नवीन जागा कळल्या. वर्णन चोख झाले आहे. अनंत काणेकर शैली वाटते. (भटकंती सदरात लेख कसा काय टाकता आला? आम्हाला अजून access denied येते. फोटो दिसत नाहीत. )

लेख आवडला!

स्वामीनारायण मंदिर पाहिले आहे. पण इतर जागा काही पाहिल्या नाहीत. नवीन माहिती कळाली.

छान सचित्र माहितीपूर्ण लेख. अमरीश भाई उत्साही आहेत

हाही भाग आवडला. स्वामीनारायण मंदिर अगदी भव्य, चकचकीत आहे पण अतिशय कृत्रिम वाटते. कारवनचे मंदिर आणि तिथले फोटो आवडले. कुबेरदासचे खास कौतुक वेगळी ठिकाणे आवर्जून दाखवल्याबद्दल.

माझे फक्त कुबेर धाम पाहून झाले आहे . वेळेअभावी स्वामीनारायण मंदिर पहिले नव्हते . जवळपासच्या भागातील मंदिरे नव्यानेच कळली . मैय्याच्या पैलतीरा वरून नीलकंठ धाम मंदीर फार सुंदर दिसते. हो . पाच वर्षांपूर्वी अनुभवले आहे

मनापासून आभार. गोरगावलेकर महोदयांचे पैलतीरावरून दिसणारे सुंदर सूर्यनारायण मंदिर चित्र डकवल्या बद्दल विशेष आभार.

खुप छान माहिती असलेला धागा ! कारवान गावात लकुलिशाविषयी माहिती नसणे हे आश्चर्यकारक आहे. थोडी माहिती पोस्ट करतो. लकुलीश हा शिवाचा एक अवतार समजला जातो. इसवीसनांच्या प्रथम शतकांत किंवा त्यापूर्वी लकुलीश नांवाच्या आचार्याने पश्चिमी भारताच्या कायावरोहण तीर्थाचे ठिकाणी पाशुपतमताची स्थापना केली होती." हे मत हळुहळू इतकें मान्य झाले की लकुलीश हा शिवाचेंच प्रतिक झाला. लकुलिश या शब्दाचा अर्थ लाठी धारण केलेल परमेश्वर असा होतो. खरेतर लकुलीश एक सुधारणावादी शैवपंथीय संत होते, ज्यांना शिवाच्या अठ्ठावीस रुपात स्थान मिळाले. लकुलीश यांचा जन्म गुजरातमधील वडोदरा जिल्ह्यातील कारवान गावात ऋषी अत्री यांच्या गोत्रातील एका ब्राम्हण कुटुंबात झाला. अर्थात लकुलीशांच्या अनुयायापैकी काही व्यक्तींच्या मते त्यांची एक वेगळीच कथा आहे. भगवान शिवांनी एकदा भगवान विष्णुंना वासुदेव स्वरुपात पृथ्वीवर प्रगट झाल्यावर त्याचवेळी अवतार घेण्याचे वचन दिले होते. जेव्हा विष्णूनी वासुदेव रुपात जन्म घेतला तेव्हा भगवान शिव एका मृत ब्राम्हणाच्या शरीरात प्रवेश करुन पृथ्वीवर प्रगटले.हाच तो लकुलीश अवतार मानला जातो. लकुलीश हे सतत भ्रमण करणारे भिक्षु झाले. त्यांनीच शैव पंथातून पुढे पाशुपत संप्रदायाची स्थापना केली. तसेच पाशुपत संप्रदायीसाठी अध्यात्मिक जीवन कसे जगावे यासाठी सुत्र लिहीले. पुढे याच संप्रदायातील इतर गुरुंनी त्यात भर घातली. अर्थात लकुलिश हेच पाशुपत संप्रदायाचे संस्थापक होते का ? तसेच त्यांनीच त्यांनीच पाशुपत सुत्र लिहीली का ? याबद्दल काही तज्ञांना शंका आहे. त्यांच्या मतानुसार पाशुपत संप्रदाय आधीच अस्तित्वात होता किंवा कमी प्रमाणात प्रसार झालेला होता. त्यांच्या मते पाशुपत आणि इतर शैव संप्रदायाची पुन्रबांधणी आणि संस्थापना, सुधारणा करण्याचे श्रेय लकुलिश यांच आहे. तसेच या तज्ञांच्या मते पाशुपत सुत्र खुप आधीच लिहीले गेले होते, पण लकुलिश यांनी त्यांना सर्वसामान्यांना समजेल अश्या सोप्या पध्दतीने भाषांतरीत केले. एकतर पाशुपत सुत्रांची रचना एकंदरीत प्राचीन वाटते आणि त्यात ती सुत्रे कोणी रचले याचा उल्लेख नाही असा या तज्ञांचा दावा आहे. त्यामुळे या सुत्रांची रचना लकुलिश यांनी केलेली नाही असा दावा केला जातो. पाशुपत संप्रदाय हा सहा मुख्य सिध्दांतापासून बनला आहे. यामध्ये कारण, कार्य, कला, विधि, योग आणि दुखांत हि सुत्र आहेत. लकुलिश यांनी आर्यांच्या आधीच्या काळातील सिंधु संस्कृतीतील कर्मठ परंपरांचे पुनर्संस्थापन केले. तसेच हठयोग आणि तांत्रिक परंपराचे पुननिर्माण केले. तसेच लकुलिश यानी वैदीक, जैन आणि बौध्द धर्माचा हिंसक मार्गाने विरोध केला. पाशुपत संप्रदाय पाळत असलेली तपस्वी प्रथा :- पाशुपत संप्रदायी ज्या उग्र प्रथा पाळतात, त्यात दिवसातून तीन वेळा राखेने स्नान करणे, ध्यान करणे आणि ओम मंत्राचा जप करणे, भगवान शिवाची स्तुती आणि आराधना करताना जोरात हसणे, जीभ हासडणे आणि बैलासारखे डुरक्या देणे याचा समावेश होतो. भगवान शिव यांना समर्पित झालेली व्यक्ती मग ती कोणत्याही जातीची असु देत पाशुपत संप्रदायी होउ शकते. या लोकांचा पोषाख काळया रंगाचा असतो. तसेच शिवाचे दर्शन घेण्याची आणि पुजेची पध्दत विशिष्ट प्रकारची असते. याच पध्दतीने केल्या जाणर्या काही अस्पष्ट सिध्दांतामुळे आणि काही रहस्यमय प्रथा, तसेच विकृत आणि विभिन्न परंपरा यातून कापालिक आणि काळामुख या दोन तांत्रिक पंथाना जन्म दिला गेला.

काही माहीती पुढील लेखात लिहीणार आहे. परंतू आपण दिलेल्या विस्तृत प्रतिसादामुळे बरीच नवीन माहिती कळाली. मनपूर्वक धन्यवाद.

नवीन जागा कळल्या. वर्णन चोख झाले आहे. अनंत काणेकर शैली वाटते. (भटकंती सदरात लेख कसा काय टाकता आला? आम्हाला अजून access denied येते. फोटो दिसत नाहीत. )

लेख आवडला!

स्वामीनारायण मंदिर पाहिले आहे. पण इतर जागा काही पाहिल्या नाहीत. नवीन माहिती कळाली.

छान सचित्र माहितीपूर्ण लेख. अमरीश भाई उत्साही आहेत

हाही भाग आवडला. स्वामीनारायण मंदिर अगदी भव्य, चकचकीत आहे पण अतिशय कृत्रिम वाटते. कारवनचे मंदिर आणि तिथले फोटो आवडले. कुबेरदासचे खास कौतुक वेगळी ठिकाणे आवर्जून दाखवल्याबद्दल.

माझे फक्त कुबेर धाम पाहून झाले आहे . वेळेअभावी स्वामीनारायण मंदिर पहिले नव्हते . जवळपासच्या भागातील मंदिरे नव्यानेच कळली . मैय्याच्या पैलतीरा वरून नीलकंठ धाम मंदीर फार सुंदर दिसते. हो . पाच वर्षांपूर्वी अनुभवले आहे

मनापासून आभार. गोरगावलेकर महोदयांचे पैलतीरावरून दिसणारे सुंदर सूर्यनारायण मंदिर चित्र डकवल्या बद्दल विशेष आभार.

खुप छान माहिती असलेला धागा ! कारवान गावात लकुलिशाविषयी माहिती नसणे हे आश्चर्यकारक आहे. थोडी माहिती पोस्ट करतो. लकुलीश हा शिवाचा एक अवतार समजला जातो. इसवीसनांच्या प्रथम शतकांत किंवा त्यापूर्वी लकुलीश नांवाच्या आचार्याने पश्चिमी भारताच्या कायावरोहण तीर्थाचे ठिकाणी पाशुपतमताची स्थापना केली होती." हे मत हळुहळू इतकें मान्य झाले की लकुलीश हा शिवाचेंच प्रतिक झाला. लकुलिश या शब्दाचा अर्थ लाठी धारण केलेल परमेश्वर असा होतो. खरेतर लकुलीश एक सुधारणावादी शैवपंथीय संत होते, ज्यांना शिवाच्या अठ्ठावीस रुपात स्थान मिळाले. लकुलीश यांचा जन्म गुजरातमधील वडोदरा जिल्ह्यातील कारवान गावात ऋषी अत्री यांच्या गोत्रातील एका ब्राम्हण कुटुंबात झाला. अर्थात लकुलीशांच्या अनुयायापैकी काही व्यक्तींच्या मते त्यांची एक वेगळीच कथा आहे. भगवान शिवांनी एकदा भगवान विष्णुंना वासुदेव स्वरुपात पृथ्वीवर प्रगट झाल्यावर त्याचवेळी अवतार घेण्याचे वचन दिले होते. जेव्हा विष्णूनी वासुदेव रुपात जन्म घेतला तेव्हा भगवान शिव एका मृत ब्राम्हणाच्या शरीरात प्रवेश करुन पृथ्वीवर प्रगटले.हाच तो लकुलीश अवतार मानला जातो. लकुलीश हे सतत भ्रमण करणारे भिक्षु झाले. त्यांनीच शैव पंथातून पुढे पाशुपत संप्रदायाची स्थापना केली. तसेच पाशुपत संप्रदायीसाठी अध्यात्मिक जीवन कसे जगावे यासाठी सुत्र लिहीले. पुढे याच संप्रदायातील इतर गुरुंनी त्यात भर घातली. अर्थात लकुलिश हेच पाशुपत संप्रदायाचे संस्थापक होते का ? तसेच त्यांनीच त्यांनीच पाशुपत सुत्र लिहीली का ? याबद्दल काही तज्ञांना शंका आहे. त्यांच्या मतानुसार पाशुपत संप्रदाय आधीच अस्तित्वात होता किंवा कमी प्रमाणात प्रसार झालेला होता. त्यांच्या मते पाशुपत आणि इतर शैव संप्रदायाची पुन्रबांधणी आणि संस्थापना, सुधारणा करण्याचे श्रेय लकुलिश यांच आहे. तसेच या तज्ञांच्या मते पाशुपत सुत्र खुप आधीच लिहीले गेले होते, पण लकुलिश यांनी त्यांना सर्वसामान्यांना समजेल अश्या सोप्या पध्दतीने भाषांतरीत केले. एकतर पाशुपत सुत्रांची रचना एकंदरीत प्राचीन वाटते आणि त्यात ती सुत्रे कोणी रचले याचा उल्लेख नाही असा या तज्ञांचा दावा आहे. त्यामुळे या सुत्रांची रचना लकुलिश यांनी केलेली नाही असा दावा केला जातो. पाशुपत संप्रदाय हा सहा मुख्य सिध्दांतापासून बनला आहे. यामध्ये कारण, कार्य, कला, विधि, योग आणि दुखांत हि सुत्र आहेत. लकुलिश यांनी आर्यांच्या आधीच्या काळातील सिंधु संस्कृतीतील कर्मठ परंपरांचे पुनर्संस्थापन केले. तसेच हठयोग आणि तांत्रिक परंपराचे पुननिर्माण केले. तसेच लकुलिश यानी वैदीक, जैन आणि बौध्द धर्माचा हिंसक मार्गाने विरोध केला. पाशुपत संप्रदाय पाळत असलेली तपस्वी प्रथा :- पाशुपत संप्रदायी ज्या उग्र प्रथा पाळतात, त्यात दिवसातून तीन वेळा राखेने स्नान करणे, ध्यान करणे आणि ओम मंत्राचा जप करणे, भगवान शिवाची स्तुती आणि आराधना करताना जोरात हसणे, जीभ हासडणे आणि बैलासारखे डुरक्या देणे याचा समावेश होतो. भगवान शिव यांना समर्पित झालेली व्यक्ती मग ती कोणत्याही जातीची असु देत पाशुपत संप्रदायी होउ शकते. या लोकांचा पोषाख काळया रंगाचा असतो. तसेच शिवाचे दर्शन घेण्याची आणि पुजेची पध्दत विशिष्ट प्रकारची असते. याच पध्दतीने केल्या जाणर्या काही अस्पष्ट सिध्दांतामुळे आणि काही रहस्यमय प्रथा, तसेच विकृत आणि विभिन्न परंपरा यातून कापालिक आणि काळामुख या दोन तांत्रिक पंथाना जन्म दिला गेला.

काही माहीती पुढील लेखात लिहीणार आहे. परंतू आपण दिलेल्या विस्तृत प्रतिसादामुळे बरीच नवीन माहिती कळाली. मनपूर्वक धन्यवाद.