तीनही भाग एकसलग वाचून काढले, अतिशय आवडले. तुमची लिहायची पद्धत देखील छान आहे. एक वेगळाच विषय घेऊन केलेल्या सुरेख लेखनासाठी आभार.

सुरेख लेखन पद्धत. तीनही भाग वाचनीय. वाचनखून साठवली आहे

तिनही भाग मस्त झाले आहेत. मुंग्यांना काही फेकून का मारु शकत नाहीत हे कळले पण हत्ती किंवा जिराफ ही काही फेकताना दिसत नाहित. फेकण्याची प्रवॄती फक्त माणूस, गोरीला किंवा इतर माकडांमधे दिसते. असे का? पैजारबुवा,

सुंदर लेखमाला. भौतिक-जीव-शास्त्रातील काही तत्वे सोप्या शब्दांत सांगण्याची हातोटी तुमच्याकडे आहे. मुंग्या किंवा आणि इतर बरेच प्राणी साखरेचे कण, दगड किंवा इतर कोणतीही गोष्ट फेकून मारत नाहीत. ते करता येण्यासाठी तुम्ही सांगितलेल्या भौतीक कारणाबरोबरच इतर दोन क्षमताही आवश्यक आहेत... १. शरीररचना : एखादी वस्तू फेकून मारण्यासाठी ती वस्तू उचलून भिरकावण्यासाठी आवश्यक असणारी शारिरीक क्षमता असणारी शरीररचना (मुख्यतः अवयवांची रचना व स्नायूंची ताकद). ही क्षमता नसल्यामुळेच वाघ-सिंह कितीही ताकदवान असले तरी दगड उचलून फेकू शकत नाहीत. मात्र, हत्ती सोंडेने एखादी वस्तू उचलून फेकू शकतो. २. बुद्धीचा विकास : एखाद्या वस्तूचा साधन (tool) म्हणून उपयोग करण्याची क्षमता असलेला मेंदू. ही क्षमता मानवात फार विलक्षण प्रमाणात विकसित झाली आहे; इतकी की केवळ निसर्गात उपलब्ध असलेली (दगड, झाडांच्या फांद्या, इ) साधनेच नव्हे तर तो नैसर्गिक व अनैसर्गिक वस्तू वापरून स्वतः बनवलेली बनवलेली साधनेही उपयोगात आणतो. इतर काही प्राण्यांतही नैसर्गिकरित्या उपलब्ध असलेल्या वस्तूंना साधनांच्या स्वरूपात वापरण्याची क्षमता मूलभूत/छोट्या प्रमाणात दिसते. थोडक्यात, वरील सर्व तीन गोष्टींबद्दलची क्षमता ज्या प्राण्यांत जितकी विकसित झालेली आहे, तेच प्राणीच तितक्या प्रमाणात वस्तू फेकू शकतात / फेकून मारू शकतात.

मुंग्या आपल्या शारीरीक वजनाच्या कित्येकपट जास्त वजन वाहुन नेऊ शकतात. त्यामुळे प्रॉब्लेम शक्तीचा नसुन, वर म्हात्रेसाहेब म्हणतात तसं, फेकुन मारायला आवश्यक शरीररचनेचा आहे असं वाटतं.

शस्त्र किंवा साधन वापरणारे प्राणी फारच कमी आहेत. ते फेकून मारणारे कमीच. एक पक्षी लिंबाएवढा दगड चोचीने उचलून आकाशाकडे तोंड करून खाली अंड्यावर ( दुसऱ्या पक्षाच्या)जोरात आदळून फोडतो. त्याची मान तशी भरकन वळते.

तुमची विषय सोप्पा करून सांगायची हातोटी विलक्षण आहे. प्रणाम गुरुदेव _/\_ प्रतिसादांतूनही विचारांना चालना मिळते आहे, ही मालिका उत्तम होणार !

न्यूजनेशन चानेलवर रोज दोनदा ( ११:३०; १६:३०) 'परिंदे' कार्यक्रम अर्धा तास असतो त्यामध्ये असतात मजेदार विडिओ. युट्युबवर असतं तर लिंक दिली असती.

भारीये हि लेख मालिका. या आधी असा विचारच केला नव्हता ! अगदी पॅरॅडाईम शिफ्ट सारखं वाटलं.

तीनही लेख एकत्र वाचले, सुंदर प्रकारे समजावून सांगितले.

छान लेखन.. एखादा विषय समजावून सांगण्याची तुमची पद्धत आवडली..

तीनही भाग एकसलग वाचून काढले, अतिशय आवडले. तुमची लिहायची पद्धत देखील छान आहे. एक वेगळाच विषय घेऊन केलेल्या सुरेख लेखनासाठी आभार.

सुरेख लेखन पद्धत. तीनही भाग वाचनीय. वाचनखून साठवली आहे

तिनही भाग मस्त झाले आहेत. मुंग्यांना काही फेकून का मारु शकत नाहीत हे कळले पण हत्ती किंवा जिराफ ही काही फेकताना दिसत नाहित. फेकण्याची प्रवॄती फक्त माणूस, गोरीला किंवा इतर माकडांमधे दिसते. असे का? पैजारबुवा,

सुंदर लेखमाला. भौतिक-जीव-शास्त्रातील काही तत्वे सोप्या शब्दांत सांगण्याची हातोटी तुमच्याकडे आहे. मुंग्या किंवा आणि इतर बरेच प्राणी साखरेचे कण, दगड किंवा इतर कोणतीही गोष्ट फेकून मारत नाहीत. ते करता येण्यासाठी तुम्ही सांगितलेल्या भौतीक कारणाबरोबरच इतर दोन क्षमताही आवश्यक आहेत... १. शरीररचना : एखादी वस्तू फेकून मारण्यासाठी ती वस्तू उचलून भिरकावण्यासाठी आवश्यक असणारी शारिरीक क्षमता असणारी शरीररचना (मुख्यतः अवयवांची रचना व स्नायूंची ताकद). ही क्षमता नसल्यामुळेच वाघ-सिंह कितीही ताकदवान असले तरी दगड उचलून फेकू शकत नाहीत. मात्र, हत्ती सोंडेने एखादी वस्तू उचलून फेकू शकतो. २. बुद्धीचा विकास : एखाद्या वस्तूचा साधन (tool) म्हणून उपयोग करण्याची क्षमता असलेला मेंदू. ही क्षमता मानवात फार विलक्षण प्रमाणात विकसित झाली आहे; इतकी की केवळ निसर्गात उपलब्ध असलेली (दगड, झाडांच्या फांद्या, इ) साधनेच नव्हे तर तो नैसर्गिक व अनैसर्गिक वस्तू वापरून स्वतः बनवलेली बनवलेली साधनेही उपयोगात आणतो. इतर काही प्राण्यांतही नैसर्गिकरित्या उपलब्ध असलेल्या वस्तूंना साधनांच्या स्वरूपात वापरण्याची क्षमता मूलभूत/छोट्या प्रमाणात दिसते. थोडक्यात, वरील सर्व तीन गोष्टींबद्दलची क्षमता ज्या प्राण्यांत जितकी विकसित झालेली आहे, तेच प्राणीच तितक्या प्रमाणात वस्तू फेकू शकतात / फेकून मारू शकतात.

मुंग्या आपल्या शारीरीक वजनाच्या कित्येकपट जास्त वजन वाहुन नेऊ शकतात. त्यामुळे प्रॉब्लेम शक्तीचा नसुन, वर म्हात्रेसाहेब म्हणतात तसं, फेकुन मारायला आवश्यक शरीररचनेचा आहे असं वाटतं.

शस्त्र किंवा साधन वापरणारे प्राणी फारच कमी आहेत. ते फेकून मारणारे कमीच. एक पक्षी लिंबाएवढा दगड चोचीने उचलून आकाशाकडे तोंड करून खाली अंड्यावर ( दुसऱ्या पक्षाच्या)जोरात आदळून फोडतो. त्याची मान तशी भरकन वळते.

तुमची विषय सोप्पा करून सांगायची हातोटी विलक्षण आहे. प्रणाम गुरुदेव _/\_ प्रतिसादांतूनही विचारांना चालना मिळते आहे, ही मालिका उत्तम होणार !

न्यूजनेशन चानेलवर रोज दोनदा ( ११:३०; १६:३०) 'परिंदे' कार्यक्रम अर्धा तास असतो त्यामध्ये असतात मजेदार विडिओ. युट्युबवर असतं तर लिंक दिली असती.

भारीये हि लेख मालिका. या आधी असा विचारच केला नव्हता ! अगदी पॅरॅडाईम शिफ्ट सारखं वाटलं.

तीनही लेख एकत्र वाचले, सुंदर प्रकारे समजावून सांगितले.

छान लेखन.. एखादा विषय समजावून सांगण्याची तुमची पद्धत आवडली..

खूप छान अगदी बाळबोध होवून शिकवण चालू आहे . धन्यवाद कृपया थोडे मोठे भाग लिहीत चला.

दुसरा भागही आवडला. शाळेत गणिताचे शिक्षक कधी शास्त्रा बद्दल बोलले नाहीत ना शास्त्राचे शिक्षक शास्त्र सोडून दुसर्‍या कोणत्या विषया बद्दल. पण इथे भुमिती, भौतिकशास्त्र आणि जीवशास्त्र यांची सांगड घातलेली पाहुन एकदम अरे?? असे झाले. खरं तर असाही विचार करता येतो अशी जाणिव (मला तरी) या आधि फारशी तिव्रतेने झाली नव्हती. शाळेतले शिक्षण शाळेतच राहिले आणि कॉलेज मधले कॉलेजातच. पैजारबुवा,

ज्ञानकण वेचतोय, लेख वाचनीय !

खूप छान अगदी बाळबोध होवून शिकवण चालू आहे . धन्यवाद कृपया थोडे मोठे भाग लिहीत चला.

दुसरा भागही आवडला. शाळेत गणिताचे शिक्षक कधी शास्त्रा बद्दल बोलले नाहीत ना शास्त्राचे शिक्षक शास्त्र सोडून दुसर्‍या कोणत्या विषया बद्दल. पण इथे भुमिती, भौतिकशास्त्र आणि जीवशास्त्र यांची सांगड घातलेली पाहुन एकदम अरे?? असे झाले. खरं तर असाही विचार करता येतो अशी जाणिव (मला तरी) या आधि फारशी तिव्रतेने झाली नव्हती. शाळेतले शिक्षण शाळेतच राहिले आणि कॉलेज मधले कॉलेजातच. पैजारबुवा,

ज्ञानकण वेचतोय, लेख वाचनीय !

अश्याच आशयाची लेखमाला आधी कुठेतरी वाचल्यासारखे वाटतेय.. तुमचीच असेल बहुतेक

लेखनशैली खूप आवडली. पुढील भागांच्या आणि आणखी विविध लेखमालांच्या प्रतीक्षेत.

उत्तम..

मस्त येवू दे अजून .

खूपच रोचक. उत्कंठा वर्धक. पुढील भागाच्या प्रतीक्षेत

आईची आन , सुप्पर डुप्पर लिखाण ..

मस्तच आहे. पुढचा भाग कधी टाकताय

वेगळं काहीतरी ! आवडलं !!

वेगळं काहीतरी ! >>> हो ना!! पुढील भागांच्या प्रतीक्षेत.

लेखनशैली आणि सोपं करून समजून सांगण्याची हातोटी खास. खूप आवडला लेख.

रोचक ! तुमच्यासारखे शिक्षक मला मिळते तर... असे वाटून गेले.

तुमची विषय मांडायची हातोटी खुप छान आहे.

उगा काहितरीच, सचिन काळे, बबन ताम्बे, अर्धवटराव, तुम्हा सर्वांचेही आवर्जून प्रतिक्रिया दिल्याबद्दल आभार. पुढचे भाग लवकरच टाकेन, काळजी नसावी :)

खूप आवडलं! पुलेशु आणि पुभाप्र. :)

आवडलं. पुष्कर सर आपल्या हातून असेच पुष्कळ लिखाण होवो हि सदिच्छा !

लई भारी आणि चामुंडराय - आभारी आहे. नुकताच ह्या मालिकेचा दुसरा भाग टाकला आहे, त्याचा कृपया लाभ घ्यावा :)

अश्याच आशयाची लेखमाला आधी कुठेतरी वाचल्यासारखे वाटतेय.. तुमचीच असेल बहुतेक

लेखनशैली खूप आवडली. पुढील भागांच्या आणि आणखी विविध लेखमालांच्या प्रतीक्षेत.

उत्तम..

मस्त येवू दे अजून .

खूपच रोचक. उत्कंठा वर्धक. पुढील भागाच्या प्रतीक्षेत

आईची आन , सुप्पर डुप्पर लिखाण ..

मस्तच आहे. पुढचा भाग कधी टाकताय

वेगळं काहीतरी ! आवडलं !!

वेगळं काहीतरी ! >>> हो ना!! पुढील भागांच्या प्रतीक्षेत.

लेखनशैली आणि सोपं करून समजून सांगण्याची हातोटी खास. खूप आवडला लेख.

रोचक ! तुमच्यासारखे शिक्षक मला मिळते तर... असे वाटून गेले.

तुमची विषय मांडायची हातोटी खुप छान आहे.

उगा काहितरीच, सचिन काळे, बबन ताम्बे, अर्धवटराव, तुम्हा सर्वांचेही आवर्जून प्रतिक्रिया दिल्याबद्दल आभार. पुढचे भाग लवकरच टाकेन, काळजी नसावी :)

खूप आवडलं! पुलेशु आणि पुभाप्र. :)

आवडलं. पुष्कर सर आपल्या हातून असेच पुष्कळ लिखाण होवो हि सदिच्छा !

लई भारी आणि चामुंडराय - आभारी आहे. नुकताच ह्या मालिकेचा दुसरा भाग टाकला आहे, त्याचा कृपया लाभ घ्यावा :)

होमिओपॅथी : उपचार की फसवेगिरी ? माझे उत्तर - 101% फसवेगिरी कारण - याची करणे आपण आपल्या लेखात स्पष्ट केली आहेतच. कोणत्याही वैज्ञानिक तत्वावर होमिओपॅथी खरी उतरत नाही. काही रुग्ण बरे होतात ते फक्त आणि फक्त त्यांच्या plecibo effect मुळे. आणि त्याचे क्रेडिट होमीओपॅथ घेऊन आपले दुकान चालवत राहतात. माझ्या माहितीप्रमाणे होमिओपॅथी बद्दल एक ओपन चॅलेंज पण आहे (बहुधा होमिओपॅथी तील औषधातून "औषधं " नावाचा प्रकार शोधून काढण्याचे ) पण आज तागायत ते कोणी घेऊन पूर्ण नाही केलेलं. बऱ्याच देशात यावर बंदी आहे मग भारतात यावर बंदी का नाही? मेडिकल कोलेजेस काढून विद्यार्थ्यांना डॉक्टर ची डिग्री विकण्याचे दुकान चालवण्यासाठी. अश्या दुकानात ते लोक गिर्हाईक बनतात ज्याची शास्त्रीय पद्धतीने डॉक्टरकी करण्याची लायकी नसते. (सरळ सांगायचे तर ज्यांना डॉक्टर बनायचे आहे पण त्या लायकीचे मार्क नाहीत अशी मुले मुली )

माझा होमिओपॅथीशी संबंध "म्हैशींना चालते का हो तुमची होमिओपदी?" या पु.लं.च्या वाक्यापुरताच .... बाकी ह्या थोतांडावर माझा तरी विश्वास नाही. वरील बाप्पू ह्यांच्या प्रतिसादात म्हंटल्या प्रमाणे माझ्या मामेभावाचा वर्गमित्र (कॉमर्स शाखेचा) काही काळानंतर दवाखाना उघडून बसलेला ह्याची देही ह्याची डोळा बघितला आहे.

महाराष्ट्रात तर बऱ्याच आमदारांनी मिळून होमिओपॅथी डॉक्टरांना; ॲलोपॅथीची औषधे रुग्णांना देता येतील असा कायदा नुकताच विधिमंडळात संमत केला आहे ! यामागे या होमिओपॅथीच्या धंदेवाईकांनी विकत घेतलेल्या राजकारण्यांचा स्वार्थ उघड असला, तरी त्यातल्या त्यात समाधानाची बाब ही की होमिओपॅथी डॉक्टरांकडे जाणाऱ्या रुग्णांना आता नुसत्या पाण्याऐवजी किमान खरे औषध तरी मिळू शकेल.

ही समाधानाची बाब नसून, हा सगळ्यात भयंकर प्रकार आहे. हे म्हणजे सायकल पंक्चर काढणाऱ्या व्यक्तीला विमान दुरुस्त करण्याची परवानगी दिल्यासारखे आहे. कित्येक उदाहरणे आहेत ज्यामध्ये रुग्ण दगावला गेला आहे किंवा आजार पहिल्या स्टेज पासून अगदी शेवटच्या स्टेज पर्यंत पोहचला आहे. याचे कारण - रुग्ण शेवटपर्यंत मी बरा होईल या आशेने साबुदाण्याच्या गोळ्या खात बसला आहे किंवा चुकीची आधुनिक औषधे आणि उपचार घेत आहे. कुत्र्यांच्या छत्र्याप्रमाणे गल्लोगल्ली उघडलेली ही दुकाने बंद करून रुग्णांच्या आरोग्याशी होत असलेला खेळ थांबवला पाहिजे.

माझी मैत्रीण BHMS डॉक्टर आहे. तिची बहुतेक mbbs सारखी ४ वर्षाची डिग्री आहे. तिच्या (आणि अजून १-२ जणांकडून ) कडून ऐकलं आहे कि सर्जरी (अगदी छोटे टाके घालणं पण ) सोडून बाकीचा अभ्यासक्रम mbbs सारखाच आहे. थेअरी सगळी mbbs सारखी पण प्रॅक्टिकल नाही. तिला आधी इंजेकशन द्यायची परवानगी नव्हती. काहीतरी छोटा कोर्स केल्यावर ती मिळाली. नंतर ती दीनानाथ मंगेशकर हॉस्पिटल ला कसलातरी असिस्टंट चा जॉब करत होती. अर्थात माझी माहिती -जवळपास १०-१४ वर्षापुर्वीची आहे. पण हो BHMS न करता सुद्धा बरेच लोक होपीओपॅथी डॉक्टर होतात, कसे देव जाणे.

प्रथम एक सांगावेसे वाटते की ही एक शैक्षणिक चर्चा आहे. रुग्णाच्या दृष्टिकोनातून पाहिल्यास "माझं दु:ख डॅाक्टरला सांगितलं, त्याने एक औषध दिलं आणि साताठ दिवसांत फारसा त्रास आणि खर्च न येता मी बरा झालो." एवढंच अपेक्शित असतं. काही दुखण्यांबाबत ते खरं आहे हे म्हणूनच होमिओपथी टिकून आहे. डॅाक्टरचं महत्त्व आणि काम म्हणजे रोगनिदान करणे. हे शिक्शण मिळण्यासाठी त्यास चारपाच वर्षं शरीरशास्त्र शिकावं लागतं. तोच डेथ सर्टिफिकेट देऊ शकतो. निदानानंतर उपल्ब्ध औषधांतून निवडून योग्य प्रमाणात ते देणं. मग होमिओपथीला मान्यता मिळण्याला विरोध का असावा? एखाद्याच्या औषधाने बरे होत नसल्यास ते उपचार सोडून देण्याचं स्वातंत्र्य रुग्णांना आहेच. काही वेळा पोटेन्सीची औषधे न देता हो० डॅा० ते मदर टिंक्चरही वापरतातच.

Snehal Shektkar from Kopargaon?

हल्लीच्या डॉक्टरी -'अ‍ॅलोपॅथी' क्षेत्रातील धंदेवाईक लुटारू टोळ्यांच्या दुष्टचक्रात जन्मभर अडकण्याच्या भितीपायी लोक होमियोपाथी सारख्या निरुपद्रवी/अल्पकालीन उपचारांकडे मोठ्या प्रमाणात वळत आहेत, ही वस्तुस्थिती आहे. त्याखेरीज अ‍ॅलोपॅथीचा इलाज अयशस्वी ठरल्यानंतर होमियोपाथीच्या इलाजाने बरे झालेले अनेक लोक आहेत, ही पण वस्तुस्थिती आहे.

आजकाल पो बी.जे.पी. अ‍ॅन्टी बी.जे.पी./प्रो दिक्षीत अँटी दिक्षीत वगैरे बुद्धीभ्रम सगळ्या सोशल मिडीयावर चालत असल्याने लेखातील मते खरी आहेत की खोटी या वादात न पडता मला जे दिसले ते सांगतो. वर चित्रगुप्त साहेबांनी म्हटल्याप्रमाणे खर्चिक आणि धंदेवाईक अ‍ॅलोपथीवाल्यांचा अनुभव घेउन झाल्यावर मी ही काही वेळा होमिओपथीकडे वळलो आहे आणि माझा अनुभव (आणि मला मिळलेले डॉक्टर) फार चांगला आहे. बालदमा किंवा जुनाट दमा, कोरडा खोकला किंवा कसल्यातरी अ‍ॅलर्जी , अनियमित पाळी ,पांढरे कोड अशा बाबतीत रुग्णांना योग्य गुण आलेला बघितला आहे आणि उपचाराचा खर्च कमी आहे. पण शेवटी शहाण्या माणसाने कोर्टाची आणि डॉक्टरची पायरी शक्यतो चढु नये (म्हणजे तशी वेळ येउ देउ नये) अशा मताचा मी आहे.

हा प्रश्न फक्त होमिओपॅथिशी निगडीत नसुन सव्र पॅथीशी निगडित आहे. Lancet मधिल भारतिय डाॅक्टरांशी संबधीत report वाचला कि लक्षात येइल. ह्याला मालप्रॅक्टीस असे म्हणतात.

मी मात्र होमिओपॅथी उपचारांचा जो अनुभव घेतला आहे तो उत्तम आहे. लहान मुलांचे छोटे मोठे आजार तसेच ऍलर्जी वगैरे गोष्टींसाठी मला तरी होमिओपॅथी आवडते.

या विषयाची ek बाजू मी माझ्या आधीच्या प्रतिसादात सांगितलीच आहे. पण दुसरी बाजू देखील आहे जी इथे बरेच लोक सांगताहेत. कित्येक रुग्ण ऍलोपॅथी आयुर्वेदिक आणि इतर उपचार करून शेवटी होमिओपॅथी कडे वळले आणि बरे देखील झाले. हे प्रमाण फार थोडे आहे पण निश्चित च असे का होते यावर सखोल संशोधन करणे गरजेचे आहे. माझ्या मते प्लॅसिबो इफेक्ट आणि पथ्य पाणी हेच कारण असावे. काही रुग्ण बरे झाले म्हणून होमीओपॅथी चांगली आणि खरी असा निष्कर्ष काढणे योग्य नाही. शास्त्रीय कसोट्यांवर या गोष्टी सिद्ध व्हायला हव्यात. माझ्या एक नातेवाईकांना माणकेदुखी मुळे उठता येणे शक्य होत नव्हते. सारखे झोपून राहिल्यामुळे त्यांची तब्येत खालावत चालली होती. त्यांचे वय 85 च्या आसपास असल्यामुळे ऑपेरेशन करणे शक्य नव्हते. घरच्यांनी त्यांच्या जगण्याची आशा सोडून दिली होती. पण होमीओ पॅथी ची औषधे सुरु केल्यावर त्या पुढे 1.5 वर्षे जगल्या आणि थोडी फार चालणे फिरणे देखील शक्य झाले. पण हा अनुभव म्हणजे होमीओ पॅथी च्या सत्यतेचा पुरावा होऊ शकत नाही. म्हणूनच - जेव्हा इतर उपचार पद्धती हार मानतात तेव्हा आणि फक्त तेव्हाच होमिओपॅथी चा विचार करावा. किंवा इतर औषधोपचार चालू असताना आणखी एक सपोर्ट म्हणून होमिओपॅथी चा विचार करावा.

माझ्या नाकाचा वारंवार घोळणा फुटायचा. अनेक अ‍ॅलोपदी डॉक्टर झाल्या नंतर होमिओपदीस शरण गेलो. २०० पानी वही भरुन जाईल इतकी माझी चिकित्सा केली गेली. जवळ जवळ ६ महिने साबुदाण्याच्या गोळ्या खाल्या. पण त्या नंतर गेली २० वर्षे हा त्रास कधीही झाला नाही. हानेमनने ही समजूत कोणताही वैज्ञानिक पद्धती न वापरता स्वत:च्या लहानश्या अनुभवावरून ठरवली होती, आणि त्यानंतरही आजतोपावेतो कोणालाही ही समजूत वैज्ञानिक साच्यात बसेल अशा पद्धतीने सिद्ध करता आलेली नाही. मात्र बऱ्याच लोकांचा याला प्रचंड पाठींबा आहे असे आम्हाला दिसून आले आहे. काट्याने काटा निघतो किंवा विषच विषाला बरे करते असा सरळधोपट तर्क हे लोक मांडतात. हा न्याय जर सगळ्या बाबतीत सत्य आहे असे मानायचे असेल तर मग विष प्यायलेल्या व्यक्तिला अजून विष पाजून बरे करता यायला हवे! विज्ञान अशा विचित्र कल्पनांवर चालत नाही. अधुनिक विज्ञानवादी हा दावा सरसकट करतात. विषेशतः होमिओपदी किंवा आयुर्वेदाच्या उपचारांवर टीका करताना वरील दावा केला जातो. पण अधुनिक विज्ञानाला अजुनही बर्‍याच गोष्टींची उत्तरे देता आलेली नाहीत. त्या मुळे विज्ञानाच्या कसोटी तरी कितपत व्यवहार्य आहेत हे कसे तपासायचे? प्रत्येक गोष्ट विज्ञानाच्या कसोटीवर उतरवुन दाखवा असे म्हणणे म्हणजे माशाला झाडावर चढायला सांगण्यासारखे आहे. ज्याला होमिओपदी पटत नसेल त्याने ती नये वापरु, पण म्हणुन त्यावर सरसकट बंदी आणावी हे काही पटत नाही. पैजारबुवा,

शास्त्रीय कसोट्यांवर या गोष्टी सिद्ध व्हायला हव्यात.

... हे सिद्ध होणे नेमके कुणाला आणि कश्यासाठी हवे आहे ? व्याधि झेलणाराला येनकेनप्रकारे बरे व्हायचे असते, मग ते शास्त्रीय कसोट्यांवर सिद्ध झाले असो वा नसो. आणि शास्त्रीय कसोट्यांची प्रमाणिता कशी ठरवायची ? अमूक एका कंपूने ठरवलेले निकष सर्वांनी का मानायचे ?

जेव्हा इतर उपचार पद्धती हार मानतात तेव्हा आणि फक्त तेव्हाच होमिओपॅथी चा विचार करावा.

हार मानण्यापूर्वी होणारा अमाप खर्च, मनस्ताप, दगदग, कुटुंबियांना होणारा त्रास, औषधांमुळे होणारे दुष्परिणाम, काही समस्यांच्या बाबतीत महागडी औषधे जन्मभर बोकांडी बसणे, हे सर्व कशासाठी करायचे ? ज्यांना होमियापाथी - वा अन्य उपचार्पद्धती - समाधानकारक वाटत असेल, त्यांनी हे सर्व का म्हणून करायचे ? आम्हा उभयतांना एकदमच काही वर्षांपूर्वी चिकनगुनिया झाला होता. त्यावेळी इकडे तशी साथ आलेली होती. ज्या ज्या लोकांनी अ‍ॅलोपाथी औषधे घेतली, त्या सर्वांना अजून गुडघेदुखी वगैरे त्रास होत आहे. आम्ही सुरुवातीचे फक्त दोन दिवस होमियो औषधे घेतली. तापाची मुदत संपल्यावर आम्ही अगदी लवकर खडखडीत बरे झालो.

माझ्या पत्नीचे हिमोग्लोबिन ५ होते. ऍलोपॅथिक उपचार १ वर्ष घेतले काही फरक पडला नाही. काही शरीरांच्या बाबतीत असे होऊ शकते असे आधुनिक वैद्यकच सांगते . कारण नैसर्गिक दोष वयपरत्वे असा येऊ शकतो की लोहाला शरीरात स्वीकारण्याची एकाद्याची क्षमता कमी झालेली असते. त्यामुळे होमिओ पथिक उपचार चालू केले . पत्नीच्या भावजयीला देखील हिमकोग्लोबीं बाबतीत होमिओपॅथीने उत्तम अनुभव आल्याने मी मनाविरुद्ध का होईना तयार झालो. पहिल्याच दिवशी वैद्याने जणू पैजेवर साम्गितले की गूण येणारच .तीन महिने झाले . महिन्यास २००० चे औषध लागते . ३ महिन्यानंतर हिमोग्लोबिन ७.१ आहे . तीन महिन्यात वाढच दिसली आहे पण फार धीमी . माझया सारखा अति चिकित्सक हाही कोड्यात पडला आहे . अर्थात समजा त्याने १० पर्यंत हिमो वाढवून दिले व औषधा बंद करताच ते पुन्हा ५ आले तर प्लॅसिबोच असे मी म्हणेन .

असा विषय आलाय (किंवा मी वाचलाय म्हणा). माझा काही सोपे प्रश्न . १. अलोपाथी सोडून अन्य काही मार्गाने रुग्ण बरा होतो हे अलोपाठी वाल्यांना मान्य आहे का ? २. शेकडो हजारो लोकांना गेली कित्येक वर्षे आणि आजही वेगवेगळ्या उपचार पद्धतीनी चांगला गुण येतोय. हि पद्धती जर अलोपाठी नसेल तर तो प्लासिबो इफेक्ट आहे असे पट्कन का ठरवले जाते ३. कोणत्याही प्रचलित गोष्टीनमध्ये काही गृहीतके, श्रद्धा, समज, प्रत्यक्ष प्रमाण, नियम, अपवाद, सिद्धांत, विचारसरणी आदी गोष्टींचा समावेश असतो आणि त्याची एक चौकट असते. तथापि चौकटी बाहेर जेजे आहे तेते अस्तित्वातच नाही किंवा ते खोटे आहे हा हट्ट बालिश आहे. ४. ५+४ = ९ आणि ६+३ = ९ हे दोन्हीही शक्य आहे ह्यातील ९ उत्तर येण्याचे एकच समीकरण खरे असे म्हणून चालणार नाही ५. शास्त्रीय शास्त्रीय शास्त्रीय कसोट्या म्हणजे नेमके काय ? जे पुन्हा पुन्हा सिद्ध करता येते फक्त तेच शास्त्रीय? ज्या गोष्टींची कारण मीमांसा देता येते फक्त तेच शास्त्रीय? एखाद्या विशिष्ट घटना क्रमाला नाकारणे हे शास्त्रीय का त्यातील कार्यकारण भाव शोधणे हे शास्त्रीय ? ६. पुस्तकात छापून आलेले खरे का प्रत्यक्ष प्रमाण हे खरे ? सध्या एवढेच पुरे

सध्या रुग्णांनाही आणि सोयऱ्यांनाही "मला कसा मोठ्ठा रोग झाला,कशा महागड्या चाचण्या केल्या,अन कशी महागडी ट्रिटमेंट घेतली" हे सांगायची हौस आहेच. तर चालू दे ना. आपण आपलं बघायचं,पुज्य मोजायची नाहीत.

अत्यंत आभारी आहे या विषयावर लेख काढल्याबद्दल !! बरेच दिवस होमियोपॅथी वर लेख शोधात होतो. मिपा वर जाणकार लोकांनी होमियोपॅथी आणि खालील विषय याबद्दल अधिक माहिती द्यावी. Fungal Infection (ओला/कोरडा नायटा) असे समजते कि ७०% लोकांना हा त्रास आहे. Psoriasis (?) Immune Power/System (प्रतिकारशक्ती / रोगप्रतिकारशक्ती)

हा थोडासा देव आहे की नाही, श्रद्धा अंधश्रद्धा सारखा काठावर असलेला विषय आहे.. देव आहे की नाही हे शास्त्रीय कसोट्यांवर सिद्ध करणे शक्य नसले तरी ज्यांना देव किंवा तत्सम अतींद्रिय अनुभव येतात ते असले शास्त्र फाट्यावर मारतात. तसेच काहीसे होमिओपॅथी चे पण आहे. माझ्या आजी आजोबांचा जुनाट दमा या प्लासीबो गोळ्यांनी बरा झालाय, आणि ते पण त्यांना आपण औषध खातोय हे माहीत नसताना माझा मलेरिया तिसऱ्या पाळीला ताप येता येता निदान करून औषध दिले, तिथेच ताप थांबला, 1 तासात पूर्ण बरा झालो.. असेलही प्लासीबो, but I dont care आता, काही गोष्टी कोणत्याच शास्त्राने दुसऱ्या शास्त्राला कमी लेखू नये.. या तीनही पॅथीचे डॉ हे सर्रास करताना दिसतात. ज्यामुळे गैरसमज अधिक वाढत जातात. तुम्हाला हृदयविकाराचा झटका आल्यावर तुम्ही गोळ्या खात बसाल की ऍडमिट व्हाल? या आपल्या मर्यादा ज्याला कळतात तो डॉक

एकंदरीत निष्कर्ष म्हणजे आधुनिक पद्धतीने सिद्ध होउ न शकलेली , काहींना उपाय झालेली काहींना उपाय न झालेली ही उपचारपद्धती आहे. आधुनिक वैद्यकीय शास्ताप्रमाणे याचे साईड इफेक्ट आहेत का ? रच्याकने वजन कमी करायला होमीओप्याथी आहे का ? (गाजराची पुंगी ;-) )

कोणत्याही पॅथीवर (उपचारपद्धती) टीका न करता काही वस्तुस्थिती १९४७ साली भारत स्वतंत्र झाला तेंव्हा आपली आयुर्मर्यादा ३२ वर्षे होती आणि आता २०१८ मध्ये ती ७१ झाली आहे. आधुनिक वैद्यकशास्त्र सोडले तर इतर उपचारपद्धतीमध्ये गेल्या ७१ वर्षात फारसा बदल झालेला नाही म्हणजेच आपली आयुर्मर्यादा दुपटीपेक्षा जास्त झाली आहे याचे कारण इतर कोणतीही उपचारपद्धती नसून आधुनिक वैद्यकशास्त्र आहे हे स्पष्टच आहे. आपल्या हातापायाला जखम झाली तर कोणताही उपचार न करता ती बरी होते. याचा स्पष्ट अर्थ असा आहे कि नैसर्गिकरित्या रोग बरा होण्याची क्षमता प्रत्येक प्राणीमात्रात असतेच. याच कारणासाठी कोणत्याही उपचारपद्धतीने रोग हा नैसर्गिकरित्या रोग बरा होण्याची क्षमतेपेक्षा लवकर बरा झाला तरच ती उपचार पद्धती उपयुक्त आहे असे म्हणता येईल. असा तुलनात्मक अभ्यास करून कोणत्याही उपचारपद्धतीने रोग लवकर बरा झाला हे स्पष्टपणे सिद्ध करणे आवश्यक असते. जगभरात केलेल्या अशा असंख्य अभ्यासात होमियोपॅथी सपशेल नापास झालेली आहे. उदाहरण म्हणून देतो-- काविळ हा रोग जर विषाणूमुळे झाला असेल तर ९९ % रुग्णांमध्ये तो नैसर्गिक रित्या बरा होतोच. कोणात थोडा अगोदर कोणात थोडा नंतर. जर १००० रुग्ण घेतले आणि वय, उंची, वजन, लिंग आणि प्रांत यात साम्य असणारे दोन गट केले आणि त्यापैकी ५०० जणांना औषध दिले आणि ५०० जणांना त्याच रंगाच्या औषध नसलेल्या गोळ्या दिल्या. आणि जर औषध दिलेल्या लोकांची कावीळ ५ दिवसात बरी झाली आणि न दिलेल्या रुग्णांची कावीळ १० दिवसांनी बरी झाली तर ते औषध नक्कीच गुणकारी आहे असे दाखवता येईल. (STATISTICALLY SIGNIFICANT). उगाच एका गटाची ५ दिवसात आणि दुसऱ्या गटाची सव्वापाच दिवसात बरी झाली तर तो केवळ दैवयोग आहे (STATISTICALLY IN SIGNIFICANT) होमियोपॅथी मध्ये आम्ही प्रतिकार शक्ती वाढवतो असा दावा करतात. पण प्रतिकारशक्ती वाढवतो म्हणजे नक्की काय? याचे ठोस उत्तर त्यांच्याकडे नाही. पांढऱ्या पेशी वाढतात का? नाही. त्या पेशींची मारक क्षमता वाढते का? नाही. रोग होण्याचे प्रमाण कमी होते का? तसे सांगता येत नाही. मग बाबा किंवा महाराजांच्या अंगाऱ्याने स्वामींची उदी लावली आणि ताप उतरला सांगणारे किती तरी लोक असतात. मग त्यांच्यात आणि या उपचार पद्धतीत फरक काय? बाबा गुरमीत राम रहीम सिंह यांनी पण अनेक रुग्ण बरे केले आहेत ( असा त्यांच्या भक्तांचा दावा आहे) कदाचित श्रद्धेचा फरक आहे. एखाद्या माणसाला एखाद्या औषधाचा गुण येतो म्हणून तो दुसऱ्याला येईलच असे नाही हे स्पष्ट आहे. क्रोसीन देऊन बहुसंख्य लोकांचा ताप अर्ध्या तासात उतरतो. पण काही लोकांचा उतरत नाही. याचे कारण त्या माणसाचे ताप निर्माण करणाऱ्या क्रियेचे विकर (एंझाइम)(COX -३) वेगळ्या रचनेचे असतात. अशा माणसाला ब्रुफेन/ डायक्लोफेनॅक दिले कि लगेच ताप उतरतो. पण हे सिद्ध करून दाखवता येते. असे कोणतेही सैद्धांतिक अधिष्ठान होमियोपॅथीला नाही. केवळ मला अनुभव आला हे मला भूत दिसले या तर्हेचे विधान आहे. कारण तो अनुभव माझ्या दृष्टीने "खराच" असतो. मूळ मुद्दा असा आहे कि सरकार जर उपचारपध्द्ती साठी पैसे खर्च करणार असेल तर त्याचे परिणाम स्पष्टपणे दिसले पाहिजेत. उगाच एखादा हा धंदा उत्तम आहे म्हणतो म्हणून तुम्ही कोणत्याही धंद्यात पैसे टाकणार का? त्यातून मिळणार नफा कसा आणि कधी मिळेल याच काहीतरी हिशेब असले पाहिजेत. असे सगळेच्या सगळे हिशेब होमियोपॅथीबद्दल जगभर चुकलेले आहेत. यास्तव जगभरात आरोग्य विमा कंपन्यांनी किंवा सरकारानी या उपचार पद्धतीला पैशाचा परतावा देणे थांबवले आहे. बहुसंख्य लोकांचे अनुभव या कहाण्या असतात. त्या दुसऱ्या रुग्णाला बहुतांश लागू पडतच नाहीत. इतर कोणतीही उपचारपद्धतीचे असंख्य रुग्ण मी पाहत आलो आहे. जे रोग स्वतःहून बरे होणार आहेत त्याबद्दल इतर कोणतीही उपचारपद्धती घेतल्यानेच ते बरे झाले आहेत असा छातीठोक दावा करणारे इतर उपचारपद्धतीचे व्यावसायिक जेंव्हा स्वतःवर पाळी येते तेंव्हा आधुनिक वैद्यकशास्त्राचीच कास धरताना आढळतात. बाकी मुतखडा, पित्ताशयातील खडा, कर्करोगसारखे स्पष्टपणे दिसणारे रोग बरे होताना माझ्या २७ वर्षाच्या अनुभवात दिसलेले नाही. मी व्यवसाय सुरु केला तेंव्हा पासून गेल्या १० वर्षात माझ्या कडे येणाऱ्या प्रत्येक रुग्णाच्या प्रत्येक चाचणीच्या प्रतिमा आणि अहवाल(IMAGES AND REPORTS) माझ्या संगणकावर आहेच तेंव्हा त्यांचे अगोदरचे अहवाल आणि आत्ताचे ताडून पाहिले असताना मला एकही रुग्णात याचा परिणाम दिसून आलेला नाही. शिवाय वैद्यकीय नीतितत्त्व( ETHICS) प्रमाणे मी कोणत्याही डॉक्टरचे पैसे घेत नाही त्यामुळे माझ्या पंचक्रोषीतील अनेक डॉक्टर माझ्याकडे परत परत येतात तेंव्हा त्यांच्या स्वतःच्या अहवालात काहीही फरक जाणवत नाही हे पाहून ते माझ्याशी याबद्दल वाद घालू शकत नाहीत. बाकी ते व्यवसाय करत आहेत तेंव्हा आमची उपचार पद्धती निकामी आहे हे ते कधीही कोणत्याही रुग्णाला सांगणार नाहीतच. सर्वात वाईट स्थिती आहे ती होमीयोपॅथीक वैद्यकीय महाविद्यालयांची. होमियोपॅथी मध्ये तिसऱ्या वर्षात अभ्यासक्रमात २५ गुण आधुनिक उपचार पद्धतीच्या साईड इफेक्टस साठी राखून ठेवले आहेत. यामुळे तेथून बाहेर पडणारे विद्यार्थी एक पूर्वग्रह घेऊनच बाहेर पडतात. पण बाहेर पडल्यावर आपण जे साडे चार वर्षे शिकलो आहोत त्याचा व्यवहारात उपयोग फार थोडा होतो आहे हे पाहून ते अत्यंत निराशाजनक स्थिती मध्ये दिसतात. त्यातून खेड्यामध्ये लोकांना ताबडतोब गुण हवा असतो आणि शहरात व्यवसाय करायचा तर येणार भांडवली खर्च आणि त्यातून मिळणार परतावा (होमियोपॅथी ने आपली औषधे आणि सल्ला स्वस्त असतात हा केलेला प्रचार आता त्यांच्याच अंगाशी येतो आहे) याच व्यस्त प्रमाण पाहुन हेच फळ काय मम् तपाला हि स्थिती येते. अशी अनेक मुले बी एच एम एस पदवी घेऊन दुसरेच पदव्युत्तर अभ्यासक्रम करताना किंवा विपणन(मार्केटिंग), मेडिकल ट्रान्सक्रिप्शन इ व्यवसायात जाताना आढळतात आणि बऱ्याच मुली लग्न करून घरीच बसलेल्या दिसतात. ज्याची श्रद्धा आहे त्याने हि उपचार पद्धती जरूर करावी परंतु ती शास्त्रीय कसोट्यांवर टिकत नाही हि वस्तुस्थिती. जाता जाता -- विषय फार गहन आणि गंभीर आहे. आणि याला उपाय फार मूलगामी आहेत पण त्याची राजकीय आणि सामाजिक पार्श्वभूमी पाहता तो सुटण्याची शक्यता आपल्या आयुष्यभरात आहे असे वाटत नाही.

गवि साहेब आशेचा किरण हा तर एक फार मोठा उपाय आहे. बहुतेक वेळेस रुग्णाला काहीच उपचार नाही (विशेषतः कर्करोगाच्या शेवटच्या स्टेजला) हे फार क्लेशदायक असतं. अशा वेळेस आधार देणारं कोणीही असला तरी चालतं. मग ते स्वामी बाबा असोत किंवा साबुदाण्याच्या गोळ्या. वरील प्रतिसाद आणि आताच्या प्रतिसादाच्या "मधल्या काळात" माझ्याकडे गर्भाशयाच्या कर्करोगाच्या बाई आल्या होत्या दोन वर्षांपूर्वी मीच निदान केलं होतं आणि शल्यक्रिया झाली होती. दुर्दैवाने कर्करोग सर्वत्र पसरला आहे. डॉ हेरूर( कर्करोग तज्ञ) यांनी काही उपचार नाहीत असे सांगितले आहे. आता ते निसर्गोपचार करत आहेत. पण ४ महिन्यात रोग अजूनच पसरला आहे. रुग्णाच्या आणि नातेवाईकांच्या मानसिक समाधानासाठी काही उपाय चालू आहेत, काही वेळेस स्थिती अशी असते कि रुग्णाला काहीच उपचारांची गरज नसते अशा वेळेस पण हे "इतर" उपाय फारच छान लागू पडतात. एक उदाहरण देतो आहे. माझ्या कडे एक कच्छी काका आले होते वय वर्षे ८० राहणार मुंद्रा गावी. मुलाकडे मुंबईत लघवीच्या त्रासासाठी (प्रोस्टेट आहे म्हणून). सोनोग्राफी करताना त्यांना पित्ताशयात खडे आढळले. काकांना पोटाचा काहीही त्रास नाही. पण त्यांच्या मुलाने त्यांची शल्यक्रिया करायची म्हणून आग्रह धरला होता.मी त्या मुलाला सांगायचा प्रयत्न केला कि इतकी वर्षे त्यांना काही त्रास नाही तर उगाच शल्यक्रिया कशासाठी करता? पण मुलाला त्यांच्या फॅमिली डॉक्टरने (इतर पॅथीचा आहे) शल्यक्रिया आवश्यक आहे असे "पटवले"( आर्थिक कारणासाठी). त्यांच्या एका भावाने सांगितले कि आपण त्यांना होमियोपॅथीचे औषध देऊ. काका दोन वर्षे होमियोपॅथी चे औषध घेत आहेत. खडे जसेच्या तसे आहेत पण होमियोपॅथीच्या हळू हळू काम करण्याच्या पध्द्ती वरील विश्वास मुळे काकांची शल्यक्रिया टाळली गेली आहे. आहे कि नाही होमियोपॅथी परिणामकारक.

ओवर द काउंटर मिळणारी होमिओपथिक औषध स्वस्त आणि मस्त असतात. चारपाच दिवस घेऊन बघायला काय जातं? चाळीसपन्नास रुपयांत काम होतं. दुकानदारास अनुभव असतोच की कोणतं लागू पडतं. ---------------- रुग्णाने उगाच खोलात शिरू नये ,आपला रोग बरा होतोय ना एवढंच पाहात राहावं. ----------- आयुर्वेदात तर रानटी भरमसाठ उगवणाऱ्या वनस्पतीच अधिक गुणकारी असतात.

बरीच औषधे विषापासूनच तयार होतात. वनसपतींत निरनिराळी विषे असतात. ते लागू होण्यासाठी काही प्रमाण असते. अत्यल्प प्रमाणात ते मात्र उत्तम औषध असते. धोत्रा अफुवगैरे ही पुर्वी दम्यासाठी वापरत आताही त्यातले उपयोगी घटक( सिन्थेटिक ) वापरतात. तयार होमिओपथी औषधं तावून सुलाखूनच बनवलेली असतात. कोणत्या सॅाफ्टवेरची गरज नाही. दुकानात ती लगेच उपलब्ध असतात. लेखाचा विषय हा रुग्णाच्या तसेच शिकलेल्या डॅाक्टरांकडून वेगळा पाहिला जाऊ शकतो. जेव्हा नारु'वर इकडे योग्य औषध माहीत नव्हते तेव्हा काहीजण त्यासाठी एक विडा खायला लावत. त्या विड्यात काय आहे हे सांगितले तर कुणी खाणार नाही. ( ढेकणांचा विडा) ( यावरुनच 'औषधालाही ढेकुण नसणे ही म्हण पडली.)

ढेकणांचा विडा खाल्ल्याने नारूचा जंत शरीराच्या बाहेर जातो याला कोणताही शास्त्राधार नाही. पूर्वी नारूचा जंत काडीला गुंडाळून ठेवत असत आणि हळूहळू ओढून बाहेर काढत असत. २००० साली भारत देश नारुमुक्त झाला याचे कारण त्या जंताचे शास्त्रीय सृष्ट्या संशोधन होऊन जंताची अंडी कशी पोटात जातात हे शोधून काढून साधा सोपा उपाय म्हणजे पाणी गाळून प्या हा केल्यामुळे झाला. हजारो वर्षे आपल्याकडे असलेल्या "जुन्या" उपचार पद्धतींमुळे नाही

नारु झाल्यावर तो विडा त्याना मारतो म्हणे. त्यावेळी असे उपाय होते.

आस्तिक/नास्तिक, आधुनिक वैद्यक/इतर पद्धती, मराठी माध्यमात शिक्षण/इंग्रजीत, भारतात वास्तव्य/प्रगत देशात, विभक्त/अविभक्त कुटुंब…… या सगळ्या विषयांवर कितीही काथ्याकूट केला तरी विरोधी गटाचे मतपरिवर्तन होत नाही. असो

बहुसंख्य लोक आपले विचार बदलत नाहीत हि वस्तुस्थिती परंतु आता पर्यंत १७७७ लोकांनी हा लेख वाचला आहे. विचार मंथन चालू आहेच. पण जर लोकांना एक गोष्ट लक्षात आली कि आधुनिक वैद्यकशास्त्रात ज्या आजारांना ठोस उपाय आहेत उदा. क्षयरोग अशा वेळेस होमियोपॅथी कडे जाऊ नये हे एका माणसाला जरी कळले आणि त्याने योग्य उपचार करून घेतले तरी या लेखाचा काही तरी उपयोग झाला असे म्हणता येईल. माझ्या कडे एक रुग्ण आला होता त्याला एका होमियोपॅथ ने आपल्यावर करणी केली म्हणून आपले व्यायामाचे शरीर वाळत चालले असे वाटत होते.त्यांना मी प्रत्यक्ष पाहिले आणि त्यांना क्षयरोग झाला आहे असे निदान केले त्यानंतर त्यांचे उपचार योग्य तर्हेने झाले आणि आता ते रोगमुक्त होऊन त्यांचे वजन सुद्धा वाढून पूर्ववत झाले आहे. मिपा वाचण्याचा कधी तरी काही चांगला परिणाम होतो हे सांगण्यासाठी हा प्रपंच. जगात कोणतीही वस्तू पूर्णपणे निरुपयोगी असत नाही.

होमियोपथीसारख्या स्वस्त अन उपयुक्त उपचारांना काही रोगांत इतर ठिकाणी पर्याय नाही.

होमियोपथी चे उत्तर वॉटर हॅज मेमरी यात आहे असे म्हंटले जाते...

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Kamariya... – Mitron

१५००/- प्रथम तपासणी आणि ३००/- दर आठवडा (१२००/- प्रति महिना) जरा महाग वाटतेय, स्वस्त कुठं असेल तर व्यनि करा (सर्व आकडे रुपये मध्ये)

सर्वात गमतीचा भाग असा की होमिओपथीची पाठ्यपुस्तके हस्तमैथुनाच्या निंदेने भरलेली आहेत. मी एकदा एका होमिओपाथला याबद्दल प्रश्न विचारला तेव्हा त्यांची भंबेरी उडाली होती.

महाग ? ओवर द काउंटर तयार फार्मुलेशन्स मिळतात॥ पाचसहा कंपन्यांची त्यांची रोग, नंबर अशी साठ सत्तर औषधे असतात. त्यात आपल्यासाठीचे बघून घ्यायचे. अथवा दुकानदारही देतो. ३० ते २०० रु॥ बहुतेक पंधरा दिवसांत गुण येतो. पुन्हा कन्सल्टिंग नको काही नको. ( तीन दिवसांत काहीच सुधारणा नसेल तर प्रयोग करत बसू नये एवढे तारतम्य बाळगावे, रोग बरा झाला की औषध घेत राहू नये. )

तीन दिवसांत काहीच सुधारणा नसेल प्रत्यक्ष होमियोपॅथी चा पण दावा नसतो कि त्यांचा थोडासा तरी गुण ३ दिवसात येईल. त्यांची रोग, नंबर अशी साठ सत्तर औषधे असतात. रोग तर अक्षरशः हजारो असतात. त्याचे निदान आपणच करायचे? त्यावर हीच ६०-७० औषधे घ्यायची? म्हणजे तोंड येणे आणि मूळव्याधीला एकच औषध लागू पडते असे होईल का हि शंका वाटते.

६०-७० औषधे वेगवेगळ्या सामान्य रोगांवर. एकावरच नाही. ---- आपणच जेव्हा आपल्यासाठी उपचार करतो तेव्हा " ठवले्ल्या औषधाचा गुण ३ दिवसात आला नाही" तेव्हा आपले उपद्व्याप गुंडाळायचे. परंतू दहापैकी नऊवेळा गुण येतोच. गुगलून उगाचच वाचन करायचे नाही. शिवाय त्या दुकानदाराचा अनुभव असतोच. तोही उपयोगी पडतो. होमिओपथी पुस्तके वाचून प्रयोग करू नयेत.

औषधाचा गुण ३ दिवसात दहापैकी नऊवेळा गुण येतोच. यालाच प्लॅसिबो इफेक्ट म्हणतात. कारण तीन दिवसात होमियोपॅथीच्या तत्वज्ञाना( organon & philosophy) प्रमाणे औषध तीन दिवसात disease process take over करणारच नाही. मग ते बरोबर होणे तर लांबच. शिवाय त्या दुकानदाराचा अनुभव असतोच. हे म्हणजे वर्तमानपत्रात राशी भविष्य पाहून लढाईला जायचं कि नाही ठरवण्यासारखं आहे. ))=((

>>रोग, आरोग्य ही अशी खेळण्याची वस्तू मानू नये असं मत आहे. ~~>> नाहीच परंतू आताचे रुग्ण डॅाक्टरांवर केस ठोकू लागल्यापासून ते फारच सावध झालेत. त्यांच्या अनुभवांनी ते सोप्या तपासणींत आणि दोनचार दिवसांच्या साध्या औषधाोपचारांत निदान करू शकतात. पण अधिकाधिक पथॅालजी तपासण्या करण्याची परिस्थिती भाग पाडत आहे. पण असे करा नका, तुम्हीच करा असा सर्वसाधारण सर्वांनाच सल्ला देण्याचा हेतू नाही. हे करण्यासाठी होमिओपथी आणि आयुर्वेदिक काढे उत्तम उपाय आहेत. ( एकावेळी एकच औषध फक्त. दोनचार वेगवेगळी औषधं एकाचवेळी कधी घेऊ नयेत. ) रुग्ण स्वत:च जबाबदारी घेऊन पाचसात दिवस सोपी औषधं घेऊ शकतो. सर्वांनाच

ते जाऊ दे, मला एक कळत नाही. होमिओपथीला प्लासिबो इफेक्ट म्हणून बदडणारे या प्लासिबोबद्दल कधीच काही बोलत नाहीत.

What I find most compelling is that this is a book borne out of the professional experience of the author (Harris himself being an orthopedic surgeon) and reflects on the author’s own discovery of the evidence, or lack of thereof, behind his training and expertise. This makes the book a manifesto for science in medicine, in general, and for the use of the scientific method in surgery, in particular.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5981174/

आयुष्यात आर्थिक गुंतवणूक, घर, लग्न, संतान, शिक्षण, सगळ्यात मरण आहे म्हणून प्लान ए, बी,सी तयार ठेवा असा सलला असतो. औषधोपचारात का असू नये?

>>>राशी भविष्य पाहून लढाईला जायचं कि नाही ठरवण्यासारखं आहे.>>> हाहाहा. पण प्रत्यक्ष इतिहासात राजे लोक ज्योतिषींचा सल्ला घेत होतेच. त्यांना स्पेशल ज्योतिषी परवडत असे. आम्हाला नाही परवडत म्हणून कुणा शेजाऱ्याकडून आणलेल्या पेप्रातले राशी भविष्य पाहून ~~~~.

कुठल्या रोगावर होमिओपॅथीची कोणती औषधे घ्यायची हे या वेबसाईटवरुन सहज समजते. LINK डिस्केमर - मी काही होमिओपॅथी चा समर्थक नाही, व कधीही होमिओपॅथीची कोणतीही औषधे घेतली नाहीत.

होमिओपॅथी : उपचार की फसवेगिरी ? माझे उत्तर - 101% फसवेगिरी कारण - याची करणे आपण आपल्या लेखात स्पष्ट केली आहेतच. कोणत्याही वैज्ञानिक तत्वावर होमिओपॅथी खरी उतरत नाही. काही रुग्ण बरे होतात ते फक्त आणि फक्त त्यांच्या plecibo effect मुळे. आणि त्याचे क्रेडिट होमीओपॅथ घेऊन आपले दुकान चालवत राहतात. माझ्या माहितीप्रमाणे होमिओपॅथी बद्दल एक ओपन चॅलेंज पण आहे (बहुधा होमिओपॅथी तील औषधातून "औषधं " नावाचा प्रकार शोधून काढण्याचे ) पण आज तागायत ते कोणी घेऊन पूर्ण नाही केलेलं. बऱ्याच देशात यावर बंदी आहे मग भारतात यावर बंदी का नाही? मेडिकल कोलेजेस काढून विद्यार्थ्यांना डॉक्टर ची डिग्री विकण्याचे दुकान चालवण्यासाठी. अश्या दुकानात ते लोक गिर्हाईक बनतात ज्याची शास्त्रीय पद्धतीने डॉक्टरकी करण्याची लायकी नसते. (सरळ सांगायचे तर ज्यांना डॉक्टर बनायचे आहे पण त्या लायकीचे मार्क नाहीत अशी मुले मुली )

माझा होमिओपॅथीशी संबंध "म्हैशींना चालते का हो तुमची होमिओपदी?" या पु.लं.च्या वाक्यापुरताच .... बाकी ह्या थोतांडावर माझा तरी विश्वास नाही. वरील बाप्पू ह्यांच्या प्रतिसादात म्हंटल्या प्रमाणे माझ्या मामेभावाचा वर्गमित्र (कॉमर्स शाखेचा) काही काळानंतर दवाखाना उघडून बसलेला ह्याची देही ह्याची डोळा बघितला आहे.

महाराष्ट्रात तर बऱ्याच आमदारांनी मिळून होमिओपॅथी डॉक्टरांना; ॲलोपॅथीची औषधे रुग्णांना देता येतील असा कायदा नुकताच विधिमंडळात संमत केला आहे ! यामागे या होमिओपॅथीच्या धंदेवाईकांनी विकत घेतलेल्या राजकारण्यांचा स्वार्थ उघड असला, तरी त्यातल्या त्यात समाधानाची बाब ही की होमिओपॅथी डॉक्टरांकडे जाणाऱ्या रुग्णांना आता नुसत्या पाण्याऐवजी किमान खरे औषध तरी मिळू शकेल.

ही समाधानाची बाब नसून, हा सगळ्यात भयंकर प्रकार आहे. हे म्हणजे सायकल पंक्चर काढणाऱ्या व्यक्तीला विमान दुरुस्त करण्याची परवानगी दिल्यासारखे आहे. कित्येक उदाहरणे आहेत ज्यामध्ये रुग्ण दगावला गेला आहे किंवा आजार पहिल्या स्टेज पासून अगदी शेवटच्या स्टेज पर्यंत पोहचला आहे. याचे कारण - रुग्ण शेवटपर्यंत मी बरा होईल या आशेने साबुदाण्याच्या गोळ्या खात बसला आहे किंवा चुकीची आधुनिक औषधे आणि उपचार घेत आहे. कुत्र्यांच्या छत्र्याप्रमाणे गल्लोगल्ली उघडलेली ही दुकाने बंद करून रुग्णांच्या आरोग्याशी होत असलेला खेळ थांबवला पाहिजे.

माझी मैत्रीण BHMS डॉक्टर आहे. तिची बहुतेक mbbs सारखी ४ वर्षाची डिग्री आहे. तिच्या (आणि अजून १-२ जणांकडून ) कडून ऐकलं आहे कि सर्जरी (अगदी छोटे टाके घालणं पण ) सोडून बाकीचा अभ्यासक्रम mbbs सारखाच आहे. थेअरी सगळी mbbs सारखी पण प्रॅक्टिकल नाही. तिला आधी इंजेकशन द्यायची परवानगी नव्हती. काहीतरी छोटा कोर्स केल्यावर ती मिळाली. नंतर ती दीनानाथ मंगेशकर हॉस्पिटल ला कसलातरी असिस्टंट चा जॉब करत होती. अर्थात माझी माहिती -जवळपास १०-१४ वर्षापुर्वीची आहे. पण हो BHMS न करता सुद्धा बरेच लोक होपीओपॅथी डॉक्टर होतात, कसे देव जाणे.

प्रथम एक सांगावेसे वाटते की ही एक शैक्षणिक चर्चा आहे. रुग्णाच्या दृष्टिकोनातून पाहिल्यास "माझं दु:ख डॅाक्टरला सांगितलं, त्याने एक औषध दिलं आणि साताठ दिवसांत फारसा त्रास आणि खर्च न येता मी बरा झालो." एवढंच अपेक्शित असतं. काही दुखण्यांबाबत ते खरं आहे हे म्हणूनच होमिओपथी टिकून आहे. डॅाक्टरचं महत्त्व आणि काम म्हणजे रोगनिदान करणे. हे शिक्शण मिळण्यासाठी त्यास चारपाच वर्षं शरीरशास्त्र शिकावं लागतं. तोच डेथ सर्टिफिकेट देऊ शकतो. निदानानंतर उपल्ब्ध औषधांतून निवडून योग्य प्रमाणात ते देणं. मग होमिओपथीला मान्यता मिळण्याला विरोध का असावा? एखाद्याच्या औषधाने बरे होत नसल्यास ते उपचार सोडून देण्याचं स्वातंत्र्य रुग्णांना आहेच. काही वेळा पोटेन्सीची औषधे न देता हो० डॅा० ते मदर टिंक्चरही वापरतातच.

Snehal Shektkar from Kopargaon?

हल्लीच्या डॉक्टरी -'अ‍ॅलोपॅथी' क्षेत्रातील धंदेवाईक लुटारू टोळ्यांच्या दुष्टचक्रात जन्मभर अडकण्याच्या भितीपायी लोक होमियोपाथी सारख्या निरुपद्रवी/अल्पकालीन उपचारांकडे मोठ्या प्रमाणात वळत आहेत, ही वस्तुस्थिती आहे. त्याखेरीज अ‍ॅलोपॅथीचा इलाज अयशस्वी ठरल्यानंतर होमियोपाथीच्या इलाजाने बरे झालेले अनेक लोक आहेत, ही पण वस्तुस्थिती आहे.

आजकाल पो बी.जे.पी. अ‍ॅन्टी बी.जे.पी./प्रो दिक्षीत अँटी दिक्षीत वगैरे बुद्धीभ्रम सगळ्या सोशल मिडीयावर चालत असल्याने लेखातील मते खरी आहेत की खोटी या वादात न पडता मला जे दिसले ते सांगतो. वर चित्रगुप्त साहेबांनी म्हटल्याप्रमाणे खर्चिक आणि धंदेवाईक अ‍ॅलोपथीवाल्यांचा अनुभव घेउन झाल्यावर मी ही काही वेळा होमिओपथीकडे वळलो आहे आणि माझा अनुभव (आणि मला मिळलेले डॉक्टर) फार चांगला आहे. बालदमा किंवा जुनाट दमा, कोरडा खोकला किंवा कसल्यातरी अ‍ॅलर्जी , अनियमित पाळी ,पांढरे कोड अशा बाबतीत रुग्णांना योग्य गुण आलेला बघितला आहे आणि उपचाराचा खर्च कमी आहे. पण शेवटी शहाण्या माणसाने कोर्टाची आणि डॉक्टरची पायरी शक्यतो चढु नये (म्हणजे तशी वेळ येउ देउ नये) अशा मताचा मी आहे.

हा प्रश्न फक्त होमिओपॅथिशी निगडीत नसुन सव्र पॅथीशी निगडित आहे. Lancet मधिल भारतिय डाॅक्टरांशी संबधीत report वाचला कि लक्षात येइल. ह्याला मालप्रॅक्टीस असे म्हणतात.

मी मात्र होमिओपॅथी उपचारांचा जो अनुभव घेतला आहे तो उत्तम आहे. लहान मुलांचे छोटे मोठे आजार तसेच ऍलर्जी वगैरे गोष्टींसाठी मला तरी होमिओपॅथी आवडते.

या विषयाची ek बाजू मी माझ्या आधीच्या प्रतिसादात सांगितलीच आहे. पण दुसरी बाजू देखील आहे जी इथे बरेच लोक सांगताहेत. कित्येक रुग्ण ऍलोपॅथी आयुर्वेदिक आणि इतर उपचार करून शेवटी होमिओपॅथी कडे वळले आणि बरे देखील झाले. हे प्रमाण फार थोडे आहे पण निश्चित च असे का होते यावर सखोल संशोधन करणे गरजेचे आहे. माझ्या मते प्लॅसिबो इफेक्ट आणि पथ्य पाणी हेच कारण असावे. काही रुग्ण बरे झाले म्हणून होमीओपॅथी चांगली आणि खरी असा निष्कर्ष काढणे योग्य नाही. शास्त्रीय कसोट्यांवर या गोष्टी सिद्ध व्हायला हव्यात. माझ्या एक नातेवाईकांना माणकेदुखी मुळे उठता येणे शक्य होत नव्हते. सारखे झोपून राहिल्यामुळे त्यांची तब्येत खालावत चालली होती. त्यांचे वय 85 च्या आसपास असल्यामुळे ऑपेरेशन करणे शक्य नव्हते. घरच्यांनी त्यांच्या जगण्याची आशा सोडून दिली होती. पण होमीओ पॅथी ची औषधे सुरु केल्यावर त्या पुढे 1.5 वर्षे जगल्या आणि थोडी फार चालणे फिरणे देखील शक्य झाले. पण हा अनुभव म्हणजे होमीओ पॅथी च्या सत्यतेचा पुरावा होऊ शकत नाही. म्हणूनच - जेव्हा इतर उपचार पद्धती हार मानतात तेव्हा आणि फक्त तेव्हाच होमिओपॅथी चा विचार करावा. किंवा इतर औषधोपचार चालू असताना आणखी एक सपोर्ट म्हणून होमिओपॅथी चा विचार करावा.

माझ्या नाकाचा वारंवार घोळणा फुटायचा. अनेक अ‍ॅलोपदी डॉक्टर झाल्या नंतर होमिओपदीस शरण गेलो. २०० पानी वही भरुन जाईल इतकी माझी चिकित्सा केली गेली. जवळ जवळ ६ महिने साबुदाण्याच्या गोळ्या खाल्या. पण त्या नंतर गेली २० वर्षे हा त्रास कधीही झाला नाही. हानेमनने ही समजूत कोणताही वैज्ञानिक पद्धती न वापरता स्वत:च्या लहानश्या अनुभवावरून ठरवली होती, आणि त्यानंतरही आजतोपावेतो कोणालाही ही समजूत वैज्ञानिक साच्यात बसेल अशा पद्धतीने सिद्ध करता आलेली नाही. मात्र बऱ्याच लोकांचा याला प्रचंड पाठींबा आहे असे आम्हाला दिसून आले आहे. काट्याने काटा निघतो किंवा विषच विषाला बरे करते असा सरळधोपट तर्क हे लोक मांडतात. हा न्याय जर सगळ्या बाबतीत सत्य आहे असे मानायचे असेल तर मग विष प्यायलेल्या व्यक्तिला अजून विष पाजून बरे करता यायला हवे! विज्ञान अशा विचित्र कल्पनांवर चालत नाही. अधुनिक विज्ञानवादी हा दावा सरसकट करतात. विषेशतः होमिओपदी किंवा आयुर्वेदाच्या उपचारांवर टीका करताना वरील दावा केला जातो. पण अधुनिक विज्ञानाला अजुनही बर्‍याच गोष्टींची उत्तरे देता आलेली नाहीत. त्या मुळे विज्ञानाच्या कसोटी तरी कितपत व्यवहार्य आहेत हे कसे तपासायचे? प्रत्येक गोष्ट विज्ञानाच्या कसोटीवर उतरवुन दाखवा असे म्हणणे म्हणजे माशाला झाडावर चढायला सांगण्यासारखे आहे. ज्याला होमिओपदी पटत नसेल त्याने ती नये वापरु, पण म्हणुन त्यावर सरसकट बंदी आणावी हे काही पटत नाही. पैजारबुवा,

शास्त्रीय कसोट्यांवर या गोष्टी सिद्ध व्हायला हव्यात.

... हे सिद्ध होणे नेमके कुणाला आणि कश्यासाठी हवे आहे ? व्याधि झेलणाराला येनकेनप्रकारे बरे व्हायचे असते, मग ते शास्त्रीय कसोट्यांवर सिद्ध झाले असो वा नसो. आणि शास्त्रीय कसोट्यांची प्रमाणिता कशी ठरवायची ? अमूक एका कंपूने ठरवलेले निकष सर्वांनी का मानायचे ?

जेव्हा इतर उपचार पद्धती हार मानतात तेव्हा आणि फक्त तेव्हाच होमिओपॅथी चा विचार करावा.

हार मानण्यापूर्वी होणारा अमाप खर्च, मनस्ताप, दगदग, कुटुंबियांना होणारा त्रास, औषधांमुळे होणारे दुष्परिणाम, काही समस्यांच्या बाबतीत महागडी औषधे जन्मभर बोकांडी बसणे, हे सर्व कशासाठी करायचे ? ज्यांना होमियापाथी - वा अन्य उपचार्पद्धती - समाधानकारक वाटत असेल, त्यांनी हे सर्व का म्हणून करायचे ? आम्हा उभयतांना एकदमच काही वर्षांपूर्वी चिकनगुनिया झाला होता. त्यावेळी इकडे तशी साथ आलेली होती. ज्या ज्या लोकांनी अ‍ॅलोपाथी औषधे घेतली, त्या सर्वांना अजून गुडघेदुखी वगैरे त्रास होत आहे. आम्ही सुरुवातीचे फक्त दोन दिवस होमियो औषधे घेतली. तापाची मुदत संपल्यावर आम्ही अगदी लवकर खडखडीत बरे झालो.

माझ्या पत्नीचे हिमोग्लोबिन ५ होते. ऍलोपॅथिक उपचार १ वर्ष घेतले काही फरक पडला नाही. काही शरीरांच्या बाबतीत असे होऊ शकते असे आधुनिक वैद्यकच सांगते . कारण नैसर्गिक दोष वयपरत्वे असा येऊ शकतो की लोहाला शरीरात स्वीकारण्याची एकाद्याची क्षमता कमी झालेली असते. त्यामुळे होमिओ पथिक उपचार चालू केले . पत्नीच्या भावजयीला देखील हिमकोग्लोबीं बाबतीत होमिओपॅथीने उत्तम अनुभव आल्याने मी मनाविरुद्ध का होईना तयार झालो. पहिल्याच दिवशी वैद्याने जणू पैजेवर साम्गितले की गूण येणारच .तीन महिने झाले . महिन्यास २००० चे औषध लागते . ३ महिन्यानंतर हिमोग्लोबिन ७.१ आहे . तीन महिन्यात वाढच दिसली आहे पण फार धीमी . माझया सारखा अति चिकित्सक हाही कोड्यात पडला आहे . अर्थात समजा त्याने १० पर्यंत हिमो वाढवून दिले व औषधा बंद करताच ते पुन्हा ५ आले तर प्लॅसिबोच असे मी म्हणेन .

असा विषय आलाय (किंवा मी वाचलाय म्हणा). माझा काही सोपे प्रश्न . १. अलोपाथी सोडून अन्य काही मार्गाने रुग्ण बरा होतो हे अलोपाठी वाल्यांना मान्य आहे का ? २. शेकडो हजारो लोकांना गेली कित्येक वर्षे आणि आजही वेगवेगळ्या उपचार पद्धतीनी चांगला गुण येतोय. हि पद्धती जर अलोपाठी नसेल तर तो प्लासिबो इफेक्ट आहे असे पट्कन का ठरवले जाते ३. कोणत्याही प्रचलित गोष्टीनमध्ये काही गृहीतके, श्रद्धा, समज, प्रत्यक्ष प्रमाण, नियम, अपवाद, सिद्धांत, विचारसरणी आदी गोष्टींचा समावेश असतो आणि त्याची एक चौकट असते. तथापि चौकटी बाहेर जेजे आहे तेते अस्तित्वातच नाही किंवा ते खोटे आहे हा हट्ट बालिश आहे. ४. ५+४ = ९ आणि ६+३ = ९ हे दोन्हीही शक्य आहे ह्यातील ९ उत्तर येण्याचे एकच समीकरण खरे असे म्हणून चालणार नाही ५. शास्त्रीय शास्त्रीय शास्त्रीय कसोट्या म्हणजे नेमके काय ? जे पुन्हा पुन्हा सिद्ध करता येते फक्त तेच शास्त्रीय? ज्या गोष्टींची कारण मीमांसा देता येते फक्त तेच शास्त्रीय? एखाद्या विशिष्ट घटना क्रमाला नाकारणे हे शास्त्रीय का त्यातील कार्यकारण भाव शोधणे हे शास्त्रीय ? ६. पुस्तकात छापून आलेले खरे का प्रत्यक्ष प्रमाण हे खरे ? सध्या एवढेच पुरे

सध्या रुग्णांनाही आणि सोयऱ्यांनाही "मला कसा मोठ्ठा रोग झाला,कशा महागड्या चाचण्या केल्या,अन कशी महागडी ट्रिटमेंट घेतली" हे सांगायची हौस आहेच. तर चालू दे ना. आपण आपलं बघायचं,पुज्य मोजायची नाहीत.

अत्यंत आभारी आहे या विषयावर लेख काढल्याबद्दल !! बरेच दिवस होमियोपॅथी वर लेख शोधात होतो. मिपा वर जाणकार लोकांनी होमियोपॅथी आणि खालील विषय याबद्दल अधिक माहिती द्यावी. Fungal Infection (ओला/कोरडा नायटा) असे समजते कि ७०% लोकांना हा त्रास आहे. Psoriasis (?) Immune Power/System (प्रतिकारशक्ती / रोगप्रतिकारशक्ती)

हा थोडासा देव आहे की नाही, श्रद्धा अंधश्रद्धा सारखा काठावर असलेला विषय आहे.. देव आहे की नाही हे शास्त्रीय कसोट्यांवर सिद्ध करणे शक्य नसले तरी ज्यांना देव किंवा तत्सम अतींद्रिय अनुभव येतात ते असले शास्त्र फाट्यावर मारतात. तसेच काहीसे होमिओपॅथी चे पण आहे. माझ्या आजी आजोबांचा जुनाट दमा या प्लासीबो गोळ्यांनी बरा झालाय, आणि ते पण त्यांना आपण औषध खातोय हे माहीत नसताना माझा मलेरिया तिसऱ्या पाळीला ताप येता येता निदान करून औषध दिले, तिथेच ताप थांबला, 1 तासात पूर्ण बरा झालो.. असेलही प्लासीबो, but I dont care आता, काही गोष्टी कोणत्याच शास्त्राने दुसऱ्या शास्त्राला कमी लेखू नये.. या तीनही पॅथीचे डॉ हे सर्रास करताना दिसतात. ज्यामुळे गैरसमज अधिक वाढत जातात. तुम्हाला हृदयविकाराचा झटका आल्यावर तुम्ही गोळ्या खात बसाल की ऍडमिट व्हाल? या आपल्या मर्यादा ज्याला कळतात तो डॉक

एकंदरीत निष्कर्ष म्हणजे आधुनिक पद्धतीने सिद्ध होउ न शकलेली , काहींना उपाय झालेली काहींना उपाय न झालेली ही उपचारपद्धती आहे. आधुनिक वैद्यकीय शास्ताप्रमाणे याचे साईड इफेक्ट आहेत का ? रच्याकने वजन कमी करायला होमीओप्याथी आहे का ? (गाजराची पुंगी ;-) )

कोणत्याही पॅथीवर (उपचारपद्धती) टीका न करता काही वस्तुस्थिती १९४७ साली भारत स्वतंत्र झाला तेंव्हा आपली आयुर्मर्यादा ३२ वर्षे होती आणि आता २०१८ मध्ये ती ७१ झाली आहे. आधुनिक वैद्यकशास्त्र सोडले तर इतर उपचारपद्धतीमध्ये गेल्या ७१ वर्षात फारसा बदल झालेला नाही म्हणजेच आपली आयुर्मर्यादा दुपटीपेक्षा जास्त झाली आहे याचे कारण इतर कोणतीही उपचारपद्धती नसून आधुनिक वैद्यकशास्त्र आहे हे स्पष्टच आहे. आपल्या हातापायाला जखम झाली तर कोणताही उपचार न करता ती बरी होते. याचा स्पष्ट अर्थ असा आहे कि नैसर्गिकरित्या रोग बरा होण्याची क्षमता प्रत्येक प्राणीमात्रात असतेच. याच कारणासाठी कोणत्याही उपचारपद्धतीने रोग हा नैसर्गिकरित्या रोग बरा होण्याची क्षमतेपेक्षा लवकर बरा झाला तरच ती उपचार पद्धती उपयुक्त आहे असे म्हणता येईल. असा तुलनात्मक अभ्यास करून कोणत्याही उपचारपद्धतीने रोग लवकर बरा झाला हे स्पष्टपणे सिद्ध करणे आवश्यक असते. जगभरात केलेल्या अशा असंख्य अभ्यासात होमियोपॅथी सपशेल नापास झालेली आहे. उदाहरण म्हणून देतो-- काविळ हा रोग जर विषाणूमुळे झाला असेल तर ९९ % रुग्णांमध्ये तो नैसर्गिक रित्या बरा होतोच. कोणात थोडा अगोदर कोणात थोडा नंतर. जर १००० रुग्ण घेतले आणि वय, उंची, वजन, लिंग आणि प्रांत यात साम्य असणारे दोन गट केले आणि त्यापैकी ५०० जणांना औषध दिले आणि ५०० जणांना त्याच रंगाच्या औषध नसलेल्या गोळ्या दिल्या. आणि जर औषध दिलेल्या लोकांची कावीळ ५ दिवसात बरी झाली आणि न दिलेल्या रुग्णांची कावीळ १० दिवसांनी बरी झाली तर ते औषध नक्कीच गुणकारी आहे असे दाखवता येईल. (STATISTICALLY SIGNIFICANT). उगाच एका गटाची ५ दिवसात आणि दुसऱ्या गटाची सव्वापाच दिवसात बरी झाली तर तो केवळ दैवयोग आहे (STATISTICALLY IN SIGNIFICANT) होमियोपॅथी मध्ये आम्ही प्रतिकार शक्ती वाढवतो असा दावा करतात. पण प्रतिकारशक्ती वाढवतो म्हणजे नक्की काय? याचे ठोस उत्तर त्यांच्याकडे नाही. पांढऱ्या पेशी वाढतात का? नाही. त्या पेशींची मारक क्षमता वाढते का? नाही. रोग होण्याचे प्रमाण कमी होते का? तसे सांगता येत नाही. मग बाबा किंवा महाराजांच्या अंगाऱ्याने स्वामींची उदी लावली आणि ताप उतरला सांगणारे किती तरी लोक असतात. मग त्यांच्यात आणि या उपचार पद्धतीत फरक काय? बाबा गुरमीत राम रहीम सिंह यांनी पण अनेक रुग्ण बरे केले आहेत ( असा त्यांच्या भक्तांचा दावा आहे) कदाचित श्रद्धेचा फरक आहे. एखाद्या माणसाला एखाद्या औषधाचा गुण येतो म्हणून तो दुसऱ्याला येईलच असे नाही हे स्पष्ट आहे. क्रोसीन देऊन बहुसंख्य लोकांचा ताप अर्ध्या तासात उतरतो. पण काही लोकांचा उतरत नाही. याचे कारण त्या माणसाचे ताप निर्माण करणाऱ्या क्रियेचे विकर (एंझाइम)(COX -३) वेगळ्या रचनेचे असतात. अशा माणसाला ब्रुफेन/ डायक्लोफेनॅक दिले कि लगेच ताप उतरतो. पण हे सिद्ध करून दाखवता येते. असे कोणतेही सैद्धांतिक अधिष्ठान होमियोपॅथीला नाही. केवळ मला अनुभव आला हे मला भूत दिसले या तर्हेचे विधान आहे. कारण तो अनुभव माझ्या दृष्टीने "खराच" असतो. मूळ मुद्दा असा आहे कि सरकार जर उपचारपध्द्ती साठी पैसे खर्च करणार असेल तर त्याचे परिणाम स्पष्टपणे दिसले पाहिजेत. उगाच एखादा हा धंदा उत्तम आहे म्हणतो म्हणून तुम्ही कोणत्याही धंद्यात पैसे टाकणार का? त्यातून मिळणार नफा कसा आणि कधी मिळेल याच काहीतरी हिशेब असले पाहिजेत. असे सगळेच्या सगळे हिशेब होमियोपॅथीबद्दल जगभर चुकलेले आहेत. यास्तव जगभरात आरोग्य विमा कंपन्यांनी किंवा सरकारानी या उपचार पद्धतीला पैशाचा परतावा देणे थांबवले आहे. बहुसंख्य लोकांचे अनुभव या कहाण्या असतात. त्या दुसऱ्या रुग्णाला बहुतांश लागू पडतच नाहीत. इतर कोणतीही उपचारपद्धतीचे असंख्य रुग्ण मी पाहत आलो आहे. जे रोग स्वतःहून बरे होणार आहेत त्याबद्दल इतर कोणतीही उपचारपद्धती घेतल्यानेच ते बरे झाले आहेत असा छातीठोक दावा करणारे इतर उपचारपद्धतीचे व्यावसायिक जेंव्हा स्वतःवर पाळी येते तेंव्हा आधुनिक वैद्यकशास्त्राचीच कास धरताना आढळतात. बाकी मुतखडा, पित्ताशयातील खडा, कर्करोगसारखे स्पष्टपणे दिसणारे रोग बरे होताना माझ्या २७ वर्षाच्या अनुभवात दिसलेले नाही. मी व्यवसाय सुरु केला तेंव्हा पासून गेल्या १० वर्षात माझ्या कडे येणाऱ्या प्रत्येक रुग्णाच्या प्रत्येक चाचणीच्या प्रतिमा आणि अहवाल(IMAGES AND REPORTS) माझ्या संगणकावर आहेच तेंव्हा त्यांचे अगोदरचे अहवाल आणि आत्ताचे ताडून पाहिले असताना मला एकही रुग्णात याचा परिणाम दिसून आलेला नाही. शिवाय वैद्यकीय नीतितत्त्व( ETHICS) प्रमाणे मी कोणत्याही डॉक्टरचे पैसे घेत नाही त्यामुळे माझ्या पंचक्रोषीतील अनेक डॉक्टर माझ्याकडे परत परत येतात तेंव्हा त्यांच्या स्वतःच्या अहवालात काहीही फरक जाणवत नाही हे पाहून ते माझ्याशी याबद्दल वाद घालू शकत नाहीत. बाकी ते व्यवसाय करत आहेत तेंव्हा आमची उपचार पद्धती निकामी आहे हे ते कधीही कोणत्याही रुग्णाला सांगणार नाहीतच. सर्वात वाईट स्थिती आहे ती होमीयोपॅथीक वैद्यकीय महाविद्यालयांची. होमियोपॅथी मध्ये तिसऱ्या वर्षात अभ्यासक्रमात २५ गुण आधुनिक उपचार पद्धतीच्या साईड इफेक्टस साठी राखून ठेवले आहेत. यामुळे तेथून बाहेर पडणारे विद्यार्थी एक पूर्वग्रह घेऊनच बाहेर पडतात. पण बाहेर पडल्यावर आपण जे साडे चार वर्षे शिकलो आहोत त्याचा व्यवहारात उपयोग फार थोडा होतो आहे हे पाहून ते अत्यंत निराशाजनक स्थिती मध्ये दिसतात. त्यातून खेड्यामध्ये लोकांना ताबडतोब गुण हवा असतो आणि शहरात व्यवसाय करायचा तर येणार भांडवली खर्च आणि त्यातून मिळणार परतावा (होमियोपॅथी ने आपली औषधे आणि सल्ला स्वस्त असतात हा केलेला प्रचार आता त्यांच्याच अंगाशी येतो आहे) याच व्यस्त प्रमाण पाहुन हेच फळ काय मम् तपाला हि स्थिती येते. अशी अनेक मुले बी एच एम एस पदवी घेऊन दुसरेच पदव्युत्तर अभ्यासक्रम करताना किंवा विपणन(मार्केटिंग), मेडिकल ट्रान्सक्रिप्शन इ व्यवसायात जाताना आढळतात आणि बऱ्याच मुली लग्न करून घरीच बसलेल्या दिसतात. ज्याची श्रद्धा आहे त्याने हि उपचार पद्धती जरूर करावी परंतु ती शास्त्रीय कसोट्यांवर टिकत नाही हि वस्तुस्थिती. जाता जाता -- विषय फार गहन आणि गंभीर आहे. आणि याला उपाय फार मूलगामी आहेत पण त्याची राजकीय आणि सामाजिक पार्श्वभूमी पाहता तो सुटण्याची शक्यता आपल्या आयुष्यभरात आहे असे वाटत नाही.

गवि साहेब आशेचा किरण हा तर एक फार मोठा उपाय आहे. बहुतेक वेळेस रुग्णाला काहीच उपचार नाही (विशेषतः कर्करोगाच्या शेवटच्या स्टेजला) हे फार क्लेशदायक असतं. अशा वेळेस आधार देणारं कोणीही असला तरी चालतं. मग ते स्वामी बाबा असोत किंवा साबुदाण्याच्या गोळ्या. वरील प्रतिसाद आणि आताच्या प्रतिसादाच्या "मधल्या काळात" माझ्याकडे गर्भाशयाच्या कर्करोगाच्या बाई आल्या होत्या दोन वर्षांपूर्वी मीच निदान केलं होतं आणि शल्यक्रिया झाली होती. दुर्दैवाने कर्करोग सर्वत्र पसरला आहे. डॉ हेरूर( कर्करोग तज्ञ) यांनी काही उपचार नाहीत असे सांगितले आहे. आता ते निसर्गोपचार करत आहेत. पण ४ महिन्यात रोग अजूनच पसरला आहे. रुग्णाच्या आणि नातेवाईकांच्या मानसिक समाधानासाठी काही उपाय चालू आहेत, काही वेळेस स्थिती अशी असते कि रुग्णाला काहीच उपचारांची गरज नसते अशा वेळेस पण हे "इतर" उपाय फारच छान लागू पडतात. एक उदाहरण देतो आहे. माझ्या कडे एक कच्छी काका आले होते वय वर्षे ८० राहणार मुंद्रा गावी. मुलाकडे मुंबईत लघवीच्या त्रासासाठी (प्रोस्टेट आहे म्हणून). सोनोग्राफी करताना त्यांना पित्ताशयात खडे आढळले. काकांना पोटाचा काहीही त्रास नाही. पण त्यांच्या मुलाने त्यांची शल्यक्रिया करायची म्हणून आग्रह धरला होता.मी त्या मुलाला सांगायचा प्रयत्न केला कि इतकी वर्षे त्यांना काही त्रास नाही तर उगाच शल्यक्रिया कशासाठी करता? पण मुलाला त्यांच्या फॅमिली डॉक्टरने (इतर पॅथीचा आहे) शल्यक्रिया आवश्यक आहे असे "पटवले"( आर्थिक कारणासाठी). त्यांच्या एका भावाने सांगितले कि आपण त्यांना होमियोपॅथीचे औषध देऊ. काका दोन वर्षे होमियोपॅथी चे औषध घेत आहेत. खडे जसेच्या तसे आहेत पण होमियोपॅथीच्या हळू हळू काम करण्याच्या पध्द्ती वरील विश्वास मुळे काकांची शल्यक्रिया टाळली गेली आहे. आहे कि नाही होमियोपॅथी परिणामकारक.

ओवर द काउंटर मिळणारी होमिओपथिक औषध स्वस्त आणि मस्त असतात. चारपाच दिवस घेऊन बघायला काय जातं? चाळीसपन्नास रुपयांत काम होतं. दुकानदारास अनुभव असतोच की कोणतं लागू पडतं. ---------------- रुग्णाने उगाच खोलात शिरू नये ,आपला रोग बरा होतोय ना एवढंच पाहात राहावं. ----------- आयुर्वेदात तर रानटी भरमसाठ उगवणाऱ्या वनस्पतीच अधिक गुणकारी असतात.

बरीच औषधे विषापासूनच तयार होतात. वनसपतींत निरनिराळी विषे असतात. ते लागू होण्यासाठी काही प्रमाण असते. अत्यल्प प्रमाणात ते मात्र उत्तम औषध असते. धोत्रा अफुवगैरे ही पुर्वी दम्यासाठी वापरत आताही त्यातले उपयोगी घटक( सिन्थेटिक ) वापरतात. तयार होमिओपथी औषधं तावून सुलाखूनच बनवलेली असतात. कोणत्या सॅाफ्टवेरची गरज नाही. दुकानात ती लगेच उपलब्ध असतात. लेखाचा विषय हा रुग्णाच्या तसेच शिकलेल्या डॅाक्टरांकडून वेगळा पाहिला जाऊ शकतो. जेव्हा नारु'वर इकडे योग्य औषध माहीत नव्हते तेव्हा काहीजण त्यासाठी एक विडा खायला लावत. त्या विड्यात काय आहे हे सांगितले तर कुणी खाणार नाही. ( ढेकणांचा विडा) ( यावरुनच 'औषधालाही ढेकुण नसणे ही म्हण पडली.)

ढेकणांचा विडा खाल्ल्याने नारूचा जंत शरीराच्या बाहेर जातो याला कोणताही शास्त्राधार नाही. पूर्वी नारूचा जंत काडीला गुंडाळून ठेवत असत आणि हळूहळू ओढून बाहेर काढत असत. २००० साली भारत देश नारुमुक्त झाला याचे कारण त्या जंताचे शास्त्रीय सृष्ट्या संशोधन होऊन जंताची अंडी कशी पोटात जातात हे शोधून काढून साधा सोपा उपाय म्हणजे पाणी गाळून प्या हा केल्यामुळे झाला. हजारो वर्षे आपल्याकडे असलेल्या "जुन्या" उपचार पद्धतींमुळे नाही

नारु झाल्यावर तो विडा त्याना मारतो म्हणे. त्यावेळी असे उपाय होते.

आस्तिक/नास्तिक, आधुनिक वैद्यक/इतर पद्धती, मराठी माध्यमात शिक्षण/इंग्रजीत, भारतात वास्तव्य/प्रगत देशात, विभक्त/अविभक्त कुटुंब…… या सगळ्या विषयांवर कितीही काथ्याकूट केला तरी विरोधी गटाचे मतपरिवर्तन होत नाही. असो

बहुसंख्य लोक आपले विचार बदलत नाहीत हि वस्तुस्थिती परंतु आता पर्यंत १७७७ लोकांनी हा लेख वाचला आहे. विचार मंथन चालू आहेच. पण जर लोकांना एक गोष्ट लक्षात आली कि आधुनिक वैद्यकशास्त्रात ज्या आजारांना ठोस उपाय आहेत उदा. क्षयरोग अशा वेळेस होमियोपॅथी कडे जाऊ नये हे एका माणसाला जरी कळले आणि त्याने योग्य उपचार करून घेतले तरी या लेखाचा काही तरी उपयोग झाला असे म्हणता येईल. माझ्या कडे एक रुग्ण आला होता त्याला एका होमियोपॅथ ने आपल्यावर करणी केली म्हणून आपले व्यायामाचे शरीर वाळत चालले असे वाटत होते.त्यांना मी प्रत्यक्ष पाहिले आणि त्यांना क्षयरोग झाला आहे असे निदान केले त्यानंतर त्यांचे उपचार योग्य तर्हेने झाले आणि आता ते रोगमुक्त होऊन त्यांचे वजन सुद्धा वाढून पूर्ववत झाले आहे. मिपा वाचण्याचा कधी तरी काही चांगला परिणाम होतो हे सांगण्यासाठी हा प्रपंच. जगात कोणतीही वस्तू पूर्णपणे निरुपयोगी असत नाही.

होमियोपथीसारख्या स्वस्त अन उपयुक्त उपचारांना काही रोगांत इतर ठिकाणी पर्याय नाही.

होमियोपथी चे उत्तर वॉटर हॅज मेमरी यात आहे असे म्हंटले जाते...

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Kamariya... – Mitron

१५००/- प्रथम तपासणी आणि ३००/- दर आठवडा (१२००/- प्रति महिना) जरा महाग वाटतेय, स्वस्त कुठं असेल तर व्यनि करा (सर्व आकडे रुपये मध्ये)

सर्वात गमतीचा भाग असा की होमिओपथीची पाठ्यपुस्तके हस्तमैथुनाच्या निंदेने भरलेली आहेत. मी एकदा एका होमिओपाथला याबद्दल प्रश्न विचारला तेव्हा त्यांची भंबेरी उडाली होती.

महाग ? ओवर द काउंटर तयार फार्मुलेशन्स मिळतात॥ पाचसहा कंपन्यांची त्यांची रोग, नंबर अशी साठ सत्तर औषधे असतात. त्यात आपल्यासाठीचे बघून घ्यायचे. अथवा दुकानदारही देतो. ३० ते २०० रु॥ बहुतेक पंधरा दिवसांत गुण येतो. पुन्हा कन्सल्टिंग नको काही नको. ( तीन दिवसांत काहीच सुधारणा नसेल तर प्रयोग करत बसू नये एवढे तारतम्य बाळगावे, रोग बरा झाला की औषध घेत राहू नये. )

तीन दिवसांत काहीच सुधारणा नसेल प्रत्यक्ष होमियोपॅथी चा पण दावा नसतो कि त्यांचा थोडासा तरी गुण ३ दिवसात येईल. त्यांची रोग, नंबर अशी साठ सत्तर औषधे असतात. रोग तर अक्षरशः हजारो असतात. त्याचे निदान आपणच करायचे? त्यावर हीच ६०-७० औषधे घ्यायची? म्हणजे तोंड येणे आणि मूळव्याधीला एकच औषध लागू पडते असे होईल का हि शंका वाटते.

६०-७० औषधे वेगवेगळ्या सामान्य रोगांवर. एकावरच नाही. ---- आपणच जेव्हा आपल्यासाठी उपचार करतो तेव्हा " ठवले्ल्या औषधाचा गुण ३ दिवसात आला नाही" तेव्हा आपले उपद्व्याप गुंडाळायचे. परंतू दहापैकी नऊवेळा गुण येतोच. गुगलून उगाचच वाचन करायचे नाही. शिवाय त्या दुकानदाराचा अनुभव असतोच. तोही उपयोगी पडतो. होमिओपथी पुस्तके वाचून प्रयोग करू नयेत.

औषधाचा गुण ३ दिवसात दहापैकी नऊवेळा गुण येतोच. यालाच प्लॅसिबो इफेक्ट म्हणतात. कारण तीन दिवसात होमियोपॅथीच्या तत्वज्ञाना( organon & philosophy) प्रमाणे औषध तीन दिवसात disease process take over करणारच नाही. मग ते बरोबर होणे तर लांबच. शिवाय त्या दुकानदाराचा अनुभव असतोच. हे म्हणजे वर्तमानपत्रात राशी भविष्य पाहून लढाईला जायचं कि नाही ठरवण्यासारखं आहे. ))=((

>>रोग, आरोग्य ही अशी खेळण्याची वस्तू मानू नये असं मत आहे. ~~>> नाहीच परंतू आताचे रुग्ण डॅाक्टरांवर केस ठोकू लागल्यापासून ते फारच सावध झालेत. त्यांच्या अनुभवांनी ते सोप्या तपासणींत आणि दोनचार दिवसांच्या साध्या औषधाोपचारांत निदान करू शकतात. पण अधिकाधिक पथॅालजी तपासण्या करण्याची परिस्थिती भाग पाडत आहे. पण असे करा नका, तुम्हीच करा असा सर्वसाधारण सर्वांनाच सल्ला देण्याचा हेतू नाही. हे करण्यासाठी होमिओपथी आणि आयुर्वेदिक काढे उत्तम उपाय आहेत. ( एकावेळी एकच औषध फक्त. दोनचार वेगवेगळी औषधं एकाचवेळी कधी घेऊ नयेत. ) रुग्ण स्वत:च जबाबदारी घेऊन पाचसात दिवस सोपी औषधं घेऊ शकतो. सर्वांनाच

ते जाऊ दे, मला एक कळत नाही. होमिओपथीला प्लासिबो इफेक्ट म्हणून बदडणारे या प्लासिबोबद्दल कधीच काही बोलत नाहीत.

What I find most compelling is that this is a book borne out of the professional experience of the author (Harris himself being an orthopedic surgeon) and reflects on the author’s own discovery of the evidence, or lack of thereof, behind his training and expertise. This makes the book a manifesto for science in medicine, in general, and for the use of the scientific method in surgery, in particular.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5981174/

आयुष्यात आर्थिक गुंतवणूक, घर, लग्न, संतान, शिक्षण, सगळ्यात मरण आहे म्हणून प्लान ए, बी,सी तयार ठेवा असा सलला असतो. औषधोपचारात का असू नये?

>>>राशी भविष्य पाहून लढाईला जायचं कि नाही ठरवण्यासारखं आहे.>>> हाहाहा. पण प्रत्यक्ष इतिहासात राजे लोक ज्योतिषींचा सल्ला घेत होतेच. त्यांना स्पेशल ज्योतिषी परवडत असे. आम्हाला नाही परवडत म्हणून कुणा शेजाऱ्याकडून आणलेल्या पेप्रातले राशी भविष्य पाहून ~~~~.

कुठल्या रोगावर होमिओपॅथीची कोणती औषधे घ्यायची हे या वेबसाईटवरुन सहज समजते. LINK डिस्केमर - मी काही होमिओपॅथी चा समर्थक नाही, व कधीही होमिओपॅथीची कोणतीही औषधे घेतली नाहीत.

छान माहिती. ह्यामुळेच आपल्याला अनेक ताऱ्यांचा जन्म बघायला मिळू शकतो.

पण नकळत सीएसटीला जाता जाता दादरला का उतरलो ते मात्र कळलं नाही.

रोचक माहिती.

छान माहिती. ह्यामुळेच आपल्याला अनेक ताऱ्यांचा जन्म बघायला मिळू शकतो.

पण नकळत सीएसटीला जाता जाता दादरला का उतरलो ते मात्र कळलं नाही.

रोचक माहिती.

व अभिनंदन!

सर्वांचे अभिनंदन.

या पाच जणांचे आणि त्यांच्या मार्गदर्शकांचे पण! एक्का काका, होमी भाभा सेंटर फॉर सायन्स एज्युकेशन (HBCSE) आहे ते. कृपया सम्पादित करा ही न वि.

अभिमान वाटतोय आईनस्टाईन बघ रे बाबा वरून जरा खालच्या जगातला नाखु

डॉक्टर सुहास म्हात्रे, बातमीबद्दल आभार. पाचही सुवर्णपदकधारकांचं अभिनंदन. निकाल इथे आहेत : http://ipho2018.pt/content/exams आ.न., -गा.पै.

चमुचे, त्यांच्या पालकांचे, मार्गदर्शकांचे तसेच शाळांचे सहर्ष अभिनंदन..

अभिनंदन. कौतुकास्पद. पुढे कितीजण इथे राहतील माहीत नाही. पण मूळचे भारतीय म्हणून अभिमान राहतोच भारतीयांना.

अपूर्व, झळझळीत वगैरे यश. अभिनंदन. बातमीबद्दल डॉ.साहेबांना धन्यवाद.

अशा बातम्यांनी बर वाटत

आणि बातमी प्रसारित केल्या बद्दल डॉ साहेबान्चे तसेच गा पै यान्चे आभार.

व अभिनंदन!

सर्वांचे अभिनंदन.

या पाच जणांचे आणि त्यांच्या मार्गदर्शकांचे पण! एक्का काका, होमी भाभा सेंटर फॉर सायन्स एज्युकेशन (HBCSE) आहे ते. कृपया सम्पादित करा ही न वि.

अभिमान वाटतोय आईनस्टाईन बघ रे बाबा वरून जरा खालच्या जगातला नाखु

डॉक्टर सुहास म्हात्रे, बातमीबद्दल आभार. पाचही सुवर्णपदकधारकांचं अभिनंदन. निकाल इथे आहेत : http://ipho2018.pt/content/exams आ.न., -गा.पै.

चमुचे, त्यांच्या पालकांचे, मार्गदर्शकांचे तसेच शाळांचे सहर्ष अभिनंदन..

अभिनंदन. कौतुकास्पद. पुढे कितीजण इथे राहतील माहीत नाही. पण मूळचे भारतीय म्हणून अभिमान राहतोच भारतीयांना.

अपूर्व, झळझळीत वगैरे यश. अभिनंदन. बातमीबद्दल डॉ.साहेबांना धन्यवाद.

अशा बातम्यांनी बर वाटत

आणि बातमी प्रसारित केल्या बद्दल डॉ साहेबान्चे तसेच गा पै यान्चे आभार.

माहितगार, या लेखात तुम्ही सनातन म्हणजे अनादि असा काहीसा अर्थ घेतल्याचं जाणवतंय. प्रत्यक्षात सनातन म्हणजे नित्यनूतन असा अर्थ आहे. म्हणून हिंदू धर्माचं अधिकृत नाव सनातन धर्म आहे. आपला देहसुद्धा दर क्षणाक्षणाला नूतनीकृत होत असतो. त्यामुळे देहदेखील सनातनच आहे. जेव्हा तो सनातन रहात नाही तेव्हा त्याला प्रेत म्हणतात. आ.न., -गा.पै.

कन्टाळा आलाय तुम्हाला मेन बोर्ड वर बघून ! २-४ दिवस उसन्त घेत जा आणि देत जा

या जगात काही अपौरुषेय आहे का ? किवा सारेच अपौरुषेय . जर एखादा ग्रंथ कुणी मनुष्याने लिहिला नाही म्हणून तो अपौरुषेय असे बरेच जण समजतात पण माझ्या मते ते बरोबर नाही . आकाशवाणी झाली किवा परमेश्वराने काही मानवी अवताराला आज्ञा दिल्या त्या कुठल्यातरी शरीराच्या माध्यमातूनच आपल्या पर्यंत पोचतात. असे समजायला हवे कि मनुष्याच्या शरीराचा फक्त मध्यम म्हणून उपयोग करून ज्ञान आपल्या पर्यंत आले त्यात त्या मध्यम म्हणून वापरल्या गेलेल्या शरीराचा काहीच हातभार नसेल तर ते ज्ञान अपौरुषेय . म्हणजे समजणे त्याचे नाही ... त्याला कसे समजले तर परमेश्वराकडून .... मात्र भाषा त्याची कारण त्याच्या अवतीभोवती असलेल्या लोकांना समजावे म्हणून. . मेहेर बाबांनी शांततेच्या माध्यमातून ज्ञान संक्रमण करायचा प्रयत्न केला ....काही गुरु शक्ती पात या माध्यमातून ज्ञान संक्रमण करतात . म्हणजे ज्ञान कुठे तरी असतेच ..फक्त त्याचे संक्रमण शरीराच्या माध्यमातून जर होत असेल तर ते ज्ञान अपौरुषेय होय.

माहितगार,

गा.पै. आणि हिंदू परंपरावादी नित्य नव्या परिवर्तनास तयार आहेत का ? हा महत्वाचा प्रश्न आहे.

हो. मी तयार आहे. बाकी, धर्मास नित्यनूतन म्हणवतांना फक्त गुगली शब्दांचे बुडबुडे उडवायचे नसतात. तर त्या नूतनत्वाची नित्याने अनुभूती घ्यायची असते. त्यासाठी साधना असावी/करावी लागते. हिंदू धर्माची चिकित्सा करण्यापूर्वी प्रत्येकाने आपापली साधना तपासून पहावी. आ.न., -गा.पै.

रिमझिम पाऊस पडे सारखा... या चालीवर. *डॉ. संजय उपाध्ये - : *टिप टिप मेसेज* टिप टिप मेसेज गळे सारखा बोटे फिरती मागे पुढे वेळचवेळ सर्वांकडे गं बाई गेले शहाणे कुणीकडे? सूर्य उगवता पहिला उठतो GM म्हणतो कुणीतरी कुणी पाठवी गुच्छ अचानक हाय हाय करतो कुणीतरी कुणी स्वत:च्या गच्चीमधल्या विविध फुलांचे पाडी सडे वेळचवेळ सर्वांकडे गं बाई गेले शहाणे कुणीकडे? कुणी पाठवी लांबलांब एक लेख कुणाचा? शहाण्याचा ज्ञान स्वत:चे दाखविण्याचा मी छंद ओळखे बहाण्याचा कुणी टोमणे मारून बघतो ग्रुपमधला मग कुणी चिडे वेळचवेळ सर्वांकडे गं बाई गेले शहाणे कुणीकडे? कुणी पाठवी कवितेला नि कुणी धाडतो व्हिडीओला क्लिप पाहता चावट, कोणी मिचकावे काणा डोळा कवी पहिल्याची कविता फिरता कवी दुसरा मग मनी कुढे वेळचवेळ सर्वांकडे गं बाई गेले शहाणे कुणीकडे? इतुके सारे रोज वाचुनी वेड लागते कधी कधी घ्यावे सगळे मोबाइल्स, वाटे फेकून द्यावेत नदी मधी पत्नी म्हणते नको हो तुमचे मग कोण वाचणार काव्य गडे टिप टिप मेसेज गळती सारखे बोटे फिरती मागे पुढे वेळचवेळ सर्वांकडे गं बाई गेले शहाणे कुणीकडे? डॉ . संजय उपाध्ये

माहितगार, या लेखात तुम्ही सनातन म्हणजे अनादि असा काहीसा अर्थ घेतल्याचं जाणवतंय. प्रत्यक्षात सनातन म्हणजे नित्यनूतन असा अर्थ आहे. म्हणून हिंदू धर्माचं अधिकृत नाव सनातन धर्म आहे. आपला देहसुद्धा दर क्षणाक्षणाला नूतनीकृत होत असतो. त्यामुळे देहदेखील सनातनच आहे. जेव्हा तो सनातन रहात नाही तेव्हा त्याला प्रेत म्हणतात. आ.न., -गा.पै.

कन्टाळा आलाय तुम्हाला मेन बोर्ड वर बघून ! २-४ दिवस उसन्त घेत जा आणि देत जा

या जगात काही अपौरुषेय आहे का ? किवा सारेच अपौरुषेय . जर एखादा ग्रंथ कुणी मनुष्याने लिहिला नाही म्हणून तो अपौरुषेय असे बरेच जण समजतात पण माझ्या मते ते बरोबर नाही . आकाशवाणी झाली किवा परमेश्वराने काही मानवी अवताराला आज्ञा दिल्या त्या कुठल्यातरी शरीराच्या माध्यमातूनच आपल्या पर्यंत पोचतात. असे समजायला हवे कि मनुष्याच्या शरीराचा फक्त मध्यम म्हणून उपयोग करून ज्ञान आपल्या पर्यंत आले त्यात त्या मध्यम म्हणून वापरल्या गेलेल्या शरीराचा काहीच हातभार नसेल तर ते ज्ञान अपौरुषेय . म्हणजे समजणे त्याचे नाही ... त्याला कसे समजले तर परमेश्वराकडून .... मात्र भाषा त्याची कारण त्याच्या अवतीभोवती असलेल्या लोकांना समजावे म्हणून. . मेहेर बाबांनी शांततेच्या माध्यमातून ज्ञान संक्रमण करायचा प्रयत्न केला ....काही गुरु शक्ती पात या माध्यमातून ज्ञान संक्रमण करतात . म्हणजे ज्ञान कुठे तरी असतेच ..फक्त त्याचे संक्रमण शरीराच्या माध्यमातून जर होत असेल तर ते ज्ञान अपौरुषेय होय.

माहितगार,

गा.पै. आणि हिंदू परंपरावादी नित्य नव्या परिवर्तनास तयार आहेत का ? हा महत्वाचा प्रश्न आहे.

हो. मी तयार आहे. बाकी, धर्मास नित्यनूतन म्हणवतांना फक्त गुगली शब्दांचे बुडबुडे उडवायचे नसतात. तर त्या नूतनत्वाची नित्याने अनुभूती घ्यायची असते. त्यासाठी साधना असावी/करावी लागते. हिंदू धर्माची चिकित्सा करण्यापूर्वी प्रत्येकाने आपापली साधना तपासून पहावी. आ.न., -गा.पै.

रिमझिम पाऊस पडे सारखा... या चालीवर. *डॉ. संजय उपाध्ये - : *टिप टिप मेसेज* टिप टिप मेसेज गळे सारखा बोटे फिरती मागे पुढे वेळचवेळ सर्वांकडे गं बाई गेले शहाणे कुणीकडे? सूर्य उगवता पहिला उठतो GM म्हणतो कुणीतरी कुणी पाठवी गुच्छ अचानक हाय हाय करतो कुणीतरी कुणी स्वत:च्या गच्चीमधल्या विविध फुलांचे पाडी सडे वेळचवेळ सर्वांकडे गं बाई गेले शहाणे कुणीकडे? कुणी पाठवी लांबलांब एक लेख कुणाचा? शहाण्याचा ज्ञान स्वत:चे दाखविण्याचा मी छंद ओळखे बहाण्याचा कुणी टोमणे मारून बघतो ग्रुपमधला मग कुणी चिडे वेळचवेळ सर्वांकडे गं बाई गेले शहाणे कुणीकडे? कुणी पाठवी कवितेला नि कुणी धाडतो व्हिडीओला क्लिप पाहता चावट, कोणी मिचकावे काणा डोळा कवी पहिल्याची कविता फिरता कवी दुसरा मग मनी कुढे वेळचवेळ सर्वांकडे गं बाई गेले शहाणे कुणीकडे? इतुके सारे रोज वाचुनी वेड लागते कधी कधी घ्यावे सगळे मोबाइल्स, वाटे फेकून द्यावेत नदी मधी पत्नी म्हणते नको हो तुमचे मग कोण वाचणार काव्य गडे टिप टिप मेसेज गळती सारखे बोटे फिरती मागे पुढे वेळचवेळ सर्वांकडे गं बाई गेले शहाणे कुणीकडे? डॉ . संजय उपाध्ये

छान

ही लेखमाला परिश्रम पूर्ववक लिहिल्याबद्दल तुम्हाला प्रणाम !

तुमचे संदर्भ बघून एक विचारतो. Lawrence चे Clinical Pharmacology वाचलेत/चाळलेत का कधी? प्रेमात पडावे असे पुस्तक आहे ते !

या लेखमालेची उपयुक्तता मोजणे शक्य नाही. अत्यंत माहितीपूर्ण लेखमाला. या आणि अशा विषयांवर अजून लिहा. श्रीगणेश लेखमाला ह्याही वर्षी आहेच. तेव्हा त्यासाठीही जरूर लिहा. धन्यवाद.

मंगूजी, डॉक्टर्साहेब आणि एस यांना धन्यवाद. @डॉक्टरसाहेबः नाही. माझ्या व्यवसायात मला जेवढी प्राथमिक माहिती हवी होती तेवढी किंबहुना थोडीशी जास्तच सातोस्कर भांडारकर मध्ये होती. त्यामुळे त्या विषयावरचे दुसरे पुस्तक कधी वाचलेच नाही. इन्डस्ट्रीअल फारमसीचे रेमिन्ग्टन, गुडमन-गिलमन, विश्लेषणाचे गॅरट आणि इतर माहितीसाठी मार्टींडेल आम्हाला जास्त जवळचे होते. लॉरेन्सचा ग्रंथ आकाराने किती मोठा आहे ठाऊक नाही. परंतु आता तुम्ही माझ्या मेंदूत किडा सोडला आहे. मुंबईपुण्याला गेलो की फार मोठे नसेल तर लॉरेन्स नक्की घेऊन येणार आहे. अब चौकात रस्त्यावर मिळेल अशी आशा आहे. नाहीतर मुंबई आहेच. पण किंमतीत न पटल्यास कुठेतरी लायब्ररीमध्ये पाहीन किंवा एखद्या मित्राच्या कंपनीत असले आणि त्यांना नेहमी लागत नसले तर उसने मागून घेईन. असो. अनेक अनेक धन्यवाद.

हाही लेख आवडला. उपयुक्त आणि अत्यंत माहितीपूर्ण लेखमाला.धन्यवाद!

सुंदर लेखमाला. परिश्रमाने माहिती जमा करून ती सोप्या मराठीत लिहिल्याबद्दल अभिनंदन आणि आभार ! अजून लिहा. वाचायला नक्की आवडेल.

@ डॉ. कुमार१: नक्कीच डॉक्टरसाहेब. मजा येईल. या विषयाशी माझा संबंध १९९४ साली नोकरी बदलल्यानंतर तुटलाच होता. @ यशोताई धन्यवाद. @ डॉ. सुहास म्हात्रे: धन्यवाद डॉक्टरसाहेब.

छान

ही लेखमाला परिश्रम पूर्ववक लिहिल्याबद्दल तुम्हाला प्रणाम !

तुमचे संदर्भ बघून एक विचारतो. Lawrence चे Clinical Pharmacology वाचलेत/चाळलेत का कधी? प्रेमात पडावे असे पुस्तक आहे ते !

या लेखमालेची उपयुक्तता मोजणे शक्य नाही. अत्यंत माहितीपूर्ण लेखमाला. या आणि अशा विषयांवर अजून लिहा. श्रीगणेश लेखमाला ह्याही वर्षी आहेच. तेव्हा त्यासाठीही जरूर लिहा. धन्यवाद.

मंगूजी, डॉक्टर्साहेब आणि एस यांना धन्यवाद. @डॉक्टरसाहेबः नाही. माझ्या व्यवसायात मला जेवढी प्राथमिक माहिती हवी होती तेवढी किंबहुना थोडीशी जास्तच सातोस्कर भांडारकर मध्ये होती. त्यामुळे त्या विषयावरचे दुसरे पुस्तक कधी वाचलेच नाही. इन्डस्ट्रीअल फारमसीचे रेमिन्ग्टन, गुडमन-गिलमन, विश्लेषणाचे गॅरट आणि इतर माहितीसाठी मार्टींडेल आम्हाला जास्त जवळचे होते. लॉरेन्सचा ग्रंथ आकाराने किती मोठा आहे ठाऊक नाही. परंतु आता तुम्ही माझ्या मेंदूत किडा सोडला आहे. मुंबईपुण्याला गेलो की फार मोठे नसेल तर लॉरेन्स नक्की घेऊन येणार आहे. अब चौकात रस्त्यावर मिळेल अशी आशा आहे. नाहीतर मुंबई आहेच. पण किंमतीत न पटल्यास कुठेतरी लायब्ररीमध्ये पाहीन किंवा एखद्या मित्राच्या कंपनीत असले आणि त्यांना नेहमी लागत नसले तर उसने मागून घेईन. असो. अनेक अनेक धन्यवाद.

हाही लेख आवडला. उपयुक्त आणि अत्यंत माहितीपूर्ण लेखमाला.धन्यवाद!

सुंदर लेखमाला. परिश्रमाने माहिती जमा करून ती सोप्या मराठीत लिहिल्याबद्दल अभिनंदन आणि आभार ! अजून लिहा. वाचायला नक्की आवडेल.

@ डॉ. कुमार१: नक्कीच डॉक्टरसाहेब. मजा येईल. या विषयाशी माझा संबंध १९९४ साली नोकरी बदलल्यानंतर तुटलाच होता. @ यशोताई धन्यवाद. @ डॉ. सुहास म्हात्रे: धन्यवाद डॉक्टरसाहेब.

परिश्रमपूर्वक सिद्ध केलेला फार उपयुक्त आणि माहितीपूर्ण लेख. आणखी असेच लेख येऊ द्यात.

सुरेख लेखमालिका. हा लेखही खूप आवडला.

अनेक धन्यवाद.

परिश्रमपूर्वक सिद्ध केलेला फार उपयुक्त आणि माहितीपूर्ण लेख. आणखी असेच लेख येऊ द्यात.

सुरेख लेखमालिका. हा लेखही खूप आवडला.

अनेक धन्यवाद.