण ठरवणारा राजा किंवा सरकार धोरण ठरवतो आणि ते कसे साध्य करायचे ते अर्थशास्त्रज्ञ किंवा जाणकार करून देतो. ते जाणकार केळकर आणि शहा यांचा उल्लेख आहे. या कामासाठी कोणाला नेमायचे ते सरकारच ठरवते. २. देशाची किंवा राज्याची किंवा अगदी कुटुंबाची असो त्यासाठी पैसे कुठून येणार आणि पैसे कुठे आणि किती खर्च करायचे ते ठरवणारी व्यक्ती नेक आणि प्रामाणिक असावी लागते. अन्यथा ती फक्त स्वतःचा लाभ पाहिल .किंवा अन्य कुणाच्या लाभासाठी गुप्तपणे काम करेल. तज्ज्ञ मंडळी भरपूर असतात पण निवड करणे महत्त्वाचे.

चंद्रसूर्यकुमार Wed, 12/10/2025 - 14:07
मस्त. हा विषय माझ्या आत्यंतिक जिव्हाळ्याचा आहे. त्याविषयी लिहिल्याबद्दल धन्यवाद.
हे सर्व एकमेकांना आयुष्यात कधीही न भेटणारे लोक हे सर्व काम सुताराला कपडे मिळावेत याकरता, त्याला पाव मिळावा याकरता याकरता अजिबात करत नसतात. शेतकरी बी पेरतो कारण त्याला धान्य विकून नंतर नवा चपलेचा जोड घ्यायचा असतो. पोलादी हत्यारे तयार करणाऱ्याला नंतर नवा सदरा घ्यायचा असतो. हे सर्वच लोक आपल्या हिताचे रक्षण करत असतात, मात्र त्यातून अनेकांचे हित साधत असतात. हे सर्व चालते कोणत्याही केंद्रीय नियोजनाशिवाय, कुणाच्या आदेशाशिवाय.
याविषयी मिल्टन फ्रीडमन साहेबांचा पुढील व्हिडिओ- पेन्सिल जरूर बघावा असा आहे. तुमच्याप्रमाणे मी पण मिल्टन फ्रीडमन साहेबांचा चाहता आहे. https://youtu.be/67tHtpac5ws?si=zy42UPPw-ekU05GQ
वर खाली होणारे विनिमय दर किती महत्वाचे आहेत याकरता संदर्भातील मिल्टन फ्रीडमन यांचा केवळ अडीच मिनिटांचा विडिओ जरूर पहा. अशाप्रकारे सार्वजनिक धोरणासंदर्भात विचार करण्यास हे पुस्तक दिशा दाखवते.
याच विषयावर मिल्टन फ्रीडमन साहेबांचा थोडा अधिक विस्तारातील व्हिडिओ पुढे देत आहे. https://www.youtube.com/watch?v=c9STBcacDIM गेल्या अनेक वर्षांपासून मला मिल्टन फ्रीडमन साहेबांचे म्हणणे अगदी १००% पटत होते. मात्र आता १००% नाही तर अर्धेच पटते. साहेब म्हणतात ते वस्तूंसंदर्भात अधिक योग्य आहे. पण ते सेवांच्या संदर्भात तितक्या प्रमाणावर लागू पडेल का याविषयी साशंक आहे. त्यांचे हे भाषण ५० वर्षांपूर्वीचे आहे. त्यावेळेस इंटरनेटवर आधारीत सेवा पुरविणे हा प्रकारच अस्तित्वात नव्हता. पण आता आहे. वस्तू निर्यात केल्या तर त्या आपल्याला वापरायला मिळत नाहीत तसे सेवांविषयी होत नाही. दुसरे म्हणजे साहेब म्हणत आहेत ते सेन्सिबल लोकांच्या जगात अगदी पूर्णपणे योग्य ठरेल. पण समजा ट्रम्पसारखा कोणी महत्वाच्या सत्तापदावर असेल तर कागदावर भारदस्त दिसणारे हे लॉजिक पूर्ण उलटेपालटे होऊ शकते. हे प्रकर्षाने जाणविले काही महिन्यांपूर्वी मायक्रोसॉफ्टने नायरा ऑईलला क्लाऊड सर्व्हिस द्यायला नकार दिला तेव्हा. नायरा ऑईल रशियातून तेल विकत घेत असल्याने त्या कंपनीवर निर्बंध- इतकेच नव्हे तर त्या कंपनीशी कोणतेही व्यवहार करायला अमेरिकन कंपन्यांनाही बंदी. त्यामुळे मायक्रोसॉफ्टने तसे केले. आज सगळ्या प्रकारच्या व्यवसायांमध्ये आय.टी इन्फ्रास्ट्रक्चर असणे सगळ्यात महत्वाचे आहे. मेकमायट्रीप सारख्या पोर्टलवरून आपण विमानाचे तिकिट बुक करतो तेव्हा आपण जिथे कुठे असू तिथून मेकमायट्रीप आणि विमान कंपन्या यांना जोडणारा एक आय.टी इन्फ्रास्ट्रक्चरमधील दुवा असतो. तीच गोष्ट शेअर मार्केटची. तीच गोष्ट जवळपास सगळ्या प्रकारच्या व्यवसायांची. बॅक एन्डला आय.टी. इन्फ्रास्ट्रक्चर - क्लाऊड की जे काही असेल ते किती महत्वाचे आहे हे त्यावेळेस अधिक प्रकर्षाने जाणविले. तशा क्लाऊड सेवा देणार्‍या जवळपास सगळ्या कंपन्या अमेरिकन आहेत. समजा भविष्यात अमेरिकेशी संबंध आणखी बिघडले आणि नायराप्रमाणे सगळ्या भारतीय कंपन्यांशी व्यवहार करायला तात्यांनी अमेरिकन कंपन्यांना बंदी घातली तर? आता ही हायपोथेटिकल गोष्ट वाटत आहे पण तात्यांचा लहरी स्वभाव लक्षात घेता तसे होणारच नाही याची अजिबात खात्री देता येणार नाही. आज जवळपास सगळा आंतराराष्ट्रीय व्यापार डॉलरमध्ये चालतो. त्याचे कारण १९७४ मध्ये रिचर्ड निक्सनने सौदीशी केलेला पेट्रो डॉलर करार. तेल सगळ्याच देशांना गरजेचे असल्याने तेल विकत घ्यायला डॉलर द्यावे लागणार असतील तर मग ते डॉलर आणायचे कुठून? तर मग इतर वस्तूंची निर्यात केली तर त्याचेही पैसे डॉलरमध्ये घेणे भाग झाले. त्यातून मग सगळा आंतरराष्ट्रीय व्यापार डॉलरमध्येच करणे भाग झाले. ते डॉलर एका देशातील कंपनीने दुसर्‍या देशातील कंपनीला द्यायचे कसे? तर त्यासाठी परत अमेरिकेचीच स्विफ्ट यंत्रणा. आपण एका गोष्टीविषयी पूर्ण अनभिज्ञ असतो पण आपण जेव्हा परदेशात बनलेली एखादी वस्तू (समजा चीन किंवा तैवानमध्ये बनलेला लॅपटॉप) विकत घेतो तेव्हा आपल्या भारतीय बँकेतील खात्यातून पैसे लॅपटॉप विकणार्‍या कंपनीच्या खात्यात थेट जात नाहीत तर स्विफ्ट नेटवर्ककडून आपल्या (समजा) एच.डी.एफ.सी बँकेकडून त्यांचे टाय-अप असेल अशा एखाद्या अमेरिकन बँकेत (समजा बँक ऑफ अमेरिका) डॉलरमध्ये जातात, तिथून लॅपटॉप विकणार्‍याचे खाते ज्या बँकेत आहे त्या बँकेचे टाय-अप असेल त्या अमेरिकन बँकेत (समजा वेल्स फार्गो) जातात आणि वेल्स फार्गो बँक ते पैसे लॅपटॉप विकणार्‍याच्या बँक खात्यात यूआनमध्ये देते. आता समजा तात्यांनी निर्बंध आणला- क्ष या कंपनीबरोबर कोणतेही व्यवहार करायचे नाहीत- स्विफ्ट नेटवर्कमधून ती कंपनी बाहेर. मग लागल्या बोंबा? स्टेट बँक ऑफ इंडिया मोठ्या प्रमाणावर आयात-निर्यातीसाठी अशाप्रकारे स्विफ्ट नेटवर्कचा वापर करते. नायराचे रशियन कंपन्यांना पैसे देण्याचे व्यवहार एस.बी.आयकडूनच व्हायचे. आता एस.बी.आय नायराबरोबर व्यवहार करते म्हणून एस.बी.आय ला स्विफ्ट नेटवर्कमधून बाहेर केले असते तर काय ही भिती वाटून मग एस.बी.आयने नायराचे व्यवहार प्रोसेस करायला नकार दिला. मग त्यांना ते व्यवहार सेंट्रल बँक की अन्य दुसरी कोणतीतरी स्विफ्टमध्ये फार सक्रीय नसलेली बॅंक वापरून करावे लागले. म्हणजे एकूणच काय- तर एक तर आंतरराष्ट्रीय व्यापार करा अमेरिकन चलनात, त्यासाठीचे पैसे ट्रान्स्फर करा अमेरिकन स्विफ्ट पध्दत वापरून. सगळ्या उद्योगांना लागणारे आय.टी इन्फ्रास्ट्रक्चर कोण देणार? तर अमेरिकन कंपन्या. अशावेळेस अमेरिकेत ट्रम्पसारखा कोणी माथेफिरू असेल आणि त्याचे डोके फिरले तर तो किती अडचणी निर्माण करू शकेल याची कल्पनाही करवत नाही. बाकी सगळे सोडा- समजा अगदी आय.टी इन्फ्रास्ट्रक्चरही बंद करून टाकले तर भारताची पूर्ण अर्थव्यवस्था टेकीला येऊ शकेल. नेटबँकिंग, फोन वरील सगळी अ‍ॅप्स, शेअर मार्केट पासून सगळे व्यवहार पूर्ण ठप्प होऊ शकतील. आता या पार्श्वभूमीवर मिल्टन फ्रीडमनसाहेबांचे गणित कसे बसवायचे? त्यांच्या (आणि अ‍ॅडम स्मिथपासून सगळ्या फ्री मार्केट वाल्यांच्या) म्हणण्याचा अर्थ हा की पूर्ण साखळीत असलेले सगळे घटक आपल्या फायद्यासाठी अशा पध्दतीने वागतात की पूर्ण सिस्टीम व्यवस्थित चालते. पण आपल्याला त्रास झाला तरी बेहत्तर दुसर्‍याचे नुकसान झाले पाहिजे असे म्हणणारा एखादा माथेफिरू त्या साखळीत कुठेतरी किंवा त्या साखळीतील घटकांवर प्रभाव टाकायला आला तर? साहेबांच्या काळात असे काही होईल याची कल्पनाही कदाचित त्यांनी केली नसावी त्यामुळे त्यांच्या गणितात या प्रश्नाचे उत्तर नाही. पण आता ते उत्तर शोधण्याची गरज निर्माण झाली आहे. असो. तुमच्याप्रमाणेच मलाही या विषयांची खूप आवड आहे. श्रुती राजगोपालन ज्या जॉर्ज मेसन युनिव्हर्सिटीमध्ये मर्केटर सेंटरमध्ये आहेत तिथलेच एक प्रोफेसर डॉनल्ड बॉडरॉक्स यांचा कॅफेहायेक हा ब्लॉग पूर्वी मी नेहमी वाचायचो- हल्ली बर्‍याच महिन्यात वाचलेला नाही. कॅफे हायेक मधील हायेक हे फ्रेडरीक हायेक- लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समधे एकेकाळी त्यांच्यासारखे ऑस्ट्रीयन प्रोफेसर पण होते. फ्रेडरीक हायेक, फ्रेडरीक बास्तिया, लुडविग व्हॉन मिजस वगैरेंचे एके काळी खूप वाचायचो. गेले ते दिवस आता... :)

केदार भिडे Mon, 12/15/2025 - 15:26
नमस्कार, सविस्तर प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद. प्रवासात असल्याने लिहिता आले नाही. फ्रीडमन यांचा छोटा विडिओ अन्य मोठ्या व्हिडिओचा भाग आहे आणि त्यांची अन्य व्याख्याने पाहणे निश्चित आनंद देणारे आहे. आपल्यालाही ते आवडल्याचे पाहून बरे वाटले. तर आंतरराष्ट्रीय व्यवस्थेशी जास्तीत जास्त जोडले जाण्यातून त्यावर होणारे अवलंबवित्व हा मुद्दा महत्वाचा आहे. युरोप -इराण व्यापारातही swift चा अडथळा झाला होता आणि त्यातून instex नावाची सिस्टिम त्यांना काढावी लागली असे वाचले. त्यामुळे हे अवलंबवित्व खरेच आहे. मात्र मी उलट्या रीतीने पाहतो कि त्या परदेशी खाजगी कंपन्यांना भारतीय बाजारपेठही हवी आहे त्यामुळे एक मर्यादेपलीकडे उलथापालथ त्यांनाही हवीय असे मला वाटत नाही. (नयराचा विषय कसा मिटला मला माहित नाही). थोडा दबाव, प्रसंगी अपमान आपल्याला सहन करावा लागेल हे खरे. पण नाईलाज आहे. पहिली ४० वर्ष बंदिस्त व्यवस्था आपण राबवून पाहिली आणि त्यातून जगाला पादाक्रांत करेल असे एकही उत्पादन तयार झालेले नाही. त्यामुळे सध्या आंतराराष्ट्रीय व्यवस्थेशी जोडून घेऊन आवश्यक ज्ञान, अनुभव आपल्या लोकांनी घेणे आपल्या फायद्याचे आहे. माझ्या बास्तिया वरील लेखात तेव्हा बाल्यावस्थेत असलेल्या संगणक क्षेत्राला बंदिस्तपणाचे जे ग्रहण लागले त्याचे वर्णन एका संदर्भात दिलेले आहे ते जरूर पहा. तसेच आंतरराष्ट्रीय सोडा, आपल्या देशांतर्गत सुद्धा कितीतरी आर्थिक सुधारणा गरजेच्या आहेत त्यांचा अजून पत्ता नाही. उत्पादकता वाढ, त्यातून आर्थिक वृद्धी, आणि त्यातून समृद्धी याची जाणीव अजून लोकात नाही. सारा काही वाटपाचा खेळ अजून चालू आहे. पैशाला किलोभर समाजवादी विचार आज पाहायला मिळतील. अशा परिस्थितीत स्मिथ, मिसेस, हायेक, फ्रीडमन यांच्या विचारांचा प्रसार करणे आवश्यक आहे. शिक्षणासाठी थेट अनुदान, खाजगी शहरे इ सारख्या धाडसी सुधारणा आपल्याला कधीना कधी कराव्याच लागतील. नाही तर त्या न केल्याचे परिणाम तरी भोगावे लागतील. त्याकरता लोकांमध्ये जागृती घडवून आणायचे, सरधोपट समाजवादी दृष्टीपेक्षा वेगळी दृष्टी तयार व्हायला पाहिजे त्याकरता अधिक अभ्यास, अधिक लेखन केले पाहिजे.

राजेंद्र मेहेंदळे Tue, 12/16/2025 - 12:05
याच धर्तीवर ----ईटलीने काही महिन्यांपुर्वी स्टारलिंक बरोबर ईंटरनेट बॅकबोन साठी बोलणी चालवली होती. पण अमेरिकन सरकारच्या सांगण्यावरुन स्टारलिंकने आफ्रिकेतील एका देशाची इंटरनेट सेवा खंडीत केल्याचे कळल्यावर तो करार बासनात टाकला. तस्मात कुठलयाही देशावर फार अवलंबित्व ठेवणे (किंबहुना ईंडिगो प्रकरणानंतर कुठल्याही सर्विस प्रोव्हायडरवर) धोक्याचे ठरु शकते. जाता जाता----एन पी सी आय ने जी पे आणि फोन पे बद्दल ईशारा दिलाय की देशातील ७० टक्के डिजिटल पेमेंट या दोन माध्यमातुन होत आहेत आणि ही ड्युओपोलि मोडुन काढायला हवी.

कंजूस Tue, 12/16/2025 - 04:06
लेखाचा विषय समजून घ्यायला हवा. १.आर्थिक व्यवस्था कशी राखायची हा आहे. यामध्ये आर्थिक धोरण ठरवणारा राजा किंवा सरकार धोरण ठरवतो आणि ते कसे साध्य करायचे ते अर्थशास्त्रज्ञ किंवा जाणकार करून देतो. ते जाणकार केळकर आणि शहा यांचा उल्लेख आहे. या कामासाठी कोणाला नेमायचे ते सरकारच ठरवते. २. देशाची किंवा राज्याची किंवा अगदी कुटुंबाची असो त्यासाठी पैसे कुठून येणार आणि पैसे कुठे आणि किती खर्च करायचे ते ठरवणारी व्यक्ती नेक आणि प्रामाणिक असावी लागते. अन्यथा ती फक्त स्वतःचा लाभ पाहिल .किंवा अन्य कुणाच्या लाभासाठी गुप्तपणे काम करेल. तज्ज्ञ मंडळी भरपूर असतात पण निवड करणे महत्त्वाचे.
लेखनविषय:
अर्थकारण
लेखनप्रकार
आस्वाद
In service of the republic: The art and science of economic policy, Penguin, 2022, Pages 500. लेखक – डॉ विजय केळकर आणि डॉ अजय शाह या वर्षाच्या सुरुवातीला मी हे पुस्तक वाचायला घेतलं आणि हल्लीच वाचून पूर्ण झालं. पुस्तकाच्या आधी लेखकांची थोडक्यात माहिती सांगतो. विजय केळकर आणि अजय शाह दोघेही सुरुवातीचे अभियांत्रिकीचे विद्यार्थी जे नंतर अर्थशास्त्र आणि सार्वजनिक धोरण या क्षेत्रात आले. विजय केळकर यांनी केंद्र सरकारमध्ये अर्थ मंत्रालयात विविध पदांवर काम केले आहे. श्री गिरीश कुबेर यांनी त्यांच्यावरील एक लेख लोकसत्ता दैनिकात नुकताच लिहिला होता.

रॉयल्टी आणि डिव्हीडण्ड

युयुत्सु ·

विवेकपटाईत Fri, 12/12/2025 - 16:34
लेख आवडला. समाजासमोर नास्तिक असणारे, प्रत्यक्षात भयंकर अंधविश्वासी असतात. हा माझा अनुभव आहे. बाकी मी आयुष्यात कधीच पत्रिका कुणाला दाखवली नाही. मुलांचे लग्न करताना ही पत्रिका पाहिली नाही. कारण माझा देवावर विश्वास आहे, देवाने जे काही दिले आहे ते चांगले मानून त्याचे आभार मानावे, हीच शिकवण आमच्या वडिलांनी दिली होती.

प्रकाश घाटपांडे Fri, 12/12/2025 - 19:49
सुनिल देशमुख हे पुरोगाम्यांचे आधार स्तंभ. त्यांच्या दानशूर प्रवृत्ती मुळेच अनेक उपक्रम अंनिस करु शकली ही वस्तुस्थिती आहे. पण अंनिसला देणग्या दिल्या म्हणुन अंनिसच्या सर्व विचारांशी सहमत अथवा बांधिल असण्याचे कारण नाही.त्यांच्यामुळेच अनेक गोष्टी अंनिसला शक्य झाल्या.दाभोलकरांकडे माणूस समजून घेउन त्याच्या उपयुक्ततेचा उपयोग करुन घेण्याची क्षमता व स्किल होते. दाभोलकरांच्या सहवासात अनेक लोक ज्योतिषविषयक ममत्व बाळगून होते. त्यांना तसे अनुभव वैयक्कित आयुष्यात आलेले होते. ज्योतिष हे सहजासहजी फेकून द्यावे असे शास्त्र नव्हे त्यात काहीतरी असले पाहिजे असे रा.ग.जाधव हे त्यांचे जवळचे मित्र जे नंतर साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष होते यांचे मत होते हे मी त्यांच्याशी बोलताना जाणून घेतले होते. सुनिल देशमुख हे तुमच्या मामासम होते त्यामुळे तुम्हाला त्यांचाअधिक परिचय असणार हे मान्य आहे

तुर्रमखान Sun, 12/14/2025 - 16:28
पण अंनिसला देणग्या दिल्या म्हणुन अंनिसच्या सर्व विचारांशी सहमत अथवा बांधिल असण्याचे कारण नाही.
पटलं. 'अंनिस' म्हणजे एक वेगळा पंथच आहे असं बर्‍याच जणांना वाटतं. इतर सगळ्या संस्थेमध्ये असतात तश्या यांच्यात पण काही अपप्रवृत्तीची लोकं असतात. त्यांचे दाखले देउन ती संस्थाच कशी नालायक आहे, आपल्याच धर्मावर बोलते, भ्रष्टाचारी आहे असं काही लबाड लोकं सांगत असतात. खरंतर वैज्ञानिक मार्गाचा अवलंब करावा, कार्यकारण भाव समजून घ्यावा अश्या साध्या गोष्टी आहेत. मॉडर्न मेडिसिनलाला सुद्धा 'अ‍ॅलॉपॅथी' म्हणून अगदी तसाच प्रकार करतात. खरतर, सिद्ध करता आलं तर इतर कुठल्याही पॅथीची उपचार पद्धतीचा वापर करता येइल. बरं हा निकष त्यांचा काही स्वतःचा नाही. साधी तार्किक सिद्ध करता येइल अशी वैज्ञानिक पद्धत आहे. कायदे तयार करताना, न्यायालये यात सुद्धा अशीच *पद्धत वापरतात. * १९९७ मध्ये जग्गी वासुदेवच्या बायकोने जिवंत समाधी घेतली होती. नंतर १९९९ मध्ये पुरावे नसल्याने त्याला खुनाच्या अरोपातून मूक्त केलं. पण आता (होपफुली) अश्या गोष्टींवर कोर्ट विश्वास ठेवणार नाही. कायदेशीर इच्छामरणाला जोपर्यंत परवानगी मिळत नाही तोपर्यंत अश्या लोकांच्या मुसक्या आवळतील.

गामा पैलवान Mon, 12/15/2025 - 03:05
तुर्रमखान,
.... पण काही अपप्रवृत्तीची लोकं असतात. त्यांचे दाखले देउन ती संस्थाच कशी नालायक आहे, ....
दाभोलकरांवर हत्येच्या समयी फ्रॉडचा खटला चालू होता. अनिस नालायक आहे की नाही ते कोर्ट ठरवेल. बाकी, नक्षलवाद्यांचे व अनिसचे जे काही संबंध होते त्यावर आपलं मत वाचायला आवडेल. आ.न., -गा.पै.

विवेकपटाईत Fri, 12/12/2025 - 16:34
लेख आवडला. समाजासमोर नास्तिक असणारे, प्रत्यक्षात भयंकर अंधविश्वासी असतात. हा माझा अनुभव आहे. बाकी मी आयुष्यात कधीच पत्रिका कुणाला दाखवली नाही. मुलांचे लग्न करताना ही पत्रिका पाहिली नाही. कारण माझा देवावर विश्वास आहे, देवाने जे काही दिले आहे ते चांगले मानून त्याचे आभार मानावे, हीच शिकवण आमच्या वडिलांनी दिली होती.

प्रकाश घाटपांडे Fri, 12/12/2025 - 19:49
सुनिल देशमुख हे पुरोगाम्यांचे आधार स्तंभ. त्यांच्या दानशूर प्रवृत्ती मुळेच अनेक उपक्रम अंनिस करु शकली ही वस्तुस्थिती आहे. पण अंनिसला देणग्या दिल्या म्हणुन अंनिसच्या सर्व विचारांशी सहमत अथवा बांधिल असण्याचे कारण नाही.त्यांच्यामुळेच अनेक गोष्टी अंनिसला शक्य झाल्या.दाभोलकरांकडे माणूस समजून घेउन त्याच्या उपयुक्ततेचा उपयोग करुन घेण्याची क्षमता व स्किल होते. दाभोलकरांच्या सहवासात अनेक लोक ज्योतिषविषयक ममत्व बाळगून होते. त्यांना तसे अनुभव वैयक्कित आयुष्यात आलेले होते. ज्योतिष हे सहजासहजी फेकून द्यावे असे शास्त्र नव्हे त्यात काहीतरी असले पाहिजे असे रा.ग.जाधव हे त्यांचे जवळचे मित्र जे नंतर साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष होते यांचे मत होते हे मी त्यांच्याशी बोलताना जाणून घेतले होते. सुनिल देशमुख हे तुमच्या मामासम होते त्यामुळे तुम्हाला त्यांचाअधिक परिचय असणार हे मान्य आहे

तुर्रमखान Sun, 12/14/2025 - 16:28
पण अंनिसला देणग्या दिल्या म्हणुन अंनिसच्या सर्व विचारांशी सहमत अथवा बांधिल असण्याचे कारण नाही.
पटलं. 'अंनिस' म्हणजे एक वेगळा पंथच आहे असं बर्‍याच जणांना वाटतं. इतर सगळ्या संस्थेमध्ये असतात तश्या यांच्यात पण काही अपप्रवृत्तीची लोकं असतात. त्यांचे दाखले देउन ती संस्थाच कशी नालायक आहे, आपल्याच धर्मावर बोलते, भ्रष्टाचारी आहे असं काही लबाड लोकं सांगत असतात. खरंतर वैज्ञानिक मार्गाचा अवलंब करावा, कार्यकारण भाव समजून घ्यावा अश्या साध्या गोष्टी आहेत. मॉडर्न मेडिसिनलाला सुद्धा 'अ‍ॅलॉपॅथी' म्हणून अगदी तसाच प्रकार करतात. खरतर, सिद्ध करता आलं तर इतर कुठल्याही पॅथीची उपचार पद्धतीचा वापर करता येइल. बरं हा निकष त्यांचा काही स्वतःचा नाही. साधी तार्किक सिद्ध करता येइल अशी वैज्ञानिक पद्धत आहे. कायदे तयार करताना, न्यायालये यात सुद्धा अशीच *पद्धत वापरतात. * १९९७ मध्ये जग्गी वासुदेवच्या बायकोने जिवंत समाधी घेतली होती. नंतर १९९९ मध्ये पुरावे नसल्याने त्याला खुनाच्या अरोपातून मूक्त केलं. पण आता (होपफुली) अश्या गोष्टींवर कोर्ट विश्वास ठेवणार नाही. कायदेशीर इच्छामरणाला जोपर्यंत परवानगी मिळत नाही तोपर्यंत अश्या लोकांच्या मुसक्या आवळतील.

गामा पैलवान Mon, 12/15/2025 - 03:05
तुर्रमखान,
.... पण काही अपप्रवृत्तीची लोकं असतात. त्यांचे दाखले देउन ती संस्थाच कशी नालायक आहे, ....
दाभोलकरांवर हत्येच्या समयी फ्रॉडचा खटला चालू होता. अनिस नालायक आहे की नाही ते कोर्ट ठरवेल. बाकी, नक्षलवाद्यांचे व अनिसचे जे काही संबंध होते त्यावर आपलं मत वाचायला आवडेल. आ.न., -गा.पै.
लेखनविषय:
मुक्तक
लेखनप्रकार
लेख
रॉयल्टी आणि डिव्हीडण्ड ============= --राजीव उपाध्ये कर्वेरोडवर मेट्रो झाल्यानंतर पुलाखाली लावलेले अनेक साहित्यिकांचे फोटो दृष्टीस पडतात आणि काही लेखकूंची अनुपस्थिती ठळक जाणवते. कधी कधी मला प्रश्न पडतो माझे आईवडिल ’लेखकू’ असते तर काय झालं असतं? थोडी फार प्रसिद्धी मिळाली असती, ठराविक सामाजिक वर्तूळात ऊठबस झाली असती. पण माझ्या आई-वडीलांचे सामाजिक वर्तूळ माझ्या सामाजिक वर्तूळापेक्षा खुपच मोठे होते. नको ती अक्कल शिकविणारे कमी होते, मर्यादांचा आदर ठेवणारे, आनंदात सहभागी होणारे खुप होते. १ल्या लोकसभेतील एकुलत्या एक महिला खासदार इंदिराबाई मायदेव आमच्या घरी अनेकवेळा येऊन गेल्या आहेत.
Subscribe to