मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ
प्रवेश करा | सदस्य व्हा
मिसळपाव

योगक्षेमं वहाम्यहम्

Jayant Naik ·

प्रसाद गोडबोले Sat, 05/03/2025 - 17:30
अहो त्या पुजाऱ्याने फक्त तुम्हाला चार पैसे मागितले, तुळजापुरात गेला असतात तर पुजाऱ्याने तुमच्या हातावर ड्रग्स चे पाकीट ठेवले असते मागाल त्या =)))) पण विनोदाचा भाग सोडा. ही ही अवस्था सर्वच मंदिरात आहेत. पोटार्थी लोकांनी मंदिरातील पुजारी , कर्मचारी वगैरे जागा ढापलेल्या आहेत. नुकताच त्र्यंबकेश्वर मंदिरात जाऊन आलो, तिथे झक मारत पैसे भरून VIP दर्शन करत असतानाही अरुणा शिरसाट नावाच्या महिला कर्मचाऱ्याने धक्काबुक्की केली. ( देवाच्या समोर उभा होतो, खोटे नाही बोलणार, CCTV रेकॉर्डिंग आहे, शंभू महादेव साक्ष आहे) मी रीतसर कार्यालयात जाऊन लेखी तक्रार नोंदवून आलो. मी माझे कर्म केले, त्यांच्यावर योग्य ती कारवाई होईल न होईल, मला त्याच्याशी घेणेदेणे नाही. मला फळाची आशा नाही. मी माझा कर्मयोग नेटाने पूर्ण केला. त्यानंतर पुढेच असलेल्या निवृत्तीनाथ महाराज यांच्या समाधी मंदिरात जाऊन बसलो. तिथे मात्र चक्क समाधी जवळ बसूनही 10-15 मिनिटं कोणी काही बोललं नाही. नंतर दादाच बोलला - " तुला लेका आता काय गरज पडलेय मंदिरं बिंदिरे फिरायची. तू ज्याच्या मंदिरात जात आहेस तो तोच आहेस - तत्त्वमसि । अजून काही संदेह , शंका आहे का तुझ्या मनात ?" मी हसलो, तोही हसला. मी दादाला विनम्र नमस्कार केला आणि बाहेर पडलो. सकळ तीर्थे निवृत्तीच्या पायीं । तेथे बुडी देई माझ्या मना ॥१॥ आतां मी न करी भ्रांतीचे भ्रमण । वृत्तीसी मार्जन केलें असे ॥२॥ एकार्णव झाला तरंगु बुडाला । तैसा देह झाला एकरूप ॥३॥ बापरखुमादेविवरें विठ्ठलें नवल केलें । तारूं हरविले मृगजळी ॥४॥

मूकवाचक Sun, 05/04/2025 - 11:55
प्रपंच कुणाला चुकला आहे? मग तो पुजारी असो की कलावंत. जसा राजाश्रय नाहीसा झाला, तशी या लोकांना लोकाश्रयावर अवलंबून राहण्याची वेळ आली. देव मंदिरात नाही, आत आहे वगैरे सगळे ठीक आहे. तशी उमज आली की अध्यात्मातली वणवण आपोआप संपते. अध्यात्माला नाहक चिकटलेला सामाजिक आणि राजकीय चिकटा दूर होतो. बाह्याकडची धाव संपून आंतरिक यात्रा सुरू होते. एवढी परिपक्वता ज्यांच्या अंगी नाही, त्यांची सगुण भक्ती/ बाह्य सोपस्कारांची गरज पूर्ण करण्यात फारसे गैर असे काही नाही. तशी व्यवस्था समाजात असणे गरजेचे आहे. बहुधा जगाच्या पाठीवर सगळीकडे अशी व्यवस्था असते. भाविकांनी आपणहून पुजारी/ गुरव वगैरे लोकांचा योगक्षेम/ चरितार्थ चालण्यासाठी लोकाश्रय दिला तर प्रश्न मिटेल. राजाश्रय मिळाल्यानेदेखील प्रश्न सुटेल. चवली पावलीपासून करोडोंमधे ज्या समाजात भ्रष्टाचार सर्वदूर पसरला आहे, त्यात योगक्षेम चालवणे फारसे सोपे नाही. शिक्षण महर्षि ते वैद्यकीय व्यावसायिक सगळेच लोक लुबाडत असताना सामान्य माणूस गप्प असतो, कारण प्रतिकार करणे महाग पडू शकते. व्यावहारिक बाजूचा विचार न करता समाजातल्या कोणत्याही एखाद्या घटकाकडून आदर्शवादाची अपेक्षा ठेवणे फोल ठरेल. असो.

वामन देशमुख Sun, 05/04/2025 - 13:21
व्यावहारिक बाजूचा विचार न करता समाजातल्या कोणत्याही एखाद्या घटकाकडून आदर्शवादाची अपेक्षा ठेवणे फोल ठरेल. असो.
विशेषतः या वाक्याशी आणि एकूणच प्रतिसादाशी सहमत आहे.

Jayant Naik Mon, 05/05/2025 - 10:29
शिक्षक , पुजारी , न्यायाधीश , सैन्यातील जवान आणि अधिकारी ,पंतप्रधान,,मुख्य मंत्री , शंकराचार्य हे सर्व लोक आपली कर्तव्ये धर्म म्हणून पर पाडतील आणि फक्त पैसा हेच ध्येय म्हणून वर्तन करणार नाहीत अशी आमची आपली भाबडी समजूत होती. होती. हळूहळू ती नष्ट होते आहे. माझा कसा भ्रमनिरास होतो आहे हे या प्रसंगातून दिसतेच आहे.

सोत्रि Sun, 05/04/2025 - 14:43
पुजारी हे नेहमीच आदरणीय अशी शिकवण
इथेच गडबड झाली. - (देव कुठेही नसतो हे जाणणारा) सोकाजी

प्रसाद गोडबोले Sun, 05/04/2025 - 15:14
ह्यावरून एक विनोद आठवला ... आम्ही लहानपणी व्याकरण शिकत असताना वर्गातील एका विद्यार्थ्याने पुजारी ह्या शब्दाचा संधिविग्रह पूजा +अरि अर्थात पूजेचा शत्रू म्हणजे पुजारी असा केला होता =)))) - ( देवाचा अभाव असलेले स्थानच नाही हे अनुभवणारा ) प्रगोजी

सोत्रि Mon, 05/05/2025 - 06:27
पूजा +अरि अर्थात पूजेचा शत्रू म्हणजे पुजारी
Oxymoron :=)) - (विनोदी) सोकाजी

Jayant Naik Mon, 05/05/2025 - 10:31
एकदम मान्य . मुळातच चूक झाली. आमच्यावर असे संस्कार करणाऱ्यांची आणि त्याला चिकटून बसणारे आम्ही यांची !

प्रसाद गोडबोले Sat, 05/03/2025 - 17:30
अहो त्या पुजाऱ्याने फक्त तुम्हाला चार पैसे मागितले, तुळजापुरात गेला असतात तर पुजाऱ्याने तुमच्या हातावर ड्रग्स चे पाकीट ठेवले असते मागाल त्या =)))) पण विनोदाचा भाग सोडा. ही ही अवस्था सर्वच मंदिरात आहेत. पोटार्थी लोकांनी मंदिरातील पुजारी , कर्मचारी वगैरे जागा ढापलेल्या आहेत. नुकताच त्र्यंबकेश्वर मंदिरात जाऊन आलो, तिथे झक मारत पैसे भरून VIP दर्शन करत असतानाही अरुणा शिरसाट नावाच्या महिला कर्मचाऱ्याने धक्काबुक्की केली. ( देवाच्या समोर उभा होतो, खोटे नाही बोलणार, CCTV रेकॉर्डिंग आहे, शंभू महादेव साक्ष आहे) मी रीतसर कार्यालयात जाऊन लेखी तक्रार नोंदवून आलो. मी माझे कर्म केले, त्यांच्यावर योग्य ती कारवाई होईल न होईल, मला त्याच्याशी घेणेदेणे नाही. मला फळाची आशा नाही. मी माझा कर्मयोग नेटाने पूर्ण केला. त्यानंतर पुढेच असलेल्या निवृत्तीनाथ महाराज यांच्या समाधी मंदिरात जाऊन बसलो. तिथे मात्र चक्क समाधी जवळ बसूनही 10-15 मिनिटं कोणी काही बोललं नाही. नंतर दादाच बोलला - " तुला लेका आता काय गरज पडलेय मंदिरं बिंदिरे फिरायची. तू ज्याच्या मंदिरात जात आहेस तो तोच आहेस - तत्त्वमसि । अजून काही संदेह , शंका आहे का तुझ्या मनात ?" मी हसलो, तोही हसला. मी दादाला विनम्र नमस्कार केला आणि बाहेर पडलो. सकळ तीर्थे निवृत्तीच्या पायीं । तेथे बुडी देई माझ्या मना ॥१॥ आतां मी न करी भ्रांतीचे भ्रमण । वृत्तीसी मार्जन केलें असे ॥२॥ एकार्णव झाला तरंगु बुडाला । तैसा देह झाला एकरूप ॥३॥ बापरखुमादेविवरें विठ्ठलें नवल केलें । तारूं हरविले मृगजळी ॥४॥

मूकवाचक Sun, 05/04/2025 - 11:55
प्रपंच कुणाला चुकला आहे? मग तो पुजारी असो की कलावंत. जसा राजाश्रय नाहीसा झाला, तशी या लोकांना लोकाश्रयावर अवलंबून राहण्याची वेळ आली. देव मंदिरात नाही, आत आहे वगैरे सगळे ठीक आहे. तशी उमज आली की अध्यात्मातली वणवण आपोआप संपते. अध्यात्माला नाहक चिकटलेला सामाजिक आणि राजकीय चिकटा दूर होतो. बाह्याकडची धाव संपून आंतरिक यात्रा सुरू होते. एवढी परिपक्वता ज्यांच्या अंगी नाही, त्यांची सगुण भक्ती/ बाह्य सोपस्कारांची गरज पूर्ण करण्यात फारसे गैर असे काही नाही. तशी व्यवस्था समाजात असणे गरजेचे आहे. बहुधा जगाच्या पाठीवर सगळीकडे अशी व्यवस्था असते. भाविकांनी आपणहून पुजारी/ गुरव वगैरे लोकांचा योगक्षेम/ चरितार्थ चालण्यासाठी लोकाश्रय दिला तर प्रश्न मिटेल. राजाश्रय मिळाल्यानेदेखील प्रश्न सुटेल. चवली पावलीपासून करोडोंमधे ज्या समाजात भ्रष्टाचार सर्वदूर पसरला आहे, त्यात योगक्षेम चालवणे फारसे सोपे नाही. शिक्षण महर्षि ते वैद्यकीय व्यावसायिक सगळेच लोक लुबाडत असताना सामान्य माणूस गप्प असतो, कारण प्रतिकार करणे महाग पडू शकते. व्यावहारिक बाजूचा विचार न करता समाजातल्या कोणत्याही एखाद्या घटकाकडून आदर्शवादाची अपेक्षा ठेवणे फोल ठरेल. असो.

वामन देशमुख Sun, 05/04/2025 - 13:21
व्यावहारिक बाजूचा विचार न करता समाजातल्या कोणत्याही एखाद्या घटकाकडून आदर्शवादाची अपेक्षा ठेवणे फोल ठरेल. असो.
विशेषतः या वाक्याशी आणि एकूणच प्रतिसादाशी सहमत आहे.

Jayant Naik Mon, 05/05/2025 - 10:29
शिक्षक , पुजारी , न्यायाधीश , सैन्यातील जवान आणि अधिकारी ,पंतप्रधान,,मुख्य मंत्री , शंकराचार्य हे सर्व लोक आपली कर्तव्ये धर्म म्हणून पर पाडतील आणि फक्त पैसा हेच ध्येय म्हणून वर्तन करणार नाहीत अशी आमची आपली भाबडी समजूत होती. होती. हळूहळू ती नष्ट होते आहे. माझा कसा भ्रमनिरास होतो आहे हे या प्रसंगातून दिसतेच आहे.

सोत्रि Sun, 05/04/2025 - 14:43
पुजारी हे नेहमीच आदरणीय अशी शिकवण
इथेच गडबड झाली. - (देव कुठेही नसतो हे जाणणारा) सोकाजी

प्रसाद गोडबोले Sun, 05/04/2025 - 15:14
ह्यावरून एक विनोद आठवला ... आम्ही लहानपणी व्याकरण शिकत असताना वर्गातील एका विद्यार्थ्याने पुजारी ह्या शब्दाचा संधिविग्रह पूजा +अरि अर्थात पूजेचा शत्रू म्हणजे पुजारी असा केला होता =)))) - ( देवाचा अभाव असलेले स्थानच नाही हे अनुभवणारा ) प्रगोजी

सोत्रि Mon, 05/05/2025 - 06:27
पूजा +अरि अर्थात पूजेचा शत्रू म्हणजे पुजारी
Oxymoron :=)) - (विनोदी) सोकाजी

Jayant Naik Mon, 05/05/2025 - 10:31
एकदम मान्य . मुळातच चूक झाली. आमच्यावर असे संस्कार करणाऱ्यांची आणि त्याला चिकटून बसणारे आम्ही यांची !
लेखनविषय:
संस्कृती
लेखनप्रकार
विचार
योगक्षेमं वहाम्यहम् काही दिवसापूर्वी दक्षिणेतील एका देऊळात जायचा योग आला. मध्यभागी मुख्य देव किंवा देवता यांचे देऊळ आणि आजूबाजूला इतर देवी देवता यांची छोटी छोटी देऊळे असा नेहमी असतो असा प्रकार इथेही होता. आम्ही मुख्य देवतेचे दर्शन घेऊन अगदी समाधानी होऊन बाहेर पडलो. बाहेरच एक हुंडी होती तिथे आमच्या मनात होते तितके पैसे अर्पण करून बाहेर जायचा मार्गावरून चालू लागलो. अगदी शेजारीच आणखी एक देऊळ होते ,रात्र झाली असल्याने ते आता बंद होते पण त्या देऊळाच्या बाहेरच देवाकडे पाठ करून खुर्चीवर त्या देऊळाचे पुजारी बसले होते.

ज्ञानेश्वरी- भाग-२- चंद्रबिंब झरतसे हिमार्त माळरानी या !

मारवा ·

अनन्त्_यात्री Sat, 05/03/2025 - 10:10
पूर्वी ऐसी अक्षरेवर आलेला हा लेख पुन्हा पुन्हा वाचावा असाच आहे. या लेखाचा भाग १ ही इथे प्रकाशित करावा ही श्री. मारवा यांना विनंती

Jayant Naik Sun, 05/11/2025 - 09:30
अती उत्तम लेख. पण इतका वर्षाव एकाच लेखात आमच्या अल्प बुद्धीला झेपत नाही. 2/3 भाग करायला हवे होते. एकदा वाचून समजणे कठीण आहे. परत परत वाचणे जरूर आहे.

स्वधर्म Mon, 05/12/2025 - 16:55
संत ज्ञानेश्वरांच्या अलौकीक प्रतिभेतून काय काय रत्ने बाहेर येतील ते सांगता येत नाही. पण त्यांचा आस्वाद घेणे प्रत्येकाला जमत नाही. आपल्या या लेखामुळे ज्ञानेश्वरीत नक्की केवढी ज्ञानाची, भाषेची श्रीमंती आहे ते समजले. खूप खूप धन्यवाद.

स्वधर्म Mon, 05/12/2025 - 17:06
ज्ञानेश्वरांनी हा दृष्टांत वापरावा हे अद्भूत आहे! ही एक ओतकामाची प्राचीन पध्दत (५००० वर्षे) आंम्ही इंजिनिअरिंगच्या पहिल्या दुसर्या वर्षी शिकल्याचे आठवते. कदाचित डिप्लोमाला असेल. इनव्हेस्टमेंट कास्टींग किंवा लॉस्ट वॅक्स कास्टींग. पहिल्यांदा आपल्याला हवा तसा आकार मेणाने बनवायचा आणि नंतर तो आतच ठेऊन अगदी बारीक वाळूत त्याचा साचा बनवायचा. नंतर जेंव्हा गरम धातूरस त्यात ओतला जातो तेंव्हा मेण वितळून बाहेर पडते व धातू त्या साच्याचा आकार घेतो. यात मूस/ फर्नेस महत्वाची नाही तर पध्दत महत्वाची. अगदी तंतोतंत (अ‍ॅक्युरेट) ओतकामासाठी ही पध्द्त वापरली जाते अजूनही. https://en.wikipedia.org/wiki/Investment_casting

मारवा Mon, 05/12/2025 - 17:40
तै भुतसृष्टीची पडे टांकसाळ ॥ सातव्या अध्यायात एकामागोमाग तीन श्लोक गीतेचे जे येतात त्याचा अर्थ साधारण असा, की प्रकृती चे दोन प्रकार आहेत अपरा आणि परा. अपरा आठ प्रकारांनी भिन्न आहे पृथ्वी,जल, अग्नी, वायु, आकाश, मन, बुद्धी आणि अहंकार आणि दुसरी जी परा प्रकृती आहे ती जीवस्वरुप आहे व तिने हे सर्व विश्व धारण केलेले आहे. आणि सर्व जगातील प्राणिमात्र सजीव या दोन प्रकृतीपासुन निर्माण झालेले आहेत. त्यामुळे जगाचा आदि-अंत मीच (श्रीकृष्ण) आहे असे वर्णन यात येते, आता हि सुक्ष्म प्रकृती जेव्हा स्थुला ची निर्मीती करते तेव्हाचे वर्णन ज्ञानेश्वर टांकसाळ चे रुपक वापरुन करतात. त्याकाळची टांकसाळ त्यांनी बघितली असेल, गंमत म्हणजे इतकी आध्यात्मिक अमुर्त संकल्पना समजवण्यासाठी टांकसाळ हे एकदम भौतिक व्यावहारीक जगाचे उदाहरण ते छान वापरतात. कुठली नाणे पाडणारी टांकसाळ यांनी बघितली असेल का ? तेव्हाची राजाची की राजाने नेमलेल्या खाजगी होत्या ? यातील चतुर्विधु ठसा समान मुल्याचा व स्तर मात्र भिन्न हे नेमकं कशाच्या संदर्भात आहे कळल नाही. चातुर्वण्यासंबधी असेल अस वाटलं पण समान मुल्य मग म्हटल नसतं एनी आयडिया ? चौर्‍याशी लक्ष योनींसाठी तितके थरा हे तस स्पष्ट आहे. आणि हा शब्द टांक मला अगोदर नाणं असा अर्थ वाटला होता टाका यावरुन असेल अस वाटलं होत, दो टके का आदमी , तेरी दो टके की नौकरी मेरा लाखो का सावन वगैरे पण त्याचा अर्थ ठसा निघाला एक फ़ेमस मराठी आडनाव आहे मुकुंद टांकसाळे का काहीतरी. रुपक जरा कठीण झाल हे माऊलींच्याही लक्षात आलेल दिसतय म्हणुन ते म्हणतात हे रुपक परि असो. सरळ समजुन घे... ते सूक्ष्म प्रकृति कोडें, जै स्थुळाचिया आंगा घडे, तै भूतसृष्टीची पडे, टांकसाळ । चतुर्विधु ठसा, उमटों लागे आपैसा, मोला तरी सरसा, परी थरचि आनान। होती चौर्‍यांशी लक्ष थरा, येरा मिति नेणिजे भांडारा, भरे आदिशून्यांचा गाभारा, नाणेयांसी। ऎसे एकतुके पांचभौतिक, पडती बहुवस टांक, मग तिये समृद्धिचे लेख, प्रकृतीचि धरी । जे आंखूनि नाणें विस्तारी, पाठी तयांची आटणी करी, माजी कर्माकर्माचिया व्यव्हारीं, प्रवर्तु दावी। हे रुपक परि असो, सांगो उघड जैसे परियेसों, तरी नामरुपाचा अतिसो, प्रकृतीच कीजे। आणि प्रकृति तंव माझ्या ठायीं, बिंब येथ आन नाहीं, म्हणोनि आदि मध्य अवसान पाहीं, जगासि मी।(अ-७ ओ-२२ ते २८) कोडें- आवडीने, सरसा- सारखा , आनान -निरनिराळ्या, एकतुके - एकसारखे, टांक- ठसे, लेख- गणना ( लेखापाल यावरुनच), अतिसो- विस्तार , अवसान-लय अर्थ- ही सुक्ष्म प्रकृती जेव्हा आवडीने स्थुल महाभुतांच्या अंगांना घडविते, तेव्हा भुतसृष्टीची टांकसाळ सुरु होते. या टांकसाळीतुन निर्माण होणा‍र्‍या प्राणरुपी टाकीचे चार नमुन्यांचे ठसे आपोआप उमटु लागतात. त्यांचे मुल्य समान असले तरी स्तर मात्र भिन्न आहेत. यांचे स्तर चौर्‍यांशी लक्ष आहेत, इतरांची तर गणतीच नाही, अशा असंख्य नाण्यांनी आदिप्रकृतीचा गाभारा खचाखच भरुन जातो. अशा प्रकारे पंचमहाभुतांची सारख्या परिमाणाची इतकी विपुल नाणी पडतात की एकट्या प्रकृतीलाच त्याच्या समृद्धीचा लेखा जोखा ठेवता येतो. मग प्रकृती या जीवरुपी नाण्यांचा कस लावुन , ठसा मारुन विस्तार करते. त्याचीच ती नंतर आटणी करते, मध्यंतरी (माजी) च्या काळात ती त्याच्याद्वारे कर्म-अकर्माचा व्यवहार चालवुन दाखवीते. अर्जुना आता हे रुपक पुरे झाले, आता उघड सोप्या शब्दात सांगतो ते ऎक, हा नाम रुपा चा विवीधतेचा पसारा प्रकृतिच करत असते. आणि ही प्रकृति तर माझ्या ठिकाणी अधिष्ठान रुपाने भासते. यात खोटे काहीच नाही, म्हणुन मीच जगाच्या उत्त्पत्ती- स्थिती- लयाला कारणीभुत आहे.

मारवा Mon, 05/12/2025 - 17:50
ऐसी अक्षरे वरील याच वरील लेखाच्या एका प्रतिसादात श्री अरविंद कोल्हटकरांनी ही फार सुंदर रोचक अशी माहिती तेव्हा दिलेली होती. ती इथे मूळ लेखाला समर्पक आणि उपयुक्त आहे म्हणून. इथे देण्याचा मोह आवरत नाहीय. अध्यात्म, योगसाधना अशा विषयांत काहीच गोडी आणि गति नसल्याने त्याबाबत टीकाटिप्पणी करू शकत नाही पण वरील चर्चेतील तीन मुद्द्यांंविषयी थोडे मतप्रदर्शन करू शकतो. प्रथम चकोर पक्षी. चकोर पक्ष्याभोवती संस्कृत वाङ्मयामध्ये प्रचलित दोन संकेत आहेत. त्यातील सुप्रसिद्ध म्हणजे तो चंद्रकिरणांवर जगतो, (कैवल्याच्या चांदण्याला भुकेला चकोर - अभिषेकी, जैसे शारदीचिये चंद्रकळें-। माजि अमृतकण कोवळें । ते वेंचिती मने मवाळें । चकोरतलगे॥ ज्ञानेश्वरी १-५६.) आणि अंधार्‍या रात्री चंद्रकिरण समजून फुललेल्या निखार्‍यांना कवळतो. दुसरा म्हणजे विषावर त्याची दृष्टि पडली तर त्याचे डोळे लाल होऊन तो मरून जातो. त्विषं चकोराय सुधां सुराय। कलामपि स्वावयवं हराय। ददज्जयत्येष समस्तमस्य। कल्पद्रुमभ्रातुरथाल्पमेतत्॥ उत्तरनैषधचरित २२.६५ (चंद्र) आपली प्रभा चकोराला, अमृत देवांना आणि आपली अंगभूत कला शंकराला देतो, त्याचा जय असो. अर्थात् हे अपुरेच आहे कारण तो कल्पवृक्षाचाच भाऊ आहे. मृषा निशानाथमह: सुधा वा हरेदसौ वा न जराविनाशौ। पीत्वा कथं नाऽपरथा चकोरा विधोर्मरीचीनजरामरा: स्यु:॥ उत्तरनैषधचरित २२.१०२. चंद्राचे तेज म्हणजे अमृत आहे वा ते जरामरणापासून मुक्ति देते हे खरे नाही. अन्यथा चंद्रकिरण पिऊन चकोर अजरामर का होत नाहीत? स्मितज्योत्स्नाजालं तव वदनचन्द्रस्य पिबतां चकोराणामासीदतिरसतया चञ्चुजडिमा। अतस्ते शीतांशोरमृतलहरीमाम्लरुचय: पिबन्ति स्वच्छन्दं निशि निशि भृशं काञ्जिकधिया॥ सौंदर्यलहरी ६३. तुझ्या मुखचंद्राच्या स्मितरूपी किरणांचे पान करणार्‍या चकोरांच्या मुखांना त्याच्या गोडीमुळे जडत्व आले आणि म्हणून ते चंद्राची किरणे आम्ल मानून प्रतिरात्री कांजीसारखी आनंदाने पितात. दुसरा म्हणजे मुशीतील वितळणारे मेण. मला वाटते की हा उल्लेख धातूचे ओतीव पुतळे करण्याच्या जगभरच्या अनेक संस्कृतींना प्राचीन काळापासून माहीत असलेल्या lost wax casting पद्धतीला अनुसरून आहे. ह्या पद्धतीमध्ये ज्याचा ओतीव पुतळा/प्रतिकृति करायची आहे अशा व्यक्ति/मूळ गोष्टीची मेणामध्ये प्रतिकृति करायची. नंतर तिला कसल्याहि hard plaster ने - उदा चिकण माती, हल्ली प्लॅस्टर ऑफ पॅरिस वापरतात - लिंपण करायचे. ते पूर्ण सुकवायचे. सुकल्यानंतर ते मुशीमध्ये भाजायचे म्हणजे आतील मेळ द्रवरूप होते. ते ओतून द्यायचे आणि त्यामुळे निर्माण झालेल्या पोकळीत धातूचा रस ओतायचा. तो रस पूर्णपणे थंड होऊन धातु घट्ट झाला की बाहेरचे लिंपण फोडून दूर करायचे म्हणजे धातूमधील ओतीव पुतळा/प्रतिकृति शिल्लक उरते. अखेर टांकसाळ म्हणजे टंकशाला. ह्यावर माझ्याच 'पैसाअडका इत्यादि' ह्या जुन्या लेखातील संदर्भाचा भाग येथे देतो. "टका - १)१६ शिवराई, २)४ पैसे, ३)१ आणा, ४)उत्तर हिंदुस्तानात २ पैसे, ५)गुजरातमध्ये ३ पैसे. (दाते-कर्वे.) तसेच ’घरटका’ घरावर कर, 'लग्नटका’ लग्नावर कर.(मोल्सवर्थ.) उत्तर हिंदुस्तानात दोन पैसे, चांदीचे नाणे.(चतुर्वेदी.) (’अंधेर नगरी चौपट राजा, टका सेर आटा टका सेर खाजा’ - अंधेर नगरीत विचित्र राज्य, आटा आणि मिठाई, दोन्हीचा भाव सारखाच - शेराला एक टका. ’सब घोडे बारा टके’ - सगळे घोडे एकाच किमतीचे - बारा टके, one size fits all. सोनटक्का = सोन्याचे नाणे. मूळ संस्कृत ’टङ्क’, ठसा उठवून केलेले नाणे, a punch-marked coin. त्यावरून ’टङ्कशाला’ टांगसाळ. बंगाली भाषेत টাকা टाका हे बोलीभाषेतील रुपयाचे नाव असून बांगलादेशाच्या चलनाचेहि तेच नाव आहे.)"

सस्नेह Sat, 05/24/2025 - 19:51
मारवाजी शतश: धन्यवाद या लेखासाठी. काय त्या ज्वलंत उपमा आणि विलक्षण वर्णन ! सवडीने वाचावा असा हा लेख असल्याने वाखू साठवून दमादमाने रसपान करत वाचते आहे. शिवाय एका वाचनात संपूर्ण आकलन होणार नाही सो पुन्हा पुन्हा वाचावा लागेल. __/\__

Bhakti Sun, 05/25/2025 - 18:46
जैसे शारदिचिये चंद्र कळे। माजि अमृत कण कोवळे। ते वेचिती मने मवाळे। चकोर तलगे। याचा अर्थ असा की, हा ग्रंथ मी सुद्धा तुम्हासाठी सिद्ध केला आहे यामागे सर्वस्व सद्गुरूंची असीम कृपा असून निश्चितच हा ग्रंथ माझ्या श्रोत्यांना आनंद देणार आहे असा निर्विवाद आशावाद व्यक्त होताना दिसतो. चकोराचे पिल्लू जसे अमृतकण सेवन करते तसे आपण या ग्रंथाचा आस्वाद घ्यावा आपण मागील अमृतकल सहज लिलया स्वीकारून आनंदाची परमोच्य सीमा गाठावी. आपण माझ्या अज्ञानाची जाणीव ठेवून या ग्रंथाचा आस्वाद घ्यावा या ग्रंथामध्ये शरदाचे चांदणे आहे, आणि त्यात कोवळे अमृतकण आहेत ते जे नाजूक नाजूक सांगितले आहे ते भगवंताचे प्रेम आहे ते मला कळत नाही म्हणून लहान होऊन सेवन करा, चकोराच्या पिल्लासारखे जे असतील त्यांना ज्ञान कण निश्चितच मिळतील. संदर्भ -ज्ञानदेवांची ज्ञानेश्वरीमधील मनाची भूमिका लेखक-प्रो.डॉ.मार्तंड दिवाकर कुलकर्णी नमो ज्ञानेश्वरा-श्री संत ज्ञानेश्वर महाराज वाङमय दर्शन खरोखरच ही ओवी खुपच सुंदर अभ्यासपूर्ण आहे.त्यात हे वाचनात आले, म्हणून इथे दिली.अजूनही वाचनात आल्यावर नक्की देईन. बाकी ,नमो ज्ञानेश्वरा-श्री संत ज्ञानेश्वर महाराज वाङमय दर्शन हे पुस्तक आळंदी संस्थानाने नुकतेच माऊलींच्या जन्मोत्सवाच्या सप्तशतकोत्सर सुवर्ण महोत्सवी वर्षानिमित्त प्रकाशित केले आहे.खुप सुंदर आहे, नक्की वाचा!

अनन्त्_यात्री Sat, 05/03/2025 - 10:10
पूर्वी ऐसी अक्षरेवर आलेला हा लेख पुन्हा पुन्हा वाचावा असाच आहे. या लेखाचा भाग १ ही इथे प्रकाशित करावा ही श्री. मारवा यांना विनंती

Jayant Naik Sun, 05/11/2025 - 09:30
अती उत्तम लेख. पण इतका वर्षाव एकाच लेखात आमच्या अल्प बुद्धीला झेपत नाही. 2/3 भाग करायला हवे होते. एकदा वाचून समजणे कठीण आहे. परत परत वाचणे जरूर आहे.

स्वधर्म Mon, 05/12/2025 - 16:55
संत ज्ञानेश्वरांच्या अलौकीक प्रतिभेतून काय काय रत्ने बाहेर येतील ते सांगता येत नाही. पण त्यांचा आस्वाद घेणे प्रत्येकाला जमत नाही. आपल्या या लेखामुळे ज्ञानेश्वरीत नक्की केवढी ज्ञानाची, भाषेची श्रीमंती आहे ते समजले. खूप खूप धन्यवाद.

स्वधर्म Mon, 05/12/2025 - 17:06
ज्ञानेश्वरांनी हा दृष्टांत वापरावा हे अद्भूत आहे! ही एक ओतकामाची प्राचीन पध्दत (५००० वर्षे) आंम्ही इंजिनिअरिंगच्या पहिल्या दुसर्या वर्षी शिकल्याचे आठवते. कदाचित डिप्लोमाला असेल. इनव्हेस्टमेंट कास्टींग किंवा लॉस्ट वॅक्स कास्टींग. पहिल्यांदा आपल्याला हवा तसा आकार मेणाने बनवायचा आणि नंतर तो आतच ठेऊन अगदी बारीक वाळूत त्याचा साचा बनवायचा. नंतर जेंव्हा गरम धातूरस त्यात ओतला जातो तेंव्हा मेण वितळून बाहेर पडते व धातू त्या साच्याचा आकार घेतो. यात मूस/ फर्नेस महत्वाची नाही तर पध्दत महत्वाची. अगदी तंतोतंत (अ‍ॅक्युरेट) ओतकामासाठी ही पध्द्त वापरली जाते अजूनही. https://en.wikipedia.org/wiki/Investment_casting

मारवा Mon, 05/12/2025 - 17:40
तै भुतसृष्टीची पडे टांकसाळ ॥ सातव्या अध्यायात एकामागोमाग तीन श्लोक गीतेचे जे येतात त्याचा अर्थ साधारण असा, की प्रकृती चे दोन प्रकार आहेत अपरा आणि परा. अपरा आठ प्रकारांनी भिन्न आहे पृथ्वी,जल, अग्नी, वायु, आकाश, मन, बुद्धी आणि अहंकार आणि दुसरी जी परा प्रकृती आहे ती जीवस्वरुप आहे व तिने हे सर्व विश्व धारण केलेले आहे. आणि सर्व जगातील प्राणिमात्र सजीव या दोन प्रकृतीपासुन निर्माण झालेले आहेत. त्यामुळे जगाचा आदि-अंत मीच (श्रीकृष्ण) आहे असे वर्णन यात येते, आता हि सुक्ष्म प्रकृती जेव्हा स्थुला ची निर्मीती करते तेव्हाचे वर्णन ज्ञानेश्वर टांकसाळ चे रुपक वापरुन करतात. त्याकाळची टांकसाळ त्यांनी बघितली असेल, गंमत म्हणजे इतकी आध्यात्मिक अमुर्त संकल्पना समजवण्यासाठी टांकसाळ हे एकदम भौतिक व्यावहारीक जगाचे उदाहरण ते छान वापरतात. कुठली नाणे पाडणारी टांकसाळ यांनी बघितली असेल का ? तेव्हाची राजाची की राजाने नेमलेल्या खाजगी होत्या ? यातील चतुर्विधु ठसा समान मुल्याचा व स्तर मात्र भिन्न हे नेमकं कशाच्या संदर्भात आहे कळल नाही. चातुर्वण्यासंबधी असेल अस वाटलं पण समान मुल्य मग म्हटल नसतं एनी आयडिया ? चौर्‍याशी लक्ष योनींसाठी तितके थरा हे तस स्पष्ट आहे. आणि हा शब्द टांक मला अगोदर नाणं असा अर्थ वाटला होता टाका यावरुन असेल अस वाटलं होत, दो टके का आदमी , तेरी दो टके की नौकरी मेरा लाखो का सावन वगैरे पण त्याचा अर्थ ठसा निघाला एक फ़ेमस मराठी आडनाव आहे मुकुंद टांकसाळे का काहीतरी. रुपक जरा कठीण झाल हे माऊलींच्याही लक्षात आलेल दिसतय म्हणुन ते म्हणतात हे रुपक परि असो. सरळ समजुन घे... ते सूक्ष्म प्रकृति कोडें, जै स्थुळाचिया आंगा घडे, तै भूतसृष्टीची पडे, टांकसाळ । चतुर्विधु ठसा, उमटों लागे आपैसा, मोला तरी सरसा, परी थरचि आनान। होती चौर्‍यांशी लक्ष थरा, येरा मिति नेणिजे भांडारा, भरे आदिशून्यांचा गाभारा, नाणेयांसी। ऎसे एकतुके पांचभौतिक, पडती बहुवस टांक, मग तिये समृद्धिचे लेख, प्रकृतीचि धरी । जे आंखूनि नाणें विस्तारी, पाठी तयांची आटणी करी, माजी कर्माकर्माचिया व्यव्हारीं, प्रवर्तु दावी। हे रुपक परि असो, सांगो उघड जैसे परियेसों, तरी नामरुपाचा अतिसो, प्रकृतीच कीजे। आणि प्रकृति तंव माझ्या ठायीं, बिंब येथ आन नाहीं, म्हणोनि आदि मध्य अवसान पाहीं, जगासि मी।(अ-७ ओ-२२ ते २८) कोडें- आवडीने, सरसा- सारखा , आनान -निरनिराळ्या, एकतुके - एकसारखे, टांक- ठसे, लेख- गणना ( लेखापाल यावरुनच), अतिसो- विस्तार , अवसान-लय अर्थ- ही सुक्ष्म प्रकृती जेव्हा आवडीने स्थुल महाभुतांच्या अंगांना घडविते, तेव्हा भुतसृष्टीची टांकसाळ सुरु होते. या टांकसाळीतुन निर्माण होणा‍र्‍या प्राणरुपी टाकीचे चार नमुन्यांचे ठसे आपोआप उमटु लागतात. त्यांचे मुल्य समान असले तरी स्तर मात्र भिन्न आहेत. यांचे स्तर चौर्‍यांशी लक्ष आहेत, इतरांची तर गणतीच नाही, अशा असंख्य नाण्यांनी आदिप्रकृतीचा गाभारा खचाखच भरुन जातो. अशा प्रकारे पंचमहाभुतांची सारख्या परिमाणाची इतकी विपुल नाणी पडतात की एकट्या प्रकृतीलाच त्याच्या समृद्धीचा लेखा जोखा ठेवता येतो. मग प्रकृती या जीवरुपी नाण्यांचा कस लावुन , ठसा मारुन विस्तार करते. त्याचीच ती नंतर आटणी करते, मध्यंतरी (माजी) च्या काळात ती त्याच्याद्वारे कर्म-अकर्माचा व्यवहार चालवुन दाखवीते. अर्जुना आता हे रुपक पुरे झाले, आता उघड सोप्या शब्दात सांगतो ते ऎक, हा नाम रुपा चा विवीधतेचा पसारा प्रकृतिच करत असते. आणि ही प्रकृति तर माझ्या ठिकाणी अधिष्ठान रुपाने भासते. यात खोटे काहीच नाही, म्हणुन मीच जगाच्या उत्त्पत्ती- स्थिती- लयाला कारणीभुत आहे.

मारवा Mon, 05/12/2025 - 17:50
ऐसी अक्षरे वरील याच वरील लेखाच्या एका प्रतिसादात श्री अरविंद कोल्हटकरांनी ही फार सुंदर रोचक अशी माहिती तेव्हा दिलेली होती. ती इथे मूळ लेखाला समर्पक आणि उपयुक्त आहे म्हणून. इथे देण्याचा मोह आवरत नाहीय. अध्यात्म, योगसाधना अशा विषयांत काहीच गोडी आणि गति नसल्याने त्याबाबत टीकाटिप्पणी करू शकत नाही पण वरील चर्चेतील तीन मुद्द्यांंविषयी थोडे मतप्रदर्शन करू शकतो. प्रथम चकोर पक्षी. चकोर पक्ष्याभोवती संस्कृत वाङ्मयामध्ये प्रचलित दोन संकेत आहेत. त्यातील सुप्रसिद्ध म्हणजे तो चंद्रकिरणांवर जगतो, (कैवल्याच्या चांदण्याला भुकेला चकोर - अभिषेकी, जैसे शारदीचिये चंद्रकळें-। माजि अमृतकण कोवळें । ते वेंचिती मने मवाळें । चकोरतलगे॥ ज्ञानेश्वरी १-५६.) आणि अंधार्‍या रात्री चंद्रकिरण समजून फुललेल्या निखार्‍यांना कवळतो. दुसरा म्हणजे विषावर त्याची दृष्टि पडली तर त्याचे डोळे लाल होऊन तो मरून जातो. त्विषं चकोराय सुधां सुराय। कलामपि स्वावयवं हराय। ददज्जयत्येष समस्तमस्य। कल्पद्रुमभ्रातुरथाल्पमेतत्॥ उत्तरनैषधचरित २२.६५ (चंद्र) आपली प्रभा चकोराला, अमृत देवांना आणि आपली अंगभूत कला शंकराला देतो, त्याचा जय असो. अर्थात् हे अपुरेच आहे कारण तो कल्पवृक्षाचाच भाऊ आहे. मृषा निशानाथमह: सुधा वा हरेदसौ वा न जराविनाशौ। पीत्वा कथं नाऽपरथा चकोरा विधोर्मरीचीनजरामरा: स्यु:॥ उत्तरनैषधचरित २२.१०२. चंद्राचे तेज म्हणजे अमृत आहे वा ते जरामरणापासून मुक्ति देते हे खरे नाही. अन्यथा चंद्रकिरण पिऊन चकोर अजरामर का होत नाहीत? स्मितज्योत्स्नाजालं तव वदनचन्द्रस्य पिबतां चकोराणामासीदतिरसतया चञ्चुजडिमा। अतस्ते शीतांशोरमृतलहरीमाम्लरुचय: पिबन्ति स्वच्छन्दं निशि निशि भृशं काञ्जिकधिया॥ सौंदर्यलहरी ६३. तुझ्या मुखचंद्राच्या स्मितरूपी किरणांचे पान करणार्‍या चकोरांच्या मुखांना त्याच्या गोडीमुळे जडत्व आले आणि म्हणून ते चंद्राची किरणे आम्ल मानून प्रतिरात्री कांजीसारखी आनंदाने पितात. दुसरा म्हणजे मुशीतील वितळणारे मेण. मला वाटते की हा उल्लेख धातूचे ओतीव पुतळे करण्याच्या जगभरच्या अनेक संस्कृतींना प्राचीन काळापासून माहीत असलेल्या lost wax casting पद्धतीला अनुसरून आहे. ह्या पद्धतीमध्ये ज्याचा ओतीव पुतळा/प्रतिकृति करायची आहे अशा व्यक्ति/मूळ गोष्टीची मेणामध्ये प्रतिकृति करायची. नंतर तिला कसल्याहि hard plaster ने - उदा चिकण माती, हल्ली प्लॅस्टर ऑफ पॅरिस वापरतात - लिंपण करायचे. ते पूर्ण सुकवायचे. सुकल्यानंतर ते मुशीमध्ये भाजायचे म्हणजे आतील मेळ द्रवरूप होते. ते ओतून द्यायचे आणि त्यामुळे निर्माण झालेल्या पोकळीत धातूचा रस ओतायचा. तो रस पूर्णपणे थंड होऊन धातु घट्ट झाला की बाहेरचे लिंपण फोडून दूर करायचे म्हणजे धातूमधील ओतीव पुतळा/प्रतिकृति शिल्लक उरते. अखेर टांकसाळ म्हणजे टंकशाला. ह्यावर माझ्याच 'पैसाअडका इत्यादि' ह्या जुन्या लेखातील संदर्भाचा भाग येथे देतो. "टका - १)१६ शिवराई, २)४ पैसे, ३)१ आणा, ४)उत्तर हिंदुस्तानात २ पैसे, ५)गुजरातमध्ये ३ पैसे. (दाते-कर्वे.) तसेच ’घरटका’ घरावर कर, 'लग्नटका’ लग्नावर कर.(मोल्सवर्थ.) उत्तर हिंदुस्तानात दोन पैसे, चांदीचे नाणे.(चतुर्वेदी.) (’अंधेर नगरी चौपट राजा, टका सेर आटा टका सेर खाजा’ - अंधेर नगरीत विचित्र राज्य, आटा आणि मिठाई, दोन्हीचा भाव सारखाच - शेराला एक टका. ’सब घोडे बारा टके’ - सगळे घोडे एकाच किमतीचे - बारा टके, one size fits all. सोनटक्का = सोन्याचे नाणे. मूळ संस्कृत ’टङ्क’, ठसा उठवून केलेले नाणे, a punch-marked coin. त्यावरून ’टङ्कशाला’ टांगसाळ. बंगाली भाषेत টাকা टाका हे बोलीभाषेतील रुपयाचे नाव असून बांगलादेशाच्या चलनाचेहि तेच नाव आहे.)"

सस्नेह Sat, 05/24/2025 - 19:51
मारवाजी शतश: धन्यवाद या लेखासाठी. काय त्या ज्वलंत उपमा आणि विलक्षण वर्णन ! सवडीने वाचावा असा हा लेख असल्याने वाखू साठवून दमादमाने रसपान करत वाचते आहे. शिवाय एका वाचनात संपूर्ण आकलन होणार नाही सो पुन्हा पुन्हा वाचावा लागेल. __/\__

Bhakti Sun, 05/25/2025 - 18:46
जैसे शारदिचिये चंद्र कळे। माजि अमृत कण कोवळे। ते वेचिती मने मवाळे। चकोर तलगे। याचा अर्थ असा की, हा ग्रंथ मी सुद्धा तुम्हासाठी सिद्ध केला आहे यामागे सर्वस्व सद्गुरूंची असीम कृपा असून निश्चितच हा ग्रंथ माझ्या श्रोत्यांना आनंद देणार आहे असा निर्विवाद आशावाद व्यक्त होताना दिसतो. चकोराचे पिल्लू जसे अमृतकण सेवन करते तसे आपण या ग्रंथाचा आस्वाद घ्यावा आपण मागील अमृतकल सहज लिलया स्वीकारून आनंदाची परमोच्य सीमा गाठावी. आपण माझ्या अज्ञानाची जाणीव ठेवून या ग्रंथाचा आस्वाद घ्यावा या ग्रंथामध्ये शरदाचे चांदणे आहे, आणि त्यात कोवळे अमृतकण आहेत ते जे नाजूक नाजूक सांगितले आहे ते भगवंताचे प्रेम आहे ते मला कळत नाही म्हणून लहान होऊन सेवन करा, चकोराच्या पिल्लासारखे जे असतील त्यांना ज्ञान कण निश्चितच मिळतील. संदर्भ -ज्ञानदेवांची ज्ञानेश्वरीमधील मनाची भूमिका लेखक-प्रो.डॉ.मार्तंड दिवाकर कुलकर्णी नमो ज्ञानेश्वरा-श्री संत ज्ञानेश्वर महाराज वाङमय दर्शन खरोखरच ही ओवी खुपच सुंदर अभ्यासपूर्ण आहे.त्यात हे वाचनात आले, म्हणून इथे दिली.अजूनही वाचनात आल्यावर नक्की देईन. बाकी ,नमो ज्ञानेश्वरा-श्री संत ज्ञानेश्वर महाराज वाङमय दर्शन हे पुस्तक आळंदी संस्थानाने नुकतेच माऊलींच्या जन्मोत्सवाच्या सप्तशतकोत्सर सुवर्ण महोत्सवी वर्षानिमित्त प्रकाशित केले आहे.खुप सुंदर आहे, नक्की वाचा!
लेखनविषय:
कविता
लेखनप्रकार
आस्वाद
॥ हा अनुरागु भोगितां कुमुदिनी जाणे ॥ ज्ञानेश्वरी वाचतांना वाचकाचे काय होते माझा अनुभव सांगतो सर्वात अगोदर ज्ञानेश्वर आपल्याला मराठी पहिली च्या वर्गात बसवतात. आपलं मराठी भाषेचं ज्ञान तर जाऊच द्या शब्दसंग्रह कीती तोकडा आहे हे दाखवुन देतात. ज्ञानेश्वरीतल्या नुसत्या मराठी शब्दांवर एक फ़ार मोठं प्रकरण होइल. वाचतांना अनेक ठिकाणी सेरेनडिपीटी चा अनुभव येतो अनेक सुखद धक्के अनेक ओव्यांमधुन आपल्याला बसतच असतात.ज्ञानेश्वरी तशी सरळ वाचता येत नाही, एक झालं की दुसरां अध्याय अस होत नाहीच.

50 दिवसांसाठी 50 गमती आणि प्रयोग!

मार्गी ·

मार्गी Tue, 05/06/2025 - 18:03
मागच्या दिवसांमध्ये पोस्ट केलेले काही प्रयोग व गमती: माठ कशामुळे गार होतो? खेळाच्या मैदानात तुमची पाण्याची बाटली गार कशी ठेवणार? तेच पाणी, पण वेगळा अनुभव पंखा कसा काम करतो? सायकल हळु चालवण्यातली गंमत ओल्या पृष्ठभागावरून घसरणे! आडवा होणारा हात सांडणारं पाणी सगळे प्रयोग व गमती इथे वाचता येतील. धन्यवाद.

मार्गी Fri, 05/09/2025 - 20:30
प्रयोग 9. पाण्यावर वस्तु का तरंगतात? पाण्यावर वस्तु का तरंगतात ह्यावर तुम्ही कधी विचार केला आहे का? एक सोपी गोष्ट करू. कागदाची एक छोटी नाव बनवू व ती बादलीभर पाण्यात सोडू. तरणशक्ती किंवा प्लावकता (buoyancy/ upthrust) ह्या गुणधर्मामुळे वस्तु तरंगतात. तरणशक्ती हे त्या द्रवाचं बल असतं जे त्यावर पूर्णत: किंवा अंशत: बुडालेल्या वस्तुच्या वजनाला विरोध करतं. वस्तुचा तरंगण्याचा गुणधर्म ते दर्शवतं. जेव्हा लाकडासारखी एखादी गोष्ट पाण्यावर तरंगते, तेव्हा लाकूड हे समान वजनाच्या पाण्याच्या तुलनेत कमी पाण्याचे विस्थापन करत असते (कारण त्याची घनता पाण्याहून कमी असते). जी वस्तु पाण्याच्या वजनापेक्षा कमी वजनाला विस्थापित करते, ती तरंगते. विचार करा- आपण जमिनीवर उभे राहू शकतो, कारण आपण आपल्या वजनाच्या जमिनीला फार कमी प्रमाणात विस्थापित करतो. परंतु कल्पना करा की, एकदम एखादी मोठी इमारत जमिनीवर उभी राहिली, तर तिच्यामुळे समान वजनाच्या जमिनीचे मोठ्या प्रमाणात विस्थापन होईल व त्यामुळे इमारत जमिनीवर उभी राहू शकणार नाही तर आत जाईल. गंमत 9. तुमच्या होडीचे प्रवासी! आता तुमच्याकडे पाण्यावर तरंगणारी छोटी नाव आहे. ती तरंगू शकेल अशा प्रकारे तुम्ही त्यात काय काय ठेवू शकता? एखादं छोटं रबरबँड? एखादं छोटं इरेझर ती नेऊ शकेल? किंवा छोटं चॉकलेट? आणि समजा एखादं सॉफ्ट टॉय पाण्यावर तरंगत ठेवायचं असेल तर किती मोठी नाव लागेल? विचार करा! प्रयत्न करा! आणि अशा स्टीलच्या तीन वस्तु सांगा ज्या पाण्यावर तरंगतात! होय! सगळे प्रयोग व गमती इथे वाचता येतील. - निरंजन वेलणकर

मार्गी Sat, 05/17/2025 - 11:12
50 दिवसांसाठी 50 गमती आणि प्रयोग! नमस्कार. आजपर्यंत 17 प्रयोग व 17 गमती पोस्ट केल्या आहेत. गेल्या काही दिवसांमधले प्रयोग व गमती अशा आहेत: ज्योत किती‌ वेळ चालेल? ऑक्सीजन आपल्यासाठीही आवश्यक असतो! पत्त्यांसोबत खेळण्याची वेगळी पद्धत! तुम्ही हे चॅलेंज घ्याल का? चमचा कसा तरंगेल? तरंगणारे फळ व भाज्या पाणी इकडून तिकडे नेणे! तुमच्या मित्रांची नावे वापरून शब्दकोडं बनवा! रंगांसोबत शिकूया! स्ट्रॉ व छोट्या नळीचा वापर तरंगणारा बटाटा! सोबत महत्त्वाची! बटाट्याचे लांब जाणारे कोंब बेशिस्त अक्षरे! इथे सगळे प्रयोग व गमती वाचता येतील.

मार्गी Sat, 05/24/2025 - 18:56
नमस्कार. आजपर्यंत 24 प्रयोग व 24 गमती पोस्ट केल्या आहेत. मला त्या पोस्ट करतानाच खूप मजा येते आहे. इतके ते प्रयोग व गमती इंटरेस्टिंग आहेत. काही उदाहरणं- प्रयोग 21. आपोआप फुटणारे फुगे आपण फुग्यांसोबत थोडं खेळूया. त्यासाठी एक ट्रिक करूया. एक संत्र किंवा लिंबू घ्या. त्याची साल कापा व सालीवर दाब देऊन त्यातल्या द्रवाचे थोडे थेंब गोळा करा. हे थेंब फार महत्त्वाचे आहेत. जेव्हा तुम्ही असा एक थेंब फुग्यावर सोडता, तेव्हा लगेचच फुगा फुटतो. तुम्हांला बोटसुद्धा ठेवावं लागत नाही किंवा जोर द्यावा लागत नाही! फक्त त्या द्रवाचा एक थेंब फुग्यावर सोडा, बस्स! मित्रांसोबत हे करा व हात न लावता फुगे फोडण्याची तुमची ट्रिक त्यांना दाखवा! पण हे का होतं? हे होण्याचं कारण म्हणजे त्या द्रवामध्ये फुग्याचं रबर लगेचच विरघळतं व फुग्यामध्ये एक बारीक छिद्र तयार होतं व तो फुटतो! प्रयत्न करा, हे करा व इतरांनाही दाखवा! आणि स्पर्श न करता फुगा फोडण्याचे इतर कोणते मार्ग आहेत का, ह्यावरही विचार करा. गंमत 19. एकाच भाषेत बोलायचं एक मिनिट एकाच भाषेत बोलायचं. हे वाटतं तितकं सोपं नाहीय. कोणतीही भाषा घेऊन प्रयत्न करून पाहा. एक मिनिट म्हणजे 60 सेकंद. फक्त एक भाषा. एकही शब्द दुस-या भाषेचा आला नाही पाहिजे! सोपं वाटतंय? करून पाहा. हवं तर मित्रांसोबत हा खेळ खेळा. एक जण बोलेल व इतर जण तपासतील! हा एक खेळ होऊ शकतो. जितके शब्द दुस-या भाषेतले बोलाल ते नोट करा! सगळ्यांत कमी जो असे शब्द वापरेल तो जिंकेल! बघा, मीसुद्धा दुस-या भाषेतले किती शब्द लिहीलेत इथे! इथे सगळे प्रयोग व गमती वाचता येतील.

मार्गी Sun, 06/01/2025 - 16:51
नमस्कार. आजपर्यंत 32 प्रयोग व 32 गमती पोस्ट केल्या आहेत. गेल्या काही दिवसांमधले प्रयोग व गमती अशा आहेत: तरंगणारी पेन्सिल  दृष्टी भ्रम (Eye- illusions)! ओढलं जाणारं पाणी विजेच्या मदतीने आवाजाचा वेग मोजा! चंद्राच्या कला तयार करा ग्रहांच्या कला अंधार व प्रकाशाचा खेळ बटाट्यात आरपार जाणारा स्ट्रॉ स्ट्रॉ, कागद आणि पुठ्ठा  तीन काड्यांचं संतुलन सी- सॉ मागचं विज्ञान वाहणारं आणि थांबणारं पाणी सगळ्यांनी मिळून सांगायची गोष्ट चुंबक तयार करा खेचले जाणारे केस इथे सगळे प्रयोग व गमती वाचता येतील. - निरंजन वेलणकर (आकाश दर्शन, ध्यान, फिटनेस व फन- लर्न)

मार्गी Mon, 06/09/2025 - 17:58
नमस्कार. आजपर्यंत 40 प्रयोग व 40 गमती पोस्ट केल्या आहेत. आजचं अपडेट-  प्रयोग 40. तुमचे होकायंत्र (कंपास) बनवा!   तुम्हांला होकायंत्र माहिती आहे का? होकायंत्र म्हणजे कंपास. तो नाही जो तुम्ही शाळेत नेता. कंपास किंवा होकायंत्र म्हणजे असं यंत्र जे उत्तर व दक्षिण दिशा दाखवतं. तुम्ही दूर कुठे असताना म्हणजे डोंगरात फिरत असाल किंवा समुद्रात जहाजामधून जात असाल तेव्हा दिशा निश्चित करण्यासाठी व रस्ता शोधण्यासाठी ते उपयोगी असतं. आपण एक होकायंत्र बनवूया! त्यासाठी तुम्हांला एक मोठं चुंबक, एक छोटी सुई व रबराचा किंवा थर्मोकॉलचा तुकडा लागेल (अशी हलकी वस्तु जी सहजपणे पाण्यावर तरंगते). एक ताटली घ्या. तिच्यात पाणी ओता. पाण्यात रबर किंवा थर्मोकॉल टाका. ते तरंगेल.  गरज असेल तर कोणाची मदत घेऊन ताटलीच्या बाजूला उत्तर व दक्षिण दिशांची खूण करा. उत्तरेला उ किंवा N आणि दक्षिणेला द किंवा S लिहा. आता सुईला चुंबकावर एकाच दिशेमध्ये 50 ते 60 वेळेस घासा. त्यासाठी 2 मिनिटे लागतील. पूर्ण सुई एकाच दिशेने घासा. त्यामुळे सुईमध्ये तात्पुरते चुंबकत्व तयार होईल. आता चुंबक झालेली सुई रबरावर किंवा थर्मोकॉलवर ठेवा. ती‌ थोडा वेळ हलेक आणि मग एकाच स्थितीमध्ये स्थिर होईल. सुईचा दक्षिण ध्रुव पृथ्वी नावाच्या विशाल चुंबकाच्या उत्तर ध्रुवाकडे आकर्षित होईल! तुम्ही तिला हलवलं तरी ती परत उत्तर- दक्षिण अशीच स्थिर होईल. सुईचं चुंबकत्व टिकेपर्यंत हे राहील. इथे तुम्ही पाण्याचा एक माध्यम म्हणून व रबराचा एक पाया म्हणून कसा वापर केला, ह्याचंही निरीक्षण करा! गंमत 40. संगत का असर! वरच्या प्रयोगामध्ये सुईला चुंबकत्व मिळालं, कारण ती काही वेळ चुंबकाच्या सोबत राहिली. त्यामुळे सोबत म्हणजे कंपनी महत्त्वाची असते. चांगली सोबत- अच्छी संगत नेहमी उपयोगी असते! काही रोग हे संसर्गजन्य (contagious) असतात, हे तुम्हांला माहिती आहे. पण आरोग्य किंवा गुणसुद्धा तसेच असतात व ते संगतीने वाढतात. हे लक्षात ठेवा. आता आपण ह्याचा संबंध आकाशातल्या ता-यांशी जोडू. आपण ता-यांना एकमेकांच्या सोबतीने ओळखू शकतो. म्हणजे सोबत असलेले तारे व ता-यांच्या ग्रूपनुसार त्यांना ओळखू शकतो. आपण त्यांचे पॅटर्न्स किंवा आकारही लक्षात ठेवू शकतो. आता एक प्रश्न पाहा. तुम्ही रात्री जेव्हा बाहेर असाल- जंगलात किंवा डोंगरात तेव्हा तुम्ही उत्तर दिशा कशी शोधाल? कोणते तारे तुम्हांला त्यासाठी मदत करतील? ह्याचं उत्तर द्या. तुमचे मित्र किंवा मोठ्यांची मदत तुम्ही घेऊ शकता. चांगल्या व्यक्तींच्या संगतीमध्ये असणं उपयोगीच पडतं! इथे सगळे प्रयोग व गमती वाचता येतील.

मार्गी गुरुवार, 06/19/2025 - 18:06
प्रयोग 50. हवेचा विरोध तुम्ही हे अनुभवलं असेल. जेव्हा आपण एखादी पाण्याची बाटली रिकामी करतो, तेव्हा पाणी हळु हळु बाहेर पडतं व बुडबुडे तयार होतात. हवेच्या विरोधामुळे हे होतं. हवा बाटलीत प्रवेश करण्याचा प्रयत्न करते व पाण्याला मुक्तपणे पडू देत नाही. आपण एक छोटा प्रयोग करू. पाण्याने पूर्ण भरलेली एक बाटली घ्या. तुमच्या रोपांजवळ जा व बाटली रिकामी करून पाणी द्या. बाटली उलटी केल्यावर हळु हळु ती रिकामी‌ होईल. तुम्ही ह्याचं निरीक्षण केलं असेलच की, ती जर एकदम उलटी केली तर पाणी खूप हळु पडतं. ती जर तिरपी ठेवली तर पाणी तुलनेने लवकर पडतं. आता एक लांब स्ट्रॉ घ्या, तो बाटलीमध्ये टाका व बाटलीच्या झाकणाजवळ त्याचं टोक दुमडून ठेवा. आता हीच कृती परत करा. ह्यावेळी‌ पाणी वेगाने बाहेर पडेल, कारण हवेला बाटलीमध्ये जाण्याचा वेगळा मार्ग आपण दिला आहे. गंमत 50. 1+ 2 + 3 + 4 +….+ 50 =? ही आपली 50 वी गंमत आहे! हे अगदी‌ सोपं गणित आहे. जेव्हा आपण 1 + 2 + 3 + 4 +..... + 50 अशी बेरीज करतो, तेव्हा आपल्याला कोणती संख्या मिळते? नाही, कॅल्क्युलेटर वापरायचा नाही. प्रत्यक्ष बेरीजही करू नका. त्याला वेळ लागेल. ह्या संख्यांचं निरीक्षण करा. 1 ते 50 अशा त्या आहेत. त्या सर्वांची‌ बेरीज. त्या संख्यांच्या तुम्हांला काही जोड्या करता येतात का? उदाहरणार्थ, 1आणि 50, 2 आणि 49, 3 आणि 48, 4 आणि 47 व अशाच इतर? प्रत्येक जोडीचे मूल्य 51 आहे व अशा एकूण 25 जोड्या आहेत. म्हणून उत्तर हे असेल 25 X 51 = 25 X 50 + 25 = 1250 + 25 = 1275. अगदी ह्याच प्रकारे, तुम्ही ही‌ बेरीजही करू शकता- 1 + 2 + 3 + 4.... + 100. इथे, आपल्याला अशा जोड्या मिळातील- 1 आणि 100, 2 आणि 99, 3 आणि 98 व पुढे. प्रत्येक जोडीचे मूल्य 101 आहे व अशा 50 जोड्या. म्हणजे बेरीज ही‌ असेल- 50 X 101 = 50 X 100 + 50 = 5050. आकड्यांसोबत थोडी मैत्री केली की ते किती गमतीदार आहेत हे लक्षात येतं. तर आपले 50 प्रयोग व 50 गमती पूर्ण झाल्या आहेत. सर्वांना happy learning!

मार्गी Tue, 05/06/2025 - 18:03
मागच्या दिवसांमध्ये पोस्ट केलेले काही प्रयोग व गमती: माठ कशामुळे गार होतो? खेळाच्या मैदानात तुमची पाण्याची बाटली गार कशी ठेवणार? तेच पाणी, पण वेगळा अनुभव पंखा कसा काम करतो? सायकल हळु चालवण्यातली गंमत ओल्या पृष्ठभागावरून घसरणे! आडवा होणारा हात सांडणारं पाणी सगळे प्रयोग व गमती इथे वाचता येतील. धन्यवाद.

मार्गी Fri, 05/09/2025 - 20:30
प्रयोग 9. पाण्यावर वस्तु का तरंगतात? पाण्यावर वस्तु का तरंगतात ह्यावर तुम्ही कधी विचार केला आहे का? एक सोपी गोष्ट करू. कागदाची एक छोटी नाव बनवू व ती बादलीभर पाण्यात सोडू. तरणशक्ती किंवा प्लावकता (buoyancy/ upthrust) ह्या गुणधर्मामुळे वस्तु तरंगतात. तरणशक्ती हे त्या द्रवाचं बल असतं जे त्यावर पूर्णत: किंवा अंशत: बुडालेल्या वस्तुच्या वजनाला विरोध करतं. वस्तुचा तरंगण्याचा गुणधर्म ते दर्शवतं. जेव्हा लाकडासारखी एखादी गोष्ट पाण्यावर तरंगते, तेव्हा लाकूड हे समान वजनाच्या पाण्याच्या तुलनेत कमी पाण्याचे विस्थापन करत असते (कारण त्याची घनता पाण्याहून कमी असते). जी वस्तु पाण्याच्या वजनापेक्षा कमी वजनाला विस्थापित करते, ती तरंगते. विचार करा- आपण जमिनीवर उभे राहू शकतो, कारण आपण आपल्या वजनाच्या जमिनीला फार कमी प्रमाणात विस्थापित करतो. परंतु कल्पना करा की, एकदम एखादी मोठी इमारत जमिनीवर उभी राहिली, तर तिच्यामुळे समान वजनाच्या जमिनीचे मोठ्या प्रमाणात विस्थापन होईल व त्यामुळे इमारत जमिनीवर उभी राहू शकणार नाही तर आत जाईल. गंमत 9. तुमच्या होडीचे प्रवासी! आता तुमच्याकडे पाण्यावर तरंगणारी छोटी नाव आहे. ती तरंगू शकेल अशा प्रकारे तुम्ही त्यात काय काय ठेवू शकता? एखादं छोटं रबरबँड? एखादं छोटं इरेझर ती नेऊ शकेल? किंवा छोटं चॉकलेट? आणि समजा एखादं सॉफ्ट टॉय पाण्यावर तरंगत ठेवायचं असेल तर किती मोठी नाव लागेल? विचार करा! प्रयत्न करा! आणि अशा स्टीलच्या तीन वस्तु सांगा ज्या पाण्यावर तरंगतात! होय! सगळे प्रयोग व गमती इथे वाचता येतील. - निरंजन वेलणकर

मार्गी Sat, 05/17/2025 - 11:12
50 दिवसांसाठी 50 गमती आणि प्रयोग! नमस्कार. आजपर्यंत 17 प्रयोग व 17 गमती पोस्ट केल्या आहेत. गेल्या काही दिवसांमधले प्रयोग व गमती अशा आहेत: ज्योत किती‌ वेळ चालेल? ऑक्सीजन आपल्यासाठीही आवश्यक असतो! पत्त्यांसोबत खेळण्याची वेगळी पद्धत! तुम्ही हे चॅलेंज घ्याल का? चमचा कसा तरंगेल? तरंगणारे फळ व भाज्या पाणी इकडून तिकडे नेणे! तुमच्या मित्रांची नावे वापरून शब्दकोडं बनवा! रंगांसोबत शिकूया! स्ट्रॉ व छोट्या नळीचा वापर तरंगणारा बटाटा! सोबत महत्त्वाची! बटाट्याचे लांब जाणारे कोंब बेशिस्त अक्षरे! इथे सगळे प्रयोग व गमती वाचता येतील.

मार्गी Sat, 05/24/2025 - 18:56
नमस्कार. आजपर्यंत 24 प्रयोग व 24 गमती पोस्ट केल्या आहेत. मला त्या पोस्ट करतानाच खूप मजा येते आहे. इतके ते प्रयोग व गमती इंटरेस्टिंग आहेत. काही उदाहरणं- प्रयोग 21. आपोआप फुटणारे फुगे आपण फुग्यांसोबत थोडं खेळूया. त्यासाठी एक ट्रिक करूया. एक संत्र किंवा लिंबू घ्या. त्याची साल कापा व सालीवर दाब देऊन त्यातल्या द्रवाचे थोडे थेंब गोळा करा. हे थेंब फार महत्त्वाचे आहेत. जेव्हा तुम्ही असा एक थेंब फुग्यावर सोडता, तेव्हा लगेचच फुगा फुटतो. तुम्हांला बोटसुद्धा ठेवावं लागत नाही किंवा जोर द्यावा लागत नाही! फक्त त्या द्रवाचा एक थेंब फुग्यावर सोडा, बस्स! मित्रांसोबत हे करा व हात न लावता फुगे फोडण्याची तुमची ट्रिक त्यांना दाखवा! पण हे का होतं? हे होण्याचं कारण म्हणजे त्या द्रवामध्ये फुग्याचं रबर लगेचच विरघळतं व फुग्यामध्ये एक बारीक छिद्र तयार होतं व तो फुटतो! प्रयत्न करा, हे करा व इतरांनाही दाखवा! आणि स्पर्श न करता फुगा फोडण्याचे इतर कोणते मार्ग आहेत का, ह्यावरही विचार करा. गंमत 19. एकाच भाषेत बोलायचं एक मिनिट एकाच भाषेत बोलायचं. हे वाटतं तितकं सोपं नाहीय. कोणतीही भाषा घेऊन प्रयत्न करून पाहा. एक मिनिट म्हणजे 60 सेकंद. फक्त एक भाषा. एकही शब्द दुस-या भाषेचा आला नाही पाहिजे! सोपं वाटतंय? करून पाहा. हवं तर मित्रांसोबत हा खेळ खेळा. एक जण बोलेल व इतर जण तपासतील! हा एक खेळ होऊ शकतो. जितके शब्द दुस-या भाषेतले बोलाल ते नोट करा! सगळ्यांत कमी जो असे शब्द वापरेल तो जिंकेल! बघा, मीसुद्धा दुस-या भाषेतले किती शब्द लिहीलेत इथे! इथे सगळे प्रयोग व गमती वाचता येतील.

मार्गी Sun, 06/01/2025 - 16:51
नमस्कार. आजपर्यंत 32 प्रयोग व 32 गमती पोस्ट केल्या आहेत. गेल्या काही दिवसांमधले प्रयोग व गमती अशा आहेत: तरंगणारी पेन्सिल  दृष्टी भ्रम (Eye- illusions)! ओढलं जाणारं पाणी विजेच्या मदतीने आवाजाचा वेग मोजा! चंद्राच्या कला तयार करा ग्रहांच्या कला अंधार व प्रकाशाचा खेळ बटाट्यात आरपार जाणारा स्ट्रॉ स्ट्रॉ, कागद आणि पुठ्ठा  तीन काड्यांचं संतुलन सी- सॉ मागचं विज्ञान वाहणारं आणि थांबणारं पाणी सगळ्यांनी मिळून सांगायची गोष्ट चुंबक तयार करा खेचले जाणारे केस इथे सगळे प्रयोग व गमती वाचता येतील. - निरंजन वेलणकर (आकाश दर्शन, ध्यान, फिटनेस व फन- लर्न)

मार्गी Mon, 06/09/2025 - 17:58
नमस्कार. आजपर्यंत 40 प्रयोग व 40 गमती पोस्ट केल्या आहेत. आजचं अपडेट-  प्रयोग 40. तुमचे होकायंत्र (कंपास) बनवा!   तुम्हांला होकायंत्र माहिती आहे का? होकायंत्र म्हणजे कंपास. तो नाही जो तुम्ही शाळेत नेता. कंपास किंवा होकायंत्र म्हणजे असं यंत्र जे उत्तर व दक्षिण दिशा दाखवतं. तुम्ही दूर कुठे असताना म्हणजे डोंगरात फिरत असाल किंवा समुद्रात जहाजामधून जात असाल तेव्हा दिशा निश्चित करण्यासाठी व रस्ता शोधण्यासाठी ते उपयोगी असतं. आपण एक होकायंत्र बनवूया! त्यासाठी तुम्हांला एक मोठं चुंबक, एक छोटी सुई व रबराचा किंवा थर्मोकॉलचा तुकडा लागेल (अशी हलकी वस्तु जी सहजपणे पाण्यावर तरंगते). एक ताटली घ्या. तिच्यात पाणी ओता. पाण्यात रबर किंवा थर्मोकॉल टाका. ते तरंगेल.  गरज असेल तर कोणाची मदत घेऊन ताटलीच्या बाजूला उत्तर व दक्षिण दिशांची खूण करा. उत्तरेला उ किंवा N आणि दक्षिणेला द किंवा S लिहा. आता सुईला चुंबकावर एकाच दिशेमध्ये 50 ते 60 वेळेस घासा. त्यासाठी 2 मिनिटे लागतील. पूर्ण सुई एकाच दिशेने घासा. त्यामुळे सुईमध्ये तात्पुरते चुंबकत्व तयार होईल. आता चुंबक झालेली सुई रबरावर किंवा थर्मोकॉलवर ठेवा. ती‌ थोडा वेळ हलेक आणि मग एकाच स्थितीमध्ये स्थिर होईल. सुईचा दक्षिण ध्रुव पृथ्वी नावाच्या विशाल चुंबकाच्या उत्तर ध्रुवाकडे आकर्षित होईल! तुम्ही तिला हलवलं तरी ती परत उत्तर- दक्षिण अशीच स्थिर होईल. सुईचं चुंबकत्व टिकेपर्यंत हे राहील. इथे तुम्ही पाण्याचा एक माध्यम म्हणून व रबराचा एक पाया म्हणून कसा वापर केला, ह्याचंही निरीक्षण करा! गंमत 40. संगत का असर! वरच्या प्रयोगामध्ये सुईला चुंबकत्व मिळालं, कारण ती काही वेळ चुंबकाच्या सोबत राहिली. त्यामुळे सोबत म्हणजे कंपनी महत्त्वाची असते. चांगली सोबत- अच्छी संगत नेहमी उपयोगी असते! काही रोग हे संसर्गजन्य (contagious) असतात, हे तुम्हांला माहिती आहे. पण आरोग्य किंवा गुणसुद्धा तसेच असतात व ते संगतीने वाढतात. हे लक्षात ठेवा. आता आपण ह्याचा संबंध आकाशातल्या ता-यांशी जोडू. आपण ता-यांना एकमेकांच्या सोबतीने ओळखू शकतो. म्हणजे सोबत असलेले तारे व ता-यांच्या ग्रूपनुसार त्यांना ओळखू शकतो. आपण त्यांचे पॅटर्न्स किंवा आकारही लक्षात ठेवू शकतो. आता एक प्रश्न पाहा. तुम्ही रात्री जेव्हा बाहेर असाल- जंगलात किंवा डोंगरात तेव्हा तुम्ही उत्तर दिशा कशी शोधाल? कोणते तारे तुम्हांला त्यासाठी मदत करतील? ह्याचं उत्तर द्या. तुमचे मित्र किंवा मोठ्यांची मदत तुम्ही घेऊ शकता. चांगल्या व्यक्तींच्या संगतीमध्ये असणं उपयोगीच पडतं! इथे सगळे प्रयोग व गमती वाचता येतील.

मार्गी गुरुवार, 06/19/2025 - 18:06
प्रयोग 50. हवेचा विरोध तुम्ही हे अनुभवलं असेल. जेव्हा आपण एखादी पाण्याची बाटली रिकामी करतो, तेव्हा पाणी हळु हळु बाहेर पडतं व बुडबुडे तयार होतात. हवेच्या विरोधामुळे हे होतं. हवा बाटलीत प्रवेश करण्याचा प्रयत्न करते व पाण्याला मुक्तपणे पडू देत नाही. आपण एक छोटा प्रयोग करू. पाण्याने पूर्ण भरलेली एक बाटली घ्या. तुमच्या रोपांजवळ जा व बाटली रिकामी करून पाणी द्या. बाटली उलटी केल्यावर हळु हळु ती रिकामी‌ होईल. तुम्ही ह्याचं निरीक्षण केलं असेलच की, ती जर एकदम उलटी केली तर पाणी खूप हळु पडतं. ती जर तिरपी ठेवली तर पाणी तुलनेने लवकर पडतं. आता एक लांब स्ट्रॉ घ्या, तो बाटलीमध्ये टाका व बाटलीच्या झाकणाजवळ त्याचं टोक दुमडून ठेवा. आता हीच कृती परत करा. ह्यावेळी‌ पाणी वेगाने बाहेर पडेल, कारण हवेला बाटलीमध्ये जाण्याचा वेगळा मार्ग आपण दिला आहे. गंमत 50. 1+ 2 + 3 + 4 +….+ 50 =? ही आपली 50 वी गंमत आहे! हे अगदी‌ सोपं गणित आहे. जेव्हा आपण 1 + 2 + 3 + 4 +..... + 50 अशी बेरीज करतो, तेव्हा आपल्याला कोणती संख्या मिळते? नाही, कॅल्क्युलेटर वापरायचा नाही. प्रत्यक्ष बेरीजही करू नका. त्याला वेळ लागेल. ह्या संख्यांचं निरीक्षण करा. 1 ते 50 अशा त्या आहेत. त्या सर्वांची‌ बेरीज. त्या संख्यांच्या तुम्हांला काही जोड्या करता येतात का? उदाहरणार्थ, 1आणि 50, 2 आणि 49, 3 आणि 48, 4 आणि 47 व अशाच इतर? प्रत्येक जोडीचे मूल्य 51 आहे व अशा एकूण 25 जोड्या आहेत. म्हणून उत्तर हे असेल 25 X 51 = 25 X 50 + 25 = 1250 + 25 = 1275. अगदी ह्याच प्रकारे, तुम्ही ही‌ बेरीजही करू शकता- 1 + 2 + 3 + 4.... + 100. इथे, आपल्याला अशा जोड्या मिळातील- 1 आणि 100, 2 आणि 99, 3 आणि 98 व पुढे. प्रत्येक जोडीचे मूल्य 101 आहे व अशा 50 जोड्या. म्हणजे बेरीज ही‌ असेल- 50 X 101 = 50 X 100 + 50 = 5050. आकड्यांसोबत थोडी मैत्री केली की ते किती गमतीदार आहेत हे लक्षात येतं. तर आपले 50 प्रयोग व 50 गमती पूर्ण झाल्या आहेत. सर्वांना happy learning!
लेखनविषय:
तंत्र
विज्ञान
लेखनप्रकार
लेख
विरंगुळा
नमस्कार! मुलांना सुट्ट्या लागल्या आहेत. त्यांचा वेळ कसा जाणार ही‌ पालकांची चिंता आहे. मुलांसाठी 50 गमती व प्रयोग मी आणत आहे. दररोज मी माझ्या ब्लॉगवर एक प्रयोग व एक गमतीची कृती पोस्ट करेन. ह्या प्रयोगांसाठी घरामध्ये असलेल्या गोष्टीच लागतील! हे सर्व प्रयोग व गमती करायला अगदी सोप्या आहेत. वय 8 पासून पुढची व मोठेही त्याचा आनंद घेऊ शकतात. हा पहिला प्रयोग. प्रयोग 1. पाणी कसं पडत नाही? हा आश्चर्यकारक प्रयोग मला माझ्या मुलीने- अद्विकाने करून दाखवला! एक ग्लास पाण्याने पूर्ण भरा. एक ग्लासच्या आकारापेक्षा मोठा पुठ्ठा घ्या. ग्लासपेक्षा थोडा मोठा आकार कापून घ्या.

त्यांनी हल्ला केला... आम्ही कडिनिंदा केली!

अमरेंद्र बाहुबली ·

प्रसाद गोडबोले Tue, 04/29/2025 - 21:35
बूंद से गई वो हौद से नहीं आती। तुम्ही 2029 पर्यंत मिसळपाववर सर्वत्र घाण करत फिरणार आहात अशी जी स्पष्टोक्ती दिली आहे त्यानंतर असे हजारो लेखन धागे प्रकाशित केले तरी काहीही उपयोग होणार नाहीये आता. 2029 निवडणूक निकालानंतर बोलू :=))))

चामुंडराय Tue, 04/29/2025 - 23:19
कडीनिंदा हा हिंदी शब्द आहे ना? की माझंच काही चुकतंय? मराठी प्रेमी आबा ह्यांनी "तीव्र निषेध" न म्हणता "कडीनिंदा" असा शब्दप्रयोग केल्याने आश्चर्य वाटले.

अमरेंद्र बाहुबली Wed, 04/30/2025 - 15:08
भाजपेयींचा आवडता शब्द आहे, त्यांची मजल कडिनिंदा पर्यंतच!

कर्नलतपस्वी Wed, 04/30/2025 - 02:50
आवडली. अबाच्यां देशभक्तीला राजकीय वास अबांना कमळाबांईचा खुपच त्रास जरा वळून बघा म्हणतो,जरा इतीहास, चाळून बघा म्हणतो. कुणी पेरल्या बाभळी कोण वेचतयं काटे कैच्या कै कवीता पाडायला XX का नाही वाटे उघडा डोळे बघा निट्ट, करून सवरून निगरगट्ट सरदाराने जीव तोडून सांगीतलं,पण नाही कळालं तौंड उघडायला लावू नका,बात निकलेगी तो दुर तलक जागेयी ढुंXची लंगोटी उतर जायेगी. अच्छा है.... बंद मुठ्ठी लाख की,खुल गयी तो......

मुक्त विहारि Wed, 04/30/2025 - 09:14
त्याचेच परिणाम आपण सगळे भोगत आहोत... अर्थात्, त्यांनी अद्याप धड, पंचतंत्र पण वाचलेले नाही, त्यांना हे सगळे काय कळणार?

अमरेंद्र बाहुबली Wed, 04/30/2025 - 15:10
उघडा बंद मुठ्ठी हौद्या चर्चा! काय खरे काय खोटे कळूद्या! कळूद्या भाजपेयी खरे देशप्रेमी की फक्त इंदिरा एकटी?

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Wed, 04/30/2025 - 08:23
हे राम....! आता आपण सैन्याला पूर्ण अधिकार दिले आहेत. राहिलं शब्दाऐवजी कृतीचा भाग तर, आपण पाकिस्तानातील सोळा पाकिस्तानी यूट्यूब चॅनलवर बंदी घातली आहे. तसेच, आपल्या देशातील उत्तर प्रदेशातील लोकप्रिय असलेले '४ पीएम' या यूट्यूब चॅनलवरही सुरक्षेचे कारण देत बंदी घातली आहे, या ट्यूब वाहिनीवर पहलगाममधील दहशतवादी हल्ल्यानंतर केंद्र सरकारला त्यांनी धारेवर धरत थेट मोदी-शहांना लक्ष्य केले होते. अजुन कवीला काय कार्यवाही अपेक्षित आहे ? अवघड हे राव. -दिलीप बिरुटे

अमरेंद्र बाहुबली Wed, 04/30/2025 - 15:11
एवढेच करू शकतो आपण युट्यूब चॅनल ला बंदी याव नी त्याव! म्हणून म्हटले आहे., कधी मिळणार मायभूमीला “खरा” पुत्र? जो पाकिस्तानला दणका देईल?

कर्नलतपस्वी गुरुवार, 05/01/2025 - 18:27
कवीने आगोदरच स्पष्ट म्हणले आहे, "An Eye for Eye", स्वातंत्र्य मिळाल्यापासून पुनर्विलोकन केल्यास लक्षात येईल की कुलंगी कुत्र्या सारखे वारंवार अंगावर धाऊन येतयं,नुसतेच हाड म्हणून भागणार नाही. पेकाटात लाथ घालून कंबरडेच मोडले पाहीजे. संपूर्ण परिस्थितीचे भान ठेवून व होणारे दूरगामी परिणाम लक्षात घेऊन प्रतिसाद दिला आहे.

मुक्त विहारि Wed, 04/30/2025 - 09:24
तुम्हाला राग येणे साहजिकच आहे... कारण हे लचांड आपल्याच, लाडक्या परमपूज्य गांधी आणि नेहरू यांनी, भारतावर लादले आहे.... आता तर तुम्हाला हे सहन पण होत नाही आणि सांगता पण येत नाही... असो, बाकी कविता आवडली. आता एखादी कविता राजस्थान स्कँडल किंवा ह्याच महिन्यात उघडकीस आलेल्या भोपाळ स्कँडल वर पण येऊ द्या. भारतातील स्त्रियांच्या अब्रूचे कसे धिंडवडे काढल्या गेले, ते पण सांगा....

श्रीरंग_जोशी गुरुवार, 05/01/2025 - 21:17
२०११ – त्यांनी मुंबईत बॉम्बस्फोट करून २६ लोक मारले, आम्ही कडिनिंदा केली आणि निर्बंध लादले! २०१३ – त्यांनी हैदराबादमध्ये १८ जण उडवले, आम्ही कडिनिंदा केली आणि निर्बंध लादले!
२०१३ आधीची बरीच वर्षे भारतातल्या विविध ठिकाणी बॉम्बस्फोट घडवणर्‍या दहशतवाद्यांच्या भटकळ मोड्युलला २०१३ पर्यंत पूर्णपणे नेस्तनाबूत केले गेले. त्या काळात केंद्रिय गृहमंत्री होते पी चिदंबरम अन सुशिल कुमार शिंदे.

प्रसाद गोडबोले Tue, 04/29/2025 - 21:35
बूंद से गई वो हौद से नहीं आती। तुम्ही 2029 पर्यंत मिसळपाववर सर्वत्र घाण करत फिरणार आहात अशी जी स्पष्टोक्ती दिली आहे त्यानंतर असे हजारो लेखन धागे प्रकाशित केले तरी काहीही उपयोग होणार नाहीये आता. 2029 निवडणूक निकालानंतर बोलू :=))))

चामुंडराय Tue, 04/29/2025 - 23:19
कडीनिंदा हा हिंदी शब्द आहे ना? की माझंच काही चुकतंय? मराठी प्रेमी आबा ह्यांनी "तीव्र निषेध" न म्हणता "कडीनिंदा" असा शब्दप्रयोग केल्याने आश्चर्य वाटले.

अमरेंद्र बाहुबली Wed, 04/30/2025 - 15:08
भाजपेयींचा आवडता शब्द आहे, त्यांची मजल कडिनिंदा पर्यंतच!

कर्नलतपस्वी Wed, 04/30/2025 - 02:50
आवडली. अबाच्यां देशभक्तीला राजकीय वास अबांना कमळाबांईचा खुपच त्रास जरा वळून बघा म्हणतो,जरा इतीहास, चाळून बघा म्हणतो. कुणी पेरल्या बाभळी कोण वेचतयं काटे कैच्या कै कवीता पाडायला XX का नाही वाटे उघडा डोळे बघा निट्ट, करून सवरून निगरगट्ट सरदाराने जीव तोडून सांगीतलं,पण नाही कळालं तौंड उघडायला लावू नका,बात निकलेगी तो दुर तलक जागेयी ढुंXची लंगोटी उतर जायेगी. अच्छा है.... बंद मुठ्ठी लाख की,खुल गयी तो......

मुक्त विहारि Wed, 04/30/2025 - 09:14
त्याचेच परिणाम आपण सगळे भोगत आहोत... अर्थात्, त्यांनी अद्याप धड, पंचतंत्र पण वाचलेले नाही, त्यांना हे सगळे काय कळणार?

अमरेंद्र बाहुबली Wed, 04/30/2025 - 15:10
उघडा बंद मुठ्ठी हौद्या चर्चा! काय खरे काय खोटे कळूद्या! कळूद्या भाजपेयी खरे देशप्रेमी की फक्त इंदिरा एकटी?

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे Wed, 04/30/2025 - 08:23
हे राम....! आता आपण सैन्याला पूर्ण अधिकार दिले आहेत. राहिलं शब्दाऐवजी कृतीचा भाग तर, आपण पाकिस्तानातील सोळा पाकिस्तानी यूट्यूब चॅनलवर बंदी घातली आहे. तसेच, आपल्या देशातील उत्तर प्रदेशातील लोकप्रिय असलेले '४ पीएम' या यूट्यूब चॅनलवरही सुरक्षेचे कारण देत बंदी घातली आहे, या ट्यूब वाहिनीवर पहलगाममधील दहशतवादी हल्ल्यानंतर केंद्र सरकारला त्यांनी धारेवर धरत थेट मोदी-शहांना लक्ष्य केले होते. अजुन कवीला काय कार्यवाही अपेक्षित आहे ? अवघड हे राव. -दिलीप बिरुटे

अमरेंद्र बाहुबली Wed, 04/30/2025 - 15:11
एवढेच करू शकतो आपण युट्यूब चॅनल ला बंदी याव नी त्याव! म्हणून म्हटले आहे., कधी मिळणार मायभूमीला “खरा” पुत्र? जो पाकिस्तानला दणका देईल?

कर्नलतपस्वी गुरुवार, 05/01/2025 - 18:27
कवीने आगोदरच स्पष्ट म्हणले आहे, "An Eye for Eye", स्वातंत्र्य मिळाल्यापासून पुनर्विलोकन केल्यास लक्षात येईल की कुलंगी कुत्र्या सारखे वारंवार अंगावर धाऊन येतयं,नुसतेच हाड म्हणून भागणार नाही. पेकाटात लाथ घालून कंबरडेच मोडले पाहीजे. संपूर्ण परिस्थितीचे भान ठेवून व होणारे दूरगामी परिणाम लक्षात घेऊन प्रतिसाद दिला आहे.

मुक्त विहारि Wed, 04/30/2025 - 09:24
तुम्हाला राग येणे साहजिकच आहे... कारण हे लचांड आपल्याच, लाडक्या परमपूज्य गांधी आणि नेहरू यांनी, भारतावर लादले आहे.... आता तर तुम्हाला हे सहन पण होत नाही आणि सांगता पण येत नाही... असो, बाकी कविता आवडली. आता एखादी कविता राजस्थान स्कँडल किंवा ह्याच महिन्यात उघडकीस आलेल्या भोपाळ स्कँडल वर पण येऊ द्या. भारतातील स्त्रियांच्या अब्रूचे कसे धिंडवडे काढल्या गेले, ते पण सांगा....

श्रीरंग_जोशी गुरुवार, 05/01/2025 - 21:17
२०११ – त्यांनी मुंबईत बॉम्बस्फोट करून २६ लोक मारले, आम्ही कडिनिंदा केली आणि निर्बंध लादले! २०१३ – त्यांनी हैदराबादमध्ये १८ जण उडवले, आम्ही कडिनिंदा केली आणि निर्बंध लादले!
२०१३ आधीची बरीच वर्षे भारतातल्या विविध ठिकाणी बॉम्बस्फोट घडवणर्‍या दहशतवाद्यांच्या भटकळ मोड्युलला २०१३ पर्यंत पूर्णपणे नेस्तनाबूत केले गेले. त्या काळात केंद्रिय गृहमंत्री होते पी चिदंबरम अन सुशिल कुमार शिंदे.
लेखनविषय:
मांडणी
काव्यरस
bhatakanti
२००७ – त्यांनी समझौता एक्सप्रेसमध्ये बॉम्बस्फोट करून ६८ लोक मारले, आम्ही कडिनिंदा केली आणि निर्बंध लादले! २०११ – त्यांनी मुंबईत बॉम्बस्फोट करून २६ लोक मारले, आम्ही कडिनिंदा केली आणि निर्बंध लादले! २०१३ – त्यांनी हैदराबादमध्ये १८ जण उडवले, आम्ही कडिनिंदा केली आणि निर्बंध लादले! २०१४ – वाघा बॉर्डरवर ६० लोक घायाळ, आम्ही पुन्हा तीच कडिनिंदा, तीच निर्बंधांची पीपानी वाजवली. २०१५ – गुरदासपूर, ७ ठार, पुन्हा 'खेद व्यक्त', आणि निर्बंधांची पीपानी ! २०१६ – पठाणकोटमध्ये ७ जवान गेले, कडिनिंदा नी निर्बंध…. २०१६ – उरीत १९ जवान मारले, सर्जिकल स्ट्राईक केली, पण पुन्हा शांततेचे गीत गायले! २०

चैतराम पवारांना पद्म श्री: एक खूप मोठा क्षण!

मार्गी ·

प्रसाद गोडबोले Wed, 04/30/2025 - 10:56
चैतराम दादांना किंवा बारीपाड्याला पुढील वाटचालीसाठी शुभेच्छा देण्यापेक्षा आपण सर्व त्यांच्याकडून काही शिकूया व आपल्या ठिकाणी ते वापरूया, ह्या शुभेच्छा देणं जास्त गरजेचं आहे.
हे असे लिहिले असल्याने , ह्या लेखनावर शुभेच्छा द्याव्यात की न द्याव्यात असा यक्ष प्रश्न पडलेला आहे. असो.

मार्गी गुरुवार, 05/01/2025 - 15:16
सर्वांना मन:पूर्वक धन्यवाद!!! :) त्यांची एक मुलाखत इथे बघता येईल: https://www.youtube.com/watch?v=mT7pMoWLUuM मुलाखतीत त्यांनी संक्षिप्त स्वरूपात त्यांचा प्रवास सांगितला आहे. शिवाय इंटरनेटवर बरेच लेख- बातम्या सुद्धा आहेतच. धन्यवाद.

प्रसाद गोडबोले Wed, 04/30/2025 - 10:56
चैतराम दादांना किंवा बारीपाड्याला पुढील वाटचालीसाठी शुभेच्छा देण्यापेक्षा आपण सर्व त्यांच्याकडून काही शिकूया व आपल्या ठिकाणी ते वापरूया, ह्या शुभेच्छा देणं जास्त गरजेचं आहे.
हे असे लिहिले असल्याने , ह्या लेखनावर शुभेच्छा द्याव्यात की न द्याव्यात असा यक्ष प्रश्न पडलेला आहे. असो.

मार्गी गुरुवार, 05/01/2025 - 15:16
सर्वांना मन:पूर्वक धन्यवाद!!! :) त्यांची एक मुलाखत इथे बघता येईल: https://www.youtube.com/watch?v=mT7pMoWLUuM मुलाखतीत त्यांनी संक्षिप्त स्वरूपात त्यांचा प्रवास सांगितला आहे. शिवाय इंटरनेटवर बरेच लेख- बातम्या सुद्धा आहेतच. धन्यवाद.
लेखनविषय:
समाज
जीवनमान
लेखनप्रकार
बातमी
अनुभव
नमस्कार. चांगल्या गोष्टी जास्त लोकांपर्यंत सहसा जात नाहीत. त्यांची पुरेशी दखल घेतली जात नाही. एका अतिशय चांगल्या गोष्टीची माहिती अनेकांना व्हावी म्हणून हा लेख. चैतरामजी पवार! माझी त्यांची ओळख सांगायची तर माझ्या मामाचे- डॉ. आनंद फाटक ह्याचे ते अगदी जवळचे मित्र व सामाजिक क्षेत्रातले सहकारी. बारीपाड्याचा अभ्यास केला होता तेव्हा त्यांचा जवळून सहवास मलाही मिळाला होता. असे चैतराम दादा धुळे जिल्ह्यातील "बारीपाडा" गावामध्ये विकास घडवणारे सूत्रधार! आजच्या भाषेमध्ये सांगायचं तर खूप मोठे रूरल इनोव्हेटर. आणखी प्रचलित भाषेत सांगायचं तर ते प्रचंड श्रीमंत आहेत आणि त्यांची संपत्ती कित्येक करोड आहे.

यात्रा आणि सक्रिय सोहळे

आकाश खोत ·
लेखनविषय:
जीवनमान
लेखनप्रकार
प्रकटन
अशात काही सण आणि उत्सवांच्या निमित्ताने सार्वजनिक पातळीवर काही कार्यक्रम, मिरवणुका, शोभा यात्रा पाहिल्या. गुढी पाडवा, शिवजयंती, आंबेडकर जयंती असे अगदी वेगवेगळ्या प्रकारचे निमित्त असले तरी एक साम्य होतं. कार्यक्रमाची सुरुवात कितीही पारंपरिक वेशभूषा, पारंपरिक वाद्य, ज्या सण उत्सवाचं निमित्त आहे त्या महापुरुषाला किंवा देवाला वंदन करून झालं कि थोड्याच वेळात डीजेच्या भिंतीच्या भिंती लावुन गोळा झालेलं पब्लिक त्यात मुख्यत्वे अर्थातच तरुण टोळके वेडेवाकडे नाचूनच शेवट झाला. सुरुवातीची गाणी जरा निमित्ताला साजेशी असली तरी शेवटपर्यंत निमित्ताचं, औचित्याचं भान कोणालाही राहिलं नाही.

बाजाराचा कल

युयुत्सु ·
लेखनविषय:
अर्थव्यवहार
लेखनप्रकार
विचार
"बाजाराचा कल" हे माझे सदर सध्याच्या अस्थिर वातावरणामुळे थोडे दिवस स्थगित ठेवत आहे. मागच्या आठवड्याचे युयुत्सुनेट्चे भाकीत चुकले. पण इण्ट्रा-डे मध्ये युयुत्सुनेटने तगडा पर्फॉर्मन्स दिला. माझी काय चूक होत आहे, ती पण मला समजली आहे (असे सध्या तरी वाटत आहे). मॉरल ऑफ द स्टोरी - १. बाजारात केव्हाही पैसे मिळवता येतात २. इंट्राडे करनेका तो खुदका ए०आय० लिखके करनेका|

फाईल बंद

रम्या ·

वामन देशमुख Fri, 05/02/2025 - 10:53
हॅहॅहॅ ! खुसखुशीत कथन! द मा मिरासदारांची आठवण आली. तारक मेहता का उल्टा चष्मा ची ही आठवण आली. अजून येऊ द्या.

सौंदाळा Tue, 05/06/2025 - 14:26
मस्तच मज्जा आली वाचताना. मुलीला आजच ही गोष्ट सांगतो

स्वधर्म गुरुवार, 05/08/2025 - 16:02
>> काळ यावा तसा कल्लू आला आणि आपल्या गळ्यात पट्टा घालून गोव्याहून आपल्याला फरपटत घेऊन आला! हे भारीच! >> "हेड कॉन्स्टेबल भगवंत तांदळे, मूळ गाव डुंगुरवाडी, तालुका जत, जिल्हा सोलापूर" जत तालुका सोलापूर नसून सांगली जिल्ह्यात आहे.

वामन देशमुख Fri, 05/02/2025 - 10:53
हॅहॅहॅ ! खुसखुशीत कथन! द मा मिरासदारांची आठवण आली. तारक मेहता का उल्टा चष्मा ची ही आठवण आली. अजून येऊ द्या.

सौंदाळा Tue, 05/06/2025 - 14:26
मस्तच मज्जा आली वाचताना. मुलीला आजच ही गोष्ट सांगतो

स्वधर्म गुरुवार, 05/08/2025 - 16:02
>> काळ यावा तसा कल्लू आला आणि आपल्या गळ्यात पट्टा घालून गोव्याहून आपल्याला फरपटत घेऊन आला! हे भारीच! >> "हेड कॉन्स्टेबल भगवंत तांदळे, मूळ गाव डुंगुरवाडी, तालुका जत, जिल्हा सोलापूर" जत तालुका सोलापूर नसून सांगली जिल्ह्यात आहे.
लेखनविषय:
विनोद
लेखनप्रकार
लेख
विरंगुळा
गोव्याचा अथांग समुद्र, निळेशार पाणी आणि पांढरी शुभ्र वाळू. आजुबाजुला नारळी फोपळीच्या बागा, समुद्रावरून येणारा ताजा वारा. अशा छान वातावरणात पोलिस सब-इन्स्पेक्टर पाटील बायकोच्या कमरेत हात घालून, गालाला गाल चिकटवून, प्रेमाने एकमेकांच्या डोळ्यात पाहत सेल्फी काढत होते. बायको सुद्धा फारच रंगात आली होती. लग्नानंतर पहिल्यांदाच नवरा असा तिच्या हातात आला होता. दोघांचेही कुठे म्हणजे कुठेच लक्ष नव्हते. ते दिवस, तो सहवास संपूच नये असे वाटत होते. फक्त तू आणि मी, मी आणि तू. माझ्यासाठी तू आणि तुझ्यासाठी मी. दुसरा कोणताच विचार मनात नव्हता आणि तो असण्याचे कारणही नव्हते. फौजदार फार तयारीने आले होते.

त्या पडद्याच्या पल्याड वसते

अनन्त्_यात्री ·
लेखनविषय:
मुक्तक
त्या पडद्याच्या पल्याड वसते गूढ असे "ते "काही (अंतर "त्या"च्या-माझ्या मधले घटते, कळतही नाही) भेट अटळ आहेच "त्या"ची मग वाट कशाला पाहू? (अस्तित्वाचा सूर्य ग्रासण्या अविरत टपला राहू) "अस्तित्वाच्या पूर्णविरामा- -नंतर काहीच नसते"- (माहित असले - तरी मानसी उत्कंठा का वसते?) त्या पडद्याचे धूसर दर्शन अधुनी मधुनी घडते ("जाऊनी वरती, परतुनी आले" ऐसी कुजबुज होते ) :)

अम्रीकेच्या वाटे कुचूकुचू काटे.....

कर्नलतपस्वी ·

मुक्त विहारि गुरुवार, 04/24/2025 - 20:29
भलते लाड करणे आता त्या देशाने बंद केले आहे... अन्न-पाणी अमेरिकेचे आणि चिंता हमासची, हे लाड तो देश आता खपवून घेत नाही...

मुक्त विहारि गुरुवार, 04/24/2025 - 22:19
तुमच्या विनोदी प्रतिसादांमुळे, आराम मिळत होता आणि करमणूक पण होत होती... असेच विनोदी प्रतिसाद देत रहा...

मुक्त विहारि गुरुवार, 04/24/2025 - 22:38
विशेषतः, नथू गुग्गुळ वटी.... अर्थात, तुमच्या चोंबडेपणा वर आणि लोचटपणा वर मात्र औषध नाही...

श्रीरंग_जोशी गुरुवार, 04/24/2025 - 21:36
अमेरिका भेटीबाबतची रचना आवडली आम्ही अमेरिकेत राहत असल्याने घरून कुणी जेव्हा भारतातून येतं तेव्हा केवळ काही मराठी पुस्तकं वगैरे आम्ही आणायला सांगतो. खाण्यापिण्याचे जिन्नस इथल्या भारतीय वाणसामानाच्या दुकाना कायमच मिळतात. कालनिर्णय स्थानिक मराठी मंडळाकडून दिवाळी अन (जे दिवाळी कार्यक्रमास अनुपस्थित राहतात त्यांना) संक्रांत कार्यक्रमात मिळतेच. घरच्या मंडळींना जितके हलके सामान घेऊन येता येईल तितके उत्तम असा आमचा प्रयत्न असतो. सुटीवर भारतात येताना मात्र आम्ही प्रियजनांसाठी जे जे आणता येईल ते सर्व आणतो. भारतातून परततानाही खाण्यापिण्याचे जिन्नस बरोबर घेणे टाळतो.

कर्नलतपस्वी Fri, 04/25/2025 - 00:29
कवीतेचा सुर जरी नकारात्मक, व्यंगात्मक असला तरी खरी परिस्थितीत उलटी असते.मुलांकडे येताना काय आणू आणी काय नको असे होते. आगदी कवितेच्या विरूद्ध. मुलांचे मित्र सुद्धा मुलांसारखेच त्यामुळे ते सुद्धा आम्हीं येण्याची वाट बघतात. काही वाटा त्यांना पण मीळतो.ते पण पाहुणचार चागला करतात. इतक्या दुर तेच खरे नातलग. बाकी आपण कुठे रहाता माहित असते तर आपला शेअर आणला असता. प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद.

श्रीरंग_जोशी Fri, 04/25/2025 - 08:15
आपल्या प्रियजनांसाठी काय नेऊ काय नको ही अवस्था प्रत्येकाची असते. अमेरिकेतून भारतात येताना आम्हीही यातूनच जातो. गेल्या अनेक वर्षांत अमेरिकेत सहज मिळणारे भारतीय जिन्नस अनेक त्रास सोसून आणतांना भारतीय मंडळींना पाहिले आहे. काही वेळा विमानतळावरच्या तपासणीतही त्रास झाल्याचे पाहिले आहे म्हणून माझी प्राथमिक प्रतिक्रिया तशी होती. आपण पुढल्या वेळी अमेरिकेला आलात की आमच्याकडे डॅलस (काहींसाठी डल्लास ;-)) टेक्सस येथे जरूर या व आम्हाला तुमचा पाहुणचार करण्याची संधी द्या.

कर्नलतपस्वी Fri, 04/25/2025 - 00:42
पंढरी ची वारी डोळ्यासमोर येते. आनंदाचे निधान निर्वाणीचा पांडुरंगाची ओढ लागते. मुला नातवंडांना भेटाणे सुद्धा तसेच. नातवंड आनंदाचा डोह. म्हणून वारी हा शब्द मुद्दाम वापरला आहे.

सुक्या Fri, 04/25/2025 - 01:45
रचना आवडली. भारतातुन येताना वाणसामाना ऐवजी घरी बनवलेले पापड / कुरडाया / चकली / वेफर्स ई ई आनण्यावर वर भर असतो. आई बाबा / सासु सासरे बॅगा भरुन भरुन देतात आणी मग बॅगेचे वजन सांभाळण्यात आख्खी दुपार जाते. त्यात माझी पुस्तके कुठे तरी भर म्हणुन टाकावी लागतात. आजकाल बुकगंगा मुळे आप्पा बळ्वंत चौकात जावे लागत नाही. जाताना मात्र भरपुर चॉकलेट जातात. अपेयपान वर्ज असल्यामुळे बाटल्या नेत नाही. साधारण जुन महिण्यात भारतातुन पाहुणे यायला सुरुवात होते. मग ईथे त्यांची गट्टी जमली की मग मिळुन देवळात जाणे / पार्कात चकाट्या पिटणे वगेरे चालु होते. पुर्वी सोबत नाही म्हणुन कंटाळनारे बाबा आता आले की मिळुन पॉटलक / ऑगस्ट मधे भारतीय स्वातंत्र्यदिन वगेरे साजरा करता. फक्त वय झाले म्हनुन प्रवासाचा त्रास फार होतो.

चामुंडराय Wed, 04/30/2025 - 02:13
छान रचना, आवडली !! मुला नातवंडांची भेट हे सगळ्यात मोठे मोटिव्हेशन. बाकी भारत म्हणजे माहेर आणि कर्मभूमी म्हणजे सासर. प्रत्येक भारत भेटीच्या वेळी - माझ्या माहेराच्या वाटे   जरी  लागल्या  रे ठेचा वाटवरच्या  या दगडा तुले फुटली रे वाचा! “नीट जाय मायबाई नको करु धडपड तुझ्याच मी माहेराच्या वाटवरला दगड!” - बहिणाबाई

मुक्त विहारि गुरुवार, 04/24/2025 - 20:29
भलते लाड करणे आता त्या देशाने बंद केले आहे... अन्न-पाणी अमेरिकेचे आणि चिंता हमासची, हे लाड तो देश आता खपवून घेत नाही...

मुक्त विहारि गुरुवार, 04/24/2025 - 22:19
तुमच्या विनोदी प्रतिसादांमुळे, आराम मिळत होता आणि करमणूक पण होत होती... असेच विनोदी प्रतिसाद देत रहा...

मुक्त विहारि गुरुवार, 04/24/2025 - 22:38
विशेषतः, नथू गुग्गुळ वटी.... अर्थात, तुमच्या चोंबडेपणा वर आणि लोचटपणा वर मात्र औषध नाही...

श्रीरंग_जोशी गुरुवार, 04/24/2025 - 21:36
अमेरिका भेटीबाबतची रचना आवडली आम्ही अमेरिकेत राहत असल्याने घरून कुणी जेव्हा भारतातून येतं तेव्हा केवळ काही मराठी पुस्तकं वगैरे आम्ही आणायला सांगतो. खाण्यापिण्याचे जिन्नस इथल्या भारतीय वाणसामानाच्या दुकाना कायमच मिळतात. कालनिर्णय स्थानिक मराठी मंडळाकडून दिवाळी अन (जे दिवाळी कार्यक्रमास अनुपस्थित राहतात त्यांना) संक्रांत कार्यक्रमात मिळतेच. घरच्या मंडळींना जितके हलके सामान घेऊन येता येईल तितके उत्तम असा आमचा प्रयत्न असतो. सुटीवर भारतात येताना मात्र आम्ही प्रियजनांसाठी जे जे आणता येईल ते सर्व आणतो. भारतातून परततानाही खाण्यापिण्याचे जिन्नस बरोबर घेणे टाळतो.

कर्नलतपस्वी Fri, 04/25/2025 - 00:29
कवीतेचा सुर जरी नकारात्मक, व्यंगात्मक असला तरी खरी परिस्थितीत उलटी असते.मुलांकडे येताना काय आणू आणी काय नको असे होते. आगदी कवितेच्या विरूद्ध. मुलांचे मित्र सुद्धा मुलांसारखेच त्यामुळे ते सुद्धा आम्हीं येण्याची वाट बघतात. काही वाटा त्यांना पण मीळतो.ते पण पाहुणचार चागला करतात. इतक्या दुर तेच खरे नातलग. बाकी आपण कुठे रहाता माहित असते तर आपला शेअर आणला असता. प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद.

श्रीरंग_जोशी Fri, 04/25/2025 - 08:15
आपल्या प्रियजनांसाठी काय नेऊ काय नको ही अवस्था प्रत्येकाची असते. अमेरिकेतून भारतात येताना आम्हीही यातूनच जातो. गेल्या अनेक वर्षांत अमेरिकेत सहज मिळणारे भारतीय जिन्नस अनेक त्रास सोसून आणतांना भारतीय मंडळींना पाहिले आहे. काही वेळा विमानतळावरच्या तपासणीतही त्रास झाल्याचे पाहिले आहे म्हणून माझी प्राथमिक प्रतिक्रिया तशी होती. आपण पुढल्या वेळी अमेरिकेला आलात की आमच्याकडे डॅलस (काहींसाठी डल्लास ;-)) टेक्सस येथे जरूर या व आम्हाला तुमचा पाहुणचार करण्याची संधी द्या.

कर्नलतपस्वी Fri, 04/25/2025 - 00:42
पंढरी ची वारी डोळ्यासमोर येते. आनंदाचे निधान निर्वाणीचा पांडुरंगाची ओढ लागते. मुला नातवंडांना भेटाणे सुद्धा तसेच. नातवंड आनंदाचा डोह. म्हणून वारी हा शब्द मुद्दाम वापरला आहे.

सुक्या Fri, 04/25/2025 - 01:45
रचना आवडली. भारतातुन येताना वाणसामाना ऐवजी घरी बनवलेले पापड / कुरडाया / चकली / वेफर्स ई ई आनण्यावर वर भर असतो. आई बाबा / सासु सासरे बॅगा भरुन भरुन देतात आणी मग बॅगेचे वजन सांभाळण्यात आख्खी दुपार जाते. त्यात माझी पुस्तके कुठे तरी भर म्हणुन टाकावी लागतात. आजकाल बुकगंगा मुळे आप्पा बळ्वंत चौकात जावे लागत नाही. जाताना मात्र भरपुर चॉकलेट जातात. अपेयपान वर्ज असल्यामुळे बाटल्या नेत नाही. साधारण जुन महिण्यात भारतातुन पाहुणे यायला सुरुवात होते. मग ईथे त्यांची गट्टी जमली की मग मिळुन देवळात जाणे / पार्कात चकाट्या पिटणे वगेरे चालु होते. पुर्वी सोबत नाही म्हणुन कंटाळनारे बाबा आता आले की मिळुन पॉटलक / ऑगस्ट मधे भारतीय स्वातंत्र्यदिन वगेरे साजरा करता. फक्त वय झाले म्हनुन प्रवासाचा त्रास फार होतो.

चामुंडराय Wed, 04/30/2025 - 02:13
छान रचना, आवडली !! मुला नातवंडांची भेट हे सगळ्यात मोठे मोटिव्हेशन. बाकी भारत म्हणजे माहेर आणि कर्मभूमी म्हणजे सासर. प्रत्येक भारत भेटीच्या वेळी - माझ्या माहेराच्या वाटे   जरी  लागल्या  रे ठेचा वाटवरच्या  या दगडा तुले फुटली रे वाचा! “नीट जाय मायबाई नको करु धडपड तुझ्याच मी माहेराच्या वाटवरला दगड!” - बहिणाबाई
लेखनविषय:
कविता
मुक्तक
काव्यरस
उकळी
मुक्त कविता
अम्रीकेच्या वाटे कुचूकुचू काटे खिशाला फुटतात शंभर फाटे तेवीस किलोत फक्त कपडे चार आवांतर सामानाची गर्दीच फार महिनाभर आगोदर येते यादी म्हातारी वादी, म्हातारा प्रतिवादी बुधानी,कल्याणी,चितळे, कयानी वडी,सांई,जरा बेतानी खर्च करा नी कलश,कालनिर्णय,कढाई,पेशवाई रोज पॅन्ट शर्ट तरी पैठणीची अपुर्वाई म्हातार्‍याची वडवड,चश्म्याची वाट पायाला भिंगरी अन कण्हारली पाठ सामानाची मांदियाळी बॅगा झाल्या भारी काय सांगू,अम्रिकेच्या आधी पुण्याची वारी तयारी झाली ,म्हातारीनं घेतली बॅक सिट म्हातार्‍याच्या नावानं फाडतीया तिकीट पिझ्झा, बर्गर...
Subscribe to