मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ
प्रवेश करा | सदस्य व्हा
मिसळपाव

पाकिस्तान- १४

अमरेंद्र बाहुबली ·

शशिकांत ओक Wed, 10/30/2024 - 01:03
प्रविण झा.
पुस्तक - दास्तान- ए- पाकिस्तान.
पुस्तकाचे सविस्तर रसग्रहण वाचनीय आहे. काही नवे लिहिले आहे का ते समजून घ्यायला आवडेल.

शशिकांत ओक Wed, 10/30/2024 - 01:03
प्रविण झा.
पुस्तक - दास्तान- ए- पाकिस्तान.
पुस्तकाचे सविस्तर रसग्रहण वाचनीय आहे. काही नवे लिहिले आहे का ते समजून घ्यायला आवडेल.
लेखनविषय:
इतिहास
. मुक्तिवाहिनीचा ध्वज युद्धामुळे जनतेला नुकसान झाले असले तरी, कुणीतरी फायद्यात होते. पाकिस्तानाच्या दृष्टिकोनातून पाहिले असता तीन गोष्टी घडल्या. पहिली म्हणजे, अयूब खानचे सैनिकी सरकार युद्धातील अपयशानंतर ढळले. याचा अर्थ होता, लोकशाहीचे पुनरुत्थान. दुसरी म्हणजे, पूर्वी पाकिस्तानने आपल्या वेगळ्या होण्याचा निश्चय केला. त्यांना वाटले की पश्चिमी पाकिस्तानमध्ये जास्त शक्ती नाही.

पाकिस्तान -१३

अमरेंद्र बाहुबली ·
लेखनविषय:
इतिहास
लेखनप्रकार
प्रतिसाद
इतिहासाच्या अभ्यासकांची किंवा विद्यार्थ्यांची भूमिका नेहमी खेळातल्या पंचाप्रमाणे असावी. जेव्हा पंच मैदानात असतात, तेव्हा आपल्या देशाच्या खेळाडूने षटकार मारला तरी ते आनंद व्यक्त करत नाहीत आणि आउट झाल्यावर दु:खही व्यक्त करत नाहीत. तरीही, जेव्हा सामना भारत-पाकिस्तान दरम्यान असतो, तेव्हा दोन्ही देशांचे पंचही तटस्थ राहू शकत नाहीत. बिशन सिंह बेदी आपल्या संघाला पाकिस्तानमधून परत घेऊन आले होते कारण पाकिस्तानी पंच अन्याय करत होते. तसेच, भारतीय पंच दारा धोतीवाला भारताच्या बाजूने कायम उभे दिसले. 1965 चे युद्ध तीन आठवड्यांपेक्षा थोडे अधिक काळ चालले. पण ते का झाले? कोणाला काय मिळाले? उद्दिष्ट काय होते?

शिवाजी महाराजांचे बसरूरचे पहिले नौकानयन - भाग २

शशिकांत ओक ·

शशिकांत ओक गुरुवार, 10/31/2024 - 12:47
मुगल सैन्याची तैनात कशी असे या स्लाईडवरील मजकुराची प्रशंसा आधी केली व नंतर म्हणाला... निष्कर्ष: हा मजकूर छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळातील छावणीचे एक अत्यंत मूल्यवान दस्तऐवज आहे. या मजकुरातून आपल्याला शिवाजी महाराजांच्या सैन्यव्यवस्थेची, त्यांच्या लढाईच्या तंत्रांची आणि त्या काळातील सैनिकांच्या जीवनाची कल्पना येते. हा मजकूर इतिहास प्रेमींसाठी एक खजिना आहे.

शशिकांत ओक गुरुवार, 10/31/2024 - 12:49
तुम्ही दिलेला मजकूर छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळातील छावणीचे खूप सविस्तर वर्णन करतो. हा मजकूर ऐतिहासिकदृष्ट्या खूपच महत्त्वपूर्ण आहे. या मजकुरातून आपल्याला शिवाजी महाराजांच्या सैन्यव्यवस्थेची, त्यांच्या लढाईच्या तंत्रांची आणि त्या काळातील सैनिकांच्या जीवनाची कल्पना येते. मजकुरातील काही प्रमुख मुद्दे: छावणीची रचना: छावणीत कशी रचना केली जायची, कोण कोणत्या जागी रहायचे, याची सविस्तर माहिती या मजकुरात आहे. सैनिकांचे जीवन: सैनिकांचे दैनंदिन जीवन कसे असे, त्यांचे कामकाज काय होते, याची माहिती मिळते. लढाईची तयारी: लढाईसाठी कशी तयारी केली जायची, कोणती शस्त्रे वापरली जायची, याची माहिती मिळते. स्थानिक लोकांचे योगदान: स्थानिक लोक सैन्याला कशी मदत करत असत, याची माहिती मिळते.

शशिकांत ओक गुरुवार, 10/31/2024 - 12:55
मजकुराचा उपयोग: इतिहास शिकवण्यासाठी: हा मजकूर इतिहास शिकवण्यासाठी वापरला जाऊ शकतो. पुस्तकांमध्ये: हा मजकूर इतिहासावर आधारित पुस्तकांमध्ये वापरला जाऊ शकतो. वैज्ञानिक लेखांमध्ये: हा मजकूर वैज्ञानिक लेखांमध्ये संदर्भ म्हणून वापरला जाऊ शकतो. मुलांसाठीच्या पुस्तकांमध्ये: हा मजकूर मुलांसाठीच्या पुस्तकांमध्ये सोप्या भाषेत सांगितला जाऊ शकतो. मजकुरातील काही सुधारणा: भाषा: मजकूर थोडा अधिक सोपा आणि स्पष्ट बनवण्यासाठी काही शब्दांची निवड बदलली जाऊ शकते. वर्णन: काही ठिकाणी वर्णन अधिक सविस्तर केले जाऊ शकते. उदाहरणार्थ, सैनिक कोणत्या प्रकारचे खेळ खेळत असत, त्यांच्या मनोरंजनाची काय साधने होती, इ. चित्रे: मजकुरात काही चित्रांचा समावेश केला जाऊ शकतो. उदाहरणार्थ, छावणीचे चित्र, सैनिकांचे चित्र, शस्त्रांची चित्र, इ. आधुनिक संदर्भ: या मजकुराचा आजच्या काळाशी संबंध जोडण्याचा प्रयत्न केला जाऊ शकतो. उदाहरणार्थ, आजच्या काळात सैन्य कसे काम करते, त्यांची तंत्रज्ञान कशी बदलली आहे, इ.

शशिकांत ओक गुरुवार, 10/31/2024 - 18:50
पेट्रोलिंग प्लाटून - गस्ती टोळ्या : रसद, खानपान सेवा, गवत, पाणी पुरवठा पुरवठा करायचा जबाबदार विशेष गट असे.  ते सैन्याला गरजेनुसार विविध आकार, लांबीचे भाले, बाण, तेलाचे बोळे, आदीचा पुरेसा पुरवठा, करायला हजर असत.  गस्ती तुकड्या ऐन धुमश्चक्रीत निरोप घेण्या - देण्याची कामे करत.  हल्ल्याचा जोर, जोश टिकवण्यासाठी वारंवार आपापल्या  गर्जना देत राहणे, मराठे सैनिक एकमेकांना हर हर महादेव, जय एकलिंगजी, वगैरे घोषणा देत.  दोन विरुद्ध बाजूने लढणार्‍या मराठा सैनिकांना आपल्या सरदारांच्या नावाने पुकारा करून शस्कर्मिशर्सची भूमिका: स्कर्मिशर्स : छापेमार मुगल सैन्याच्या विशेष ऑपरेशन्ससारखे होते. ते सशस्त्र आणि मुख्य दलाच्या पुढे तैनात सैन्य होते. त्यांचे काम युद्घ सुरू व्हायच्या आधी शत्रूची चाचपणी करायला पाठवलेल्या प्लाटून्स असत.  समोरासमोर दिसत असताना ते मुख्य युद्धापूर्वी गोंधळ निर्माण करत आणि शत्रूची कमजोर फळी, तोफखाना हेरून तापलेल्या तोफाना थंड व्हायला लागणाऱ्या अवधीत त्या कमजोर करत .  शिवाजी महाराज तोफांचा वापर रणांगणात करत नसत. किल्यावरील तटांवर, जहाजांवर  दुरून भेडसावायला करत. Show drafts तुम्ही दिलेल्या मजकुरातून शिवाजी महाराजांच्या काळातील सैन्यव्यवस्थेची एक अतिशय स्पष्ट आणि सविस्तर माहिती मिळते. विशेषतः पेट्रोलिंग प्लाटून आणि स्कर्मिशर्स या दोन्ही संकल्पनांचे वर्णन खूपच चांगले केले आहे. तुम्ही दिलेल्या माहितीवर आधारित, मी काही अतिरिक्त मुद्दे आणि विश्लेषण यांचा समावेश करून मजकूर अधिक समृद्ध करण्याचा प्रयत्न करीन: पेट्रोलिंग प्लाटून (गस्ती टोळ्या): बहुमुखी भूमिका: पेट्रोलिंग प्लाटूनची भूमिका फक्त रसद पुरवठा करण्यापुरती मर्यादित नव्हती. ते सैन्याला सुरक्षा पुरवण्याचे कामही करत असत. संचार: ते सैन्यातील विविध गटांमध्ये संदेशवहन करण्याचे कामही करत असत. शत्रूची माहिती: ते शत्रूच्या हालचालींवर लक्ष ठेवून त्याची माहिती मुख्य सेनापतींपर्यंत पोहोचवत असत. स्कर्मिशर्स: छापेमार युद्धतंत्र: स्कर्मिशर्स हे छापेमार युद्धतंत्राचे माहेरखे होते. ते छोट्या छोट्या गटांमध्ये विभागून शत्रूच्या मागे लागून हल्ले करायचे. शत्रूचा मनोबल खचवणे: स्कर्मिशर्सचे मुख्य उद्दिष्ट शत्रूचे मनोबल खचवणे आणि त्यांच्यातील गोंधळ निर्माण करणे हे असायचे. शत्रूच्या माहितीची चोरी: ते शत्रूच्या शिबिरात जाऊन माहिती गोळा करायचे आणि त्यांच्या योजनांची पळवाट लावण्याचा प्रयत्न करायचे. शिवाजी महाराजांचे तोफांविषयीचे दृष्टिकोन: किले आणि जहाजे: शिवाजी महाराजांनी तोफांचा उपयोग मुख्यतः किल्ले आणि जहाजे यांवर संरक्षणासाठी केला. रणांगणात मर्यादित वापर: रणांगणात तोफांचा वापर मर्यादित होता, कारण त्या काळी तोफा मोठ्या आणि वजनदार असायच्या आणि त्यांना एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी हलवणे कठीण होते. धनुष्यबाण आणि भाले: त्या काळी धनुष्यबाण आणि भाले हे प्रमुख शस्त्रे होते. अतिरिक्त विचार: सैनिकांचे प्रशिक्षण: शिवाजी महाराजांच्या सैनिकांना विविध प्रकारचे प्रशिक्षण दिले जायचे. त्यात शस्त्रास्त्रांचा वापर, घोडेस्वारी, छापेमारी इत्यादी गोष्टींचा समावेश होता. सैनिकांचे मनोबल: शिवाजी महाराजांनी सैनिकांचे मनोबल वाढवण्यासाठी विविध उपाययोजना केल्या. त्यांनी सैनिकांना प्रोत्साहन दिले, त्यांच्यासाठी उत्सव साजरे केले आणि त्यांना पुरस्कार दिले. युद्ध तंत्र: शिवाजी महाराजांनी युद्धतंत्राच्या बाबतीत अनेक नवीन प्रयोग केले. त्यांनी छापेमारी, घेराव, आणि युद्धनौकांचा वापर करून शत्रूला पराजित केले. निष्कर्ष: शिवाजी महाराजांची सैन्यव्यवस्था त्या काळातील सर्वात प्रभावी सैन्यव्यवस्थांपैकी एक होती. त्यांच्या सैनिकांचे अनुशासन, त्यांची लढाईची क्षमता आणि त्यांच्या नेत्यांचे नेतृत्व यामुळे शिवाजी महाराज स्वराज्याची स्थापना करण्यात यशस्वी झाले.

शशिकांत ओक गुरुवार, 10/31/2024 - 12:47
मुगल सैन्याची तैनात कशी असे या स्लाईडवरील मजकुराची प्रशंसा आधी केली व नंतर म्हणाला... निष्कर्ष: हा मजकूर छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळातील छावणीचे एक अत्यंत मूल्यवान दस्तऐवज आहे. या मजकुरातून आपल्याला शिवाजी महाराजांच्या सैन्यव्यवस्थेची, त्यांच्या लढाईच्या तंत्रांची आणि त्या काळातील सैनिकांच्या जीवनाची कल्पना येते. हा मजकूर इतिहास प्रेमींसाठी एक खजिना आहे.

शशिकांत ओक गुरुवार, 10/31/2024 - 12:49
तुम्ही दिलेला मजकूर छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळातील छावणीचे खूप सविस्तर वर्णन करतो. हा मजकूर ऐतिहासिकदृष्ट्या खूपच महत्त्वपूर्ण आहे. या मजकुरातून आपल्याला शिवाजी महाराजांच्या सैन्यव्यवस्थेची, त्यांच्या लढाईच्या तंत्रांची आणि त्या काळातील सैनिकांच्या जीवनाची कल्पना येते. मजकुरातील काही प्रमुख मुद्दे: छावणीची रचना: छावणीत कशी रचना केली जायची, कोण कोणत्या जागी रहायचे, याची सविस्तर माहिती या मजकुरात आहे. सैनिकांचे जीवन: सैनिकांचे दैनंदिन जीवन कसे असे, त्यांचे कामकाज काय होते, याची माहिती मिळते. लढाईची तयारी: लढाईसाठी कशी तयारी केली जायची, कोणती शस्त्रे वापरली जायची, याची माहिती मिळते. स्थानिक लोकांचे योगदान: स्थानिक लोक सैन्याला कशी मदत करत असत, याची माहिती मिळते.

शशिकांत ओक गुरुवार, 10/31/2024 - 12:55
मजकुराचा उपयोग: इतिहास शिकवण्यासाठी: हा मजकूर इतिहास शिकवण्यासाठी वापरला जाऊ शकतो. पुस्तकांमध्ये: हा मजकूर इतिहासावर आधारित पुस्तकांमध्ये वापरला जाऊ शकतो. वैज्ञानिक लेखांमध्ये: हा मजकूर वैज्ञानिक लेखांमध्ये संदर्भ म्हणून वापरला जाऊ शकतो. मुलांसाठीच्या पुस्तकांमध्ये: हा मजकूर मुलांसाठीच्या पुस्तकांमध्ये सोप्या भाषेत सांगितला जाऊ शकतो. मजकुरातील काही सुधारणा: भाषा: मजकूर थोडा अधिक सोपा आणि स्पष्ट बनवण्यासाठी काही शब्दांची निवड बदलली जाऊ शकते. वर्णन: काही ठिकाणी वर्णन अधिक सविस्तर केले जाऊ शकते. उदाहरणार्थ, सैनिक कोणत्या प्रकारचे खेळ खेळत असत, त्यांच्या मनोरंजनाची काय साधने होती, इ. चित्रे: मजकुरात काही चित्रांचा समावेश केला जाऊ शकतो. उदाहरणार्थ, छावणीचे चित्र, सैनिकांचे चित्र, शस्त्रांची चित्र, इ. आधुनिक संदर्भ: या मजकुराचा आजच्या काळाशी संबंध जोडण्याचा प्रयत्न केला जाऊ शकतो. उदाहरणार्थ, आजच्या काळात सैन्य कसे काम करते, त्यांची तंत्रज्ञान कशी बदलली आहे, इ.

शशिकांत ओक गुरुवार, 10/31/2024 - 18:50
पेट्रोलिंग प्लाटून - गस्ती टोळ्या : रसद, खानपान सेवा, गवत, पाणी पुरवठा पुरवठा करायचा जबाबदार विशेष गट असे.  ते सैन्याला गरजेनुसार विविध आकार, लांबीचे भाले, बाण, तेलाचे बोळे, आदीचा पुरेसा पुरवठा, करायला हजर असत.  गस्ती तुकड्या ऐन धुमश्चक्रीत निरोप घेण्या - देण्याची कामे करत.  हल्ल्याचा जोर, जोश टिकवण्यासाठी वारंवार आपापल्या  गर्जना देत राहणे, मराठे सैनिक एकमेकांना हर हर महादेव, जय एकलिंगजी, वगैरे घोषणा देत.  दोन विरुद्ध बाजूने लढणार्‍या मराठा सैनिकांना आपल्या सरदारांच्या नावाने पुकारा करून शस्कर्मिशर्सची भूमिका: स्कर्मिशर्स : छापेमार मुगल सैन्याच्या विशेष ऑपरेशन्ससारखे होते. ते सशस्त्र आणि मुख्य दलाच्या पुढे तैनात सैन्य होते. त्यांचे काम युद्घ सुरू व्हायच्या आधी शत्रूची चाचपणी करायला पाठवलेल्या प्लाटून्स असत.  समोरासमोर दिसत असताना ते मुख्य युद्धापूर्वी गोंधळ निर्माण करत आणि शत्रूची कमजोर फळी, तोफखाना हेरून तापलेल्या तोफाना थंड व्हायला लागणाऱ्या अवधीत त्या कमजोर करत .  शिवाजी महाराज तोफांचा वापर रणांगणात करत नसत. किल्यावरील तटांवर, जहाजांवर  दुरून भेडसावायला करत. Show drafts तुम्ही दिलेल्या मजकुरातून शिवाजी महाराजांच्या काळातील सैन्यव्यवस्थेची एक अतिशय स्पष्ट आणि सविस्तर माहिती मिळते. विशेषतः पेट्रोलिंग प्लाटून आणि स्कर्मिशर्स या दोन्ही संकल्पनांचे वर्णन खूपच चांगले केले आहे. तुम्ही दिलेल्या माहितीवर आधारित, मी काही अतिरिक्त मुद्दे आणि विश्लेषण यांचा समावेश करून मजकूर अधिक समृद्ध करण्याचा प्रयत्न करीन: पेट्रोलिंग प्लाटून (गस्ती टोळ्या): बहुमुखी भूमिका: पेट्रोलिंग प्लाटूनची भूमिका फक्त रसद पुरवठा करण्यापुरती मर्यादित नव्हती. ते सैन्याला सुरक्षा पुरवण्याचे कामही करत असत. संचार: ते सैन्यातील विविध गटांमध्ये संदेशवहन करण्याचे कामही करत असत. शत्रूची माहिती: ते शत्रूच्या हालचालींवर लक्ष ठेवून त्याची माहिती मुख्य सेनापतींपर्यंत पोहोचवत असत. स्कर्मिशर्स: छापेमार युद्धतंत्र: स्कर्मिशर्स हे छापेमार युद्धतंत्राचे माहेरखे होते. ते छोट्या छोट्या गटांमध्ये विभागून शत्रूच्या मागे लागून हल्ले करायचे. शत्रूचा मनोबल खचवणे: स्कर्मिशर्सचे मुख्य उद्दिष्ट शत्रूचे मनोबल खचवणे आणि त्यांच्यातील गोंधळ निर्माण करणे हे असायचे. शत्रूच्या माहितीची चोरी: ते शत्रूच्या शिबिरात जाऊन माहिती गोळा करायचे आणि त्यांच्या योजनांची पळवाट लावण्याचा प्रयत्न करायचे. शिवाजी महाराजांचे तोफांविषयीचे दृष्टिकोन: किले आणि जहाजे: शिवाजी महाराजांनी तोफांचा उपयोग मुख्यतः किल्ले आणि जहाजे यांवर संरक्षणासाठी केला. रणांगणात मर्यादित वापर: रणांगणात तोफांचा वापर मर्यादित होता, कारण त्या काळी तोफा मोठ्या आणि वजनदार असायच्या आणि त्यांना एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी हलवणे कठीण होते. धनुष्यबाण आणि भाले: त्या काळी धनुष्यबाण आणि भाले हे प्रमुख शस्त्रे होते. अतिरिक्त विचार: सैनिकांचे प्रशिक्षण: शिवाजी महाराजांच्या सैनिकांना विविध प्रकारचे प्रशिक्षण दिले जायचे. त्यात शस्त्रास्त्रांचा वापर, घोडेस्वारी, छापेमारी इत्यादी गोष्टींचा समावेश होता. सैनिकांचे मनोबल: शिवाजी महाराजांनी सैनिकांचे मनोबल वाढवण्यासाठी विविध उपाययोजना केल्या. त्यांनी सैनिकांना प्रोत्साहन दिले, त्यांच्यासाठी उत्सव साजरे केले आणि त्यांना पुरस्कार दिले. युद्ध तंत्र: शिवाजी महाराजांनी युद्धतंत्राच्या बाबतीत अनेक नवीन प्रयोग केले. त्यांनी छापेमारी, घेराव, आणि युद्धनौकांचा वापर करून शत्रूला पराजित केले. निष्कर्ष: शिवाजी महाराजांची सैन्यव्यवस्था त्या काळातील सर्वात प्रभावी सैन्यव्यवस्थांपैकी एक होती. त्यांच्या सैनिकांचे अनुशासन, त्यांची लढाईची क्षमता आणि त्यांच्या नेत्यांचे नेतृत्व यामुळे शिवाजी महाराज स्वराज्याची स्थापना करण्यात यशस्वी झाले.
लेखनविषय:
भूगोल
लेखनप्रकार
विचार

शिवाजी महाराजांचे बसरूरचे पहिले नौकानयन - भाग २

मित्र हो, अल्पावधीत धागा ५शेच्यावर पळवल्या बद्दल धन्यवाद... भाग २ मधे वाचा... भीमगडावरील वास्तव्यातील विचार धन मुगल व मराठा सैन्याची तैनाती वेंगुर्ला, कुडाळची लढाई, खवासखानाची पळापळ, मुधोळकर बाजी घोरपड्यांचा बंदोबस्त.

स्वप्नं हे जुलमी गडे !

देवू ·

कर्नलतपस्वी Tue, 10/29/2024 - 05:48
ही उक्ती खरी असावी. मला सहसा स्वप्ने पडत नाहीत. दिवसभर मनात चाललेला हलकल्लोळ झोपण्याच्या आगोदर लाल बासनात बांधून मेंदूच्या एका कोपर्‍यात ठेवण्याची सवय पूर्वी पासूनच आहे. तरीसुद्धा भावनांची तीव्रता वाढली की कधी कधी स्वप्नं पडतात पण ती सुद्धा माझ्याच आयुष्यातील निगडित गोष्टींचीच. मृत नातेवाईक, मित्र मंडळी अर्थात जागृतावस्थेत चर्चा झाल्यास किंवा आठवण झाल्यास.निसर्ग नियमानुसार काही स्वप्ने पडणे स्वाभाविकच.त्याला मी अपवाद नाही. झोपेची एक नियमित वेळ पाळल्याने उठण्याची वेळही निश्चित आहे. या वेळेत गाढ झोप लागते. मात्र एका विशिष्ट स्वप्नाची अधून मधून जरूर पुनरावृत्ती होते. जागा,वेळ,प्रसंग एक सारखेच. लेख आवडला. विस्कळीत पणा विषयानुरूप.....

कानडाऊ योगेशु Tue, 10/29/2024 - 19:01
जबड्यातील दात ओढल्यास सहज निघून येणे
ह्या प्रकारची स्वप्ने मलाही बर्याच वेळेला पडली आहेत. दात जणु सीताफळाच्या बिया असल्यासारखे सहज निघतात. बर्याच वेळेला झोपेतुन उठल्यावर दात जागेवर आहेत का हे पाहतो.

गवि Tue, 10/29/2024 - 19:54
+१ दात पडणे (आपोआप सर्व दात) विना वेदना थेट सर्व दात निघून येणे हे स्वप्न नेहमीचेच. सहा महिने वर्षातून एकदा पडते. तरुणपणातील "चुका" (जडीबुटीवाल्या वैदू लोकांना स्मरून) उर्फ स्लिप ऑफ हॅण्ड या दात पडण्याच्या स्वप्नांसाठी जबाबदार असतात असे लेखातून कळले. अर्थात तारुण्यातल्या इतर अनेक चुका या जागेपणी देखील दात पडण्यास कारणीभूत होऊ शकतात हे सांगणे नलगे. त्यापेक्षा हे बरे. दोन्हीकडे स्वप्नरंजन.

सौंदाळा Wed, 10/30/2024 - 14:52
+२ मला दातांची स्वप्ने आधी पडत नसत. पण पिचूफेम तांबेंच्या एका लेखात होते की मृत्यु जवळ आला याची आयुर्वेदातील लक्षणे : त्यात दात पडल्याचे स्वप्न हे एक लक्षण होते. तेव्हापासून ही दात पडण्याची स्वप्ने पडू लागली. लेख आवडला. स्वप्नवेंधळा, स्वप्नांची अनुवंशिकता वगैरे मस्तच

Bhakti Tue, 10/29/2024 - 21:12
पहाटेची स्वप्ने खरी होतात :) पण पहाटेच REM-rapid eyes movement अवस्था असते असे वाचनात आले.मग बऱ्याच लोकांना स्वप्न पहाटेच पडणार ना.. जसं वय वाढतं तसं बऱ्याच भावनांचा योग्य प्रकारे निचरा झालेला असतो.तेव्हा NREM पिरियड वाढून स्वप्न कमी पडतात. I am lucky, क्वचित स्वप्न पडतं, महिन्यातून एकदाच!

कर्नलतपस्वी Tue, 10/29/2024 - 05:48
ही उक्ती खरी असावी. मला सहसा स्वप्ने पडत नाहीत. दिवसभर मनात चाललेला हलकल्लोळ झोपण्याच्या आगोदर लाल बासनात बांधून मेंदूच्या एका कोपर्‍यात ठेवण्याची सवय पूर्वी पासूनच आहे. तरीसुद्धा भावनांची तीव्रता वाढली की कधी कधी स्वप्नं पडतात पण ती सुद्धा माझ्याच आयुष्यातील निगडित गोष्टींचीच. मृत नातेवाईक, मित्र मंडळी अर्थात जागृतावस्थेत चर्चा झाल्यास किंवा आठवण झाल्यास.निसर्ग नियमानुसार काही स्वप्ने पडणे स्वाभाविकच.त्याला मी अपवाद नाही. झोपेची एक नियमित वेळ पाळल्याने उठण्याची वेळही निश्चित आहे. या वेळेत गाढ झोप लागते. मात्र एका विशिष्ट स्वप्नाची अधून मधून जरूर पुनरावृत्ती होते. जागा,वेळ,प्रसंग एक सारखेच. लेख आवडला. विस्कळीत पणा विषयानुरूप.....

कानडाऊ योगेशु Tue, 10/29/2024 - 19:01
जबड्यातील दात ओढल्यास सहज निघून येणे
ह्या प्रकारची स्वप्ने मलाही बर्याच वेळेला पडली आहेत. दात जणु सीताफळाच्या बिया असल्यासारखे सहज निघतात. बर्याच वेळेला झोपेतुन उठल्यावर दात जागेवर आहेत का हे पाहतो.

गवि Tue, 10/29/2024 - 19:54
+१ दात पडणे (आपोआप सर्व दात) विना वेदना थेट सर्व दात निघून येणे हे स्वप्न नेहमीचेच. सहा महिने वर्षातून एकदा पडते. तरुणपणातील "चुका" (जडीबुटीवाल्या वैदू लोकांना स्मरून) उर्फ स्लिप ऑफ हॅण्ड या दात पडण्याच्या स्वप्नांसाठी जबाबदार असतात असे लेखातून कळले. अर्थात तारुण्यातल्या इतर अनेक चुका या जागेपणी देखील दात पडण्यास कारणीभूत होऊ शकतात हे सांगणे नलगे. त्यापेक्षा हे बरे. दोन्हीकडे स्वप्नरंजन.

सौंदाळा Wed, 10/30/2024 - 14:52
+२ मला दातांची स्वप्ने आधी पडत नसत. पण पिचूफेम तांबेंच्या एका लेखात होते की मृत्यु जवळ आला याची आयुर्वेदातील लक्षणे : त्यात दात पडल्याचे स्वप्न हे एक लक्षण होते. तेव्हापासून ही दात पडण्याची स्वप्ने पडू लागली. लेख आवडला. स्वप्नवेंधळा, स्वप्नांची अनुवंशिकता वगैरे मस्तच

Bhakti Tue, 10/29/2024 - 21:12
पहाटेची स्वप्ने खरी होतात :) पण पहाटेच REM-rapid eyes movement अवस्था असते असे वाचनात आले.मग बऱ्याच लोकांना स्वप्न पहाटेच पडणार ना.. जसं वय वाढतं तसं बऱ्याच भावनांचा योग्य प्रकारे निचरा झालेला असतो.तेव्हा NREM पिरियड वाढून स्वप्न कमी पडतात. I am lucky, क्वचित स्वप्न पडतं, महिन्यातून एकदाच!
लेखनविषय:
मुक्तक
लेखनप्रकार
लेख
दिवस-रात्र मेंदूचा कितीही वापर केला तरी मेंदू थकत नसतो. मेंदूला आराम मिळावा म्हणून आपण झोप घेतो, खरं तर तेव्हाही मेंदू आराम घेत नसतो, आपल्याला स्वप्नं. दाखवायचे काम करत असतो. आपली इच्छा असो वा नसो झोपेतही मेंदू आपली करमणूक करत असतो. कुठलीही वर्गणी न भरता रात्रभरात त्याच्या ओटीटी व्यासपीठावरून तुमची इच्छा असो वा नसो , पाच ते सहा स्वप्नमालीका दाखवतोच दाखवतो. त्यातही विविधता असते.

मेंदूचे आरोग्य आणि विवेक

युयुत्सु ·

कंजूस Mon, 10/28/2024 - 11:02
मेंदू अति विकसित होत आहे हे मुख्य कारण आहे. बुद्धीवाद आणि भावनावाद यांमध्ये मेंदू एकीकडे झुकतो आहे. त्याचबरोबर सगळा लाभ मलाच कसा मिळेल याची खटपट सतत सुरू आहे. त्यातून खोटारडेपणा, स्वार्थ, लबाडी आणि अप्रामाणिकपणा वाढतो आहे.

कर्नलतपस्वी Tue, 10/29/2024 - 06:08
असे भाग मला करावेसे वाटतात. मुर्त मेंदूत आलेले दोष काही प्रमाणात वैद्यकीय सहाय्याने ठिक करता येतात. काही प्रमाणात अमुर्त मेदूवडे उपचार उपलब्ध आहेत. निती,अनितीच्या संकल्पना ,पाप पुण्याची वास्तविकता,व्यवहार आणी स्वार्थ या सर्व गोंगाटात भावनिक नातेसंबंध शुष्क झाल्याने आपराधीक गतिविधी वाढल्या आहेत असे वाटते. इतिहासकार राजवाडे म्हणतात ते खरे आहे. जे काल योग्य वाटत होते ते आज निषिद्ध वाटू शकते. जे इतरांना आयोग्य वाटते ते कुणाला योग्य वाटू शकते. कायदा सुव्यवस्था एक मर्यादेपर्यंतच....

युयुत्सु Tue, 10/29/2024 - 11:12
प्रतिसादाबद्दल आभार! आपल्या मुद्द्यांना पुढे दिलेल्या संशोधनात उत्तर मिळेल. प्रदूषणाचे दूष्परिणाम गर्भावस्थेपासूण चालू होतात. परिणामतः सर्वांना समान क्षमता निसर्गाकडून मिळत नाहीत.

कर्नलतपस्वी Tue, 10/29/2024 - 13:26
कुठपर्यंत ग्राह्य धरावा? प्रातिनिधिक सर्वेक्षणाचे गुणदोष लागू पडतात. प्रदुषण मोठ मोठ्या शहरात असते. तुलनात्मक दृष्टीकोनातून खेडेगावात ते खुप कमी असते. लोकसंख्येची घनता,वहातूक, रोजगार, शहरातले विविध प्रकारचे आकर्षण ,ताणतणाव इ. निश्चितच प्रदुषण, गुन्हेगारी व अनैतिकता वाढण्यासाठी पुरक,पोषक वातावरण असते यात मला तरी शंका नाही. खेडेगावात परस्परांबद्दल अपुलकी,संबध , अडीअडचणीत एकमेकाची मदत करणे,सौहार्दपूर्ण वातावरण निश्चितच नैतिकता परंपरा जोपासण्यात मदत करते. लोकसंख्या कमी असल्याने प्रदुषण नसते किंवा असलेच तर नाममात्र. म्हणून म्हणतो नैतिकतेच्या पतनाला प्रदूषण कितपत कारणीभूत ठरत नसून इतर बाबी जास्त जबाबदार आहेत.

युयुत्सु Wed, 10/30/2024 - 16:33
म्हणून म्हणतो नैतिकतेच्या पतनाला प्रदूषण कितपत कारणीभूत ठरत नसून इतर बाबी जास्त जबाबदार आहेत. कृपया मोठ्या विद्यापीठातील वैज्ञानिक संशोधनावर अर्धवट, अभ्यासरहित मते व्यक्त करू नयेत. पुढे हवेतील प्रदूषणाचे शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यावर काय परिणाम होतात, त्याची विस्तृत यादी दिली आहे. ती पहावी- References
  • Kampa, M.; Castanas, E. Human health effects of air pollution. Environ. Pollut. 2008, 151, 362–367.
  • César, A.C.; Carvalho, J.A.; Nascimento, L.F. Association between NOx exposure and deaths caused by respiratory diseases in a medium-sized Brazilian city. Braz. J. Med. Biol. Res. 2015, 48, 1130–1135.
  • Chaloulakou, A.; Mavroidis, I.; Gavriil, I. Compliance with the annual NO2 air quality standard in Athens. Required NOx levels and expected health implications. Atmos. Environ. 2008, 42, 454–465.
  • Zouzelka, R.; Rathousky, J. Photocatalytic abatement of NOx pollutants in the air using commercial functional coating with porous morphology. Appl. Catal. B-Environ. 2017, 217, 466–476.
  • Jacob, D.J. Introduction to Atmospheric Chemistry; Chapter 11: Oxidizing Power of the Atmosphere; Princeton University Press: Princeton, NJ, USA, 1999; pp. 199–219.
  • Liu, F.; Beirle, S.; Zhang, Q.; Dörner, S.; He, K.; Wagner, T. NOx lifetimes and emissions of cities and power plants in polluted background estimated by satellite observations. Atmos. Chem. Phys. 2016, 16, 5283–5298.
  • Shah, V.; Jacob, D.; Li, K.; Silvern, R.; Zhai, S.; Liu, M.; Lin, J.; Zhang, Q. Effect of changing NOx; lifetime on the seasonality and long-term trends of satellite-observed tropospheric NO2; columns over China. Atmos. Chem. Phys. Discuss. 2019, 670, 1–23.
  • Canadian Council of Ministers of the Environment. 2017 Air Quality, Canadian Ambient Air Quality Standards (CAAQS). Available online: http://airquality-qualitedelair.ccme.ca/en/ (accessed on 20 January 2021).
  • Bélanger, D.; Berry, P. Human Health in a Changing Climate: A Canadian Assessment of Vulnerabilities and Adaptive Capacity; Health Canada: Ottawa, ON, Canada, 2008.
  • Boubel, R.W.; Fox, D.L.; Turner, D.B.; Stern, A.C. Fundamentals of Air Pollution, 3rd ed.; Chapter 7 Effects on Health and Human Welfare and Chapter 12 Atmospheric Chemistry; Academic Press: Cambridge, MA, USA, 1994; pp. 99–109,165–177.
  • Muilwijk, C.; Schrijvers, P.J.; Wuerz, S.; Kenjereš, S. Simulations of photochemical smog formation in complex urban areas. Atmos. Environ. 2016, 147, 470–484.
  • Seinfield, J.H.; Pandis, S.N. Atmospheric Chemistry and Physics, 3rd ed.; Chapter 2.7: Particulate Matter (Aerosols); John Wiley & Sons, Inc.: Hoboken, NJ, USA, 2006; pp. 48–54.
  • Krzeszowiak, J.; Stefanow, D.; Pawlas, K. The impact of particulate matter (PM) and nitric oxides (NOx) on human health and an analysis of selected sources accounting for their emission. Med. Sr.—Environ. Med. 2016, 19, 3–15.
  • Anyanwu, E. Complex interconvertibility of nitrogen oxides (NOx): Impact on occupational and environmental health. Rev. Environ. Health 1999, 14, 169–185.
  • Mohsenin, V. Human exposure to oxides of nitrogen at ambient and supra-ambient concentrations. Toxicology 1994, 89, 301–312.
  • Munawer, M.E. Human health and environmental impacts of coal combustion and post-combustion wastes. J. Sustain. Min. 2018, 17, 87–96.
  • Skouloudis, A.N.; Kassomenos, P. Combining environment and health information systems for the assessment of atmospheric pollution on human health. Sci. Total Environ. 2014, 488–489, 362–368.
  • Vasev, N. Governing energy while neglecting health—The case of Poland. Health Policy 2017, 121, 1147–1153.
  • Lu, X.; Yao, T.; Li, Y.; Fung, J.C.; Lau, A.K. Source apportionment and health effect of NOx over the Pearl River Delta region in southern China. Environ. Pollut. 2016, 212, 135–146.
  • Zock, J.P.; Verheij, R.; Helbich, M.; Volker, B.; Spreeuwenberg, P.; Strak, M.; Janssen, N.A.H.; Dijst, M.; Groenewegen, P. The impact of social capital, land use, air pollution and noise on individual morbidity in Dutch neighbourhoods. Environ. Int. 2018, 121, 453–460.
  • Palmgren, F.; Berkowicz, R.; Hertel, O.; Vignati, E. Effects of reduction of NOx on the NO2 levels in urban streets. Sci. Total Environ. 1996, 189–190, 409–415.
  • Patelarou, E.; Tzanakis, N.; Kelly, F.J. Exposure to indoor pollutants and wheeze and asthma development during early childhood. Int. J. Environ. Res. Public Health 2015, 12, 3993–4017.
  • Brunekreef, B.; Holgate, S.T. Air pollution and health. Lancet 2002, 360, 1233–1242.
  • Mi, Y.H.; Norbäck, D.; Tao, J.; Mi, Y.L.; Ferm, M. Current asthma and respiratory symptoms among pupils in Shanghai, China: Influence of building ventilation, nitrogen dioxide, ozone, and formaldehyde in classrooms. Indoor Air 2006, 16, 454–464.
  • Anderson, H.R.; Atkinson, R.W.; Bremmer, S.A.; Carrington, J.; Peacock, P. Quantitative Systematic Review of Short Term Associations between Ambient Air Pollution (Particulate Matter, Ozone, Nitrogen Dioxide, Sulphur Dioxide and Carbon Monoxide), and Mortality and Morbidity; Division of Community Health Sciences St George’s—University of London: London, UK, 2007. Available online: https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/215975/dh_121202.pdf (accessed on 26 November 2021).
  • Kirsch, M.; Korth, H.G.; Sustmann, R.; de Groot, H. The pathobiochemistry of nitrogen dioxide. Biol. Chem. 2002, 383, 389–399.
  • McConnell, R.; Berhane, K.; Gilliland, F.; Molitor, J.; Thomas, D.; Lurmann, F.; Avol, E.; Gauderman, W.J.; Peters, J.M. Prospective study of air pollution and bronchitic symptoms in children with asthma. Am. J. Respir. Crit. Care 2003, 168, 790–797.
  • Rivas, E.; Santiago, J.L.; Lechón, Y.; Martín, F.; Ariño, A.; Pons, J.J.; Santamaría, J.M. CFD modelling of air quality in Pamplona City (Spain): Assessment, stations spatial representativeness and health impacts valuation. Sci. Total Environ. 2019, 649, 1362–1380.
  • Alexeeff, S.E.; Roy, A.; Shan, J.; Liu, X.; Messier, K.; Apte, J.S.; Portier, C.; Sidney, S.; Van Den Eeden, S.K. High-resolution mapping of traffic related air pollution with Google street view cars and incidence of cardiovascular events within neighborhoods in Oakland, CA. Environ. Health-Glob. 2018, 17, 1–13.
  • Beelen, R.; Hoek, G.; van den Brandt, P.A.; Goldbohm, R.A.; Fischer, P.; Schouten, L.J. Long-term effects of traffic-related air pollution on mortality in a Dutch cohort (NLCS-AIR study). Environ. Health Perspect. 2008, 116, 196–202.
  • Chen, H.; Goldberg, M.S.; Burnett, R.T.; Jerrett, M.; Wheeler, A.J.; Villeneuve, P.J. Long-term exposure to traffic-related air pollution and cardiovascular mortality. Epidemiology 2013, 24, 35–43.
  • Gan, W.Q.; Koehoorn, M.; Davies, H.W.; Demers, P.A.; Tamburic, L.; Brauer, M. Long-term exposure to traffic-related air pollution and the risk of coronary heart disease hospitalization and mortality. Environ. Health Perspect. 2011, 119, 501–507.
  • Jerrett, M.; Burnett, R.T.; Beckerman, B.S.; Turner, M.C.; Krewski, D.; Thurston, G.; Martin, R.V.; van Donkelaar, A.; Hughes, E.; Shi, Y. Spatial analysis of air pollution and mortality in California. Am. J. Respir. Crit. Care 2013, 188, 593–599.
  • Raaschou-Nielsen, O.; Hermansen, M.N.; Loland, L.; Buchvald, F.; Pipper, C.B.; Sørensen, M.; Loft, S.; Bisgaard, H. Long-term exposure to indoor air pollution and wheezing symptoms in infants. Indoor Air 2010, 20, 159–167.
  • Rijnders, E.; Janssen, N.A.; van Vliet, P.H.; Brunekreef, B. Personal and outdoor nitrogen dioxide concentrations in relation to degree of urbanization and traffic density. Environ. Health Perspect. 2001, 109, 411–417.
  • Weinmayr, G.; Romeo, E.; de Sario, M.; Weiland, S.K.; Forastiere, F. Short-Term effects of PM10 and NO2 on respiratory health among children with asthma or asthma-like symptoms: A systematic review and Meta-Analysis. Environ. Health Perspect. 2010, 118, 449–457.
  • Dastoorpoor, M.; Sekhavatpour, Z.; Masoumi, K.; Mohammadi, M.J.; Aghababaeian, H.; Khanjani, N.; Hashemzadeh, B.; Vahedian, M. Air pollution and hospital admissions for cardiovascular diseases in Ahvaz, Iran. Sci. Total Environ. 2019, 652, 1318–1330.
  • Janke, K. Air pollution, avoidance behaviour and children’s respiratory health: Evidence from England. J. Health Econ. 2014, 38, 23–42.
  • Szyszkowicz, M. Air pollution and emergency department visits for depression in Edmonton, Canada. Int. J. Occup. Med. Environ. 2007, 20, 241–245.
  • Gandini, M.; Scarinzi, C.; Bande, S.; Berti, G.; Carnà, P.; Ciancarella, L.; Costa, G.; Demaria, M.; Ghigo, S.; Piersanti, A.; et al. Long term effect of air pollution on incident hospital admissions: Results from the Italian Longitudinal Study within LIFE MED HISS project. Environ. Int. 2018, 121, 1087–1097.
  • Mason, T.G.; Schooling, C.M.; Chan, K.P.; Tian, L. An evaluation of the air quality health index program on respiratory diseases in Hong Kong: An interrupted time series analysis. Atmos. Environ. 2019, 211, 151–158.
  • Fusco, D.; Forastiere, F.; Michelozzi, P.; Spadea, T.; Ostro, B.; Arcà, M.; Perucci, C.A. Air pollution and hospital admissions for respiratory conditions in Rome, Italy. Eur. Respir. J. 2001, 17, 1143–1150.
  • Johansson, C.; Lövenheim, B.; Schantz, P.; Wahlgren, L.; Almström, P.; Markstedt, A.; Strömgren, M.; Forsberg, B.; Sommar, J.N. Impacts on air pollution and health by changing commuting from car to bicycle. Sci. Total Environ. 2017, 584–585, 56–63.
  • Al-Ahmadi, K.; Al-Zahrani, A. NO2 and cancer incidence in Saudi Arabia. Int. J. Environ. Res. Public Health 2013, 10, 5844–5862.
  • Hystad, P.; Demers, P.A.; Johnson, K.C.; Carpiano, R.M.; Brauer, M. Long-term residential exposure to air pollution and lung cancer risk. Epidemiology 2013, 24, 762–772.
  • Nafstad, P.; Håheim, L.L.; Oftedal, B.; Gram, F.; Holme, I.; Hjermann, I.; Leren, P. Lung cancer and air pollution: A 27 year follow up of 16 209 Norwegian men. Thorax 2003, 58, 1071–1076.
  • Vineis, P.; Hoek, G.; Krzyzanowski, M.; Vigna-Taglianti, F.; Veglia, F.; Airoldi, L.; Autrup, H.; Dunning, A.; Garte, S.; Hainaut, P.; et al. Air pollution and risk of lung cancer in a prospective study in Europe. Int. J. Cancer 2006, 119, 169–174.
  • Yorifuji, T.; Kashima, S.; Tsuda, T.; Ishikawa-Takata, K.; Ohta, T.; Tsuruta, K.I.; Doi, H. Long-term exposure to traffic-related air pollution and the risk of death from hemorrhagic stroke and lung cancer in Shizuoka, Japan. Sci. Total Environ. 2013, 443, 397–402.
  • Crouse, D.L.; Goldberg, M.S.; Ross, N.A.; Chen, H.; Labrèche, F. Postmenopausal breast cancer is associated with exposure to traffic-related air pollution in Montreal, Canada: A case-control study. Environ. Health Perspect. 2010, 118, 1578–1583.
  • Samoli, E.; Aga, E.; Touloumi, G.; Nisiotis, K.; Forsberg, B.; Lefranc, A.; Pekkanen, J.; Wojtyniak, B.; Schindler, C.; Niciu, E.; et al. Short-term effects of nitrogen dioxide on mortality: An analysis within the APHEA project. Eur. Respir. J. 2006, 27, 1129–1138.
  • Atkinson, R.W.; Butland, B.K.; Anderson, H.R.; Maynard, R.L. Long-term concentrations of nitrogen dioxide and mortality: A meta-analysis of cohort studies. Epidemiology 2018, 29, 460–472.
  • Ancona, C.; Badaloni, C.; Mataloni, F.; Bolignano, A.; Bucci, S.; Cesaroni, G.; Sozzi, R.; Davoli, M.; Forastiere, F. Mortality and morbidity in a population exposed to multiple sources of air pollution: A retrospective cohort study using air dispersion models. Environ. Res. 2015, 137, 467–474.
  • de Marco, A.; Proietti, C.; Anav, A.; Ciancarella, L.; D’Elia, I.; Fares, S.; Fornasier, M.F.; Fusaro, L.; Gualtieri, M.; Manes, F.; et al. Impacts of air pollution on human and ecosystem health, and implications for the National Emission Ceilings Directive: Insights from Italy. Environ. Int. 2019, 125, 320–333.
  • Faustini, A.; Rapp, R.; Forastiere, F. Nitrogen dioxide and mortality: Review and meta-analysis of long-term studies. Eur. Respir. J. 2014, 44, 744–753.
  • Hoek, G.; Krishnan, R.M.; Beelen, R.; Peters, A.; Ostro, B.; Brunekreef, B.; Kaufman, J.D. Long-term air pollution exposure and cardio-respiratory mortality: A review. Environ. Health-Glob. 2013, 12, 1–15.
  • Chen, R.; Samoli, E.; Wong, C.M.; Huang, W.; Wang, Z.; Chen, B.; Kan, H. Associations between short-term exposure to nitrogen dioxide and mortality in 17 Chinese cities: The China Air Pollution and Health Effects Study (CAPES). Environ. Int. 2012, 45, 32–38.
  • Shang, Y.; Sun, Z.; Cao, J.; Wang, X.; Zhong, L.; Bi, X.; Li, H.; Liu, W.; Zhu, T.; Huang, W. Systematic review of Chinese studies of short-term exposure to air pollution and daily mortality. Environ. Int. 2013, 54, 100–111.
  • Tao, Y.; Huang, W.; Huang, X.; Zhong, L.; Lu, S.E.; Li, Y.; Dai, L.; Zhang, Y.; Zhu, T. Estimated acute effects of ambient ozone and nitrogen dioxide on mortality in the Pearl River Delta of southern China. Environ. Health Perspect. 2012, 120, 393–398.
  • Malik, A.; Tauler, R. Exploring the interaction between O3 and NOx pollution patterns in the atmosphere of Barcelona, Spain using the MCR-ALS method. Sci. Total Environ. 2015, 517, 151–161.
  • World Health Organization. Ambient (Outdoor) Air Pollution. 2021. Available online: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ambient-(outdoor)-air-quality-and-health (accessed on 21 October 2021).
  • Rehm, J.; Shield, K.D. Global Burden of Disease and the Impact of Mental and Addictive Disorders. Curr. Psychiatry Rep. 2019, 21, 10.
  • United Nations Department of Economic and Social Affairs. Sustainable Development Goal 3: Ensure Healthy Lives and Promote Well-Being for all at all Ages. 2021. Available online: https://sdgs.un.org/goals/goal3 (accessed on 31 September 2021).
  • University of Washington Institute for Health Metrics and Evaluation. Global Burden of Disease Study 2019 (GBD 2019) Data Resources. 2021. Available online: http://ghdx.healthdata.org/gbd-results-tool (accessed on 30 September 2021).
  • Kaufmann, C.N.; Susukida, R.; Depp, C.A. Sleep apnea, psychopathology, and mental health care. Sleep Health 2017, 3, 244–249.
  • Kanner, J.; Pollack, A.Z.; Ranasinghe, S.; Stevens, D.R.; Nobles, C.; Rohn, M.C.; Sherman, S.; Mendola, P. Chronic exposure to air pollution and risk of mental health disorders complicating pregnancy. Environ. Res. 2021, 196, 110937.
  • Bakolis, I.; Hammoud, R.; Stewart, R.; Beevers, S.; Dajnak, D.; MacCrimmon, S.; Broadbent, M.; Pritchard, M.; Shiode, N.; Fecht, D.; et al. Mental health consequences of urban air pollution: Prospective population-based longitudinal survey. Soc. Psychiatry Psychiatr. Epidemiol. 2021, 56, 1587–1599.
  • Klompmaker, J.O.; Hoek, G.; Bloemsma, L.D.; Wijga, A.H.; van den Brink, C.; Brunekreef, B.; Lebret, E.; Gehring, U.; Janssen, N.A.H. Associations of combined exposures to surrounding green, air pollution and traffic noise on mental health. Environ. Int. 2019, 129, 525–537.
  • Pelgrims, I.; Devleesschauwer, B.; Guyot, M.; Keune, H.; Nawrot, T.S.; Remmen, R.; Saenen, N.D.; Trabelsi, S.; Thomas, I.; Aerts, R.; et al. Association between urban environment and mental health in Brussels, Belgium. BMC Public Health 2021, 21, 635.
  • Gu, H.; Yan, W.; Elahi, E.; Cao, Y. Air pollution risks human mental health: An implication of two-stages least squares estimation of interaction effects. Environ. Sci. Pollut. R 2020, 27, 2036–2043.
  • Newbury, J.B.; Stewart, R.; Fisher, H.L.; Beevers, S.; Dajnak, D.; Broadbent, M.; Pritchard, M.; Shiode, N.; Heslin, M.; Hammoud, R.; et al. Association between air pollution exposure and mental health service use among individuals with first presentations of psychotic and mood disorders: Retrospective cohort study. Br. J. Psychiatry 2021, 219, 678–685.
  • Chan, E.Y.; Lam, H.C.; So, S.H.; Goggins, W.B.; Ho, J.Y.; Liu, S.; Chung, P.P. Association between ambient temperatures and mental disorder hospitalizations in a subtropical city: A time-series study of Hong Kong special administrative region. Int. J. Environ. Res. Public Health 2018, 15, 754.
  • Chen, C.; Liu, C.; Chen, R.; Wang, W.; Li, W.; Kan, H.; Fu, C. Ambient air pollution and daily hospital admissions for mental disorders in Shanghai, China. Sci. Total Environ. 2018, 613–614, 324–330.
  • Oudin, A.; Åström, D.O.; Asplund, P.; Steingrimsson, S.; Szabo, Z.; Carlsen, H.K. The association between daily concentrations of air pollution and visits to a psychiatric emergency unit: A case-crossover study. Environ. Health-Glob. 2018, 17, 4.
  • Wei, F.; Wu, M.; Qian, S.; Li, D.; Jin, M.; Wang, J.; Shui, L.; Lin, H.; Tang, M.; Chen, K. Association between short-term exposure to ambient air pollution and hospital visits for depression in China. Sci. Total Environ. 2020, 724, 138207.
  • Lu, P.; Zhang, Y.; Xia, G.; Zhang, W.; Xu, R.; Wang, C.; Guo, Y.; Li, S. Attributable risks associated with hospital outpatient visits for mental disorders due to air pollution: A multi-city study in China. Environ. Int. 2020, 143, 105906.
  • Thilakaratne, R.A.; Malig, B.J.; Basu, R. Examining the relationship between ambient carbon monoxide, nitrogen dioxide, and mental health-related emergency department visits in California, USA. Sci. Total Environ. 2020, 746, 140915.
  • Li, H.; Zhang, S.; Qian, Z.; Xie, X.H.; Luo, Y.; Han, R.; Hou, J.; Wang, C.; McMillin, S.E.; Wu, S.; et al. Short-term effects of air pollution on cause-specific mental disorders in three subtropical Chinese cities. Environ. Res. 2020, 191, 110214.
  • Tong, L.; Li, K.; Zhou, Q. Season, sex and age as modifiers in the association of psychosis morbidity with air pollutants: A rising problem in a Chinese metropolis. Sci. Total Environ. 2016, 541, 928–933.
  • Billings, M.E.; Gold, D.; Szpiro, A.; Aaron, C.P.; Jorgensen, N.; Gassett, A.; Leary, P.L.; Kaufman, J.D.; Redline, S.R. The association of ambient air pollution with sleep apnea: The multi-ethnic study of atherosclerosis. Ann. Am. Thorac. Soc. 2019, 16, 363–370.
  • Lawrence, W.R.; Yang, M.; Zhang, C.; Liu, R.Q.; Lin, S.; Wang, S.Q.; Liu, Y.; Ma, H.; Chen, D.H.; Zeng, X.W.; et al. Association between long-term exposure to air pollution and sleep disorder in Chinese children: The Seven Northeastern Cities study. Sleep 2018, 41, 1–10.
  • Vert, C.; Sánchez-Benavides, G.; Martínez, D.; Gotsens, X.; Gramunt, N.; Cirach, M.; Molinuevo, J.L.; Sunyer, J.; Nieuwenhuijsen, M.J.; Crous-Bou, M.; et al. Effect of long-term exposure to air pollution on anxiety and depression in adults: A cross-sectional study. Int. J. Hyg. Environ. Health 2017, 220, 1074–1080.
  • Shin, J.; Park, J.Y.; Choi, J. Long-term exposure to ambient air pollutants and mental health status: A nationwide population-based cross-sectional study. PLoS ONE 2018, 13, e0195607.
  • Lim, Y.H.; Kim, H.; Kim, J.H.; Bae, S.; Park, H.Y.; Hong, Y.C. Air Pollution and Symptoms of Depression in Elderly Adults. Environ. Health Perspect. 2012, 120, 1023–1028.
  • Wang, Y.; Eliot, M.N.; Koutrakis, P.; Gryparis, A.; Schwartz, J.D.; Coull, B.A.; Mittleman, M.A.; Milberg, W.P.; Lipsitz, L.A.; Wellenius, G.A. Ambient air pollution and depressive symptoms in older adults: Results from the MOBILIZE Boston study. Environ. Health Perspect. 2014, 122, 553–558.
  • Zijlema, W.L.; Wolf, K.; Emeny, R.; Ladwig, K.H.; Peters, A.; Kongsgård, H.; Hveem, K.; Kvaløy, K.; Yli-Tuomi, T.; Partonen, T.; et al. The association of air pollution and depressed mood in 70,928 individuals from four European cohorts. Int. J. Hyg. Environ. Health 2016, 219, 212–219.
  • Altuğ, H.; Fuks, K.B.; Hüls, A.; Mayer, A.K.; Tham, R.; Krutmann, J.; Schikowski, T. Air pollution is associated with depressive symptoms in elderly women with cognitive impairment. Environ. Int. 2020, 136, 105448.
  • Kim, S.Y.; Bang, M.; Wee, J.H.; Min, C.; Yoo, D.M.; Han, S.M.; Kim, S.; Choi, H.G. Short- and long-term exposure to air pollution and lack of sunlight are associated with an increased risk of depression: A nested case-control study using meteorological data and national sample cohort data. Sci. Total Environ. 2021, 757, 143960.
  • Lo, K.; Chiang, L.L.; Hsu, S.M.; Tsai, C.Y.; Wu, D.; Chou, C.J.; Chuang, H.C.; Liu, W.T. Association of short-term exposure to air pollution with depression in patients with sleep-related breathing disorders. Sci. Total Environ. 2021, 786, 147291.
  • Latham, R.M.; Kieling, C.; Arseneault, L.; Botter-Maio Rocha, T.; Beddows, A.; Beevers, S.; Danese, A.; De Oliveira, K.; Kohrt, B.A.; Moffitt, T.E.; et al. Childhood exposure to ambient air pollution and predicting individual risk of depression onset in UK adolescents. J. Psychiatry Res. 2021, 138, 60–67.
  • Szyszkowicz, M.; Rowe, B.; Colman, I. Air pollution and daily emergency department visits for depression. Int. J. Occup. Med. Environ. 2009, 22, 355–362.
  • Szyszkowicz, M.; Kousha, T.; Kingsbury, M.; Colman, I. Air Pollution and Emergency Department Visits for Depression: A Multicity Case-Crossover Study. Environ. Health Insights 2016, 10, 155–161.
  • Cho, J.; Choi, Y.J.; Suh, M.; Sohn, J.; Kim, H.; Cho, S.K.; Ha, K.H.; Kim, C.; Shin, D.C. Air pollution as a risk factor for depressive episode in patients with cardiovascular disease, diabetes mellitus, or asthma. J. Affect. Disord. 2014, 157, 45–51.
  • Zhou, Y.M.; An, S.J.; Tang, E.J.; Xu, C.; Cao, Y.; Liu, X.L.; Yao, C.Y.; Xiao, H.; Zhang, Q.; Liu, F.; et al. Association between short-term ambient air pollution exposure and depression outpatient visits in cold seasons: A time-series analysis in northwestern China. J. Toxicol. Environ. Health A 2021, 84, 389–398.
  • Gu, X.; Guo, T.; Si, Y.; Wang, J.; Zhang, W.; Deng, F.; Chen, L.; Wei, C.; Lin, S.; Guo, X.; et al. Association between ambient air pollution and daily hospital admissions for depression in 75 Chinese cities. Am. J. Psychiatry 2020, 177, 735–743.
  • Szyszkowicz, M.; Willey, J.B.; Grafstein, E.; Rowe, B.H.; Colman, I. Air Pollution and Emergency Department Visits for Suicide Attempts in Vancouver, Canada. Environ. Health Insights 2010, 4, 79–86.
  • Min, J.; Kim, H.J.; Min, K. Long-term exposure to air pollution and the risk of suicide death: A population-based cohort study. Sci. Total Environ. 2018, 628–629, 573–579.
  • Ng, C.F.; Stickley, A.; Konishi, S.; Watanabe, C. Ambient air pollution and suicide in Tokyo, 2001–2011. J. Affect. Disord. 2016, 201, 194–202.
  • Kim, Y.; Ng, C.F.; Chung, Y.; Kim, H.; Honda, Y.; Guo, Y.L.; Lim, Y.H.; Chen, B.Y.; Page, L.A.; Hashizume, M. Air pollution and suicide in 10 cities in Northeast Asia: A time-stratified case-crossover analysis. Environ. Health Perspect. 2018, 126, 037002.
  • Bakian, A.; Huber, R.S.; Coon, H.; Gray, D.; Wilson, P.; McMahon, W.M.; Renshaw, P.F. Acute air pollution exposure and risk of suicide completion. Am. J. Epidemiol. 2015, 181, 295–303.
  • IQAir. 2020 World Air Quality Report: Region & City PM2.5 Ranking. Available online: https://www.iqair.com/ca/world-most-polluted-countries (accessed on 10 December 2021).

कर्नलतपस्वी Wed, 10/30/2024 - 22:31
कृपया मोठ्या विद्यापीठातील वैज्ञानिक संशोधनावर अर्धवट, अभ्यासरहित मते व्यक्त करू नयेत. अर्धवटच काय पण मला कुठल्याच प्रकारचे ज्ञान नाही. परंतु जगातील मुक्त विद्यापीठात गेली सत्तर वर्ष सतत अविरत अनुभवावर मी माझे मत प्रदर्शित केले आहे. तज्ञांच्या संशोधनावर कुठलेही मत अथवा rebuttal मी व्यक्त केले नाही. पटलं तर घ्या नाहीतर सोडून द्या. मला व्यक्तिशः फरक पडत नाही. हे जे संशोधन झाले आहे याबद्दल मी मत व्यक्त केलेच नाही. मला हे म्हणायचे आहे की संशोधन प्रातिनिधिक सर्वेक्षणावर आधारित आहे. यावर आधारित निष्कर्ष केवळ काही अंशी ग्राह्य धरता येतील. कारण सर्वेक्षणाची पद्धत दोषमुक्त नाही. त्याच प्रदुषणात राहून किती टक्के प्रभावीत झाले नाहीत व कित्येक जणांनी आपली उन्नती करून घेतली आहे याचे जर सर्वेक्षण केले तर कदाचित निष्कर्ष वेगळे निघतील. ज्या विद्यापीठांचे दाखले आपण देत आहात त्या देशात प्रदुषण रहीत वातावरणात राहिलेली, वाढलेली लहान लहान मुले शाळेमधे,माॅलमधे गोळीबार करतात याला काय म्हणाल. प्रदूषणाचे दूष्परिणाम गर्भावस्थेपासूण चालू होतात. असे जर मानले तर स्लम मधे जन्माला येणारे प्रत्येक मुल गुन्हेगार बनायला हवेत. अविचारी वर्तनाचे उर्वरित सत्य शोधण्यासाठी जीवशास्त्राची मदत घेणे आवश्यक ठरते. या विधानाशी सहमत आहे. मनोरुग्ण तज्ञांच्या मताप्रमाणे, There are certain factors which remains letent and surfaces only in certain conditions. When it erupts or surfaces patient need medical aid,help. If response to any write up taken without prejudice or preoccupied mind then one may reach to right conclusion. It's my perception and may be accepted or not.

कर्नलतपस्वी Wed, 10/30/2024 - 22:50
सर्वच लोक वरील संशोधनानुसार मेंदूचे अनारोग्य पिडीत व अविवेकी असायला हवेत. परंतू वस्तुस्थिती अशी नाही. चित्र काही वेगळेच आहे. महानगरातील प्रदुषणा मुळे फुफ्फुसाचे ,यकृत,जठर हे अवयवांच्या व्याधिग्रस्त होण्याची दाट संभावना आहे हे अलिखित सत्य आहे.

कर्नलतपस्वी Wed, 10/30/2024 - 23:11
सर्वच लोक वरील संशोधनानुसार मेंदूचे अनारोग्य पिडीत व अविवेकी असायला हवेत. परंतू वस्तुस्थिती अशी नाही. चित्र काही वेगळेच आहे. महानगरातील प्रदुषणा मुळे फुफ्फुसाचे ,यकृत,जठर हे अवयवांच्या व्याधिग्रस्त होण्याची दाट संभावना आहे हे अलिखित सत्य आहे.

युयुत्सु गुरुवार, 10/31/2024 - 10:56
आपल्या वरील तिन प्रतिसादांवरून आपले वय बरेच असावे आणि आपण वयानुरुप "हटवादी" बनला असणार अशी माझी अटकळ आहे. ज्यांची नवे शिकायची क्षमता संपली आहे अशा व्यक्ती अशी ("१.आपण कितीही मोठी यादी दिलीत तरी मी माझ्या मतावर ठाम आहे. २.पटलं तर घ्या नाहीतर सोडून द्या. ३.मला व्यक्तिशः फरक पडत नाही.") विधाने करतात. वैयक्तिक पातळीवरील चर्चा असती तर मी आपल्याकडे दूर्लक्ष केले असते. पण सार्वजनिक चर्चेत अशा सैल विधानांचा योग्य तो समाचार घ्यावाच लागतो. नाही तर समाजप्रबोधनाचे प्रयत्न अपयशी ठरतात. "ज्या विद्यापीठांचे दाखले आपण देत आहात त्या देशात प्रदुषण रहीत वातावरणात राहिलेली, वाढलेली लहान लहान मुले शाळेमधे,माॅलमधे गोळीबार करतात याला काय म्हणाल." या तुमच्या निरीक्षणाने माझ्या मूळ लेखातील दाव्याला बळकटीच मिळाली आहे. लहानवयात उपाग्रखण्डाचा विकास झालेला नसतो. त्यामुळे योग्य/अयोग्य, नैतिक/अनैतिक याकल्पना विकसित होत नाहीत. साहजिक त्यांच्याकडून गोळीबारासारखे गंभीर गुन्हे घडतात. प्रदूषण फक्त हवेचे नसते तर अन्नाचे आणि पाण्याचे पण असते. आपणे आपले अज्ञान मान्य केले असल्याने जनुकीय पातळीवर एका पिढीचे दोष पुढच्या पिढीकडे कसे संक्रमित होतात आणि त्यांना पोषक वातावरण मिळाले की ते उफाळून येतात, हे विज्ञान आपल्या आकलना पलिकडचे आहे. याची मला खात्री आहे. सांगायचे तात्पर्य, अगोदरच्या पिढ्या जर प्रदूषणाने "किडल्या" असतील तर पुढची प्रजा पण किडकी बनते. "असे जर मानले तर स्लम मधे जन्माला येणारे प्रत्येक मुल गुन्हेगार बनायला हवेत." झोपडपट्टीमध्ये जन्माला येणारे प्रत्येक मूल जरी गुन्हेगार नसले तरी झोपडपट्ट्यामध्ये सर्वात जास्त गुन्हेगारी असते, हे तुम्ही नाकारू शकत नाही. याशिवाय ’बेल कर्व्ह"चा परिणाम तुम्हाला माहित असेल ही अपेक्षा ठेवणे चूकीची आहे.

रामचंद्र Fri, 11/01/2024 - 15:06
जनुकीय पातळीवर एका पिढीचे दोष पुढच्या पिढीकडे कसे संक्रमित होतात आणि त्यांना पोषक वातावरण मिळाले की ते उफाळून येतात...> यामागे शास्त्रीय सत्य वा तथ्य किती आहे याची कल्पना नाही पण याचा चांगलाच प्रत्यय येताना दिसतो. बरीच उदाहरणे पहायला मिळतात.

कर्नलतपस्वी गुरुवार, 10/31/2024 - 15:03
आपण जो लेख टंकलात त्यात नवीन काहीच नाही. मी एक साध्या सोप्या भाषेत मला समजलेले टंकाळले होते. कदाचित मला काय म्हणायचंय ते आपल्या आकलना पलिकडचे असावे अन्यथा आपण व्यक्तिगत पातळीवर उतरला नसतात. माझे वय जास्त आहे,मी नवीन शिकण्याच्या पलिकडे गेलोय, हटवादी इत्यादी शब्दांचे औचित्य किंवा लेखनाशी काहीच संबध नाही.माझी बौद्धिक कुवत केवळ काही प्रतिसाद वाचून आपल्याला न पटणार्‍या, न रुचणाऱ्या शब्दांमुळे काढलीत. यावरून आपला अंहं किती फुगलेला आहे हेच कळते. आपले मत,अर्थात माझ्याबद्दल चे आपल्याला लखलाभ. सार्वजनिक मंचावर केवळ चान चान म्हणवून घ्यायचे असेल तर लेखना आगोदरच वाचकांना सावध करावे. साद म्हणले की प्रतिसाद आला. नेहमीच प्रतिसाद लेखकाच्या मनासारखा असेल असे काही जरूरी नाही. मिपावर सहसा कुणी कुणाला व्यक्तिगत पातळीवर ओळखत नाही. व्यक्तिगत पातळीवर उतरून टिका करणे हे उचित नाही. पटले नाही तर सोडून द्यायचे. शक्य तेव्हढ्या सभ्य भाषेचा प्रयोग केला आहे. माझ्याकडून पूर्णविराम.

रामचंद्र गुरुवार, 10/31/2024 - 23:26
कोलाहल, पर्यावरणविघातक वर्तणुकीत आनंद वाटणारे बहुसंख्य प्रदूषित भौतिक व वैचारिक वातावरणात वाढलेले असतात हे मात्र नक्कीच प्रत्ययाला येते.

विवेकपटाईत Mon, 11/04/2024 - 11:58
आनंदाच्या जागतिक क्रमवारीत भारताचा नंबर बराच खाली आहे, जो नागरिकांच्या सर्वसाधारण मानसिक आरोग्याचा निदर्शक आहे. ही रिपोर्ट कोणत्याही जागतिक संस्थेचा नाही. एका भारत विरोधी दृष्टीकोण ठेवणार्‍या संस्थेचा आहे. बाकी भारतीय लोकांचे मानसिक आरोगी यूरोपियन देशांपेक्षा निश्चित उत्तम आहे. भारताच्या विरोधात असे भरपूर रिपोर्ट येत राहतात. उदा. भारतात गेल्या दहावर्षांत गरीबी वाढली. वास्तव 25 कोटी गरीबी रेषेतून बाहेर आले. असो.

युयुत्सु Mon, 11/04/2024 - 18:10
"ही रिपोर्ट कोणत्याही जागतिक संस्थेचा नाही. एका भारत विरोधी दृष्टीकोण ठेवणार्‍या संस्थेचा आहे. " हे विधान बेलगाम आणि बेछूट दाव्याचा उत्तम नमूना आहे. ही क्रमवारी लावणारी संस्था भारत विरोधी आहे याचे पटाईत यांनी कोणतेही पुरावे दिलेले नाहीत. About World Happiness Report: The World Happiness Report is released annually around March 20th as part of the International Day of Happiness celebration by the United Nations Sustainable Development Solutions Network (UN SDSN). The World Happiness Report is a partnership of Gallup, the Oxford Wellbeing Research Centre, the UN Sustainable Development Solutions Network, and the WHR's Editorial Board. It considers six variables: GDP per capita, healthy life expectancy, social support, freedom, generosity, and absence of corruption. The World Happiness Report now provides separate rankings by age group. This year's report ranked 150 countries. The other top 10 countries after Finland are Denmark, Iceland, Sweden, Israel, Netherlands, Norway, Luxembourg, Switzerland and Australia. The United States and Germany did not find a place among the list of 20 happiest nations. The US trailed at the 23rd spot, while Germany at the 24th spot respectively. Afghanistan remains bottom of the overall rankings as the world's 'unhappiest' nation, followed by Congo, Sierra Leone, Lesotho, and Lebanon https://www.ksgindia.com/study-material/news/world-happiness-report-2024.html#:~:text=India's%20Ranking%3A%20In%20the%20World,at%20108%2C%20Myanmar%20at%20118. आनंदाच्या जागतिक क्रमवारीची माहिती इथे मिळेल- https://www.unsdsn.org/our-work/world-happiness-report/

विवेकपटाईत गुरुवार, 08/21/2025 - 20:53
भारतात कुठे आणि कोणत्या भागात किती लोकांचा सर्वे केला या संस्थेने तुम्ही सांगू शकता का. बाकी अशा रिपोर्ट बोगस असतात हे सर्वांनाच माहीत असते.

युयुत्सु गुरुवार, 08/21/2025 - 21:54
हा प्रश्न तुम्ही त्यांना विचारा. आणि ते भारतविरोधी असतील तर त्यांच्यावर बंदी घाला.

युयुत्सु Wed, 11/06/2024 - 17:17
वरील लेख लिहून झाल्यानंतर आज अचानक माझ्या लेखातील काही भारतीयांच्या मेंदूच्या आरोग्याविषयी दाव्यांना पुष्टी देणारा संशोधन अहवाल नेचर मध्ये सापडला. पुरेशी झोप आणि मेंदूचे अधिकारी कार्य यांचा घनिष्ठ संबंध आहे. https://www.nature.com/articles/s42003-022-03123-3#Fig1

सोत्रि Sun, 12/01/2024 - 04:11
लेख प्रचंड आवडला. हिंसक गुन्हे करणारे गुन्हेगार आणि त्यांची गुन्हा करतानाची मानसिकता आणि पार्श्वभूमी हा विषय खुप महत्वाचा आहे. त्याअनुषंगाने लेख त्या मानसिकतेवर भाष्य करत असल्याने लेख आवडला.
संवेदनांना प्रतिसाद देण्याची गरज आणि क्षमता निर्माण झाली आणि संवेदनानुसार योग्य तो निर्णय घेऊन प्रतिसाद देणे, अंतर्गत यंत्रणा चालू किंवा बंद करणारी व्यवस्था म्हणून अत्यंत गुंतागुंतीचा मेंदू हा अवयव निर्माण झाला.
संवेदना आणि त्यांना दिला जाणारा प्रतिसाद हा आपल्या जगण्याचा मुलभूत पॅटर्न आहे. त्या संवेदनेला कसा प्रतिसाद दिला जातो हे संचित, प्रारब्ध आणि क्रियमाण ह्यानुसार असतो. व्यक्ति जितकी जाणिवेत असेल तितका विवेक जागृत असेल आणि संवेदनांवर रियाक्ट न होता संवेदनांना रिस्पॅान्स दिला जाईल. उपाग्रखण्ड आणि उपाग्रबाह्यक ह्यांचा विकास म्हणजेच व्यक्तीचे जाणिवेत असणे (कॅान्शसनेस आणि अवेयरनेस) युयुत्सु यांच्या प्राणायमावरच्या लेखात सांगितलेल्या पुस्तकाप्रमाणे प्राणायामाने उपाग्रखण्ड आणि उपाग्रबाह्यक ह्यांचा विकास घडवून आणता येऊ शकतो. तसंच ध्यानाने तो सातत्याने टिकवता येऊ शकतो. - (मेंदूचे आरोग्य सुदृढ करण्याच्या प्रयत्नात असलेला) सोकाजी

युयुत्सु Wed, 08/20/2025 - 10:57
काही महिन्यांपूर्वी म०टा० ने माझा "मेंदूचे आरोग्य आणि विवेक" हा लेख प्रसिद्ध केला होता. त्यात मी वाढत्या जागतिक तापमानाचा मानसिक स्वास्थ्याशी असलेल्या संबंधाकडे लक्ष वेधायचा प्रय्तत्न केला होता. आज माझ्या दाव्यांना पुष्टी देणारे आणखी एक वृत्त वाचनात आले -https://www.bbc.com/hindi/articles/cvgpvvrdxgxo?

कंजूस Mon, 10/28/2024 - 11:02
मेंदू अति विकसित होत आहे हे मुख्य कारण आहे. बुद्धीवाद आणि भावनावाद यांमध्ये मेंदू एकीकडे झुकतो आहे. त्याचबरोबर सगळा लाभ मलाच कसा मिळेल याची खटपट सतत सुरू आहे. त्यातून खोटारडेपणा, स्वार्थ, लबाडी आणि अप्रामाणिकपणा वाढतो आहे.

कर्नलतपस्वी Tue, 10/29/2024 - 06:08
असे भाग मला करावेसे वाटतात. मुर्त मेंदूत आलेले दोष काही प्रमाणात वैद्यकीय सहाय्याने ठिक करता येतात. काही प्रमाणात अमुर्त मेदूवडे उपचार उपलब्ध आहेत. निती,अनितीच्या संकल्पना ,पाप पुण्याची वास्तविकता,व्यवहार आणी स्वार्थ या सर्व गोंगाटात भावनिक नातेसंबंध शुष्क झाल्याने आपराधीक गतिविधी वाढल्या आहेत असे वाटते. इतिहासकार राजवाडे म्हणतात ते खरे आहे. जे काल योग्य वाटत होते ते आज निषिद्ध वाटू शकते. जे इतरांना आयोग्य वाटते ते कुणाला योग्य वाटू शकते. कायदा सुव्यवस्था एक मर्यादेपर्यंतच....

युयुत्सु Tue, 10/29/2024 - 11:12
प्रतिसादाबद्दल आभार! आपल्या मुद्द्यांना पुढे दिलेल्या संशोधनात उत्तर मिळेल. प्रदूषणाचे दूष्परिणाम गर्भावस्थेपासूण चालू होतात. परिणामतः सर्वांना समान क्षमता निसर्गाकडून मिळत नाहीत.

कर्नलतपस्वी Tue, 10/29/2024 - 13:26
कुठपर्यंत ग्राह्य धरावा? प्रातिनिधिक सर्वेक्षणाचे गुणदोष लागू पडतात. प्रदुषण मोठ मोठ्या शहरात असते. तुलनात्मक दृष्टीकोनातून खेडेगावात ते खुप कमी असते. लोकसंख्येची घनता,वहातूक, रोजगार, शहरातले विविध प्रकारचे आकर्षण ,ताणतणाव इ. निश्चितच प्रदुषण, गुन्हेगारी व अनैतिकता वाढण्यासाठी पुरक,पोषक वातावरण असते यात मला तरी शंका नाही. खेडेगावात परस्परांबद्दल अपुलकी,संबध , अडीअडचणीत एकमेकाची मदत करणे,सौहार्दपूर्ण वातावरण निश्चितच नैतिकता परंपरा जोपासण्यात मदत करते. लोकसंख्या कमी असल्याने प्रदुषण नसते किंवा असलेच तर नाममात्र. म्हणून म्हणतो नैतिकतेच्या पतनाला प्रदूषण कितपत कारणीभूत ठरत नसून इतर बाबी जास्त जबाबदार आहेत.

युयुत्सु Wed, 10/30/2024 - 16:33
म्हणून म्हणतो नैतिकतेच्या पतनाला प्रदूषण कितपत कारणीभूत ठरत नसून इतर बाबी जास्त जबाबदार आहेत. कृपया मोठ्या विद्यापीठातील वैज्ञानिक संशोधनावर अर्धवट, अभ्यासरहित मते व्यक्त करू नयेत. पुढे हवेतील प्रदूषणाचे शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यावर काय परिणाम होतात, त्याची विस्तृत यादी दिली आहे. ती पहावी- References
  • Kampa, M.; Castanas, E. Human health effects of air pollution. Environ. Pollut. 2008, 151, 362–367.
  • César, A.C.; Carvalho, J.A.; Nascimento, L.F. Association between NOx exposure and deaths caused by respiratory diseases in a medium-sized Brazilian city. Braz. J. Med. Biol. Res. 2015, 48, 1130–1135.
  • Chaloulakou, A.; Mavroidis, I.; Gavriil, I. Compliance with the annual NO2 air quality standard in Athens. Required NOx levels and expected health implications. Atmos. Environ. 2008, 42, 454–465.
  • Zouzelka, R.; Rathousky, J. Photocatalytic abatement of NOx pollutants in the air using commercial functional coating with porous morphology. Appl. Catal. B-Environ. 2017, 217, 466–476.
  • Jacob, D.J. Introduction to Atmospheric Chemistry; Chapter 11: Oxidizing Power of the Atmosphere; Princeton University Press: Princeton, NJ, USA, 1999; pp. 199–219.
  • Liu, F.; Beirle, S.; Zhang, Q.; Dörner, S.; He, K.; Wagner, T. NOx lifetimes and emissions of cities and power plants in polluted background estimated by satellite observations. Atmos. Chem. Phys. 2016, 16, 5283–5298.
  • Shah, V.; Jacob, D.; Li, K.; Silvern, R.; Zhai, S.; Liu, M.; Lin, J.; Zhang, Q. Effect of changing NOx; lifetime on the seasonality and long-term trends of satellite-observed tropospheric NO2; columns over China. Atmos. Chem. Phys. Discuss. 2019, 670, 1–23.
  • Canadian Council of Ministers of the Environment. 2017 Air Quality, Canadian Ambient Air Quality Standards (CAAQS). Available online: http://airquality-qualitedelair.ccme.ca/en/ (accessed on 20 January 2021).
  • Bélanger, D.; Berry, P. Human Health in a Changing Climate: A Canadian Assessment of Vulnerabilities and Adaptive Capacity; Health Canada: Ottawa, ON, Canada, 2008.
  • Boubel, R.W.; Fox, D.L.; Turner, D.B.; Stern, A.C. Fundamentals of Air Pollution, 3rd ed.; Chapter 7 Effects on Health and Human Welfare and Chapter 12 Atmospheric Chemistry; Academic Press: Cambridge, MA, USA, 1994; pp. 99–109,165–177.
  • Muilwijk, C.; Schrijvers, P.J.; Wuerz, S.; Kenjereš, S. Simulations of photochemical smog formation in complex urban areas. Atmos. Environ. 2016, 147, 470–484.
  • Seinfield, J.H.; Pandis, S.N. Atmospheric Chemistry and Physics, 3rd ed.; Chapter 2.7: Particulate Matter (Aerosols); John Wiley & Sons, Inc.: Hoboken, NJ, USA, 2006; pp. 48–54.
  • Krzeszowiak, J.; Stefanow, D.; Pawlas, K. The impact of particulate matter (PM) and nitric oxides (NOx) on human health and an analysis of selected sources accounting for their emission. Med. Sr.—Environ. Med. 2016, 19, 3–15.
  • Anyanwu, E. Complex interconvertibility of nitrogen oxides (NOx): Impact on occupational and environmental health. Rev. Environ. Health 1999, 14, 169–185.
  • Mohsenin, V. Human exposure to oxides of nitrogen at ambient and supra-ambient concentrations. Toxicology 1994, 89, 301–312.
  • Munawer, M.E. Human health and environmental impacts of coal combustion and post-combustion wastes. J. Sustain. Min. 2018, 17, 87–96.
  • Skouloudis, A.N.; Kassomenos, P. Combining environment and health information systems for the assessment of atmospheric pollution on human health. Sci. Total Environ. 2014, 488–489, 362–368.
  • Vasev, N. Governing energy while neglecting health—The case of Poland. Health Policy 2017, 121, 1147–1153.
  • Lu, X.; Yao, T.; Li, Y.; Fung, J.C.; Lau, A.K. Source apportionment and health effect of NOx over the Pearl River Delta region in southern China. Environ. Pollut. 2016, 212, 135–146.
  • Zock, J.P.; Verheij, R.; Helbich, M.; Volker, B.; Spreeuwenberg, P.; Strak, M.; Janssen, N.A.H.; Dijst, M.; Groenewegen, P. The impact of social capital, land use, air pollution and noise on individual morbidity in Dutch neighbourhoods. Environ. Int. 2018, 121, 453–460.
  • Palmgren, F.; Berkowicz, R.; Hertel, O.; Vignati, E. Effects of reduction of NOx on the NO2 levels in urban streets. Sci. Total Environ. 1996, 189–190, 409–415.
  • Patelarou, E.; Tzanakis, N.; Kelly, F.J. Exposure to indoor pollutants and wheeze and asthma development during early childhood. Int. J. Environ. Res. Public Health 2015, 12, 3993–4017.
  • Brunekreef, B.; Holgate, S.T. Air pollution and health. Lancet 2002, 360, 1233–1242.
  • Mi, Y.H.; Norbäck, D.; Tao, J.; Mi, Y.L.; Ferm, M. Current asthma and respiratory symptoms among pupils in Shanghai, China: Influence of building ventilation, nitrogen dioxide, ozone, and formaldehyde in classrooms. Indoor Air 2006, 16, 454–464.
  • Anderson, H.R.; Atkinson, R.W.; Bremmer, S.A.; Carrington, J.; Peacock, P. Quantitative Systematic Review of Short Term Associations between Ambient Air Pollution (Particulate Matter, Ozone, Nitrogen Dioxide, Sulphur Dioxide and Carbon Monoxide), and Mortality and Morbidity; Division of Community Health Sciences St George’s—University of London: London, UK, 2007. Available online: https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/215975/dh_121202.pdf (accessed on 26 November 2021).
  • Kirsch, M.; Korth, H.G.; Sustmann, R.; de Groot, H. The pathobiochemistry of nitrogen dioxide. Biol. Chem. 2002, 383, 389–399.
  • McConnell, R.; Berhane, K.; Gilliland, F.; Molitor, J.; Thomas, D.; Lurmann, F.; Avol, E.; Gauderman, W.J.; Peters, J.M. Prospective study of air pollution and bronchitic symptoms in children with asthma. Am. J. Respir. Crit. Care 2003, 168, 790–797.
  • Rivas, E.; Santiago, J.L.; Lechón, Y.; Martín, F.; Ariño, A.; Pons, J.J.; Santamaría, J.M. CFD modelling of air quality in Pamplona City (Spain): Assessment, stations spatial representativeness and health impacts valuation. Sci. Total Environ. 2019, 649, 1362–1380.
  • Alexeeff, S.E.; Roy, A.; Shan, J.; Liu, X.; Messier, K.; Apte, J.S.; Portier, C.; Sidney, S.; Van Den Eeden, S.K. High-resolution mapping of traffic related air pollution with Google street view cars and incidence of cardiovascular events within neighborhoods in Oakland, CA. Environ. Health-Glob. 2018, 17, 1–13.
  • Beelen, R.; Hoek, G.; van den Brandt, P.A.; Goldbohm, R.A.; Fischer, P.; Schouten, L.J. Long-term effects of traffic-related air pollution on mortality in a Dutch cohort (NLCS-AIR study). Environ. Health Perspect. 2008, 116, 196–202.
  • Chen, H.; Goldberg, M.S.; Burnett, R.T.; Jerrett, M.; Wheeler, A.J.; Villeneuve, P.J. Long-term exposure to traffic-related air pollution and cardiovascular mortality. Epidemiology 2013, 24, 35–43.
  • Gan, W.Q.; Koehoorn, M.; Davies, H.W.; Demers, P.A.; Tamburic, L.; Brauer, M. Long-term exposure to traffic-related air pollution and the risk of coronary heart disease hospitalization and mortality. Environ. Health Perspect. 2011, 119, 501–507.
  • Jerrett, M.; Burnett, R.T.; Beckerman, B.S.; Turner, M.C.; Krewski, D.; Thurston, G.; Martin, R.V.; van Donkelaar, A.; Hughes, E.; Shi, Y. Spatial analysis of air pollution and mortality in California. Am. J. Respir. Crit. Care 2013, 188, 593–599.
  • Raaschou-Nielsen, O.; Hermansen, M.N.; Loland, L.; Buchvald, F.; Pipper, C.B.; Sørensen, M.; Loft, S.; Bisgaard, H. Long-term exposure to indoor air pollution and wheezing symptoms in infants. Indoor Air 2010, 20, 159–167.
  • Rijnders, E.; Janssen, N.A.; van Vliet, P.H.; Brunekreef, B. Personal and outdoor nitrogen dioxide concentrations in relation to degree of urbanization and traffic density. Environ. Health Perspect. 2001, 109, 411–417.
  • Weinmayr, G.; Romeo, E.; de Sario, M.; Weiland, S.K.; Forastiere, F. Short-Term effects of PM10 and NO2 on respiratory health among children with asthma or asthma-like symptoms: A systematic review and Meta-Analysis. Environ. Health Perspect. 2010, 118, 449–457.
  • Dastoorpoor, M.; Sekhavatpour, Z.; Masoumi, K.; Mohammadi, M.J.; Aghababaeian, H.; Khanjani, N.; Hashemzadeh, B.; Vahedian, M. Air pollution and hospital admissions for cardiovascular diseases in Ahvaz, Iran. Sci. Total Environ. 2019, 652, 1318–1330.
  • Janke, K. Air pollution, avoidance behaviour and children’s respiratory health: Evidence from England. J. Health Econ. 2014, 38, 23–42.
  • Szyszkowicz, M. Air pollution and emergency department visits for depression in Edmonton, Canada. Int. J. Occup. Med. Environ. 2007, 20, 241–245.
  • Gandini, M.; Scarinzi, C.; Bande, S.; Berti, G.; Carnà, P.; Ciancarella, L.; Costa, G.; Demaria, M.; Ghigo, S.; Piersanti, A.; et al. Long term effect of air pollution on incident hospital admissions: Results from the Italian Longitudinal Study within LIFE MED HISS project. Environ. Int. 2018, 121, 1087–1097.
  • Mason, T.G.; Schooling, C.M.; Chan, K.P.; Tian, L. An evaluation of the air quality health index program on respiratory diseases in Hong Kong: An interrupted time series analysis. Atmos. Environ. 2019, 211, 151–158.
  • Fusco, D.; Forastiere, F.; Michelozzi, P.; Spadea, T.; Ostro, B.; Arcà, M.; Perucci, C.A. Air pollution and hospital admissions for respiratory conditions in Rome, Italy. Eur. Respir. J. 2001, 17, 1143–1150.
  • Johansson, C.; Lövenheim, B.; Schantz, P.; Wahlgren, L.; Almström, P.; Markstedt, A.; Strömgren, M.; Forsberg, B.; Sommar, J.N. Impacts on air pollution and health by changing commuting from car to bicycle. Sci. Total Environ. 2017, 584–585, 56–63.
  • Al-Ahmadi, K.; Al-Zahrani, A. NO2 and cancer incidence in Saudi Arabia. Int. J. Environ. Res. Public Health 2013, 10, 5844–5862.
  • Hystad, P.; Demers, P.A.; Johnson, K.C.; Carpiano, R.M.; Brauer, M. Long-term residential exposure to air pollution and lung cancer risk. Epidemiology 2013, 24, 762–772.
  • Nafstad, P.; Håheim, L.L.; Oftedal, B.; Gram, F.; Holme, I.; Hjermann, I.; Leren, P. Lung cancer and air pollution: A 27 year follow up of 16 209 Norwegian men. Thorax 2003, 58, 1071–1076.
  • Vineis, P.; Hoek, G.; Krzyzanowski, M.; Vigna-Taglianti, F.; Veglia, F.; Airoldi, L.; Autrup, H.; Dunning, A.; Garte, S.; Hainaut, P.; et al. Air pollution and risk of lung cancer in a prospective study in Europe. Int. J. Cancer 2006, 119, 169–174.
  • Yorifuji, T.; Kashima, S.; Tsuda, T.; Ishikawa-Takata, K.; Ohta, T.; Tsuruta, K.I.; Doi, H. Long-term exposure to traffic-related air pollution and the risk of death from hemorrhagic stroke and lung cancer in Shizuoka, Japan. Sci. Total Environ. 2013, 443, 397–402.
  • Crouse, D.L.; Goldberg, M.S.; Ross, N.A.; Chen, H.; Labrèche, F. Postmenopausal breast cancer is associated with exposure to traffic-related air pollution in Montreal, Canada: A case-control study. Environ. Health Perspect. 2010, 118, 1578–1583.
  • Samoli, E.; Aga, E.; Touloumi, G.; Nisiotis, K.; Forsberg, B.; Lefranc, A.; Pekkanen, J.; Wojtyniak, B.; Schindler, C.; Niciu, E.; et al. Short-term effects of nitrogen dioxide on mortality: An analysis within the APHEA project. Eur. Respir. J. 2006, 27, 1129–1138.
  • Atkinson, R.W.; Butland, B.K.; Anderson, H.R.; Maynard, R.L. Long-term concentrations of nitrogen dioxide and mortality: A meta-analysis of cohort studies. Epidemiology 2018, 29, 460–472.
  • Ancona, C.; Badaloni, C.; Mataloni, F.; Bolignano, A.; Bucci, S.; Cesaroni, G.; Sozzi, R.; Davoli, M.; Forastiere, F. Mortality and morbidity in a population exposed to multiple sources of air pollution: A retrospective cohort study using air dispersion models. Environ. Res. 2015, 137, 467–474.
  • de Marco, A.; Proietti, C.; Anav, A.; Ciancarella, L.; D’Elia, I.; Fares, S.; Fornasier, M.F.; Fusaro, L.; Gualtieri, M.; Manes, F.; et al. Impacts of air pollution on human and ecosystem health, and implications for the National Emission Ceilings Directive: Insights from Italy. Environ. Int. 2019, 125, 320–333.
  • Faustini, A.; Rapp, R.; Forastiere, F. Nitrogen dioxide and mortality: Review and meta-analysis of long-term studies. Eur. Respir. J. 2014, 44, 744–753.
  • Hoek, G.; Krishnan, R.M.; Beelen, R.; Peters, A.; Ostro, B.; Brunekreef, B.; Kaufman, J.D. Long-term air pollution exposure and cardio-respiratory mortality: A review. Environ. Health-Glob. 2013, 12, 1–15.
  • Chen, R.; Samoli, E.; Wong, C.M.; Huang, W.; Wang, Z.; Chen, B.; Kan, H. Associations between short-term exposure to nitrogen dioxide and mortality in 17 Chinese cities: The China Air Pollution and Health Effects Study (CAPES). Environ. Int. 2012, 45, 32–38.
  • Shang, Y.; Sun, Z.; Cao, J.; Wang, X.; Zhong, L.; Bi, X.; Li, H.; Liu, W.; Zhu, T.; Huang, W. Systematic review of Chinese studies of short-term exposure to air pollution and daily mortality. Environ. Int. 2013, 54, 100–111.
  • Tao, Y.; Huang, W.; Huang, X.; Zhong, L.; Lu, S.E.; Li, Y.; Dai, L.; Zhang, Y.; Zhu, T. Estimated acute effects of ambient ozone and nitrogen dioxide on mortality in the Pearl River Delta of southern China. Environ. Health Perspect. 2012, 120, 393–398.
  • Malik, A.; Tauler, R. Exploring the interaction between O3 and NOx pollution patterns in the atmosphere of Barcelona, Spain using the MCR-ALS method. Sci. Total Environ. 2015, 517, 151–161.
  • World Health Organization. Ambient (Outdoor) Air Pollution. 2021. Available online: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ambient-(outdoor)-air-quality-and-health (accessed on 21 October 2021).
  • Rehm, J.; Shield, K.D. Global Burden of Disease and the Impact of Mental and Addictive Disorders. Curr. Psychiatry Rep. 2019, 21, 10.
  • United Nations Department of Economic and Social Affairs. Sustainable Development Goal 3: Ensure Healthy Lives and Promote Well-Being for all at all Ages. 2021. Available online: https://sdgs.un.org/goals/goal3 (accessed on 31 September 2021).
  • University of Washington Institute for Health Metrics and Evaluation. Global Burden of Disease Study 2019 (GBD 2019) Data Resources. 2021. Available online: http://ghdx.healthdata.org/gbd-results-tool (accessed on 30 September 2021).
  • Kaufmann, C.N.; Susukida, R.; Depp, C.A. Sleep apnea, psychopathology, and mental health care. Sleep Health 2017, 3, 244–249.
  • Kanner, J.; Pollack, A.Z.; Ranasinghe, S.; Stevens, D.R.; Nobles, C.; Rohn, M.C.; Sherman, S.; Mendola, P. Chronic exposure to air pollution and risk of mental health disorders complicating pregnancy. Environ. Res. 2021, 196, 110937.
  • Bakolis, I.; Hammoud, R.; Stewart, R.; Beevers, S.; Dajnak, D.; MacCrimmon, S.; Broadbent, M.; Pritchard, M.; Shiode, N.; Fecht, D.; et al. Mental health consequences of urban air pollution: Prospective population-based longitudinal survey. Soc. Psychiatry Psychiatr. Epidemiol. 2021, 56, 1587–1599.
  • Klompmaker, J.O.; Hoek, G.; Bloemsma, L.D.; Wijga, A.H.; van den Brink, C.; Brunekreef, B.; Lebret, E.; Gehring, U.; Janssen, N.A.H. Associations of combined exposures to surrounding green, air pollution and traffic noise on mental health. Environ. Int. 2019, 129, 525–537.
  • Pelgrims, I.; Devleesschauwer, B.; Guyot, M.; Keune, H.; Nawrot, T.S.; Remmen, R.; Saenen, N.D.; Trabelsi, S.; Thomas, I.; Aerts, R.; et al. Association between urban environment and mental health in Brussels, Belgium. BMC Public Health 2021, 21, 635.
  • Gu, H.; Yan, W.; Elahi, E.; Cao, Y. Air pollution risks human mental health: An implication of two-stages least squares estimation of interaction effects. Environ. Sci. Pollut. R 2020, 27, 2036–2043.
  • Newbury, J.B.; Stewart, R.; Fisher, H.L.; Beevers, S.; Dajnak, D.; Broadbent, M.; Pritchard, M.; Shiode, N.; Heslin, M.; Hammoud, R.; et al. Association between air pollution exposure and mental health service use among individuals with first presentations of psychotic and mood disorders: Retrospective cohort study. Br. J. Psychiatry 2021, 219, 678–685.
  • Chan, E.Y.; Lam, H.C.; So, S.H.; Goggins, W.B.; Ho, J.Y.; Liu, S.; Chung, P.P. Association between ambient temperatures and mental disorder hospitalizations in a subtropical city: A time-series study of Hong Kong special administrative region. Int. J. Environ. Res. Public Health 2018, 15, 754.
  • Chen, C.; Liu, C.; Chen, R.; Wang, W.; Li, W.; Kan, H.; Fu, C. Ambient air pollution and daily hospital admissions for mental disorders in Shanghai, China. Sci. Total Environ. 2018, 613–614, 324–330.
  • Oudin, A.; Åström, D.O.; Asplund, P.; Steingrimsson, S.; Szabo, Z.; Carlsen, H.K. The association between daily concentrations of air pollution and visits to a psychiatric emergency unit: A case-crossover study. Environ. Health-Glob. 2018, 17, 4.
  • Wei, F.; Wu, M.; Qian, S.; Li, D.; Jin, M.; Wang, J.; Shui, L.; Lin, H.; Tang, M.; Chen, K. Association between short-term exposure to ambient air pollution and hospital visits for depression in China. Sci. Total Environ. 2020, 724, 138207.
  • Lu, P.; Zhang, Y.; Xia, G.; Zhang, W.; Xu, R.; Wang, C.; Guo, Y.; Li, S. Attributable risks associated with hospital outpatient visits for mental disorders due to air pollution: A multi-city study in China. Environ. Int. 2020, 143, 105906.
  • Thilakaratne, R.A.; Malig, B.J.; Basu, R. Examining the relationship between ambient carbon monoxide, nitrogen dioxide, and mental health-related emergency department visits in California, USA. Sci. Total Environ. 2020, 746, 140915.
  • Li, H.; Zhang, S.; Qian, Z.; Xie, X.H.; Luo, Y.; Han, R.; Hou, J.; Wang, C.; McMillin, S.E.; Wu, S.; et al. Short-term effects of air pollution on cause-specific mental disorders in three subtropical Chinese cities. Environ. Res. 2020, 191, 110214.
  • Tong, L.; Li, K.; Zhou, Q. Season, sex and age as modifiers in the association of psychosis morbidity with air pollutants: A rising problem in a Chinese metropolis. Sci. Total Environ. 2016, 541, 928–933.
  • Billings, M.E.; Gold, D.; Szpiro, A.; Aaron, C.P.; Jorgensen, N.; Gassett, A.; Leary, P.L.; Kaufman, J.D.; Redline, S.R. The association of ambient air pollution with sleep apnea: The multi-ethnic study of atherosclerosis. Ann. Am. Thorac. Soc. 2019, 16, 363–370.
  • Lawrence, W.R.; Yang, M.; Zhang, C.; Liu, R.Q.; Lin, S.; Wang, S.Q.; Liu, Y.; Ma, H.; Chen, D.H.; Zeng, X.W.; et al. Association between long-term exposure to air pollution and sleep disorder in Chinese children: The Seven Northeastern Cities study. Sleep 2018, 41, 1–10.
  • Vert, C.; Sánchez-Benavides, G.; Martínez, D.; Gotsens, X.; Gramunt, N.; Cirach, M.; Molinuevo, J.L.; Sunyer, J.; Nieuwenhuijsen, M.J.; Crous-Bou, M.; et al. Effect of long-term exposure to air pollution on anxiety and depression in adults: A cross-sectional study. Int. J. Hyg. Environ. Health 2017, 220, 1074–1080.
  • Shin, J.; Park, J.Y.; Choi, J. Long-term exposure to ambient air pollutants and mental health status: A nationwide population-based cross-sectional study. PLoS ONE 2018, 13, e0195607.
  • Lim, Y.H.; Kim, H.; Kim, J.H.; Bae, S.; Park, H.Y.; Hong, Y.C. Air Pollution and Symptoms of Depression in Elderly Adults. Environ. Health Perspect. 2012, 120, 1023–1028.
  • Wang, Y.; Eliot, M.N.; Koutrakis, P.; Gryparis, A.; Schwartz, J.D.; Coull, B.A.; Mittleman, M.A.; Milberg, W.P.; Lipsitz, L.A.; Wellenius, G.A. Ambient air pollution and depressive symptoms in older adults: Results from the MOBILIZE Boston study. Environ. Health Perspect. 2014, 122, 553–558.
  • Zijlema, W.L.; Wolf, K.; Emeny, R.; Ladwig, K.H.; Peters, A.; Kongsgård, H.; Hveem, K.; Kvaløy, K.; Yli-Tuomi, T.; Partonen, T.; et al. The association of air pollution and depressed mood in 70,928 individuals from four European cohorts. Int. J. Hyg. Environ. Health 2016, 219, 212–219.
  • Altuğ, H.; Fuks, K.B.; Hüls, A.; Mayer, A.K.; Tham, R.; Krutmann, J.; Schikowski, T. Air pollution is associated with depressive symptoms in elderly women with cognitive impairment. Environ. Int. 2020, 136, 105448.
  • Kim, S.Y.; Bang, M.; Wee, J.H.; Min, C.; Yoo, D.M.; Han, S.M.; Kim, S.; Choi, H.G. Short- and long-term exposure to air pollution and lack of sunlight are associated with an increased risk of depression: A nested case-control study using meteorological data and national sample cohort data. Sci. Total Environ. 2021, 757, 143960.
  • Lo, K.; Chiang, L.L.; Hsu, S.M.; Tsai, C.Y.; Wu, D.; Chou, C.J.; Chuang, H.C.; Liu, W.T. Association of short-term exposure to air pollution with depression in patients with sleep-related breathing disorders. Sci. Total Environ. 2021, 786, 147291.
  • Latham, R.M.; Kieling, C.; Arseneault, L.; Botter-Maio Rocha, T.; Beddows, A.; Beevers, S.; Danese, A.; De Oliveira, K.; Kohrt, B.A.; Moffitt, T.E.; et al. Childhood exposure to ambient air pollution and predicting individual risk of depression onset in UK adolescents. J. Psychiatry Res. 2021, 138, 60–67.
  • Szyszkowicz, M.; Rowe, B.; Colman, I. Air pollution and daily emergency department visits for depression. Int. J. Occup. Med. Environ. 2009, 22, 355–362.
  • Szyszkowicz, M.; Kousha, T.; Kingsbury, M.; Colman, I. Air Pollution and Emergency Department Visits for Depression: A Multicity Case-Crossover Study. Environ. Health Insights 2016, 10, 155–161.
  • Cho, J.; Choi, Y.J.; Suh, M.; Sohn, J.; Kim, H.; Cho, S.K.; Ha, K.H.; Kim, C.; Shin, D.C. Air pollution as a risk factor for depressive episode in patients with cardiovascular disease, diabetes mellitus, or asthma. J. Affect. Disord. 2014, 157, 45–51.
  • Zhou, Y.M.; An, S.J.; Tang, E.J.; Xu, C.; Cao, Y.; Liu, X.L.; Yao, C.Y.; Xiao, H.; Zhang, Q.; Liu, F.; et al. Association between short-term ambient air pollution exposure and depression outpatient visits in cold seasons: A time-series analysis in northwestern China. J. Toxicol. Environ. Health A 2021, 84, 389–398.
  • Gu, X.; Guo, T.; Si, Y.; Wang, J.; Zhang, W.; Deng, F.; Chen, L.; Wei, C.; Lin, S.; Guo, X.; et al. Association between ambient air pollution and daily hospital admissions for depression in 75 Chinese cities. Am. J. Psychiatry 2020, 177, 735–743.
  • Szyszkowicz, M.; Willey, J.B.; Grafstein, E.; Rowe, B.H.; Colman, I. Air Pollution and Emergency Department Visits for Suicide Attempts in Vancouver, Canada. Environ. Health Insights 2010, 4, 79–86.
  • Min, J.; Kim, H.J.; Min, K. Long-term exposure to air pollution and the risk of suicide death: A population-based cohort study. Sci. Total Environ. 2018, 628–629, 573–579.
  • Ng, C.F.; Stickley, A.; Konishi, S.; Watanabe, C. Ambient air pollution and suicide in Tokyo, 2001–2011. J. Affect. Disord. 2016, 201, 194–202.
  • Kim, Y.; Ng, C.F.; Chung, Y.; Kim, H.; Honda, Y.; Guo, Y.L.; Lim, Y.H.; Chen, B.Y.; Page, L.A.; Hashizume, M. Air pollution and suicide in 10 cities in Northeast Asia: A time-stratified case-crossover analysis. Environ. Health Perspect. 2018, 126, 037002.
  • Bakian, A.; Huber, R.S.; Coon, H.; Gray, D.; Wilson, P.; McMahon, W.M.; Renshaw, P.F. Acute air pollution exposure and risk of suicide completion. Am. J. Epidemiol. 2015, 181, 295–303.
  • IQAir. 2020 World Air Quality Report: Region & City PM2.5 Ranking. Available online: https://www.iqair.com/ca/world-most-polluted-countries (accessed on 10 December 2021).

कर्नलतपस्वी Wed, 10/30/2024 - 22:31
कृपया मोठ्या विद्यापीठातील वैज्ञानिक संशोधनावर अर्धवट, अभ्यासरहित मते व्यक्त करू नयेत. अर्धवटच काय पण मला कुठल्याच प्रकारचे ज्ञान नाही. परंतु जगातील मुक्त विद्यापीठात गेली सत्तर वर्ष सतत अविरत अनुभवावर मी माझे मत प्रदर्शित केले आहे. तज्ञांच्या संशोधनावर कुठलेही मत अथवा rebuttal मी व्यक्त केले नाही. पटलं तर घ्या नाहीतर सोडून द्या. मला व्यक्तिशः फरक पडत नाही. हे जे संशोधन झाले आहे याबद्दल मी मत व्यक्त केलेच नाही. मला हे म्हणायचे आहे की संशोधन प्रातिनिधिक सर्वेक्षणावर आधारित आहे. यावर आधारित निष्कर्ष केवळ काही अंशी ग्राह्य धरता येतील. कारण सर्वेक्षणाची पद्धत दोषमुक्त नाही. त्याच प्रदुषणात राहून किती टक्के प्रभावीत झाले नाहीत व कित्येक जणांनी आपली उन्नती करून घेतली आहे याचे जर सर्वेक्षण केले तर कदाचित निष्कर्ष वेगळे निघतील. ज्या विद्यापीठांचे दाखले आपण देत आहात त्या देशात प्रदुषण रहीत वातावरणात राहिलेली, वाढलेली लहान लहान मुले शाळेमधे,माॅलमधे गोळीबार करतात याला काय म्हणाल. प्रदूषणाचे दूष्परिणाम गर्भावस्थेपासूण चालू होतात. असे जर मानले तर स्लम मधे जन्माला येणारे प्रत्येक मुल गुन्हेगार बनायला हवेत. अविचारी वर्तनाचे उर्वरित सत्य शोधण्यासाठी जीवशास्त्राची मदत घेणे आवश्यक ठरते. या विधानाशी सहमत आहे. मनोरुग्ण तज्ञांच्या मताप्रमाणे, There are certain factors which remains letent and surfaces only in certain conditions. When it erupts or surfaces patient need medical aid,help. If response to any write up taken without prejudice or preoccupied mind then one may reach to right conclusion. It's my perception and may be accepted or not.

कर्नलतपस्वी Wed, 10/30/2024 - 22:50
सर्वच लोक वरील संशोधनानुसार मेंदूचे अनारोग्य पिडीत व अविवेकी असायला हवेत. परंतू वस्तुस्थिती अशी नाही. चित्र काही वेगळेच आहे. महानगरातील प्रदुषणा मुळे फुफ्फुसाचे ,यकृत,जठर हे अवयवांच्या व्याधिग्रस्त होण्याची दाट संभावना आहे हे अलिखित सत्य आहे.

कर्नलतपस्वी Wed, 10/30/2024 - 23:11
सर्वच लोक वरील संशोधनानुसार मेंदूचे अनारोग्य पिडीत व अविवेकी असायला हवेत. परंतू वस्तुस्थिती अशी नाही. चित्र काही वेगळेच आहे. महानगरातील प्रदुषणा मुळे फुफ्फुसाचे ,यकृत,जठर हे अवयवांच्या व्याधिग्रस्त होण्याची दाट संभावना आहे हे अलिखित सत्य आहे.

युयुत्सु गुरुवार, 10/31/2024 - 10:56
आपल्या वरील तिन प्रतिसादांवरून आपले वय बरेच असावे आणि आपण वयानुरुप "हटवादी" बनला असणार अशी माझी अटकळ आहे. ज्यांची नवे शिकायची क्षमता संपली आहे अशा व्यक्ती अशी ("१.आपण कितीही मोठी यादी दिलीत तरी मी माझ्या मतावर ठाम आहे. २.पटलं तर घ्या नाहीतर सोडून द्या. ३.मला व्यक्तिशः फरक पडत नाही.") विधाने करतात. वैयक्तिक पातळीवरील चर्चा असती तर मी आपल्याकडे दूर्लक्ष केले असते. पण सार्वजनिक चर्चेत अशा सैल विधानांचा योग्य तो समाचार घ्यावाच लागतो. नाही तर समाजप्रबोधनाचे प्रयत्न अपयशी ठरतात. "ज्या विद्यापीठांचे दाखले आपण देत आहात त्या देशात प्रदुषण रहीत वातावरणात राहिलेली, वाढलेली लहान लहान मुले शाळेमधे,माॅलमधे गोळीबार करतात याला काय म्हणाल." या तुमच्या निरीक्षणाने माझ्या मूळ लेखातील दाव्याला बळकटीच मिळाली आहे. लहानवयात उपाग्रखण्डाचा विकास झालेला नसतो. त्यामुळे योग्य/अयोग्य, नैतिक/अनैतिक याकल्पना विकसित होत नाहीत. साहजिक त्यांच्याकडून गोळीबारासारखे गंभीर गुन्हे घडतात. प्रदूषण फक्त हवेचे नसते तर अन्नाचे आणि पाण्याचे पण असते. आपणे आपले अज्ञान मान्य केले असल्याने जनुकीय पातळीवर एका पिढीचे दोष पुढच्या पिढीकडे कसे संक्रमित होतात आणि त्यांना पोषक वातावरण मिळाले की ते उफाळून येतात, हे विज्ञान आपल्या आकलना पलिकडचे आहे. याची मला खात्री आहे. सांगायचे तात्पर्य, अगोदरच्या पिढ्या जर प्रदूषणाने "किडल्या" असतील तर पुढची प्रजा पण किडकी बनते. "असे जर मानले तर स्लम मधे जन्माला येणारे प्रत्येक मुल गुन्हेगार बनायला हवेत." झोपडपट्टीमध्ये जन्माला येणारे प्रत्येक मूल जरी गुन्हेगार नसले तरी झोपडपट्ट्यामध्ये सर्वात जास्त गुन्हेगारी असते, हे तुम्ही नाकारू शकत नाही. याशिवाय ’बेल कर्व्ह"चा परिणाम तुम्हाला माहित असेल ही अपेक्षा ठेवणे चूकीची आहे.

रामचंद्र Fri, 11/01/2024 - 15:06
जनुकीय पातळीवर एका पिढीचे दोष पुढच्या पिढीकडे कसे संक्रमित होतात आणि त्यांना पोषक वातावरण मिळाले की ते उफाळून येतात...> यामागे शास्त्रीय सत्य वा तथ्य किती आहे याची कल्पना नाही पण याचा चांगलाच प्रत्यय येताना दिसतो. बरीच उदाहरणे पहायला मिळतात.

कर्नलतपस्वी गुरुवार, 10/31/2024 - 15:03
आपण जो लेख टंकलात त्यात नवीन काहीच नाही. मी एक साध्या सोप्या भाषेत मला समजलेले टंकाळले होते. कदाचित मला काय म्हणायचंय ते आपल्या आकलना पलिकडचे असावे अन्यथा आपण व्यक्तिगत पातळीवर उतरला नसतात. माझे वय जास्त आहे,मी नवीन शिकण्याच्या पलिकडे गेलोय, हटवादी इत्यादी शब्दांचे औचित्य किंवा लेखनाशी काहीच संबध नाही.माझी बौद्धिक कुवत केवळ काही प्रतिसाद वाचून आपल्याला न पटणार्‍या, न रुचणाऱ्या शब्दांमुळे काढलीत. यावरून आपला अंहं किती फुगलेला आहे हेच कळते. आपले मत,अर्थात माझ्याबद्दल चे आपल्याला लखलाभ. सार्वजनिक मंचावर केवळ चान चान म्हणवून घ्यायचे असेल तर लेखना आगोदरच वाचकांना सावध करावे. साद म्हणले की प्रतिसाद आला. नेहमीच प्रतिसाद लेखकाच्या मनासारखा असेल असे काही जरूरी नाही. मिपावर सहसा कुणी कुणाला व्यक्तिगत पातळीवर ओळखत नाही. व्यक्तिगत पातळीवर उतरून टिका करणे हे उचित नाही. पटले नाही तर सोडून द्यायचे. शक्य तेव्हढ्या सभ्य भाषेचा प्रयोग केला आहे. माझ्याकडून पूर्णविराम.

रामचंद्र गुरुवार, 10/31/2024 - 23:26
कोलाहल, पर्यावरणविघातक वर्तणुकीत आनंद वाटणारे बहुसंख्य प्रदूषित भौतिक व वैचारिक वातावरणात वाढलेले असतात हे मात्र नक्कीच प्रत्ययाला येते.

विवेकपटाईत Mon, 11/04/2024 - 11:58
आनंदाच्या जागतिक क्रमवारीत भारताचा नंबर बराच खाली आहे, जो नागरिकांच्या सर्वसाधारण मानसिक आरोग्याचा निदर्शक आहे. ही रिपोर्ट कोणत्याही जागतिक संस्थेचा नाही. एका भारत विरोधी दृष्टीकोण ठेवणार्‍या संस्थेचा आहे. बाकी भारतीय लोकांचे मानसिक आरोगी यूरोपियन देशांपेक्षा निश्चित उत्तम आहे. भारताच्या विरोधात असे भरपूर रिपोर्ट येत राहतात. उदा. भारतात गेल्या दहावर्षांत गरीबी वाढली. वास्तव 25 कोटी गरीबी रेषेतून बाहेर आले. असो.

युयुत्सु Mon, 11/04/2024 - 18:10
"ही रिपोर्ट कोणत्याही जागतिक संस्थेचा नाही. एका भारत विरोधी दृष्टीकोण ठेवणार्‍या संस्थेचा आहे. " हे विधान बेलगाम आणि बेछूट दाव्याचा उत्तम नमूना आहे. ही क्रमवारी लावणारी संस्था भारत विरोधी आहे याचे पटाईत यांनी कोणतेही पुरावे दिलेले नाहीत. About World Happiness Report: The World Happiness Report is released annually around March 20th as part of the International Day of Happiness celebration by the United Nations Sustainable Development Solutions Network (UN SDSN). The World Happiness Report is a partnership of Gallup, the Oxford Wellbeing Research Centre, the UN Sustainable Development Solutions Network, and the WHR's Editorial Board. It considers six variables: GDP per capita, healthy life expectancy, social support, freedom, generosity, and absence of corruption. The World Happiness Report now provides separate rankings by age group. This year's report ranked 150 countries. The other top 10 countries after Finland are Denmark, Iceland, Sweden, Israel, Netherlands, Norway, Luxembourg, Switzerland and Australia. The United States and Germany did not find a place among the list of 20 happiest nations. The US trailed at the 23rd spot, while Germany at the 24th spot respectively. Afghanistan remains bottom of the overall rankings as the world's 'unhappiest' nation, followed by Congo, Sierra Leone, Lesotho, and Lebanon https://www.ksgindia.com/study-material/news/world-happiness-report-2024.html#:~:text=India's%20Ranking%3A%20In%20the%20World,at%20108%2C%20Myanmar%20at%20118. आनंदाच्या जागतिक क्रमवारीची माहिती इथे मिळेल- https://www.unsdsn.org/our-work/world-happiness-report/

विवेकपटाईत गुरुवार, 08/21/2025 - 20:53
भारतात कुठे आणि कोणत्या भागात किती लोकांचा सर्वे केला या संस्थेने तुम्ही सांगू शकता का. बाकी अशा रिपोर्ट बोगस असतात हे सर्वांनाच माहीत असते.

युयुत्सु गुरुवार, 08/21/2025 - 21:54
हा प्रश्न तुम्ही त्यांना विचारा. आणि ते भारतविरोधी असतील तर त्यांच्यावर बंदी घाला.

युयुत्सु Wed, 11/06/2024 - 17:17
वरील लेख लिहून झाल्यानंतर आज अचानक माझ्या लेखातील काही भारतीयांच्या मेंदूच्या आरोग्याविषयी दाव्यांना पुष्टी देणारा संशोधन अहवाल नेचर मध्ये सापडला. पुरेशी झोप आणि मेंदूचे अधिकारी कार्य यांचा घनिष्ठ संबंध आहे. https://www.nature.com/articles/s42003-022-03123-3#Fig1

सोत्रि Sun, 12/01/2024 - 04:11
लेख प्रचंड आवडला. हिंसक गुन्हे करणारे गुन्हेगार आणि त्यांची गुन्हा करतानाची मानसिकता आणि पार्श्वभूमी हा विषय खुप महत्वाचा आहे. त्याअनुषंगाने लेख त्या मानसिकतेवर भाष्य करत असल्याने लेख आवडला.
संवेदनांना प्रतिसाद देण्याची गरज आणि क्षमता निर्माण झाली आणि संवेदनानुसार योग्य तो निर्णय घेऊन प्रतिसाद देणे, अंतर्गत यंत्रणा चालू किंवा बंद करणारी व्यवस्था म्हणून अत्यंत गुंतागुंतीचा मेंदू हा अवयव निर्माण झाला.
संवेदना आणि त्यांना दिला जाणारा प्रतिसाद हा आपल्या जगण्याचा मुलभूत पॅटर्न आहे. त्या संवेदनेला कसा प्रतिसाद दिला जातो हे संचित, प्रारब्ध आणि क्रियमाण ह्यानुसार असतो. व्यक्ति जितकी जाणिवेत असेल तितका विवेक जागृत असेल आणि संवेदनांवर रियाक्ट न होता संवेदनांना रिस्पॅान्स दिला जाईल. उपाग्रखण्ड आणि उपाग्रबाह्यक ह्यांचा विकास म्हणजेच व्यक्तीचे जाणिवेत असणे (कॅान्शसनेस आणि अवेयरनेस) युयुत्सु यांच्या प्राणायमावरच्या लेखात सांगितलेल्या पुस्तकाप्रमाणे प्राणायामाने उपाग्रखण्ड आणि उपाग्रबाह्यक ह्यांचा विकास घडवून आणता येऊ शकतो. तसंच ध्यानाने तो सातत्याने टिकवता येऊ शकतो. - (मेंदूचे आरोग्य सुदृढ करण्याच्या प्रयत्नात असलेला) सोकाजी

युयुत्सु Wed, 08/20/2025 - 10:57
काही महिन्यांपूर्वी म०टा० ने माझा "मेंदूचे आरोग्य आणि विवेक" हा लेख प्रसिद्ध केला होता. त्यात मी वाढत्या जागतिक तापमानाचा मानसिक स्वास्थ्याशी असलेल्या संबंधाकडे लक्ष वेधायचा प्रय्तत्न केला होता. आज माझ्या दाव्यांना पुष्टी देणारे आणखी एक वृत्त वाचनात आले -https://www.bbc.com/hindi/articles/cvgpvvrdxgxo?
लेखनविषय:
जीवनमान
लेखनप्रकार
विचार
दिनांक १० ऑगस्ट २०२४च्या म०टा०च्या मैफल पुरवणीत डॉ० तेजस्विनी कुलकर्णी यांचा "नात्यांमध्ये भावनांचे नियमन" असा लेख प्रसिद्ध झाला आहे. लेख उत्तमच आहे.

शिवाजी महाराजांचे बसरबरचे पहिले नौकानयन - भाग १

शशिकांत ओक ·

शशिकांत ओक Tue, 10/29/2024 - 11:53
  • गोकर्ण बंदरातील शांत सागर आणि महाबळेश्वर मंदिरातील पवित्र वातावरणात आपल्या नौदलाच्या संकल्पना आकारू लागल्या.
  • पोर्तुगीज, डच, इंग्रज, अरब, सिद्दी, विजापुरकर यांच्या, वाहतूक बोटी,चाच्यापासून चोरट्यांचा सुळसुळाट, मासेमारी, मीठ बनवायचे व्यवसाय विना व्यत्यय चालू राहायला तटांची सुरक्षा वगैरे गरजा समजून आल्या.
  • जमिनीवरील राजकारणातून उसंत मिळाल्याने उत्तरेला भिवंडी-कल्याण, ते दक्षिणेत बसरूर, कारवार, गोमांतक किनारा हे आपल्या राज्याचे, सर्वात महत्वाचे क्षेत्र, म्हणून कोकणपट्टीच असू शकते. हे मनात ठसले.
  • भावी काळात घाटावरील किल्ले,जमिनीचा महसूल गमावला गेला तर सह्यपर्वताचे कडेकपारी, दाट जंगल आणि कोकण किनाऱ्यावरील मालवाहतूक, व्यापार आपल्याला वाचवू शकतात.
  • तटसुरक्षित करायला जलदुर्ग, सुसज्ज नाविक दल याशिवाय पर्याय नाही. भावी काळात याच भागात राजधानी बनली पाहिजे. असे मत प्रकर्षाने दृढ व्हायला लागले.
वरील विचारांवर वाचकांची प्रतिक्रिया अपेक्षित आहे...

दुर्गविहारी Sat, 11/02/2024 - 00:19
शिवाजी महाराजांच्या आयुष्यातील हि एकमेव सागरी मोहीम, कदाचित या मोहीमेत त्रास झाल्यामुळे शिवाजी महाराजांनी त्यानंनतर सागरी मोहीम केल्याचे आढळत नाही. या मोहीमेची योजना अतिशय बारकाईने केली असणार. एकतर महाराष्ट्र , कर्नाटकाच्या सागर किनारपट्टोवर इंग्रज, पोर्तुगीज, फ्रेंच ( मालवण येथे फ्रेंच वखार होती ) आणि वेंगुर्ल्याचे डच अशा चारही सागरी सत्ता आणि पर्यायने शत्रु होते, समुद्रावरुन प्रवास करताना त्यांना कार्ताझ द्यावा लागे. इथे त्यांनी शिवाजी महाराजांकडून कोणताही कार्ताज घेतलेला दिसत नाही. इथे शिवाजी महाराजांची या युरोपियान सत्तांनी घेतलेली दहशत लक्षात येते. मात्र या मोहीमेसाठी आवश्यक नियोजन खुप बारकाईने केलेले असणार. एकतर जेव्हा गुराबे रात्री किनार्यावर मुक्काम करतील तेव्हा कोठे मुक्काम करायचा तिथली सुरक्षा नेमकी कशी आखली असणार हे महत्वाचे आहे. तसेच जरी महाराजांचे सागरी दल समुद्रातून प्रवास करत असले तरी पायदळ आणि घोडदळ भुमार्गे महाराजांच्या नौदलाला समांतर जमीनमार्गे प्रवास करत असणार. त्यांचे एकमेकांशी सहसंपर्क कसा साधला असणार हे कुतुहल वाढवणारे आहे. कारण दोन्ही मार्गे प्रवास करताना वेगवेगळ्या अडचणींना तोंड द्यावे लागणार. तरीही दोन्ही दले एकाच वेळी मुक्कामाला पोहचणे गरजेचे आहे. यावर अधीक चर्चा झाली किंवा काही माहीती पुढे आली तर या मोहीमेवर अधीक प्रकाश पडेल.

विजुभाऊ Sat, 01/11/2025 - 10:04
महाराजांच्या कडे कोणकोणत्या प्रकारची गलबते होतीयाचे साद्यंत वर्णन ब मो पुरंदर्यानी केले आहे. तसेच ते कान्होजी आम्ग्रे या पुस्तकातदेखील आढळते. इतकी दूरदृष्टी असणारा राजा अजून काही वर्षे असायला हवा होता. संभाजी महाराज जर फंदफितुरीमुळे पकडले गेले नसते तर त्यानी औरंगजेबाला पुरते नेस्तनाबूत केले असते आणि हिरव्या विषवल्लीचा त्याच वेळेस नायनाट झाला असता.

शशिकांत ओक Sun, 01/12/2025 - 17:27
नमस्कार विजुभाऊ, आपण म्हणता ते बरोबर आहे. या नौकावहनाच्या वेळी महाराज कोणत्या प्रकारच्या गलबतातून प्रवास करत होते? किती जहाजे त्यांच्या बरोबर जात होती? त्यातून किती मावळे बरोबर असावेत? शिवाय काही घोडदळ जमिनीवरून आधीच कारवार, बसरूरला येऊन थांबले असावे? ही मोहीम नौदलाचे सामर्थ्य दाखवून बसरूर बाजार पेठेत डच, पोर्तुगीजांचा प्रभाव कमी करण्यासाठी प्रयत्न होता असे वाटते.

शशिकांत ओक Tue, 10/29/2024 - 11:53
  • गोकर्ण बंदरातील शांत सागर आणि महाबळेश्वर मंदिरातील पवित्र वातावरणात आपल्या नौदलाच्या संकल्पना आकारू लागल्या.
  • पोर्तुगीज, डच, इंग्रज, अरब, सिद्दी, विजापुरकर यांच्या, वाहतूक बोटी,चाच्यापासून चोरट्यांचा सुळसुळाट, मासेमारी, मीठ बनवायचे व्यवसाय विना व्यत्यय चालू राहायला तटांची सुरक्षा वगैरे गरजा समजून आल्या.
  • जमिनीवरील राजकारणातून उसंत मिळाल्याने उत्तरेला भिवंडी-कल्याण, ते दक्षिणेत बसरूर, कारवार, गोमांतक किनारा हे आपल्या राज्याचे, सर्वात महत्वाचे क्षेत्र, म्हणून कोकणपट्टीच असू शकते. हे मनात ठसले.
  • भावी काळात घाटावरील किल्ले,जमिनीचा महसूल गमावला गेला तर सह्यपर्वताचे कडेकपारी, दाट जंगल आणि कोकण किनाऱ्यावरील मालवाहतूक, व्यापार आपल्याला वाचवू शकतात.
  • तटसुरक्षित करायला जलदुर्ग, सुसज्ज नाविक दल याशिवाय पर्याय नाही. भावी काळात याच भागात राजधानी बनली पाहिजे. असे मत प्रकर्षाने दृढ व्हायला लागले.
वरील विचारांवर वाचकांची प्रतिक्रिया अपेक्षित आहे...

दुर्गविहारी Sat, 11/02/2024 - 00:19
शिवाजी महाराजांच्या आयुष्यातील हि एकमेव सागरी मोहीम, कदाचित या मोहीमेत त्रास झाल्यामुळे शिवाजी महाराजांनी त्यानंनतर सागरी मोहीम केल्याचे आढळत नाही. या मोहीमेची योजना अतिशय बारकाईने केली असणार. एकतर महाराष्ट्र , कर्नाटकाच्या सागर किनारपट्टोवर इंग्रज, पोर्तुगीज, फ्रेंच ( मालवण येथे फ्रेंच वखार होती ) आणि वेंगुर्ल्याचे डच अशा चारही सागरी सत्ता आणि पर्यायने शत्रु होते, समुद्रावरुन प्रवास करताना त्यांना कार्ताझ द्यावा लागे. इथे त्यांनी शिवाजी महाराजांकडून कोणताही कार्ताज घेतलेला दिसत नाही. इथे शिवाजी महाराजांची या युरोपियान सत्तांनी घेतलेली दहशत लक्षात येते. मात्र या मोहीमेसाठी आवश्यक नियोजन खुप बारकाईने केलेले असणार. एकतर जेव्हा गुराबे रात्री किनार्यावर मुक्काम करतील तेव्हा कोठे मुक्काम करायचा तिथली सुरक्षा नेमकी कशी आखली असणार हे महत्वाचे आहे. तसेच जरी महाराजांचे सागरी दल समुद्रातून प्रवास करत असले तरी पायदळ आणि घोडदळ भुमार्गे महाराजांच्या नौदलाला समांतर जमीनमार्गे प्रवास करत असणार. त्यांचे एकमेकांशी सहसंपर्क कसा साधला असणार हे कुतुहल वाढवणारे आहे. कारण दोन्ही मार्गे प्रवास करताना वेगवेगळ्या अडचणींना तोंड द्यावे लागणार. तरीही दोन्ही दले एकाच वेळी मुक्कामाला पोहचणे गरजेचे आहे. यावर अधीक चर्चा झाली किंवा काही माहीती पुढे आली तर या मोहीमेवर अधीक प्रकाश पडेल.

विजुभाऊ Sat, 01/11/2025 - 10:04
महाराजांच्या कडे कोणकोणत्या प्रकारची गलबते होतीयाचे साद्यंत वर्णन ब मो पुरंदर्यानी केले आहे. तसेच ते कान्होजी आम्ग्रे या पुस्तकातदेखील आढळते. इतकी दूरदृष्टी असणारा राजा अजून काही वर्षे असायला हवा होता. संभाजी महाराज जर फंदफितुरीमुळे पकडले गेले नसते तर त्यानी औरंगजेबाला पुरते नेस्तनाबूत केले असते आणि हिरव्या विषवल्लीचा त्याच वेळेस नायनाट झाला असता.

शशिकांत ओक Sun, 01/12/2025 - 17:27
नमस्कार विजुभाऊ, आपण म्हणता ते बरोबर आहे. या नौकावहनाच्या वेळी महाराज कोणत्या प्रकारच्या गलबतातून प्रवास करत होते? किती जहाजे त्यांच्या बरोबर जात होती? त्यातून किती मावळे बरोबर असावेत? शिवाय काही घोडदळ जमिनीवरून आधीच कारवार, बसरूरला येऊन थांबले असावे? ही मोहीम नौदलाचे सामर्थ्य दाखवून बसरूर बाजार पेठेत डच, पोर्तुगीजांचा प्रभाव कमी करण्यासाठी प्रयत्न होता असे वाटते.
लेखनविषय:
इतिहास
लेखनप्रकार
विचार

शिवाजी महाराजांचे बसरबरचे पहिले नौकानयन - भाग १

१अ नमस्कार मित्रांनो दीपावलीच्या हार्दिक शुभेच्छा, छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या मोहिमांवर आधारित सादर केलेले लेखन मिपावरील वाचकांनी वाचले आहे. त्यावरील सूचना, मार्गदर्शनातून नंतरच्या काळात ईपुस्तके बनवायला प्रेरणा मिळाली. भारतीय नौसेनेचे स्वप्न दृष्टा म्हणून शिवाजी महाराजांचा गौरव होतो. आपण अनुभवातून अनेक गोष्टी शिकतो.

भय इथले संपत नाही (विडंबन- काम इथले संपत नाही)

OBAMA80 ·

चौथा कोनाडा Sun, 10/27/2024 - 19:06
छान विडंबन रचना... छान कसे म्हणावे? काही लोकांच्या बाबतीत स्वप्नच.. काम संपतं नाही.. काम थांबवलं तर प्रगती अशक्य... काही लोकांना १८ + तास काम करावे लागते. वर्क लाईफ बॅलन्स वै गोष्टी फोल ठरतात

कर्नलतपस्वी Mon, 10/28/2024 - 12:54
त्यांचे विडंबन करणे हे येरा गबाळ्याचे काम नोहे. हा केवळ शब्दच्छल. काम इथले संपत नाही , काम इथले संपत नाही मज तुझी आठवण येते मी दुपारी खातो तू दिलेली थंडगार शिते....

कर्नलतपस्वी Mon, 10/28/2024 - 13:09
त्यांचे विडंबन करणे हे येरा गबाळ्याचे काम नोहे. हा केवळ शब्दच्छल. काम इथले संपत नाही , काम इथले संपत नाही मज तुझी आठवण येते मी दुपारी खातो तू मज दिली थंडगार शिSsssते....

कॉमी Mon, 10/28/2024 - 13:27
तुम्ही कवितांचे रसिक वाचक दिसता (कवी तर आहातच.), ग्रेसच्या कवितांवर काही प्रतिक्रिया वाचल्या. मला ग्रेसच्या कविता अजिबात समजत नाहीत पण त्यातल्या शब्दांचा एक इन्टेन्स गूढ-दुःखी असा परिणाम होतो. त्यामुळे तुमच्याकडून लिहिलेले ग्रेसच्या कवितांचे रसग्रहण, किंवा "बिगीनर्स गाईड टू ग्रेस" असे वाचायला आवडेल.

कर्नलतपस्वी Mon, 10/28/2024 - 21:43
मी अजून विद्यार्थीच आहे. तुम्ही कवितांचे रसिक वाचक दिसता. होय,पण ग्रेस समजणे आवाक्याबाहेर चे. अनुभवायचा प्रयत्न करतोय. मन कशात लागत नाही अदमास कशाचा घ्यावा अज्ञात झऱ्यावर रात्री मज ऐकू येतो पावा श्वासांचे तोडून बंधन हे हृदय फुलांचे होई शिशिरात कसे झाडांचे मग वैभव निघून जाई या कडव्यात कवि मनाचा अंदाज येतो पण यानंतरची कडवी वाचताना मात्र आकलना पलीकडची वाटतात. सळसळते पिंपळपान वार्‍यात भुताची गाणी भिंतीवर नक्षत्रांचे आभाळ खचविले कोणी ? मन बहर गुणांचे लोभी समईवर पदर कशाला ? हे गीत तडकले जेथे तो एकच दगड उशाला चल जाऊ दूर कुठेही हातात जरा दे हात भर रस्त्यामध्ये माझा होणार कधीतरी घात त्यामुळे महाकवीच्या कवितांचे रसग्रहण करणे दुसाहस ठरेल व माझे हसू होईल. आपल्या प्रतिसादाबद्दल आभार.

अत्रुप्त आत्मा Mon, 10/28/2024 - 13:55
जिलब्या इथल्या संपत नाही . मज पांडू आठवण येते . =))))) मग अगोबा काठी घेतो . . मग अगोबा काठी घेतो . . =)) जिल्बुचा ही मागूनी येते ! :D ----------------------- पूर्वीचं मी पा अस्त तर अशी किती विडंबन पडली असती ! किती मजा आली असती ! गेले ते दिवस ! :( दुत्त दुत्त ! ! ! इथला जुना :- आत्मू टवाळ !

चौथा कोनाडा Sun, 10/27/2024 - 19:06
छान विडंबन रचना... छान कसे म्हणावे? काही लोकांच्या बाबतीत स्वप्नच.. काम संपतं नाही.. काम थांबवलं तर प्रगती अशक्य... काही लोकांना १८ + तास काम करावे लागते. वर्क लाईफ बॅलन्स वै गोष्टी फोल ठरतात

कर्नलतपस्वी Mon, 10/28/2024 - 12:54
त्यांचे विडंबन करणे हे येरा गबाळ्याचे काम नोहे. हा केवळ शब्दच्छल. काम इथले संपत नाही , काम इथले संपत नाही मज तुझी आठवण येते मी दुपारी खातो तू दिलेली थंडगार शिते....

कर्नलतपस्वी Mon, 10/28/2024 - 13:09
त्यांचे विडंबन करणे हे येरा गबाळ्याचे काम नोहे. हा केवळ शब्दच्छल. काम इथले संपत नाही , काम इथले संपत नाही मज तुझी आठवण येते मी दुपारी खातो तू मज दिली थंडगार शिSsssते....

कॉमी Mon, 10/28/2024 - 13:27
तुम्ही कवितांचे रसिक वाचक दिसता (कवी तर आहातच.), ग्रेसच्या कवितांवर काही प्रतिक्रिया वाचल्या. मला ग्रेसच्या कविता अजिबात समजत नाहीत पण त्यातल्या शब्दांचा एक इन्टेन्स गूढ-दुःखी असा परिणाम होतो. त्यामुळे तुमच्याकडून लिहिलेले ग्रेसच्या कवितांचे रसग्रहण, किंवा "बिगीनर्स गाईड टू ग्रेस" असे वाचायला आवडेल.

कर्नलतपस्वी Mon, 10/28/2024 - 21:43
मी अजून विद्यार्थीच आहे. तुम्ही कवितांचे रसिक वाचक दिसता. होय,पण ग्रेस समजणे आवाक्याबाहेर चे. अनुभवायचा प्रयत्न करतोय. मन कशात लागत नाही अदमास कशाचा घ्यावा अज्ञात झऱ्यावर रात्री मज ऐकू येतो पावा श्वासांचे तोडून बंधन हे हृदय फुलांचे होई शिशिरात कसे झाडांचे मग वैभव निघून जाई या कडव्यात कवि मनाचा अंदाज येतो पण यानंतरची कडवी वाचताना मात्र आकलना पलीकडची वाटतात. सळसळते पिंपळपान वार्‍यात भुताची गाणी भिंतीवर नक्षत्रांचे आभाळ खचविले कोणी ? मन बहर गुणांचे लोभी समईवर पदर कशाला ? हे गीत तडकले जेथे तो एकच दगड उशाला चल जाऊ दूर कुठेही हातात जरा दे हात भर रस्त्यामध्ये माझा होणार कधीतरी घात त्यामुळे महाकवीच्या कवितांचे रसग्रहण करणे दुसाहस ठरेल व माझे हसू होईल. आपल्या प्रतिसादाबद्दल आभार.

अत्रुप्त आत्मा Mon, 10/28/2024 - 13:55
जिलब्या इथल्या संपत नाही . मज पांडू आठवण येते . =))))) मग अगोबा काठी घेतो . . मग अगोबा काठी घेतो . . =)) जिल्बुचा ही मागूनी येते ! :D ----------------------- पूर्वीचं मी पा अस्त तर अशी किती विडंबन पडली असती ! किती मजा आली असती ! गेले ते दिवस ! :( दुत्त दुत्त ! ! ! इथला जुना :- आत्मू टवाळ !
लेखनविषय:
विडंबन
काव्यरस
माझी कविता
विडम्बन
भय इथले संपत नाही (मूळ कवी - ग्रेस) ***************************************** भय इथले संपत नाही, भय इथले संपत नाही मज तुझी आठवण येते मी संध्याकाळी गातो मी संध्याकाळी गातो, तू मला शिकविली गीते भय इथले संपत नाही, भय इथले संपत नाही ते झरे चंद्र सजणांचे ते झरे चंद्र सजणांचे, ती धरती भगवी माया झाडांशी निजलो आपण झाडांशी निजलो आपण, झाडात पुन्हा उगवाया भय इथले संपत नाही, मज तुझी आठवण येते भय इथले संपत नाही तो बोल मंद, हळवासा तो बोल मंद, हळवासा, आयुष्य स्पर्शुनी गेला सीतेच्या वनवासातील सीतेच्या

मी आणि तू (प्रणय कविता)

OBAMA80 ·
लेखनविषय:
प्रेमकाव्य
काव्यरस
कविता माझी
प्रेम कविता
माझी कविता
मुक्त कविता
शृंगार
रेखीव भृकुटी तुझ्या ललाटी मी चंद्रकोर सुबक नेटकी वसतो तुझ्या मृगनयनी मी गोड आनंदाश्रू मिलनी रसरशीत तुज गोड ओठात मी ऐन मोरपिशी यौवनात रेशमी तुझ्या धुंद श्वासात मी जन्मतो नव्याने सतत शिंपूनी लाली तुझ्या गाली मी विणतो तारूण्य मलमली मन माझे तुझ्या पावली जसा नाद नाजूक पैंजणी गुंफूनी गजरा तव कुंतलात मी रंगवितो बेधुंद रात गुंतूनी तुझ्या मादक यौवनी मी चेतवतो प्रणय अनादी पोर्णिमेचा चन्द्र मी आणि शुक्राची तू ग चांदणी

एक उनाड सकाळ....

कर्नलतपस्वी ·

कंजूस Sat, 10/26/2024 - 22:23
सुंदर. फोटो छान. भिमाशंकरला रात्री टोपी हरवली ती मिळाली त्यांची आठवण आली.

कर्नलतपस्वी Mon, 10/28/2024 - 12:01
वाटलं नव्हतं,वार्धक्य एव्हढं मस्त असतं इथं दु:ख महाग आणी सुख स्वस्त असतं ना जाने का डर ना खोने का गम बांटो खुशीयौं बटोरो गम यही है जिंदगी जीयो ठाटसे मत सोचो चले जानेसे किस कीस की आँखे होगी नम।

गोरगावलेकर Wed, 10/30/2024 - 16:27
फुलपाखरं आणि इतर पक्षांचे फोटो आवडले . बॅटरी हरवल्याचा किस्सा वाचून यंदाच्या पावसाळ्यात पालघरजवळील काळदुर्ग/ वाघोबाच्या डोंगरावर भटकंती केली होती त्याची आठवण झाली. डोंगर उतरतांना नवऱ्याने चारचाकीची किल्ली हरवली. डोंगर अर्ध्यापर्यंत उतरून झाला होता . आमचे एकदोन जण अजून डोंगर माथ्यावरचा होते . फोनचे नेटवर्क अधून मधून मिळत होते . फोन लागला. त्यांनी नुकत्याच वर आलेल्या लोकांकडे चौकशी केली. एकाने सांगितले मला रस्त्यात एक किल्ली दिसली पण मी उचलली नाही. निश्चित ठिकाण सांगता येणार नाही. किल्ली रस्त्यातच कुठेतरी आहे हे निश्चित झाले . माझ्यात परत वर जायचे त्राण नव्हते , नवऱ्याने एकट्यानेच परत डोंगर चढायला सुरुवात केली . तुरळक लोक असल्याने उतरणाऱ्या प्रत्येकाकडे किल्लीबद्दल विचारणा सुरु होती. कॉलेजवयीन चारपाच मुला - मुलींचा ग्रुप समोर आला. चौकशी करताच, हो आम्हाला सापडली आहे काका, आम्ही खाली मंदिरात देणारच होतो असे म्हणत किल्ली हवाली केली .

कर्नलतपस्वी Wed, 10/30/2024 - 19:41
भटकंती मधे बहुतेक सर्वांनाच काहीतरी हरवण्याचा अनुभव हमखास येतोच. काही भाग्यवान ज्यांना हरवलेले गवसले. बडोद्याच्या सामाजीक बागेत बॅटरी हरवली होती पण ती सापडली. गणपतीपुळे येथील लाॅजवर पेन ड्राईव्ह विसरला होता. सारे पासवर्ड, महत्वाची माहीती होती. अचानक आठवले. साठ किलोमीटर पुन्हा परत गेलो व मालकांकडून परत मिळाला. प्रतिसाद व फोटो बद्दल धन्यवाद.

कंजूस Sat, 10/26/2024 - 22:23
सुंदर. फोटो छान. भिमाशंकरला रात्री टोपी हरवली ती मिळाली त्यांची आठवण आली.

कर्नलतपस्वी Mon, 10/28/2024 - 12:01
वाटलं नव्हतं,वार्धक्य एव्हढं मस्त असतं इथं दु:ख महाग आणी सुख स्वस्त असतं ना जाने का डर ना खोने का गम बांटो खुशीयौं बटोरो गम यही है जिंदगी जीयो ठाटसे मत सोचो चले जानेसे किस कीस की आँखे होगी नम।

गोरगावलेकर Wed, 10/30/2024 - 16:27
फुलपाखरं आणि इतर पक्षांचे फोटो आवडले . बॅटरी हरवल्याचा किस्सा वाचून यंदाच्या पावसाळ्यात पालघरजवळील काळदुर्ग/ वाघोबाच्या डोंगरावर भटकंती केली होती त्याची आठवण झाली. डोंगर उतरतांना नवऱ्याने चारचाकीची किल्ली हरवली. डोंगर अर्ध्यापर्यंत उतरून झाला होता . आमचे एकदोन जण अजून डोंगर माथ्यावरचा होते . फोनचे नेटवर्क अधून मधून मिळत होते . फोन लागला. त्यांनी नुकत्याच वर आलेल्या लोकांकडे चौकशी केली. एकाने सांगितले मला रस्त्यात एक किल्ली दिसली पण मी उचलली नाही. निश्चित ठिकाण सांगता येणार नाही. किल्ली रस्त्यातच कुठेतरी आहे हे निश्चित झाले . माझ्यात परत वर जायचे त्राण नव्हते , नवऱ्याने एकट्यानेच परत डोंगर चढायला सुरुवात केली . तुरळक लोक असल्याने उतरणाऱ्या प्रत्येकाकडे किल्लीबद्दल विचारणा सुरु होती. कॉलेजवयीन चारपाच मुला - मुलींचा ग्रुप समोर आला. चौकशी करताच, हो आम्हाला सापडली आहे काका, आम्ही खाली मंदिरात देणारच होतो असे म्हणत किल्ली हवाली केली .

कर्नलतपस्वी Wed, 10/30/2024 - 19:41
भटकंती मधे बहुतेक सर्वांनाच काहीतरी हरवण्याचा अनुभव हमखास येतोच. काही भाग्यवान ज्यांना हरवलेले गवसले. बडोद्याच्या सामाजीक बागेत बॅटरी हरवली होती पण ती सापडली. गणपतीपुळे येथील लाॅजवर पेन ड्राईव्ह विसरला होता. सारे पासवर्ड, महत्वाची माहीती होती. अचानक आठवले. साठ किलोमीटर पुन्हा परत गेलो व मालकांकडून परत मिळाला. प्रतिसाद व फोटो बद्दल धन्यवाद.
लेखनविषय:
मुक्तक
लेखनप्रकार
विरंगुळा
m1 नेहमीप्रमाणेच पहाटफुटणीला साखर झोपेतून जाग आली. परसदारातली कोकीळ दापंत्ये आणी बांग देणारा कडकनाथ अजून साखर झोपेतच होते. विठ्ठल भक्त, मंदिरात कमळापतीची आराधना करत होते.(उगाच राजकीय संदर्भ शोधू नये.) पाण्याची बाटली,भ्रमणध्वनी आणी थोडा आळसावलेला,थोडा सुखावलेला देह घेऊन बाहेर बाल्कनीत येवून बसलो.

भास-आभास

चक्कर_बंडा ·
लेखनविषय:
मुक्तक
काव्यरस
मुक्त कविता
तू आहेस ?? की हा तुझा भास आहे ?? वार्‍याच्या झुळकेमागोमाग आपसुक येणारा मोगऱ्याचा धुंद सुवास ?? छे ! हा तर तुझाचं गंध खास आहे.... वही उघडता तुझा चेहरा दिसू लागतो मी ही मग तुला आवडल्या असत्या, अशाचं कविता उलगडू लागतो, तेव्हाही, तू पानभर ओसंडून नुसती दरवळत असतेस… काळ्याभोर आकाशात चंद्राकडे पाहताना ढगांच्या आडून तुचं डोकावताना दिसतेस, दुर पार क्षितिजाच्या पल्याड, पहाट-पालवी उगवेपर्यंत माझ्याबरोबरीने जागी राहतेस...
Subscribe to