असेच म्हणतो +१

तथ्ये व घटनांचे विश्लेषण करण्यावर दिल्यामुळे तुमच्या लेखमालेला निश्चितच वजन प्राप्त झाले आहे. पुभाप्र.

१००००००००००००००००००००००००००००+

तर काय? बंड्याला 'बापद्रोहाच्या' आरोपाखाली तुरुंगात टाकणार? की घरातुन हाकलुन देणार (घर वडीलोपार्जीत असेल, किंवा बंड्या लहान असेल तर तेही करता येणार नाही)

हे दोनच उपाय आहेत का? बंड्याच्या कानाखाली वाजवणे हा पण एक उपाय आहे, आणि मला खात्री आहे कोणताही बाप हा अधिकार नक्कीच वापरेल.

बंड्या १) शेजारचे काका झिंदाबाद २) आपला बाप मुर्दाबाद ३) वरील १ व २ अशा तीन प्रकारात काय अन्वयार्थ काढायचा असा प्रश्न आहे

समर्थनीय नाही. बंड्याचे समर्थन नाही पण बंड्याच न्यायालयात गेला तर बापाला बंड्याचे हक्क द्यावे लागतात . मग बाप किंवा बंड्याच पेक्षा कायदा काय म्हणतो ते अशा प्रसंगी महत्वाचा ठरते.तिथे त्या घोषणा कायदेशीर ठरल्या तर ? ( पूर्वी तसा झाला आहे)

मताशी सहमत, पुढच्या भागात काय सांगतात त्यावर प्रतिक्रिया देईनच.

असेच म्हणतो +१

तथ्ये व घटनांचे विश्लेषण करण्यावर दिल्यामुळे तुमच्या लेखमालेला निश्चितच वजन प्राप्त झाले आहे. पुभाप्र.

१००००००००००००००००००००००००००००+

तर काय? बंड्याला 'बापद्रोहाच्या' आरोपाखाली तुरुंगात टाकणार? की घरातुन हाकलुन देणार (घर वडीलोपार्जीत असेल, किंवा बंड्या लहान असेल तर तेही करता येणार नाही)

हे दोनच उपाय आहेत का? बंड्याच्या कानाखाली वाजवणे हा पण एक उपाय आहे, आणि मला खात्री आहे कोणताही बाप हा अधिकार नक्कीच वापरेल.

बंड्या १) शेजारचे काका झिंदाबाद २) आपला बाप मुर्दाबाद ३) वरील १ व २ अशा तीन प्रकारात काय अन्वयार्थ काढायचा असा प्रश्न आहे

समर्थनीय नाही. बंड्याचे समर्थन नाही पण बंड्याच न्यायालयात गेला तर बापाला बंड्याचे हक्क द्यावे लागतात . मग बाप किंवा बंड्याच पेक्षा कायदा काय म्हणतो ते अशा प्रसंगी महत्वाचा ठरते.तिथे त्या घोषणा कायदेशीर ठरल्या तर ? ( पूर्वी तसा झाला आहे)

मताशी सहमत, पुढच्या भागात काय सांगतात त्यावर प्रतिक्रिया देईनच.

हो.... तुम्ही दाखवल्यावर आत्ता वाचताना चूक दिसली... थोड्या वेळात दुरूस्त करतो

हेच म्हणायला आलो होतो. १५ मार्च १९५० रोजी नियोजन मंडळाची स्थापना झाली. त्यामागे पं. नेहरूंवर सोविएत महासंघातील संबंधित प्रणालीचा पडलेला प्रभाव कारणीभूत होता. अर्थात, अशा नियोजन मंडळाची वा आयोगाची कल्पना सुभाषचंद्र बोस हे काँग्रेसचे अध्यक्ष असताना डॉ. साहांच्या पुढाकारातून अस्तित्त्वात आली होती. अगदी तत्कालीन ब्रिटिश सरकारनेही दोनवेळा नियोजन मंडळ स्थापन केले होते. या सर्व स्वातंत्र्यपूर्व घटनांचीही पार्श्वभूमी याला होती.

प्रत्येक ठिकाणी भक्त आणि बाकीचे असे वर्गीकरण करायची कावीळ झाली कि काय होते त्याचे उदाहरण म्हणजे तुमची प्रतिक्रिया! लेखमाला चांगली आहेच आणि म्हणूनच सगळे नीट वाचून प्रतिक्रिया देतायत. नको तिथे चिखलात दगड मारायची तुम्हाला हौस आहे का हो?

तुमच्यासारखे प्रतिक्रीया देवून, लेखामधे वँल्युअँड करणारे, फार कमी लोकं आहेत. तुम्हाला वा तुमच्यासारख्या चांगल्या वाचकांना गृहीत ठेवून, माझी वरची प्रतिक्रिया नव्हती. असो, अभिव्यक्तीस्वातंत्र्यात प्रतिक्रिया न देण्याचंही स्वातंत्र्य आहे. हे मला मान्य आहे. उदा. नेहरुजींची प्रतिमा लेखातून उजळ होतीये, असा संशय, काहींना आला, की लगेच नेहरू व लेडी माउंटबँटन, याविषयी कुजबुजी पिंका टाकून त्यांचे प्रतिक्रिया देण्याचे अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य काहींनी लगेच व्यक्तही केले… सदर लेखं भारताविषयी आहे, याची जाणीव करून दिल्यावर, आपला तेव्हडा अभ्यास नाही, याविषयीचा साक्षात्कार पण त्यांना झाला. अश्या लोकांनी अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याआड, मौन धारण केले आहे काय ? अशी शंका मनाला स्पर्शून गेली. प्रतिक्रियांची संख्या व लेखाचा दर्जा, याचा परस्पर संबंध, प्रत्येक वेळी असतोच, असा काही नियम नाही, हेही मान्य. मी फक्त मोरेसरांच्या लेख क्र १ ते आता, प्रतिक्रिया संख्या कमी जास्त असतील, पण त्यांचा एकंदरीत ट्रेंड उतरता मला भासला, म्हणून मी प्रतिक्रिया व तिच्यामागील माझे गटफिलिंग दिले. मी चूकही असू शकतो, याची मला कल्पना आहे.

जाऊद्या हो. ते त्यांच्या चश्म्यातून बघतायत.. तटस्थता म्हणजे काय हे त्यांना देखील माहीत नाही.. किंवा अनेक दिवस विरोधी मते मांडून ते पूर्ण पणे विरोधी पक्षात गेलेत. त्यांना बहुधा हे माहीत नसावे की मिपावर तटस्थ लेखनाचा नेहमीच पुरस्कार होतो. हे म्हणजे आपण वादग्रस्त विधाने करायची आणि लोक अंगावर आले की हे बघा कसे अंगावर येतात असे ओरडायचे. असो. त्यांच्यामुळे लेखाचे गांभीर्य उगीच कमी होत जाते. मोरे सर - लेखमाला वाचत आहे. आता हे सगळे जनेयु ला कसे अ‍ॅप्लाय होते हे पाहण्याची उत्सुकता आहे.

टंकताना चुकलेले कळले नाही. दुरूस्तीसाठी धन्यवाद.

ह्या व्हाटअबाउटरीच्या रोगाचं लौकर काहीतरी करा ब्वा.

हो.... तुम्ही दाखवल्यावर आत्ता वाचताना चूक दिसली... थोड्या वेळात दुरूस्त करतो

हेच म्हणायला आलो होतो. १५ मार्च १९५० रोजी नियोजन मंडळाची स्थापना झाली. त्यामागे पं. नेहरूंवर सोविएत महासंघातील संबंधित प्रणालीचा पडलेला प्रभाव कारणीभूत होता. अर्थात, अशा नियोजन मंडळाची वा आयोगाची कल्पना सुभाषचंद्र बोस हे काँग्रेसचे अध्यक्ष असताना डॉ. साहांच्या पुढाकारातून अस्तित्त्वात आली होती. अगदी तत्कालीन ब्रिटिश सरकारनेही दोनवेळा नियोजन मंडळ स्थापन केले होते. या सर्व स्वातंत्र्यपूर्व घटनांचीही पार्श्वभूमी याला होती.

प्रत्येक ठिकाणी भक्त आणि बाकीचे असे वर्गीकरण करायची कावीळ झाली कि काय होते त्याचे उदाहरण म्हणजे तुमची प्रतिक्रिया! लेखमाला चांगली आहेच आणि म्हणूनच सगळे नीट वाचून प्रतिक्रिया देतायत. नको तिथे चिखलात दगड मारायची तुम्हाला हौस आहे का हो?

तुमच्यासारखे प्रतिक्रीया देवून, लेखामधे वँल्युअँड करणारे, फार कमी लोकं आहेत. तुम्हाला वा तुमच्यासारख्या चांगल्या वाचकांना गृहीत ठेवून, माझी वरची प्रतिक्रिया नव्हती. असो, अभिव्यक्तीस्वातंत्र्यात प्रतिक्रिया न देण्याचंही स्वातंत्र्य आहे. हे मला मान्य आहे. उदा. नेहरुजींची प्रतिमा लेखातून उजळ होतीये, असा संशय, काहींना आला, की लगेच नेहरू व लेडी माउंटबँटन, याविषयी कुजबुजी पिंका टाकून त्यांचे प्रतिक्रिया देण्याचे अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य काहींनी लगेच व्यक्तही केले… सदर लेखं भारताविषयी आहे, याची जाणीव करून दिल्यावर, आपला तेव्हडा अभ्यास नाही, याविषयीचा साक्षात्कार पण त्यांना झाला. अश्या लोकांनी अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याआड, मौन धारण केले आहे काय ? अशी शंका मनाला स्पर्शून गेली. प्रतिक्रियांची संख्या व लेखाचा दर्जा, याचा परस्पर संबंध, प्रत्येक वेळी असतोच, असा काही नियम नाही, हेही मान्य. मी फक्त मोरेसरांच्या लेख क्र १ ते आता, प्रतिक्रिया संख्या कमी जास्त असतील, पण त्यांचा एकंदरीत ट्रेंड उतरता मला भासला, म्हणून मी प्रतिक्रिया व तिच्यामागील माझे गटफिलिंग दिले. मी चूकही असू शकतो, याची मला कल्पना आहे.

जाऊद्या हो. ते त्यांच्या चश्म्यातून बघतायत.. तटस्थता म्हणजे काय हे त्यांना देखील माहीत नाही.. किंवा अनेक दिवस विरोधी मते मांडून ते पूर्ण पणे विरोधी पक्षात गेलेत. त्यांना बहुधा हे माहीत नसावे की मिपावर तटस्थ लेखनाचा नेहमीच पुरस्कार होतो. हे म्हणजे आपण वादग्रस्त विधाने करायची आणि लोक अंगावर आले की हे बघा कसे अंगावर येतात असे ओरडायचे. असो. त्यांच्यामुळे लेखाचे गांभीर्य उगीच कमी होत जाते. मोरे सर - लेखमाला वाचत आहे. आता हे सगळे जनेयु ला कसे अ‍ॅप्लाय होते हे पाहण्याची उत्सुकता आहे.

टंकताना चुकलेले कळले नाही. दुरूस्तीसाठी धन्यवाद.

ह्या व्हाटअबाउटरीच्या रोगाचं लौकर काहीतरी करा ब्वा.

लेख भारताबद्दल आहे.... त्यामुळे यावर वेगळा धागा काढा ही विनंती

हे ह्या धाफ्यावस आणण्याचे प्रयोजन कळले नाही.

लेख भारताबद्दल आहे.... त्यामुळे यावर वेगळा धागा काढा ही विनंती

हे ह्या धाफ्यावस आणण्याचे प्रयोजन कळले नाही.

दुसर्‍या बाजूने विचार केल्यास नेहरू नेहमीच शस्त्रे वापरून विलीनीकरण करण्याच्या विरोधात होते आणि पटेल भारताचे बाल्कनायझेशन होण्याच्या विरोधात होते असा देखील होतो. मग राहुल गांधींच्या भूमिकेचे नवल वाटू नये.

आज लोकमान्य टिळक असते तर त्यांनी कदाचित ' कुणाचे तरी डोके ठिकाणावर आहे काय ' असा अग्रलेख नक्कीच लिहिला होता.

आणि जे.एन.यु मधील प्राध्यापकांना उद्देशून 'हे आमचे गुरूच नव्हेत' असाही अग्रलेख लोकमान्य टिळकांनी नक्कीच लिहिला असता :)

अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य नसतं हे ऐकून डोळे पाणावले!आतापर्यंत शिकवला गेलेला इतिहास पूर्ण खरा आहे हे ऐकून तर अजूनच!

दुसर्‍या बाजूने विचार केल्यास नेहरू नेहमीच शस्त्रे वापरून विलीनीकरण करण्याच्या विरोधात होते आणि पटेल भारताचे बाल्कनायझेशन होण्याच्या विरोधात होते असा देखील होतो. मग राहुल गांधींच्या भूमिकेचे नवल वाटू नये.

आज लोकमान्य टिळक असते तर त्यांनी कदाचित ' कुणाचे तरी डोके ठिकाणावर आहे काय ' असा अग्रलेख नक्कीच लिहिला होता.

आणि जे.एन.यु मधील प्राध्यापकांना उद्देशून 'हे आमचे गुरूच नव्हेत' असाही अग्रलेख लोकमान्य टिळकांनी नक्कीच लिहिला असता :)

अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य नसतं हे ऐकून डोळे पाणावले!आतापर्यंत शिकवला गेलेला इतिहास पूर्ण खरा आहे हे ऐकून तर अजूनच!

देशांत सद्य सीमा मान्य नसलेले त्या बदलायचे प्रयत्न करत आले आहेत, भविष्यातही करत राहतील. त्याचप्रमाणे, त्या सीमांचा अभिमान असणार्‍यांना त्या सीमांचे रक्षण करण्याचा हक्क आहे आणि तो भविष्यातही असणार आहे. सर्वसाधारणपणे, देशाच्या सीमांचे आणि सन्मानाचे रक्षण करण्याचे प्रयत्न करणे हा देशभक्तीचा एक भाग समजला जातो. तर, कोणते खरे अथवा काल्पनिक कारण पुढे करून देशाचे तुकडे करण्याची भाषा करणे, देशाला बरबाद करण्याची भाषा करणे आणि / किंवा तसे उघड अथवा गुप्त प्रयत्न करणे हा देशद्रोह समजला जातो.

भारत सांस्कृतिक दृष्ट्या एक होता याविषयी (बहुतांश) दुमत असू नये.प्रश्न आहे की भारत हा राजकीय दृष्ट्या एक होता का हा. सांस्कृतिकदृष्ट्या एक असणे आणि राजकीय दृष्ट्या एक असणे या दोन वेगळ्या गोष्टी असू शकतात. बिस्मार्कने जर्मन एकीकरणासाठी महत्वाची भूमिका बजावली त्यानंतर जर्मनी हा राजकीय दृष्ट्या एक देश झाला.जर्मनीतून फुटून निघावे वगैरे मागणी एखाद्या प्रांतातून आजही होताना दिसत नाही (जी स्पेनमध्ये कॅटालोनिया किंवा युके मध्ये आर्यलंडमध्ये झाली). १९४५ नंतर जर्मनीचे कृत्रिमरित्या दोन तुकडे पाडले गेले त्यानंतरही आपण एकत्र यावे ही भावना जर्मन लोकांमध्ये प्रबळ होतीच. तेव्हा जर्मनी सांस्कृतिकदृष्ट्या एक आहे असे म्हणता येईल असे म्हणायला हरकत नसावी. पण जर्मन एकीकरण झाले त्यापूर्वी जर्मनी राजकीयदृष्ट्या एक नव्हता.हीच गोष्ट इटालियन एकीकरणापूर्वीच्या इटलीविषयी. तेव्हा भारत हा सांस्कृतिकदृष्ट्या एक होता असे म्हटले तरी ब्रिटिशपूर्व काळात राजकीय दृष्ट्या भारत एक होता असे कसे म्हणता येईल? वरील आणि इतर प्रतिसादात तुम्ही एक तर सांस्कृतिक एकतेची उदाहरणे दिली आहेत किंवा ब्रिटिश आल्यानंतरच्या काळाची उदाहरणे दिली आहेत. ब्रिटिश येण्यापूर्वी किंवा अगदी १८५७ मध्ये आपल्याकडे जी काही परिस्थिती होती ती राजकीयदृष्ट्या एकतेची नक्कीच नव्हती.काही उदाहरणे--- १. पानिपतचे युध्द हे भारतीय विरूध्द अफगाण होते असे म्हटले जाते.ते तसे खरोखरच होते का? का ते मराठे विरूध्द इतर सगळे (सूरजमल जाटाचा अपवाद वगळता) असे होते? अहमदशहा अब्दालीला बोलावले कोणी? नजीबखानाने, जो सांस्कृतिकदृष्ट्या एक होता त्याच भौगोलिक भागातील एकाने. अब्दालीबरोबर अयोध्येचा शुजाउद्दौला होताच. त्याच्या सैन्यात असलेले हिंदू गोसावी पण अब्दालीच्याच बाजूने होते असेही वाचले आहे. २. नानासाहेब पेशव्यांनी आंग्र्यांचे आरमार बुडवले. म्हणजे पेशवे आणि आंग्रे यांची संस्कृती फार वेगळी होती अशातला भाग नाही.पण त्यांच्यात राजकीय वर्चस्वावरून खटके होते हे कसे नाकारता येईल?त्यातही पेशव्यांनी त्यासाठी ब्रिटिशांची मदत घेतली यावरून या लढाईसाठी राजकीय कारण अधिक महत्वाचे होते असे म्हटले तर त्यात काय चुकले? ३. राणी लक्ष्मीबाईनेही ब्रिटिशांनी दत्तकविधान नाकारायचा निर्णय मागे घेतल्यास बंडवाल्यांपासून ब्रिटिशांपासून सुरक्षित ठेऊ अशी ऑफर दिली होती (संदर्भ: बिपीन चंद्रा यांचे इंडियाज स्ट्रगल फॉर इंडिपेन्डन्स पान ३). म्हणजे भारत देश राजकीयदृष्ट्या एक करावा वगैरे गोष्टी राणी लक्ष्मीबाईलाही महत्वाच्या नव्हत्याच आणि तिची पण लॉयल्टी तिच्या संस्थानाविषयी होती असे म्हटले तर काय चुकले? तिची घोषणाही 'मेरी झाशी नही दूंगी' अशी होती तर 'मेरा भारत नही दूंगी' अशी नव्हती. अशी इतरही उदाहरणे देता येतील. भारत सांस्कृतिकदृष्ट्या एक वगैरे आपण म्हणत असलो तरी शिवाजी महाराज आणि औरंगजेब यांची कुठे संस्कृती एक होती? किंबहुना शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्याच्या लढ्याला राजकीय स्वरूप आले त्याचे मूळ कारण हेच सांस्कृतिक फरक होते असे म्हटले तर काय चुकले? म्हणजे शिवाजी महाराजांनी जी मूल्ये अभिप्रेत होती ती जर आदिलशहा आणि मोंगल अंगीकारत असते तर स्वराज्यासाठी लढायची गरजच शिवाजी महाराजांना पडली नसती.पण या सांस्कृतिक मूल्यांमध्ये इतकी तफावत होती म्हणूनच महाराजांचा लढा उभा राहिला.समजा औरंगजेबाऐवजी दारा शुकोह सत्तेत आला असता तर कदाचित महाराजांचा लढा मोंगलांविरूध्द नसताही. तीच गोष्ट शीख आणि मोंगलांची.शीख पंथाची स्थापना झाल्यापासून पिढ्यानपिढ्या शीख आणि मोंगल यांच्यात हाडवैर होते.शीख आणि हिंदूंमध्ये सांस्कृतिकदृष्ट्या बरेच साम्य होतेच--किंबहुना हिंदू कुटुंबांमधील सर्वात मोठा मुलगा शीख होण्याची परंपरा अगदी अलीकडल्या काळापर्यंत चालू होती (माझ्या पंजाबी मित्राच्या आजोबांचा मोठा भाऊ शीख झाला होता). पण मोंगल आणि शीख यांच्यात कसलेच सांस्कृतिक साम्य नव्हते.१८५७ मध्ये शीख ब्रिटिशांच्या बाजूने का उभे राहिले? कारण मोंगल बाहशहा बंडवाल्यांच्या बाजूने म्हटल्यावर मोंगल आणि शीख यांच्यातील पिढ्यानपिढ्यांचे हाडवैर लक्षात घेता हे होणे स्वाभाविक नाही का? तेव्हा भारत सांस्कृतिकदृष्ट्याही १००% एक होता असे म्हणता येणार नाही. अर्थातच आताच्या काळातील राष्ट्रवादाचे मूळ (बहुतांश असलेल्या) सांस्कृतिक एकतेत होते ही गोष्ट जशी नाकारण्यात अर्थ नाही त्याप्रमाणेच ब्रिटिश राज्यामुळे भारतीयांमध्ये आपण राजकीयदृष्ट्याही एक होऊ ही भावना वाढीस लागली हे पण नाकारण्यात अर्थ नाही असे मला वाटते. अनेकदा दोनपैकी एका टोकाचे मत मांडणारे लोक दिसतात.मला वाटते या बाबतीत दोन्ही टोके टाळून अधिक न्युअन्स्ड मत ठेवणे श्रेयस्कर.

एकाकडून घेतलेल्या भूभागाबद्दल ब्रिटीश वाटाघाटी करत होते दुसऱ्याशी.

एव्हढेच लिहायला आलो होतो. सध्या लोक्सत्तामध्ये सदानंद मोरे यांचे एक सदर चालू आहे, त्यात परवाच त्यांनी फाळणी आणि त्यापेक्षा संस्थाने विलीनीकरणाची गोष्ट सांगितली. ती गोष्ट या वाक्याला छेद देणारी आहे. ब्रिटिशांनी जर लोकनियुक्त सरकारशीच करार केले असते तर ही विलीनीकरणाची समस्याच निर्माण झाली नसती. जाताजाता - लेखकाला सल्ला तुम्ही एका फार मोठ्या संवेदनशील विषयाला हात घातलेला आहे, त्यामुळे लिहिताना खूप विचार करून आणि अभ्यास करून लिहा. तुमचा मिपावरच्या लेखनाचा इतिहास एका संवेदनशील लेखकाचा आहे म्हणून किमान चर्चा तरी होतेय, नाहीतर एव्हाना या धाग्यावर प्रतिसादांची राळ उडाली असती. बाकी तोच तुमचा हेतू असेल तर चालूद्या.

सरजी, आपल्या मुद्याचा पाया कुठेतरी कच्चा राहीला असे आम्हाला जाणवले ते आम्ही एळीच मांडण्याचा अल्पसा प्रयास केला. प्रतिसादांची मनमोकळे पणाने नोंद घेतलीत छान वाटले

तजो, मुळीच नाही उलटपक्षी पुढे चालून माझ्या विचारांच्या बाजूने लिहिणार आहेत का विरुद्ध हे माहित नसताना धागा लेखातील तथ्य आणि तर्क विषयक उणीवा मांडल्या आहेत.

आक्षी सहमत.. माहीतगार म्हणजे माहिती देऊन समोरच्याला गार करतात ते.

कश्या काय सुचतात अश्या उपमा-उत्प्रेक्षा ?! =)) =)) =))

धागा लेखकाची गाडी इतर कुणी पसरलेल्या खिळ्यांना न खिळे न चुकवता चालली होती, मागच्या गाड्यांनाही खिळ्यांवरुन नेऊ होती, टायर-ट्यूबला मुळचीच बरीच मोठ मोठी भोकं आहेत आणि गाडी पुढे जाण्याच्या आधी पंक्चर काढून दिले तर धागा लेखकाचा नैतर नै किमान काही वाचकांचा प्रवास अधिक सुखरुअ होईल म्हणून आम्ही टायर-ट्यूबला तर्क आणि तथ्याच्या पाण्यात घालून बुडबुडे आणि भोके दाखवून दिली नैतर खिळेवाल्या रस्त्यावरुन जाताना समद्या वाचकांच्या गाड्या पंक्चर झाल्या असत्या नै का

तुम्ही देशद्रोही आहात ;-)

सहमत :) पण आमचा पाठिंबा एका तडजोडशून्य अटीवर... आम्ही राहतो ते पुण्याचे उपनगर पुणे राष्ट्रातले आमचे स्वायत्त संस्थान व्हाय्ला पायजेल ;) =))

देशांत सद्य सीमा मान्य नसलेले त्या बदलायचे प्रयत्न करत आले आहेत, भविष्यातही करत राहतील. त्याचप्रमाणे, त्या सीमांचा अभिमान असणार्‍यांना त्या सीमांचे रक्षण करण्याचा हक्क आहे आणि तो भविष्यातही असणार आहे. सर्वसाधारणपणे, देशाच्या सीमांचे आणि सन्मानाचे रक्षण करण्याचे प्रयत्न करणे हा देशभक्तीचा एक भाग समजला जातो. तर, कोणते खरे अथवा काल्पनिक कारण पुढे करून देशाचे तुकडे करण्याची भाषा करणे, देशाला बरबाद करण्याची भाषा करणे आणि / किंवा तसे उघड अथवा गुप्त प्रयत्न करणे हा देशद्रोह समजला जातो.

भारत सांस्कृतिक दृष्ट्या एक होता याविषयी (बहुतांश) दुमत असू नये.प्रश्न आहे की भारत हा राजकीय दृष्ट्या एक होता का हा. सांस्कृतिकदृष्ट्या एक असणे आणि राजकीय दृष्ट्या एक असणे या दोन वेगळ्या गोष्टी असू शकतात. बिस्मार्कने जर्मन एकीकरणासाठी महत्वाची भूमिका बजावली त्यानंतर जर्मनी हा राजकीय दृष्ट्या एक देश झाला.जर्मनीतून फुटून निघावे वगैरे मागणी एखाद्या प्रांतातून आजही होताना दिसत नाही (जी स्पेनमध्ये कॅटालोनिया किंवा युके मध्ये आर्यलंडमध्ये झाली). १९४५ नंतर जर्मनीचे कृत्रिमरित्या दोन तुकडे पाडले गेले त्यानंतरही आपण एकत्र यावे ही भावना जर्मन लोकांमध्ये प्रबळ होतीच. तेव्हा जर्मनी सांस्कृतिकदृष्ट्या एक आहे असे म्हणता येईल असे म्हणायला हरकत नसावी. पण जर्मन एकीकरण झाले त्यापूर्वी जर्मनी राजकीयदृष्ट्या एक नव्हता.हीच गोष्ट इटालियन एकीकरणापूर्वीच्या इटलीविषयी. तेव्हा भारत हा सांस्कृतिकदृष्ट्या एक होता असे म्हटले तरी ब्रिटिशपूर्व काळात राजकीय दृष्ट्या भारत एक होता असे कसे म्हणता येईल? वरील आणि इतर प्रतिसादात तुम्ही एक तर सांस्कृतिक एकतेची उदाहरणे दिली आहेत किंवा ब्रिटिश आल्यानंतरच्या काळाची उदाहरणे दिली आहेत. ब्रिटिश येण्यापूर्वी किंवा अगदी १८५७ मध्ये आपल्याकडे जी काही परिस्थिती होती ती राजकीयदृष्ट्या एकतेची नक्कीच नव्हती.काही उदाहरणे--- १. पानिपतचे युध्द हे भारतीय विरूध्द अफगाण होते असे म्हटले जाते.ते तसे खरोखरच होते का? का ते मराठे विरूध्द इतर सगळे (सूरजमल जाटाचा अपवाद वगळता) असे होते? अहमदशहा अब्दालीला बोलावले कोणी? नजीबखानाने, जो सांस्कृतिकदृष्ट्या एक होता त्याच भौगोलिक भागातील एकाने. अब्दालीबरोबर अयोध्येचा शुजाउद्दौला होताच. त्याच्या सैन्यात असलेले हिंदू गोसावी पण अब्दालीच्याच बाजूने होते असेही वाचले आहे. २. नानासाहेब पेशव्यांनी आंग्र्यांचे आरमार बुडवले. म्हणजे पेशवे आणि आंग्रे यांची संस्कृती फार वेगळी होती अशातला भाग नाही.पण त्यांच्यात राजकीय वर्चस्वावरून खटके होते हे कसे नाकारता येईल?त्यातही पेशव्यांनी त्यासाठी ब्रिटिशांची मदत घेतली यावरून या लढाईसाठी राजकीय कारण अधिक महत्वाचे होते असे म्हटले तर त्यात काय चुकले? ३. राणी लक्ष्मीबाईनेही ब्रिटिशांनी दत्तकविधान नाकारायचा निर्णय मागे घेतल्यास बंडवाल्यांपासून ब्रिटिशांपासून सुरक्षित ठेऊ अशी ऑफर दिली होती (संदर्भ: बिपीन चंद्रा यांचे इंडियाज स्ट्रगल फॉर इंडिपेन्डन्स पान ३). म्हणजे भारत देश राजकीयदृष्ट्या एक करावा वगैरे गोष्टी राणी लक्ष्मीबाईलाही महत्वाच्या नव्हत्याच आणि तिची पण लॉयल्टी तिच्या संस्थानाविषयी होती असे म्हटले तर काय चुकले? तिची घोषणाही 'मेरी झाशी नही दूंगी' अशी होती तर 'मेरा भारत नही दूंगी' अशी नव्हती. अशी इतरही उदाहरणे देता येतील. भारत सांस्कृतिकदृष्ट्या एक वगैरे आपण म्हणत असलो तरी शिवाजी महाराज आणि औरंगजेब यांची कुठे संस्कृती एक होती? किंबहुना शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्याच्या लढ्याला राजकीय स्वरूप आले त्याचे मूळ कारण हेच सांस्कृतिक फरक होते असे म्हटले तर काय चुकले? म्हणजे शिवाजी महाराजांनी जी मूल्ये अभिप्रेत होती ती जर आदिलशहा आणि मोंगल अंगीकारत असते तर स्वराज्यासाठी लढायची गरजच शिवाजी महाराजांना पडली नसती.पण या सांस्कृतिक मूल्यांमध्ये इतकी तफावत होती म्हणूनच महाराजांचा लढा उभा राहिला.समजा औरंगजेबाऐवजी दारा शुकोह सत्तेत आला असता तर कदाचित महाराजांचा लढा मोंगलांविरूध्द नसताही. तीच गोष्ट शीख आणि मोंगलांची.शीख पंथाची स्थापना झाल्यापासून पिढ्यानपिढ्या शीख आणि मोंगल यांच्यात हाडवैर होते.शीख आणि हिंदूंमध्ये सांस्कृतिकदृष्ट्या बरेच साम्य होतेच--किंबहुना हिंदू कुटुंबांमधील सर्वात मोठा मुलगा शीख होण्याची परंपरा अगदी अलीकडल्या काळापर्यंत चालू होती (माझ्या पंजाबी मित्राच्या आजोबांचा मोठा भाऊ शीख झाला होता). पण मोंगल आणि शीख यांच्यात कसलेच सांस्कृतिक साम्य नव्हते.१८५७ मध्ये शीख ब्रिटिशांच्या बाजूने का उभे राहिले? कारण मोंगल बाहशहा बंडवाल्यांच्या बाजूने म्हटल्यावर मोंगल आणि शीख यांच्यातील पिढ्यानपिढ्यांचे हाडवैर लक्षात घेता हे होणे स्वाभाविक नाही का? तेव्हा भारत सांस्कृतिकदृष्ट्याही १००% एक होता असे म्हणता येणार नाही. अर्थातच आताच्या काळातील राष्ट्रवादाचे मूळ (बहुतांश असलेल्या) सांस्कृतिक एकतेत होते ही गोष्ट जशी नाकारण्यात अर्थ नाही त्याप्रमाणेच ब्रिटिश राज्यामुळे भारतीयांमध्ये आपण राजकीयदृष्ट्याही एक होऊ ही भावना वाढीस लागली हे पण नाकारण्यात अर्थ नाही असे मला वाटते. अनेकदा दोनपैकी एका टोकाचे मत मांडणारे लोक दिसतात.मला वाटते या बाबतीत दोन्ही टोके टाळून अधिक न्युअन्स्ड मत ठेवणे श्रेयस्कर.

एकाकडून घेतलेल्या भूभागाबद्दल ब्रिटीश वाटाघाटी करत होते दुसऱ्याशी.

एव्हढेच लिहायला आलो होतो. सध्या लोक्सत्तामध्ये सदानंद मोरे यांचे एक सदर चालू आहे, त्यात परवाच त्यांनी फाळणी आणि त्यापेक्षा संस्थाने विलीनीकरणाची गोष्ट सांगितली. ती गोष्ट या वाक्याला छेद देणारी आहे. ब्रिटिशांनी जर लोकनियुक्त सरकारशीच करार केले असते तर ही विलीनीकरणाची समस्याच निर्माण झाली नसती. जाताजाता - लेखकाला सल्ला तुम्ही एका फार मोठ्या संवेदनशील विषयाला हात घातलेला आहे, त्यामुळे लिहिताना खूप विचार करून आणि अभ्यास करून लिहा. तुमचा मिपावरच्या लेखनाचा इतिहास एका संवेदनशील लेखकाचा आहे म्हणून किमान चर्चा तरी होतेय, नाहीतर एव्हाना या धाग्यावर प्रतिसादांची राळ उडाली असती. बाकी तोच तुमचा हेतू असेल तर चालूद्या.

सरजी, आपल्या मुद्याचा पाया कुठेतरी कच्चा राहीला असे आम्हाला जाणवले ते आम्ही एळीच मांडण्याचा अल्पसा प्रयास केला. प्रतिसादांची मनमोकळे पणाने नोंद घेतलीत छान वाटले

तजो, मुळीच नाही उलटपक्षी पुढे चालून माझ्या विचारांच्या बाजूने लिहिणार आहेत का विरुद्ध हे माहित नसताना धागा लेखातील तथ्य आणि तर्क विषयक उणीवा मांडल्या आहेत.

आक्षी सहमत.. माहीतगार म्हणजे माहिती देऊन समोरच्याला गार करतात ते.

कश्या काय सुचतात अश्या उपमा-उत्प्रेक्षा ?! =)) =)) =))

धागा लेखकाची गाडी इतर कुणी पसरलेल्या खिळ्यांना न खिळे न चुकवता चालली होती, मागच्या गाड्यांनाही खिळ्यांवरुन नेऊ होती, टायर-ट्यूबला मुळचीच बरीच मोठ मोठी भोकं आहेत आणि गाडी पुढे जाण्याच्या आधी पंक्चर काढून दिले तर धागा लेखकाचा नैतर नै किमान काही वाचकांचा प्रवास अधिक सुखरुअ होईल म्हणून आम्ही टायर-ट्यूबला तर्क आणि तथ्याच्या पाण्यात घालून बुडबुडे आणि भोके दाखवून दिली नैतर खिळेवाल्या रस्त्यावरुन जाताना समद्या वाचकांच्या गाड्या पंक्चर झाल्या असत्या नै का

तुम्ही देशद्रोही आहात ;-)

सहमत :) पण आमचा पाठिंबा एका तडजोडशून्य अटीवर... आम्ही राहतो ते पुण्याचे उपनगर पुणे राष्ट्रातले आमचे स्वायत्त संस्थान व्हाय्ला पायजेल ;) =))

क्रुपया सरसकटीकरण करु नका. कमीतकमी पैशांमधे जास्तीत जास्त सेवा देण्याची इच्छा असणारे डॉक्टरही परीचयाचे आहेत.

रट्टे देऊन ,हॉस्पीटले तोडून यांना धडा शिकवला आहे अगदी अगदी ठाण्यातील धर्मादाय चाललेले सिंघानिया रुग्णालय असेच बंद पाडलेले आहे. जय महाराष्ट्र फक्त गरीब ठाणेकर आता स्वस्तात उपचारासाठी कुठे जातात ते विचारू नका.

सातार्‍याचे का? छान, मग आमचेच बंधू! ;) सातारा हॉस्पिटल हे नाव ऐकले आहे का? रोजचे किती पैसे छापतात ते लोक, हे जरा तिथल्या रुग्णांच्या नातेवाईकांना विचारुन बघा जरा. :) अवांतर- याच उदयनजींचा वरदहस्त आहे म्हणे यांना, (खरं खोटं अलाहीदा) ;)

"बाकी शहाण्या माणसाने आज डॉक्टर होऊ नये असे माझे स्पष्ट मत बनलेले आहे." सहमत!

काही वेळेस रुग्ण त्या औषध ऐवजी दुसरे औषध "स्वस्त" मिळते म्हणून आणतात. हे दुसरे औषध जर एखाद्या प्रथितयश कंपनीचे असेल तर ठीक आहे अन्यथा औषध जर कमी दर्जाचे किंवा बनावट असेल आणि रुग्णाला आराम मिळाला नाही तर याची जबाबदारी डॉक्टरवरच येते. अशा ठिकाणी डॉक्टर धोका पत्करण्यास तयार नसतात. भारतात मिळणाऱ्या औषधांपैकी २५ % औषधे बनावट असतात. Fake drugs constitute 25% of domestic medicines market in India: ASSOCHAM http://www.downtoearth.org.in/news/fake-drugs-constitute-25-of-domestic-...

याबाबत एक शंका...मोठ्ठी हॉस्पिटल्स कदाचित त्यांच्याकडच्या केमिस्टकडे ठेवली जाणारी औषधे पारखून घेत असतील...as a part of quality control...जी हॉस्पिटल्स लहान आहेत...ते लोक स्वतःच कदाचित जाणतेपणे अथवा अजाणतेपणे डुप्लिकेट औषधे ठेवत असतील तर???

मुनिवर आपले हे विधान अज्ञानजन्य आणि पुर्वग्रहदुषित किंवा अपुर्या माहितीवर आधारित आहे यात शंका नाही. यात दोन भाग आहेत. एक म्हणजे जेंव्हा आपली अँजिओ ग्राफी होते तोवर आपल्याला कोणत्या आकाराचा आणि किती लांबीचा स्टेंट लागेल हे समजणे शक्य नाही. प्रत्येक माणसाचा आंगठ्याचा ठसा दुसर्याशी मिळत नाही मग त्याच्या हृदयाच्या रक्तवाहिन्या कशा मिळणार हा मुलभूत फरक लोक समजावून घेत नाहीत. त्यातून रक्तवाहिन्यांचे जाळे आणि त्यात आलेले अडथळे हे कसे सारखे असणार म्हणजेच स्टेन्ट बसविण्यासाठी तितक्या जाडीचा त्याच आकाराचा आणि त्याच लांबीचा स्टेन्ट प्रत्येकाला वेगळा असतो. साधे कापडाच्या दुकानात गेलात तर प्यान्टचे रंग,लांबी, कंबर आकार हे वेगळे असतात. एवढे सगळे स्टेंट रुग्णालयाच्या औषधालयात ठेवावे लागतात. त्याच्या इन्व्हेंटरी ची किंमत कोण देणार? मोठ्या कापडाच्या दुकानात मिळणारे कापड महाग का असते याचे उत्तर शोधा. दुसरी गोष्ट-- आपण हॉटेलात बाहेरचे पदार्थ आणून खाऊ शकता का? किंवा होंडा च्या शो रूम मध्ये बाहेरून आणलेले सुटे भाग लावून मिळतील का? येथे तर तुमच्या शरीराच्या आत बसवलेला भाग एकदा बसवला कि काढता येत नाही अशा परिस्थितीत कोणते रुग्णालय बाहेरून आणलेला स्टेंट वापरून धोका पत्करतील? राहिली गोष्ट त्याच्या एम आर पी ची. डोळ्यात मोतीबिंदू नंतर बसवायचे भिंग रुपये ३०००/- पासून ३५०००/- पर्यंत मिळते कारण ते कमी दर्जाचे तंत्रज्ञान आहे आणि म्हणून भारतीय उत्पादक त्याचे उत्पादन करतात. स्टेंट हे अजून तरी आयात केले जातात. त्याची एम आर पी एक ते सव्वा लाख असून ते रुग्णालयांना ६५ हजार ते एक लाखाला मिळतात. यासाठी सरकारने ते जीवनावश्यक औषध किमत नियंत्रण कायद्याखाली आणायला पाहिजे.म्हणजे उत्पादन किमतीच्या १५- ३० % पेक्षा जास्त किंमत कंपन्यांना लावता येणार नाही. एका कॅथ लैब ची किंमत कमीत कमी ५ कोटी रुपयाच्या आसपास असते त्याशिवाय त्याला लागणारी जागा, वातानुकूलन यंत्रणा, जनरेटर, बाकी उपकरणे, तंत्रज्ञ यांचे पगार याचा खर्च १० कोटीच्या पुढे जातो. तो करणे सामान्य सोडाच असामान्य डॉक्टरच्या आवाक्याच्या बाहेर आहे. म्हणून हे उपचार महागडे होत जातात. रुग्णालये चालविणारे डॉक्टर नसून एम बी ए किंवा उद्योगपती आहेत आणि ते नफ्यासाठीच रुग्णालये चालवितात. औषध कंपन्या चालविणारे हि डॉक्टर नसतात. त्यांना आमिषे दाखवून गळाला लावणारे हि डॉक्टर नसतात. "गळाला लागणारे" डॉक्टर यांचे येथे समर्थन नाही परंतु असे डॉक्टर या साखळीतील एक सर्वात "कमजोर कडी" आहेत ज्यांना कुणीही उठावे आणि कसेही ठोकावे. कारण आरोग्य आणि जीव हि एक पूज्य गोमाता आहे आणि डॉक्टरने रुग्णासाठी आपले आयुष्य आणि जीव ओवाळून टाकावा अशी समाजाची अपेक्षा आहे. बाकी औषध कंपन्या, विमा कंपन्या, कोर्पोरेट घराणी यांनी काहीही केलेले चालते. जालावर मोबाईल, टीव्ही किंवा क्यामेरा घेतला तर एम आर पी च्या ४० % स्वस्त का मिळतो आणि शोरूम मध्ये एम आर पी लाच का मिळतो.याचे उत्तर सर्वाना माहित आहे. पण त्यांना(शोरूमला ) कुणी लुटारू म्हणताना आढळले नाही. एवढेच कशाला चेन्नैला पूर आला तेंव्हा चेन्नई ते हैदराबाद तिकीट विमान कंपन्यांनी २८ हजार रुपयाला विकले. अँजिओप्लास्टी सरसकट आवश्यक आहे का किंवा आवश्यक नसताना ती केली याचा टाहो फोडणारे आणि त्यांना उद्युक्त करणारे बालाजी ताम्बेन्सारखे/ केरळ आयुर्वेद लोक आहेत. त्याचा ९०%( अँजिओप्लास्टी केली नाही तरी काही होणार नाही) आणि १०%( जे रुग्ण रुग्णालयात पोहोचणारच नाहीत) या सांख्यिकीचा प्रतीवाद मी इतर कुठे तरी केला आहे. कुणाला हवा असेल तर तो त्यांनी शोधावा. असो. कुणीही उठावे आणि वस्तुस्थिती माहित नसताना डॉक्टरना लुटारू म्हणावे याचा प्रतिवाद करायचा आता मला उद्वेग ही आला आहे आणि कंटाळा सुद्धा. मी यावर आता कोणताही वाद करणार नाही किंवा प्रत्यक्ष वस्तुस्थिती काय आहे हे सांगण्याचा प्रयत्न हि करणार नाही. प्रत्येकाने आपल्या(गैर) समजुतीप्रमाणे मत बनवावे. इति लेखनसीमा

क्रुपया सरसकटीकरण करु नका. कमीतकमी पैशांमधे जास्तीत जास्त सेवा देण्याची इच्छा असणारे डॉक्टरही परीचयाचे आहेत.

रट्टे देऊन ,हॉस्पीटले तोडून यांना धडा शिकवला आहे अगदी अगदी ठाण्यातील धर्मादाय चाललेले सिंघानिया रुग्णालय असेच बंद पाडलेले आहे. जय महाराष्ट्र फक्त गरीब ठाणेकर आता स्वस्तात उपचारासाठी कुठे जातात ते विचारू नका.

सातार्‍याचे का? छान, मग आमचेच बंधू! ;) सातारा हॉस्पिटल हे नाव ऐकले आहे का? रोजचे किती पैसे छापतात ते लोक, हे जरा तिथल्या रुग्णांच्या नातेवाईकांना विचारुन बघा जरा. :) अवांतर- याच उदयनजींचा वरदहस्त आहे म्हणे यांना, (खरं खोटं अलाहीदा) ;)

"बाकी शहाण्या माणसाने आज डॉक्टर होऊ नये असे माझे स्पष्ट मत बनलेले आहे." सहमत!

काही वेळेस रुग्ण त्या औषध ऐवजी दुसरे औषध "स्वस्त" मिळते म्हणून आणतात. हे दुसरे औषध जर एखाद्या प्रथितयश कंपनीचे असेल तर ठीक आहे अन्यथा औषध जर कमी दर्जाचे किंवा बनावट असेल आणि रुग्णाला आराम मिळाला नाही तर याची जबाबदारी डॉक्टरवरच येते. अशा ठिकाणी डॉक्टर धोका पत्करण्यास तयार नसतात. भारतात मिळणाऱ्या औषधांपैकी २५ % औषधे बनावट असतात. Fake drugs constitute 25% of domestic medicines market in India: ASSOCHAM http://www.downtoearth.org.in/news/fake-drugs-constitute-25-of-domestic-...

याबाबत एक शंका...मोठ्ठी हॉस्पिटल्स कदाचित त्यांच्याकडच्या केमिस्टकडे ठेवली जाणारी औषधे पारखून घेत असतील...as a part of quality control...जी हॉस्पिटल्स लहान आहेत...ते लोक स्वतःच कदाचित जाणतेपणे अथवा अजाणतेपणे डुप्लिकेट औषधे ठेवत असतील तर???

मुनिवर आपले हे विधान अज्ञानजन्य आणि पुर्वग्रहदुषित किंवा अपुर्या माहितीवर आधारित आहे यात शंका नाही. यात दोन भाग आहेत. एक म्हणजे जेंव्हा आपली अँजिओ ग्राफी होते तोवर आपल्याला कोणत्या आकाराचा आणि किती लांबीचा स्टेंट लागेल हे समजणे शक्य नाही. प्रत्येक माणसाचा आंगठ्याचा ठसा दुसर्याशी मिळत नाही मग त्याच्या हृदयाच्या रक्तवाहिन्या कशा मिळणार हा मुलभूत फरक लोक समजावून घेत नाहीत. त्यातून रक्तवाहिन्यांचे जाळे आणि त्यात आलेले अडथळे हे कसे सारखे असणार म्हणजेच स्टेन्ट बसविण्यासाठी तितक्या जाडीचा त्याच आकाराचा आणि त्याच लांबीचा स्टेन्ट प्रत्येकाला वेगळा असतो. साधे कापडाच्या दुकानात गेलात तर प्यान्टचे रंग,लांबी, कंबर आकार हे वेगळे असतात. एवढे सगळे स्टेंट रुग्णालयाच्या औषधालयात ठेवावे लागतात. त्याच्या इन्व्हेंटरी ची किंमत कोण देणार? मोठ्या कापडाच्या दुकानात मिळणारे कापड महाग का असते याचे उत्तर शोधा. दुसरी गोष्ट-- आपण हॉटेलात बाहेरचे पदार्थ आणून खाऊ शकता का? किंवा होंडा च्या शो रूम मध्ये बाहेरून आणलेले सुटे भाग लावून मिळतील का? येथे तर तुमच्या शरीराच्या आत बसवलेला भाग एकदा बसवला कि काढता येत नाही अशा परिस्थितीत कोणते रुग्णालय बाहेरून आणलेला स्टेंट वापरून धोका पत्करतील? राहिली गोष्ट त्याच्या एम आर पी ची. डोळ्यात मोतीबिंदू नंतर बसवायचे भिंग रुपये ३०००/- पासून ३५०००/- पर्यंत मिळते कारण ते कमी दर्जाचे तंत्रज्ञान आहे आणि म्हणून भारतीय उत्पादक त्याचे उत्पादन करतात. स्टेंट हे अजून तरी आयात केले जातात. त्याची एम आर पी एक ते सव्वा लाख असून ते रुग्णालयांना ६५ हजार ते एक लाखाला मिळतात. यासाठी सरकारने ते जीवनावश्यक औषध किमत नियंत्रण कायद्याखाली आणायला पाहिजे.म्हणजे उत्पादन किमतीच्या १५- ३० % पेक्षा जास्त किंमत कंपन्यांना लावता येणार नाही. एका कॅथ लैब ची किंमत कमीत कमी ५ कोटी रुपयाच्या आसपास असते त्याशिवाय त्याला लागणारी जागा, वातानुकूलन यंत्रणा, जनरेटर, बाकी उपकरणे, तंत्रज्ञ यांचे पगार याचा खर्च १० कोटीच्या पुढे जातो. तो करणे सामान्य सोडाच असामान्य डॉक्टरच्या आवाक्याच्या बाहेर आहे. म्हणून हे उपचार महागडे होत जातात. रुग्णालये चालविणारे डॉक्टर नसून एम बी ए किंवा उद्योगपती आहेत आणि ते नफ्यासाठीच रुग्णालये चालवितात. औषध कंपन्या चालविणारे हि डॉक्टर नसतात. त्यांना आमिषे दाखवून गळाला लावणारे हि डॉक्टर नसतात. "गळाला लागणारे" डॉक्टर यांचे येथे समर्थन नाही परंतु असे डॉक्टर या साखळीतील एक सर्वात "कमजोर कडी" आहेत ज्यांना कुणीही उठावे आणि कसेही ठोकावे. कारण आरोग्य आणि जीव हि एक पूज्य गोमाता आहे आणि डॉक्टरने रुग्णासाठी आपले आयुष्य आणि जीव ओवाळून टाकावा अशी समाजाची अपेक्षा आहे. बाकी औषध कंपन्या, विमा कंपन्या, कोर्पोरेट घराणी यांनी काहीही केलेले चालते. जालावर मोबाईल, टीव्ही किंवा क्यामेरा घेतला तर एम आर पी च्या ४० % स्वस्त का मिळतो आणि शोरूम मध्ये एम आर पी लाच का मिळतो.याचे उत्तर सर्वाना माहित आहे. पण त्यांना(शोरूमला ) कुणी लुटारू म्हणताना आढळले नाही. एवढेच कशाला चेन्नैला पूर आला तेंव्हा चेन्नई ते हैदराबाद तिकीट विमान कंपन्यांनी २८ हजार रुपयाला विकले. अँजिओप्लास्टी सरसकट आवश्यक आहे का किंवा आवश्यक नसताना ती केली याचा टाहो फोडणारे आणि त्यांना उद्युक्त करणारे बालाजी ताम्बेन्सारखे/ केरळ आयुर्वेद लोक आहेत. त्याचा ९०%( अँजिओप्लास्टी केली नाही तरी काही होणार नाही) आणि १०%( जे रुग्ण रुग्णालयात पोहोचणारच नाहीत) या सांख्यिकीचा प्रतीवाद मी इतर कुठे तरी केला आहे. कुणाला हवा असेल तर तो त्यांनी शोधावा. असो. कुणीही उठावे आणि वस्तुस्थिती माहित नसताना डॉक्टरना लुटारू म्हणावे याचा प्रतिवाद करायचा आता मला उद्वेग ही आला आहे आणि कंटाळा सुद्धा. मी यावर आता कोणताही वाद करणार नाही किंवा प्रत्यक्ष वस्तुस्थिती काय आहे हे सांगण्याचा प्रयत्न हि करणार नाही. प्रत्येकाने आपल्या(गैर) समजुतीप्रमाणे मत बनवावे. इति लेखनसीमा

अस नये बोलू, ररा / मोरे चिडतिल हं

सिरुसेरि, माणसांप्रमाणे चित्रपट देखील नशीब काढून येत असतील काय? कुणास ठाऊक. पण एखादी चांगली कलाकृती मागे पडणे आणि इतर कलाकृती वाखाणली जाणे हे अनेक ठिकाणी दिसून येते. शेवटी चित्रपटातून कला दिसत असली तारे चित्रपट हा एक बेभरवशाचा धंदा आहे हेच खरं.

अस नये बोलू, ररा / मोरे चिडतिल हं

सिरुसेरि, माणसांप्रमाणे चित्रपट देखील नशीब काढून येत असतील काय? कुणास ठाऊक. पण एखादी चांगली कलाकृती मागे पडणे आणि इतर कलाकृती वाखाणली जाणे हे अनेक ठिकाणी दिसून येते. शेवटी चित्रपटातून कला दिसत असली तारे चित्रपट हा एक बेभरवशाचा धंदा आहे हेच खरं.

सत्य शोधण्यामागचे कारण हे वैयक्तिक असायलाच हवे असे नाही. सत्य जाणून घेण्यामागच्या जिज्ञासेच्या मुळाशी मानवी जीवात नैसर्गिकरित्या असलेले कुतूहल आहे. यात माझ्या जीवनात काय व किती फरक पडला हा इतर अनेक उद्देशांपैकी एक उद्देश असू शकतो, परंतु एकमेव नाही.

सत्य जाणून घ्यायचा हेतू कुतूहल हाच असावा. आणि कुतूहल ही नैसर्गिक प्रवृत्ती आहे त्यामुळे माझ्या लेखी सत्यशोधन ही देखील मुळातील नैसर्गिक प्रवृत्तीच ठरते. कुतूहलाच्या मागे आपले अस्तित्व टिकवणे ही आदिम प्रेरणा असावी. इतर प्राण्यांप्रमाणे आपण केवळ नैसर्गिक निवान जगत नसून आपण सामाजिक जीवन जगत असतो, त्यामुळे आपल्या कुतूहलाच्या मागे अस्तित्व टिकवण्याच्या नैसर्गिक प्रेरणेबरोबरच इतरही अनेक प्रेरणा काम काम करीत असतात . वर सांगितल्याप्रमाणे सत्यशोधन ही नैसर्गिक प्रवृत्ती आहे हे मान्य झाल्यास ती सर्व प्राण्यात त्यांच्या आयुष्याच्या लांबीप्रमाणे आणि अस्तित्व टिकवून ठेवायला लागणाऱ्या धडपडीप्रमाणे आढळून येते हे मान्य करायला सोपे जाईल. पण सत्यप्रस्थापन हा मात्र सामाजिक जीवन जगणाऱ्या मनुष्य प्राण्याचा गुणविशेष आहे. एकाच समाजात राहणाऱ्या आणि परस्परावलंबी असणाऱ्या अनेक व्यक्तींच्या सत्यशोधनानंतर त्यांना जाणवलेले सत्य जेंव्हा ते प्रकट करतात तेंव्हा त्या व्यक्त सत्याचे रूप एकच रहात नाही तर ते वेगवेगळे दिसते. मग कुठले सत्य खरे हा प्रश्न पडतो आणि सत्य प्रस्थापना हा एक नवीनच उद्योग मानवाला करावासा वाटतो. आपल्यापैकी बरेच जण निसर्गातील सत्य समजून घेण्याच्या रस्त्याला लागण्याच्या ऐवजी इतरांनी व्यक्त केलेले सत्य अंतिम मानून तेच इतरांनी मानावे , जेणेकरून व्यवस्थेवर पकड बनवून ठेवता येईल, या विनाशकारी रस्त्याला लागतात. रमतारामांची आणि माझीलेखमाला मुख्यत्वे या सत्यप्रस्थापनेबाबत आणि त्यात येणाऱ्या अडचणीबाबत आहे. शक्य झाल्यास माझ्या याच लेखातील "सत्याचे अन्वेषण / आकलन" आणि "सत्याचे प्रकटीकरण" या शीर्षकाखाली लिहिलेले परिच्छेद पुन्हा वाचा, म्हणजे तुम्हाला या लेखनामागची भूमिका जाणवेल.

त्यातून काही वेगळा अर्थ निघतोय का पहा....पण मला आवडलेली एक गोष्ट ती असी की तुम्ही त्यावर एवढ्या गंभीरपणे विचार करताय ते. श्री रमताराम यांनीही fantastic| लिहिले आहे यात काही शंकाच नाही....

मनोरंजनाच्या व्याख्या वेगवेगळ्या असू शकतात... बाकी काय बोलू?

कारण मनोरंजनाला अनेक Dimensions (आयाम ही शब्द बरोबर आहे का ?) असतात हेच मुळी काहींना मान्य नसते. खरे तर प्रत्येक गोष्टीकडे अनेक बाजूने बघता येते..हेच या चित्रपटात व लेखात चांगल्या पद्धतीने मांडले आहे.... मनोरंजना च्या जागी सत्याला अनुभवाला हे शब्द टाकले तरी चपखल बसेल असे वाटते.

मिपावरच्या लेखमालेच्या पहिल्या भागाची लिंक माझ्या वरील लेखाच्या सुरुवातीला दिली आहे... आणि ही ररांच्या ब्लॉगची लिंक http://ramataram.blogspot.in/2012/02/blog-post.html?m=1

;)

कोणत्याही कलाविष्कारात कलाकार आणि रसिकांची कनेक्टीविटी प्राथमिक आहे. ती नसेल तर विषयच संपला ! माझ्या अनुभवानं, जे कलाकार दुर्बोध अभिव्यक्ती देतात ते स्वतःचा अनुभव त्या दुर्बोधतेमागे दडवून रसिकांच्या काँप्लेक्सचा वर्षानुवर्ष फायदा उठवतात. कारण आतापर्यंत मानवी अनुभव विश्वाचे जवळजवळ सर्व विषय कुठे ना कुठे तरी व्यक्त झाले आहेत आणि या ना त्या फॉर्ममधे हाताळून झालेत. त्यामुळे दुर्बोध अभिव्यक्तीवाले कलाकार मुलाखती देणं किंवा पब्लिक इंटरअ‍ॅक्शन टाळतात, जेणे करुन, त्यांच्या अनुभवात काही तरी `ग्रेट' आहे, हा लोकांचा गैरसमज कायम राहातो आणि लोक, कलाकृतीतून कलाकाराचा वेध घेण्याचा प्रयत्न करतात. त्यामुळे त्याची जीवंतपणी, आणि मृत्यूनंतर तर आणखीच जोरात चलती राहाते. जर अनुभव सच्चा असेल तर साध्या शब्दातून सुद्धा तो रसिकांना भिडतो. फर्स्ट हँड अनुभवाला दुर्बोधतेचं डेकोरेशन लागत नाही. अर्थात, उक्तट अनुभवासमवेत सौंदर्याचा परिपोष करणारी अभिव्यक्ती असेल तर ती अविस्मरणीय ठरते.

तुम्ही सूज्ञ आहात त्यामुळे नांवं घेत नाही पण मुद्दा पटला ना?

कुठलाही संवेदनशील वाचक कविता वाचतांना त्याच्या नकळत एक पुन:निर्मीती अनुभवाची करतच असतो. ही दोन्ही बाजुंनी होत असलेली एक सुंदर क्रिएटीव्ह प्रोसेस आहे. तर आता वाचकाला गवसलेला त्याच्या पुरता सत्य असलेला एक दुसरा अर्थ आहे त्याच कवितेचा. दोन्ही अस्तित्वात असण्यात काहीच अडचण नाही. अडचण तेव्हा जेव्हा आग्रह येतो. असे काहीसे मला वाटते कवितेतल्या पहिल्या तीन कडव्यांमधे बालकवी आणि वाचक यांच्या अनुभवविश्वात फारसा फरक नसतो. ते एक साध्या शब्दात केलेलं, लयबद्ध आणि उत्तम असं, चित्रदर्शी निसर्गचित्रण आहे. ऐलतटावर पैलतटावर हिरवाळी घेऊन निळासावळा झरा वाहतो बेटाबेटातून. चार घरांचे गाव चिमुकले पैलटेकडीकडे शेतमळ्य़ांची दाट लागली हिरवी गरदी पुढे. पायवाट पांढरी तयातुनि अडवीतिडवी पडे हिरव्या कुरणामधुनी चालली काळ्या डोहाकडे. अनुभवांची फारकत या कडव्यात आणि त्यातल्या त्यात, शेवटच्या ओळीत होते : झाकाळुनी जळ गोड काळिमा पसरी लाटांवर पाय टाकुनी जळांत बसला असला औदुंबर. आणि इथे बालकवी दुर्बोध होत नाहीत तर अभिव्यक्तीशी इमान राखून व्यक्तीगत होतात. म्हणजे त्यांची निसर्गाशी इतकी तद्रुपता साधते की त्यांना औदुंबर ही व्यक्ती वाटते. त्याहूनही थोर म्हणजे कवितेत, `असला औदुंबर' ही `जळात बसला'शी, बालकवींनी साधलेली शब्दांची लयकारी! मूळात ही कविता दुर्बोध नाही तर मोनालिसाच्या हास्यासारखी गूढ आहे. कारण `झाकाळुनी जळ गोड काळिमा' ही ओळ, जीवनातल्या सर्वात रहस्यमयी काळ्या रंगाचा निर्देश करते. आणि कवितेच्या शेवटाला सॉलिड स्पेस निर्माण करुन देते. जर बालकवींची मुलाखत घेतली असती आणि त्यांनाच अर्थ विचारला असता, तर इतकी सरळ कविता लिहीणार्‍यानं मनातलं सरळ सांगून टाकलं असतं. मग या कवितेचे रसिकांनी वेगवेगळे अर्थ काढले सुद्धा नसते. किंवा तुम्ही म्हणता तसा स्वतःच्या अर्थाचा आग्रह कुणी धरला नसता. तस्मात, प्रश्न अर्थाच्या दुराग्रहाबद्दल नाही, अभिव्यक्तीच्या दुर्बोधतेबद्दल आणि कलाकारनं ती, कोणतंही क्लॅरिफिकेशन न देता, हेतुपुरस्सर तशीच ठेवून, रसिकांना चकवण्याबद्दल आहे.

मोनालिसाचं हास्य गूढ आहे त्यामुळे तिच्याकडे पाहिल्यावर ते हास्य कळत नाही असं नाही, तर तिच्या हास्याची अनेक कारणं वाटतात. ती प्रत्येक वेळी दर्शकाच्या मूडप्रमाणे बदलत जातात. पिकासोची चित्रं दुर्बोध आहेत, कितीही वेळा पाहिली तरी पिकासोला काय व्यक्त करायचंय, ते नक्की काहीच कळत नाही.

हायला. मला वाटले पिरातैला तरी कळले असेल. तिला माहीती असते बरीच. मी प्रस्तावनेनंतर हात वर केले. सविस्तर वाचायचीच कॅपॅकिटी नाही माझी कळणे लांबच राहिले.

हो. ह्या लेखाचा संदर्भ लागण्यासाठी ररांचे मूळ लेखन वाचल्याने जास्त मदत होईल कारण हा लेख त्यांच्या मुलाच्या आठ भागांच्या लेखमालेतल्या पहिल्या लेखावरचे माझे विचार आहे. आणि माझे हे तीनही लेख म्हणजे ररांच्या मूळ लेखनावर मी दिलेला प्रतिसाद आहे. त्यामुळे चित्रपट बघणे, ररांचे मूळ लेखन वाचणे आणि मग माझे विचार वाचले तर कदाचित तुम्हाला संदर्भ जवळून जाणवतील. या चित्रपटाचे माझे आणि ररांचे आकलन वेगळे आहे, जे मी दुसऱ्या आणि तिसऱ्या भागात मांडले आहे. त्यामुळे या लेखमालेताला हा पहिला भाग सोडून देणे आणि फक्त चित्रपट बघून दुसरा आणि तिसरा भाग वाचणे हा देखील एक पर्याय तुम्हाला उपलब्ध आहे.

नित्शे या प्रसिद्ध तत्ववेत्त्याचं एक सुरेख वचन आहे : `टू यूज द अदर इज द हायेस्ट इम्मोरॅलिटी' (दुसर्‍याला वापरणं ही सर्वात मोठी अनैतिकता आहे). अंतहीन रचना जर केवळ लेखकाला पडलेले प्रश्न मांडून, उत्तराची प्रामाणिक विचारणा करण्याऐवजी, ते प्रश्नच किती उच्च आहेत आणि शोधा तुम्ही उत्तरं असा आव आणत असेल तर ते `स्वतःच्या मानसिक गुंत्यासाठी दुसर्‍याला वापरणं आहे. राशोमोनच्या संदर्भात तुम्ही याविषयी काय म्हणाल?