(मी स्वतः संवाद लिहिताना असेच लिहितो. त्यामुळे माझा या कल्पनेला विरोध नाही हे आलेच. "पण" :) संवादातले सर्वच, संदर्भाच्या अनुरूप, लेखकाच्या अपेक्षित वाचकाच्या सोयीने, श्रवणप्रत्ययी असावे. काहीकाही लेखने पूर्णच्या पूर्णच स्वगते असतात. तिथे लेखक जणू वाचकाशी "तोंडी" संवाद साधत असतो. तिथेही पूर्ण लेख श्रवणप्रत्ययी असू शकतो. त्यामुळे माझ्या मते हा प्रतिभेचा आविष्कार आहे, शुद्धलेखनाचा भाग नाही. शुद्धलेखन हे "लेखी" शैली, तांत्रिक लेखन, वर्तमानपत्रातले लिहिणे, शासकीय पत्रव्यवहार, ललित लेखनातही जिथे "तोंडी बोलल्याचा आभास निर्माण करायचा नाही" अशा उपयोगांसाठी सोयीचे असते. अशा सर्व ठिकाणी काहीतरी एक ठराविक रूप ग्राह्य मानावे. पण ते कुठले रूप असावे (कुठलं रूप असावं) याबाबत माझे ठाम मत नाही. मागच्या पिढीच्या लेखनाशी दुवा ठेवण्यासाठी "असे केले, म्हटले, सांगितले" हे ठीक आहे. पण व्याकरणाच्या दृष्टीने "असं केलं, म्हटलं, सांगितलं" असा वापर ग्राह्य करणे योग्य वाटते. कारण मराठीत जुन्या=हल्लीच्या लेखी "-ए"चे दोन प्रकार आहेत. "सगळे ढग काळे-करडे होते" याला "*चूक* सगळं ढग काळं-करडं होतं *चूक*" हा उच्चार चालत नाही. "सगळे नभ काळे-करडे होते"= (उच्चार)= "सगळं नभ काळं-करडं होतं" उच्चारबदल = अर्थबदल हे उपजत व्याकरण लक्षात यावे, लिंग-वचन, वगैरे, शालेय व्याकरणाचा या बाबतीत विचार आवश्यक नाही. त्यामुळे "ए=अं(उच्चार)" हा एका विशिष्ट प्रकारचा मराठी वर्ण आहे. "ए=ए(उच्चार)" हा वेगळा. त्यांचे वेगळे लेखन केले तर व्याकरणा-लेखनात एका प्रकारची सुसूत्रता येईल. बोलण्याशी सुसूत्रता येईल हा तर मुलांना लिहायला शिकवण्यासाठी आणखी एक फायदा. माझे मत - उच्चार जिथे जिथे योग्य, तिथे तिथे "केलं, गेलं" अशी रूपे लेखी असावीत, असा शुद्धलेखनाचा नियम व्हावा.

मराठीत उगाच व्याकरणाचा किचकटपणा वाढला असे म्हणून मग उरलेली मराठी भाषा ही निघून जायला नको. :( जागतिकिकरण, आंतरजाल, आणि इतर कारणाने जरा मराठी तोकडी पडण्यापेक्षा मराठीच्या नव्या स्वरुपाने भाषा ओघवती व्हावी आणि जीवनव्यवहारात तिच्या सहभागाचा वेग वाढत असेल तर अशा बदलांचे आपण स्वागत करावे असे वाटते. :)

तुमचे वरील लिखाण शुद्धलेखनाच्या नियमांना धरून आहे. तुम्ही स्वतः बेसुरे गायला, आवडीने ऐकायला, लागाल तेव्हा रागदारी नियमांची चीड खरी मानू :-) तोपर्यंत तुमची "चीड" म्हणजे काय कोणास ठाऊक. आणि "मनस्वी" म्हणजे काय कोणास ठाऊक! (रागदारीच्या बाहेर आहे तेही उत्तम संगीत, तरी रागदारी संगीत म्हणजे जुलूम नाही असे मानणारा) धनंजय

मराठी भाषेत आदमासे ५७ ध्वनी आहेत (अशोक केळकर यांची "श्रवणप्रत्ययी लेखन" यादी). लिपीत स्वतंत्र खुणा मात्र स्वरांची तेराखडी, वरचे टिंब, :, व्यंजनावली ३४, सगळे मिळून ४९. त्यामुळे काही चिह्नांना संदर्भानुसार वेगवेगळे उच्चार ध्वनित करावे लागतात. उच्चारशास्त्रात "अनुस्वार" म्हणजे एका विशिष्ट प्रकारचे आनुनासिक, हे खरे. पण आधुनिक मराठीत शब्दाच्या अंती तो उच्चार कधीच येत नाही. (खरे म्हणजे तो ध्वनी मराठीत फारच कमी ठिकाणी येतो, म्हणून संदर्भानुसार आपण लिपीतल्या टिंबाला ङ्, ञ्, ण्, न्, यं्, वं् हे उच्चार करायचे सोयीस्कर काम देतो.) त्यामुळे 'शब्दाचा शेवट' या संदर्भात वरच्या टिंबाला वेगळे काम देण्यास काही हरकत नाही. या संदर्भानुसार (अंत्य 'अ' वर असले तर) वरचे टिंब हे दीर्घ 'अ' साठी चिह्न आहे. या चिह्नाचा हा उपयोग अत्र्यांनी सांगितला असे मी कुठेतरी ऐकले होते. या ध्वनीसाठी कुठल्यातरी चिह्नाची मराठीत नितांत गरज असावी, कारण ते लवकरच लोकप्रिय झाले. शुद्धलेखन तज्ज्ञ समितीने या ध्वनीसाठी आयत्या लोकप्रिय झालेल्या या चिह्नाचा उपयोग चालू ठेवावा, असे मला वाटते. "बहुतेकांनी शाळेत शिकलेली म्हणून लेखनास योग्य" अशी भाषेची एक ठेवणीतली बोली असते. माझेही असे मत आहे, की "बहुतेकां"पर्यंत पोचायचे असेल तर त्या बोलीतच वैचारिक लेखन करावे. ("बोलीत विचारिक लिहू नये" असे तुम्ही म्हणता त्याचा हाच अर्थ असावा.) पण हा शिक्षकाने विद्यार्थ्यास द्यावयाचा सुज्ञ सल्ला आहे. शुद्धलेखनाचा मुद्दा नाही. संबंध लावायचाच तर हा. त्या खास बोलीतल्या लिखाणाला लागू असे पर्याप्त नियम करणे असे या तज्ज्ञांचे किमान कार्यक्षेत्र आहे. वाटल्यास मराठीच्या सर्व बोली लिहिताना सोय कशी होईल ते बघणे हे त्या तज्ज्ञांचे कमाल कार्यक्षेत्र आहे - पण या कामाचा अवाका अतिरेकी असल्यामुळे तज्ज्ञांनी आपले किमान कार्य केले तरीही त्यांचे आपण आभार मानू.

हा काय प्रकार आहे?--वाचक्‍नवी

एका शब्दाचेच अनेक अर्थ असू शकतात. त्यासाठी तो शब्द वेगवेगळ्या प्रकाराने लिहिण्याची काय गरज? तो शब्द कुठे वापरला आहे ह्यावरूनच अर्थ ओळखावा. पाच म्हणजे हिरवा हिरा तुम्हाला कदाचित "पाचू" म्हणायचं आहे असं वाटतय. नाव म्हणजे होडी. नांव म्हणजे व्यक्तीचे अथवा पदार्थाचे विशेषनाम सध्याच्या नियमांप्रमाणे दोन्ही शब्द "नाव" असेच लिहितात. होडी या अर्थी नाव स्त्रीलिंगी आहे तर नाम याअर्थी ते नपुंसकलिंगी आहे. सखोल परीक्षणांती आणखी ब-याच त्रुटि आढळतील कदाचित त्यासाठीच ही चर्चा आहे. त्या त्रुटी बाहेर येऊ द्या.

तुमचे प्रश्न मुद्द्याचे आहेत. या बाबतीत "गरजांचे सर्वेक्षण आणि चाचणी" (नीड्स असेस्मेंट) नीट करणे महत्त्वाचे आहे. ही तज्ज्ञ समिती बसवायच्या आधी हा विचार झाला असला पाहिजे, तसा अहवाल उपलब्ध असला पाहिजे. किंवा तज्ज्ञ समितीचे हे प्रथम कार्य आहे. १) पूर्वीचे १९६१ चे नियम करताना चुका झाल्या? ही एक शक्यता. दुसरी शक्यता ही की गेल्या ४५ वर्षांत प्रमाण बोलीत बदल झाला आहे. झालेला बदल इतपत आहे की लेखी शैली ही प्रमाणबोलीच्या श्रवणप्रत्ययी लेखनापासून खूप दूर गेलेली आहे. ही फारकत अती झाली तर लेखन चालू भाषेतले सामान्य संदेशन करण्यास कुचकामी ठरू लागेल. कालांतराने नियमांचा आढावा पुन्हा घ्यावा. (२) जुने नियम अपुरे पडतात? याचे उत्तर (१) शी मिळतेजुळते आहे (३) लोकांना नियम समजत नाहीत. ते चुकीचा अर्थ काढून अशुद्ध लिहितात? ही शक्यता आहे. पण "नीट समजत नाहीत" असे असले तर नियम समजतील अशा वाक्यांत लिहिले म्हणजे पुरे झाले. यासाठी तज्ज्ञसमितीकडून नवीन नियम नकोत. (४) शुद्धलेखनाच्या नियमांमुळे वाचक-मुद्रक-लेखक-प्रकाशक-श्रोत्यांच्या स्वातंत्र्यावर गदा येते ? भाषा ही "स्वयंभू" असते, लोकप्रमाण असते. त्यामुळे जर अमुक एक भाषाप्रयोग लोकांत अर्थवाही असेल, पण लिहिता येत नसेल, तर ती लेखनाची त्रुटी आहे. त्याच्या लेखनाची सोय व्हावी. "स्वातंत्र्यावर गदा" या भावुक शब्दांचा हा कार्यशील अर्थ आहे. आणि असे सर्वेक्षण कालांतराने जरूर व्हावे. (५) परीक्षेत मुलांना कमी गुण मिळतात ? हे चरम उद्दिष्ट नव्हे. पण एखादी लेखनप्रणाली सोयीस्कर नसेल तर सरासरी विद्यार्थ्याला ज्ञान असूनही कमी गुण मिळत असतील, ही शक्यता आहे. असे असल्यास विद्यार्थ्यांना कमी गुण मिळणे हे बोजड आणि अकार्यक्षम नियमावलीचा संकेत असू शकेल. पण नियमावली वेगळी असती तर गुण किती मिळाले असते, हे व्यवहारात कसे कळणार? कदाचित संशोधन करावे लागेल... तरी, हा संशोधनाचा आणि सर्वेक्षणाचा मुद्दा आहे, उद्दिष्ट नाही. (६) शुद्धलेखनाच्या नियमांमुळे मराठीच्या विद्यार्थ्यांना मराठी शिकणे अवघड जाते ? हा योग्य मुद्दा आहे. कारण नियम हे सोयीसाठी आहेत. "अवघड"च्या जागी "तुलनेने अवघड" शब्द वापरावा. "मराठी शिकणे" = "मराठी लेखांचे अर्थग्रहण करणे, आणि अर्थवाही लेखन करणे" असे वाचावे. जर विद्यार्थ्यांना एखादा अर्थ बोलून ऐकलेला कळतो, स्वतः बोलून दाखवता येतो; पण तुलनेने तोच अर्थ वाचून ग्रहण करणे/लिहून प्रकट करणे अवघड जाते; असे सर्वेक्षणात दिसले तर ती काळजीची बाब आहे. अवघड जाते ते हल्लीच्या नियमांमुळे, वेगळे नियम असते तर अवघड गेले नसते, असे लक्षात आल्यास नियम बदलणे हेच योग्य. (७) शब्दकोश, व्याकरणाची पुस्तके, संगणक आदींच्या उपयोगांवर मर्यादा येतात ? हा मुद्दा बहुतेक योग्य नाही. (८) हस्व-दीर्घ लिहिण्यासाठीचे मराठी आणि उरलेल्या इतर तमाम भारतीय भाषांचे नियम एकमेकांच्या विरुद्ध असल्याने त्या भाषा शिकायला अडचण येते ? हा मुद्दा ठीक नाही. (९) चालू नियमांमुळे शाब्दिक कोट्या करणे, अलंकारयुक्त काव्यरचना करणे दुरापास्त झाले आहे ? काव्ये नीरस झाली आहेत ? हा मुद्दा ठीक नाही. वाटल्यास मुद्दा (६) "बोलण्यात अर्थवाही पण ते लिहिता येते/येत नाही" विचार समर्पक आहे. (१०)मराठीचे इतर भाषांत आणि त्यांचे आपल्या भाषेत रूपांतरण करता येत नाही ? याचा शुद्धलेखनाशी बहुतेक संबंध नाही.

मस्त लिंक दिली ! सर्वांनीच मराठीचे (चपखल) प्रमाणीकरण हा लेख वाचलाच पाहिजे.

लेख वाचला म्हणूनच वाटते की त्यांच्या डोक्यात बिघाड असावा. --वाचक्‍नवी

>>हे म्हणजे मूर्खपणा आहे. 'मराठी साहित्य महामंडळाच्या प्रस्तुत लेखन नियमांसाठी' आतापर्यंत निर्माण झालेल्या साहित्यात बदल करावेत की काय! का म्हणून? या मताशी अंशत: सहमत. जर नवीन नियम १९६२ पासून अंमलात आले तर त्यापूर्वी छापलेली पुस्तके दुरुस्त(?) करून का छापायची? --वाचक्‍नवी

तात्या, आहे ते नियम बदलू नये असा एक मत प्रवाह आहे आणि उच्चारानुसार लेखन करण्यास हरकत नसावी असा दुसरा मत प्रवाह आहे. या पलिकडे अजून इतर नियमांवर फार चर्चा झालेली नाही. तसेच इतर भाषेतील शब्द जशाच तसे स्वीकारावेत का ! याबद्दलही अजूनही अपेक्षीत गतीने चर्चा पुढे गेलेली नाही असे वाटते !! असा या आत्तापर्यंतचा चर्चेचा सूर आहे !!! आता या चर्चेच्या निमित्ताने आमच्यापुढे एक पर्याय असा आहे की , काही नामवंत साहित्यिकांची या बद्दल मतांची चाचपणी करावी आणि इथे टंकावी असा आहे, वेळ मिळाल्यास तसा प्रयत्न करेन म्हणतो, नाहीतर आमची चर्चा सुरुच आहे. म्हणजेच चर्चा अभी बाकी है ! :) करिता माहितीस्तव सादर !!!

बाकी तुम्हा लोकांची ही बौद्धीक हाणामारी आमच्या मेंदूला ताण देऊन गेली भौ! हेच म्हणतो! या असल्या चर्चा करुन तुम्ही काय साध्य करता तुम्हालाच माहित. नियम करणारे करणार आणी तुम्ही तो विषय चघळून त्याचं चिंगम करणार. अगदी खरं! आम्ही आम्हाला हवं तसं लिहू. लोकांना गरज असेल तर ते आमचं लेखन वाचतील. नायतर राहिलं! आम्ही शुद्धलेखनाचे नियम व ते नियम सांगणार्‍यांना फाट्यावर मारतो. तात्या.

या चर्चासत्राचा निकाल लागला की कोणीतरी आम्हाला तो पोष्टाने कळवायची तसदी घ्यावी,म्हणजे सरपंचांना कळवून आम्ही तुमच्यावर 'मानसिक छळाचा' गुन्हा दाखल करायला मोकळे. मस्त एकदम :)

हा अधिकार अभामसाम ला कुणी दिला?? अभासाम हे घटक संस्थांच्या निवडक सदस्यांचे प्रतिनिधीचे मंडळ बनलेले असते. जसे आमचे मराठवाडा साहित्य परिषद, औरंगाबाद. तुमचे साहित्य सेवा मुंबई, विदर्भ, गोवा,कर्नाटक, आंध्र प्रदेश,मध्यप्रदेश, बडोदा, संमेलनाध्यक्ष, असे यांचे घटक संस्थाचे प्रतिनिधी या अभासामं त असतात. त्यांच्या प्रतिनिधी मधून अध्यक्षांची निवड होत असते आणि त्यातुन श्री ठालेपाटील हे अध्यक्ष म्हणुन निवडून आलेले आहेत. आता त्यांचे साहित्यातले योगदान किती हा प्रश्न केवळ त्यांच्याबद्दलच नव्हेतर त्यात असलेल्या सर्व प्रतिनिधिंना लागू होतो. त्यांच्याबद्दल आम्हाला इतकेच माहिती आहे, की साहित्यप्रवासातील विविध होतकरु साहित्यिकांना त्यांनी व्यासपीठ दिले आहे, नव-नवसाहित्यिकांच्या अनेक चळवळीत त्यांनी काम केली आहेत. साहित्याशी संबंधीत ते सतत काही ना काही करत असतात. आम्हाला त्यांचे सर्वच कर्तुत्व आत्ता नाही सांगता येणार पण, शेतक-यांचे असूड चे संपादन केल्याचे आठवते त्यांच्या सौ. अनुराधा पाटील या मोठ्या कवयत्रि आहेत, अर्थात दोघांचीही स्वतंत्र ओळख आहे. श्री ठाले पाटलांच्या आणखी काही पुस्तकांची माहिती मिळाली तर इथे टाकेनच !!! २) नियमावली वगैरे बनवण्याचे अधिकार महामंडळाला कुणी दिले?? महामंडळ एक तज्न लोकांचे प्रतिनिधी मंडळ असते. ( असावे ) आणि मराठीचा वापर अधिक सहजपणे करता यावा यासाठी हे मंडळ प्रयत्न करत असतात ( असावेत ) अभासाम नियमावली बदलतील यावर आमचा तितका विश्वास नाही. अगदी थोडेफार बदल होतील असे वाटते. आणि तेही महाराष्ट्र शासनाने मान्य केले तर बदल होतील. नाहीतर आहेच मागचे नियम आणि ते शुद्धलेखन !!! :) अवांतर :- तात्या, आज आम्ही या चर्चेचा अध्यक्षीय समारोप करणार होतो. पण, आपल्या प्रश्नाने आमचा अध्यक्षीय समारोप आणि आभाराचा कार्यक्रम लांबवला आहे याची नोंद घ्यावी ! :))

आमची घोडचूक झाली हे आम्हास मान्य आहे, धन्यवाद !!! धन्यवाद बिरुटेशेठ! प्रथम तुमची क्षमा मागतो, परंतु तुमच्यासारखा जिंदादिल माणूस या शुद्धलेखनाच्या आणि व्याकरणाच्या सोकॉल्ड डुढ्ढाचार्यांना आणि त्यांच्या शाणपट्टीला बळी पडून फुकट जाऊ नये, स्वत:ची रसिकता हरवून जाऊ नये म्हणूनच आम्हाला अंमळ कडक शब्द वापरावे लागले आणि मिपावर व्याकरंण-शुद्धलेखनावरील लेखनाला बंदी आणावी लागली.. बिरुटेशेठ, तसा माझा तुमच्यावर डायरेक्ट राग नाही, तुम्ही फक्त निमित्त ठरलात! परंतु या व्याकरण-शुद्धलेखनवाल्यांना वेळीच जागच्या जागी ठेचले नाहीत तर पुढे पुढे ही मंडळी फारच शेफारतात असा अनुभव आहे. शुद्धलेखन-व्याकरणाकरता मनोगतावर, उपक्रमावर, किंवा आणखी कुठल्या संस्थळावर अगदी भरपूर जागा आहे तिकडे जा म्हणावं फोकलिच्यांनो आणि शुद्धलेखनाच्या नावाने काय घालायचा तो नंगानाच, धिंगाणा घाला म्हणावं आणि हव्वी तितकी शाणपट्टी करा! :) मिसळपावचा त्याकरता गैरवापर होऊ नये असं वाटतं!! :)) पुन्हा एकदा क्षमस्व! आपला, (बिरुटेसरांचा विद्यार्थी!) तात्या.

खुपच आनंद वाटला वाटतं तुम्हाला :( -दिलीप बिरुटे

(मी स्वतः संवाद लिहिताना असेच लिहितो. त्यामुळे माझा या कल्पनेला विरोध नाही हे आलेच. "पण" :) संवादातले सर्वच, संदर्भाच्या अनुरूप, लेखकाच्या अपेक्षित वाचकाच्या सोयीने, श्रवणप्रत्ययी असावे. काहीकाही लेखने पूर्णच्या पूर्णच स्वगते असतात. तिथे लेखक जणू वाचकाशी "तोंडी" संवाद साधत असतो. तिथेही पूर्ण लेख श्रवणप्रत्ययी असू शकतो. त्यामुळे माझ्या मते हा प्रतिभेचा आविष्कार आहे, शुद्धलेखनाचा भाग नाही. शुद्धलेखन हे "लेखी" शैली, तांत्रिक लेखन, वर्तमानपत्रातले लिहिणे, शासकीय पत्रव्यवहार, ललित लेखनातही जिथे "तोंडी बोलल्याचा आभास निर्माण करायचा नाही" अशा उपयोगांसाठी सोयीचे असते. अशा सर्व ठिकाणी काहीतरी एक ठराविक रूप ग्राह्य मानावे. पण ते कुठले रूप असावे (कुठलं रूप असावं) याबाबत माझे ठाम मत नाही. मागच्या पिढीच्या लेखनाशी दुवा ठेवण्यासाठी "असे केले, म्हटले, सांगितले" हे ठीक आहे. पण व्याकरणाच्या दृष्टीने "असं केलं, म्हटलं, सांगितलं" असा वापर ग्राह्य करणे योग्य वाटते. कारण मराठीत जुन्या=हल्लीच्या लेखी "-ए"चे दोन प्रकार आहेत. "सगळे ढग काळे-करडे होते" याला "*चूक* सगळं ढग काळं-करडं होतं *चूक*" हा उच्चार चालत नाही. "सगळे नभ काळे-करडे होते"= (उच्चार)= "सगळं नभ काळं-करडं होतं" उच्चारबदल = अर्थबदल हे उपजत व्याकरण लक्षात यावे, लिंग-वचन, वगैरे, शालेय व्याकरणाचा या बाबतीत विचार आवश्यक नाही. त्यामुळे "ए=अं(उच्चार)" हा एका विशिष्ट प्रकारचा मराठी वर्ण आहे. "ए=ए(उच्चार)" हा वेगळा. त्यांचे वेगळे लेखन केले तर व्याकरणा-लेखनात एका प्रकारची सुसूत्रता येईल. बोलण्याशी सुसूत्रता येईल हा तर मुलांना लिहायला शिकवण्यासाठी आणखी एक फायदा. माझे मत - उच्चार जिथे जिथे योग्य, तिथे तिथे "केलं, गेलं" अशी रूपे लेखी असावीत, असा शुद्धलेखनाचा नियम व्हावा.

मराठीत उगाच व्याकरणाचा किचकटपणा वाढला असे म्हणून मग उरलेली मराठी भाषा ही निघून जायला नको. :( जागतिकिकरण, आंतरजाल, आणि इतर कारणाने जरा मराठी तोकडी पडण्यापेक्षा मराठीच्या नव्या स्वरुपाने भाषा ओघवती व्हावी आणि जीवनव्यवहारात तिच्या सहभागाचा वेग वाढत असेल तर अशा बदलांचे आपण स्वागत करावे असे वाटते. :)

तुमचे वरील लिखाण शुद्धलेखनाच्या नियमांना धरून आहे. तुम्ही स्वतः बेसुरे गायला, आवडीने ऐकायला, लागाल तेव्हा रागदारी नियमांची चीड खरी मानू :-) तोपर्यंत तुमची "चीड" म्हणजे काय कोणास ठाऊक. आणि "मनस्वी" म्हणजे काय कोणास ठाऊक! (रागदारीच्या बाहेर आहे तेही उत्तम संगीत, तरी रागदारी संगीत म्हणजे जुलूम नाही असे मानणारा) धनंजय

मराठी भाषेत आदमासे ५७ ध्वनी आहेत (अशोक केळकर यांची "श्रवणप्रत्ययी लेखन" यादी). लिपीत स्वतंत्र खुणा मात्र स्वरांची तेराखडी, वरचे टिंब, :, व्यंजनावली ३४, सगळे मिळून ४९. त्यामुळे काही चिह्नांना संदर्भानुसार वेगवेगळे उच्चार ध्वनित करावे लागतात. उच्चारशास्त्रात "अनुस्वार" म्हणजे एका विशिष्ट प्रकारचे आनुनासिक, हे खरे. पण आधुनिक मराठीत शब्दाच्या अंती तो उच्चार कधीच येत नाही. (खरे म्हणजे तो ध्वनी मराठीत फारच कमी ठिकाणी येतो, म्हणून संदर्भानुसार आपण लिपीतल्या टिंबाला ङ्, ञ्, ण्, न्, यं्, वं् हे उच्चार करायचे सोयीस्कर काम देतो.) त्यामुळे 'शब्दाचा शेवट' या संदर्भात वरच्या टिंबाला वेगळे काम देण्यास काही हरकत नाही. या संदर्भानुसार (अंत्य 'अ' वर असले तर) वरचे टिंब हे दीर्घ 'अ' साठी चिह्न आहे. या चिह्नाचा हा उपयोग अत्र्यांनी सांगितला असे मी कुठेतरी ऐकले होते. या ध्वनीसाठी कुठल्यातरी चिह्नाची मराठीत नितांत गरज असावी, कारण ते लवकरच लोकप्रिय झाले. शुद्धलेखन तज्ज्ञ समितीने या ध्वनीसाठी आयत्या लोकप्रिय झालेल्या या चिह्नाचा उपयोग चालू ठेवावा, असे मला वाटते. "बहुतेकांनी शाळेत शिकलेली म्हणून लेखनास योग्य" अशी भाषेची एक ठेवणीतली बोली असते. माझेही असे मत आहे, की "बहुतेकां"पर्यंत पोचायचे असेल तर त्या बोलीतच वैचारिक लेखन करावे. ("बोलीत विचारिक लिहू नये" असे तुम्ही म्हणता त्याचा हाच अर्थ असावा.) पण हा शिक्षकाने विद्यार्थ्यास द्यावयाचा सुज्ञ सल्ला आहे. शुद्धलेखनाचा मुद्दा नाही. संबंध लावायचाच तर हा. त्या खास बोलीतल्या लिखाणाला लागू असे पर्याप्त नियम करणे असे या तज्ज्ञांचे किमान कार्यक्षेत्र आहे. वाटल्यास मराठीच्या सर्व बोली लिहिताना सोय कशी होईल ते बघणे हे त्या तज्ज्ञांचे कमाल कार्यक्षेत्र आहे - पण या कामाचा अवाका अतिरेकी असल्यामुळे तज्ज्ञांनी आपले किमान कार्य केले तरीही त्यांचे आपण आभार मानू.

हा काय प्रकार आहे?--वाचक्‍नवी

एका शब्दाचेच अनेक अर्थ असू शकतात. त्यासाठी तो शब्द वेगवेगळ्या प्रकाराने लिहिण्याची काय गरज? तो शब्द कुठे वापरला आहे ह्यावरूनच अर्थ ओळखावा. पाच म्हणजे हिरवा हिरा तुम्हाला कदाचित "पाचू" म्हणायचं आहे असं वाटतय. नाव म्हणजे होडी. नांव म्हणजे व्यक्तीचे अथवा पदार्थाचे विशेषनाम सध्याच्या नियमांप्रमाणे दोन्ही शब्द "नाव" असेच लिहितात. होडी या अर्थी नाव स्त्रीलिंगी आहे तर नाम याअर्थी ते नपुंसकलिंगी आहे. सखोल परीक्षणांती आणखी ब-याच त्रुटि आढळतील कदाचित त्यासाठीच ही चर्चा आहे. त्या त्रुटी बाहेर येऊ द्या.

तुमचे प्रश्न मुद्द्याचे आहेत. या बाबतीत "गरजांचे सर्वेक्षण आणि चाचणी" (नीड्स असेस्मेंट) नीट करणे महत्त्वाचे आहे. ही तज्ज्ञ समिती बसवायच्या आधी हा विचार झाला असला पाहिजे, तसा अहवाल उपलब्ध असला पाहिजे. किंवा तज्ज्ञ समितीचे हे प्रथम कार्य आहे. १) पूर्वीचे १९६१ चे नियम करताना चुका झाल्या? ही एक शक्यता. दुसरी शक्यता ही की गेल्या ४५ वर्षांत प्रमाण बोलीत बदल झाला आहे. झालेला बदल इतपत आहे की लेखी शैली ही प्रमाणबोलीच्या श्रवणप्रत्ययी लेखनापासून खूप दूर गेलेली आहे. ही फारकत अती झाली तर लेखन चालू भाषेतले सामान्य संदेशन करण्यास कुचकामी ठरू लागेल. कालांतराने नियमांचा आढावा पुन्हा घ्यावा. (२) जुने नियम अपुरे पडतात? याचे उत्तर (१) शी मिळतेजुळते आहे (३) लोकांना नियम समजत नाहीत. ते चुकीचा अर्थ काढून अशुद्ध लिहितात? ही शक्यता आहे. पण "नीट समजत नाहीत" असे असले तर नियम समजतील अशा वाक्यांत लिहिले म्हणजे पुरे झाले. यासाठी तज्ज्ञसमितीकडून नवीन नियम नकोत. (४) शुद्धलेखनाच्या नियमांमुळे वाचक-मुद्रक-लेखक-प्रकाशक-श्रोत्यांच्या स्वातंत्र्यावर गदा येते ? भाषा ही "स्वयंभू" असते, लोकप्रमाण असते. त्यामुळे जर अमुक एक भाषाप्रयोग लोकांत अर्थवाही असेल, पण लिहिता येत नसेल, तर ती लेखनाची त्रुटी आहे. त्याच्या लेखनाची सोय व्हावी. "स्वातंत्र्यावर गदा" या भावुक शब्दांचा हा कार्यशील अर्थ आहे. आणि असे सर्वेक्षण कालांतराने जरूर व्हावे. (५) परीक्षेत मुलांना कमी गुण मिळतात ? हे चरम उद्दिष्ट नव्हे. पण एखादी लेखनप्रणाली सोयीस्कर नसेल तर सरासरी विद्यार्थ्याला ज्ञान असूनही कमी गुण मिळत असतील, ही शक्यता आहे. असे असल्यास विद्यार्थ्यांना कमी गुण मिळणे हे बोजड आणि अकार्यक्षम नियमावलीचा संकेत असू शकेल. पण नियमावली वेगळी असती तर गुण किती मिळाले असते, हे व्यवहारात कसे कळणार? कदाचित संशोधन करावे लागेल... तरी, हा संशोधनाचा आणि सर्वेक्षणाचा मुद्दा आहे, उद्दिष्ट नाही. (६) शुद्धलेखनाच्या नियमांमुळे मराठीच्या विद्यार्थ्यांना मराठी शिकणे अवघड जाते ? हा योग्य मुद्दा आहे. कारण नियम हे सोयीसाठी आहेत. "अवघड"च्या जागी "तुलनेने अवघड" शब्द वापरावा. "मराठी शिकणे" = "मराठी लेखांचे अर्थग्रहण करणे, आणि अर्थवाही लेखन करणे" असे वाचावे. जर विद्यार्थ्यांना एखादा अर्थ बोलून ऐकलेला कळतो, स्वतः बोलून दाखवता येतो; पण तुलनेने तोच अर्थ वाचून ग्रहण करणे/लिहून प्रकट करणे अवघड जाते; असे सर्वेक्षणात दिसले तर ती काळजीची बाब आहे. अवघड जाते ते हल्लीच्या नियमांमुळे, वेगळे नियम असते तर अवघड गेले नसते, असे लक्षात आल्यास नियम बदलणे हेच योग्य. (७) शब्दकोश, व्याकरणाची पुस्तके, संगणक आदींच्या उपयोगांवर मर्यादा येतात ? हा मुद्दा बहुतेक योग्य नाही. (८) हस्व-दीर्घ लिहिण्यासाठीचे मराठी आणि उरलेल्या इतर तमाम भारतीय भाषांचे नियम एकमेकांच्या विरुद्ध असल्याने त्या भाषा शिकायला अडचण येते ? हा मुद्दा ठीक नाही. (९) चालू नियमांमुळे शाब्दिक कोट्या करणे, अलंकारयुक्त काव्यरचना करणे दुरापास्त झाले आहे ? काव्ये नीरस झाली आहेत ? हा मुद्दा ठीक नाही. वाटल्यास मुद्दा (६) "बोलण्यात अर्थवाही पण ते लिहिता येते/येत नाही" विचार समर्पक आहे. (१०)मराठीचे इतर भाषांत आणि त्यांचे आपल्या भाषेत रूपांतरण करता येत नाही ? याचा शुद्धलेखनाशी बहुतेक संबंध नाही.

मस्त लिंक दिली ! सर्वांनीच मराठीचे (चपखल) प्रमाणीकरण हा लेख वाचलाच पाहिजे.

लेख वाचला म्हणूनच वाटते की त्यांच्या डोक्यात बिघाड असावा. --वाचक्‍नवी

>>हे म्हणजे मूर्खपणा आहे. 'मराठी साहित्य महामंडळाच्या प्रस्तुत लेखन नियमांसाठी' आतापर्यंत निर्माण झालेल्या साहित्यात बदल करावेत की काय! का म्हणून? या मताशी अंशत: सहमत. जर नवीन नियम १९६२ पासून अंमलात आले तर त्यापूर्वी छापलेली पुस्तके दुरुस्त(?) करून का छापायची? --वाचक्‍नवी

तात्या, आहे ते नियम बदलू नये असा एक मत प्रवाह आहे आणि उच्चारानुसार लेखन करण्यास हरकत नसावी असा दुसरा मत प्रवाह आहे. या पलिकडे अजून इतर नियमांवर फार चर्चा झालेली नाही. तसेच इतर भाषेतील शब्द जशाच तसे स्वीकारावेत का ! याबद्दलही अजूनही अपेक्षीत गतीने चर्चा पुढे गेलेली नाही असे वाटते !! असा या आत्तापर्यंतचा चर्चेचा सूर आहे !!! आता या चर्चेच्या निमित्ताने आमच्यापुढे एक पर्याय असा आहे की , काही नामवंत साहित्यिकांची या बद्दल मतांची चाचपणी करावी आणि इथे टंकावी असा आहे, वेळ मिळाल्यास तसा प्रयत्न करेन म्हणतो, नाहीतर आमची चर्चा सुरुच आहे. म्हणजेच चर्चा अभी बाकी है ! :) करिता माहितीस्तव सादर !!!

बाकी तुम्हा लोकांची ही बौद्धीक हाणामारी आमच्या मेंदूला ताण देऊन गेली भौ! हेच म्हणतो! या असल्या चर्चा करुन तुम्ही काय साध्य करता तुम्हालाच माहित. नियम करणारे करणार आणी तुम्ही तो विषय चघळून त्याचं चिंगम करणार. अगदी खरं! आम्ही आम्हाला हवं तसं लिहू. लोकांना गरज असेल तर ते आमचं लेखन वाचतील. नायतर राहिलं! आम्ही शुद्धलेखनाचे नियम व ते नियम सांगणार्‍यांना फाट्यावर मारतो. तात्या.

या चर्चासत्राचा निकाल लागला की कोणीतरी आम्हाला तो पोष्टाने कळवायची तसदी घ्यावी,म्हणजे सरपंचांना कळवून आम्ही तुमच्यावर 'मानसिक छळाचा' गुन्हा दाखल करायला मोकळे. मस्त एकदम :)

हा अधिकार अभामसाम ला कुणी दिला?? अभासाम हे घटक संस्थांच्या निवडक सदस्यांचे प्रतिनिधीचे मंडळ बनलेले असते. जसे आमचे मराठवाडा साहित्य परिषद, औरंगाबाद. तुमचे साहित्य सेवा मुंबई, विदर्भ, गोवा,कर्नाटक, आंध्र प्रदेश,मध्यप्रदेश, बडोदा, संमेलनाध्यक्ष, असे यांचे घटक संस्थाचे प्रतिनिधी या अभासामं त असतात. त्यांच्या प्रतिनिधी मधून अध्यक्षांची निवड होत असते आणि त्यातुन श्री ठालेपाटील हे अध्यक्ष म्हणुन निवडून आलेले आहेत. आता त्यांचे साहित्यातले योगदान किती हा प्रश्न केवळ त्यांच्याबद्दलच नव्हेतर त्यात असलेल्या सर्व प्रतिनिधिंना लागू होतो. त्यांच्याबद्दल आम्हाला इतकेच माहिती आहे, की साहित्यप्रवासातील विविध होतकरु साहित्यिकांना त्यांनी व्यासपीठ दिले आहे, नव-नवसाहित्यिकांच्या अनेक चळवळीत त्यांनी काम केली आहेत. साहित्याशी संबंधीत ते सतत काही ना काही करत असतात. आम्हाला त्यांचे सर्वच कर्तुत्व आत्ता नाही सांगता येणार पण, शेतक-यांचे असूड चे संपादन केल्याचे आठवते त्यांच्या सौ. अनुराधा पाटील या मोठ्या कवयत्रि आहेत, अर्थात दोघांचीही स्वतंत्र ओळख आहे. श्री ठाले पाटलांच्या आणखी काही पुस्तकांची माहिती मिळाली तर इथे टाकेनच !!! २) नियमावली वगैरे बनवण्याचे अधिकार महामंडळाला कुणी दिले?? महामंडळ एक तज्न लोकांचे प्रतिनिधी मंडळ असते. ( असावे ) आणि मराठीचा वापर अधिक सहजपणे करता यावा यासाठी हे मंडळ प्रयत्न करत असतात ( असावेत ) अभासाम नियमावली बदलतील यावर आमचा तितका विश्वास नाही. अगदी थोडेफार बदल होतील असे वाटते. आणि तेही महाराष्ट्र शासनाने मान्य केले तर बदल होतील. नाहीतर आहेच मागचे नियम आणि ते शुद्धलेखन !!! :) अवांतर :- तात्या, आज आम्ही या चर्चेचा अध्यक्षीय समारोप करणार होतो. पण, आपल्या प्रश्नाने आमचा अध्यक्षीय समारोप आणि आभाराचा कार्यक्रम लांबवला आहे याची नोंद घ्यावी ! :))

आमची घोडचूक झाली हे आम्हास मान्य आहे, धन्यवाद !!! धन्यवाद बिरुटेशेठ! प्रथम तुमची क्षमा मागतो, परंतु तुमच्यासारखा जिंदादिल माणूस या शुद्धलेखनाच्या आणि व्याकरणाच्या सोकॉल्ड डुढ्ढाचार्यांना आणि त्यांच्या शाणपट्टीला बळी पडून फुकट जाऊ नये, स्वत:ची रसिकता हरवून जाऊ नये म्हणूनच आम्हाला अंमळ कडक शब्द वापरावे लागले आणि मिपावर व्याकरंण-शुद्धलेखनावरील लेखनाला बंदी आणावी लागली.. बिरुटेशेठ, तसा माझा तुमच्यावर डायरेक्ट राग नाही, तुम्ही फक्त निमित्त ठरलात! परंतु या व्याकरण-शुद्धलेखनवाल्यांना वेळीच जागच्या जागी ठेचले नाहीत तर पुढे पुढे ही मंडळी फारच शेफारतात असा अनुभव आहे. शुद्धलेखन-व्याकरणाकरता मनोगतावर, उपक्रमावर, किंवा आणखी कुठल्या संस्थळावर अगदी भरपूर जागा आहे तिकडे जा म्हणावं फोकलिच्यांनो आणि शुद्धलेखनाच्या नावाने काय घालायचा तो नंगानाच, धिंगाणा घाला म्हणावं आणि हव्वी तितकी शाणपट्टी करा! :) मिसळपावचा त्याकरता गैरवापर होऊ नये असं वाटतं!! :)) पुन्हा एकदा क्षमस्व! आपला, (बिरुटेसरांचा विद्यार्थी!) तात्या.

खुपच आनंद वाटला वाटतं तुम्हाला :( -दिलीप बिरुटे

खरा डॉन (बाकीचे क्लॉन) ......... हिहिहाहा ......... हिहिहाहा ..........हिहिहाहा !!!! आता तुम्ही सांगा आम्हाला खरा डॉन कोण ते !!! जेव्हा मिपा. वर आम्ही भाईलोकांची साईड एकहाती संभाळली तेव्हा कुठे होते हे स्वताला मोठे म्हणवणारे ??? छोटा डॉन [ आमची कोठेही शाखा नाही ]

२००७ सोबत जुन्या रागालोभांना, हेव्यादाव्यांना आणि वादाभांडणांना देखील बाय बाय करू! सहमत :)

विन्या येत रहा रे! २००८ च्या शुभेच्छा! -जनरल डुक्कर

खरा डॉन (बाकीचे क्लॉन) ......... हिहिहाहा ......... हिहिहाहा ..........हिहिहाहा !!!! आता तुम्ही सांगा आम्हाला खरा डॉन कोण ते !!! जेव्हा मिपा. वर आम्ही भाईलोकांची साईड एकहाती संभाळली तेव्हा कुठे होते हे स्वताला मोठे म्हणवणारे ??? छोटा डॉन [ आमची कोठेही शाखा नाही ]

२००७ सोबत जुन्या रागालोभांना, हेव्यादाव्यांना आणि वादाभांडणांना देखील बाय बाय करू! सहमत :)

विन्या येत रहा रे! २००८ च्या शुभेच्छा! -जनरल डुक्कर

"बहुना केवळ इराकच नव्हे तर जगाच्या कोणत्याही भागात जर नवे हिटलर निर्माण होत असतील तर त्यांचा बंदोबस्त करणे ही महासत्ता या नात्याने अमेरिकेची जबाबदारी आहे.आणि किंबहुना ते अमेरिकेने केलेच पाहिजे.हिटलरकडे दुर्लक्ष केल्यामुळे जगाला दुसरे महायुध्द या भयंकर प्रसंगातून जावे लागले. त्या चुकेची पुनरावृत्ती कदापि होता कामा नये." मुळात ही संकल्पनाच चूकीची आहे. अमेरिकेचे धोरण हे कधी जगाच्या रक्षणकर्त्याची नव्हती. त्यांनी स्वताच्या सोईनुसार व फायद्यानुसार वेळोवेळी बदलल्या आहेत. तसे पाअहिले तर अमेरिकन म्हणजे पक्के व्यवसायीक, म्हणून कुठल्याही प्रसंगात त्यांनी स्वताचा फायदा पहिल्यांदा पाहिला. उदा:- इराक, तालिबान,पेलेस्टाईन आता इराण, सर्बिया, स्वताच्या फायद्यासाठी पहिल्यांदा तालिबानला पाठीला घातले, त्यांना शक्य ती सगळी मदत केली कारण त्यावेळी त्यांचा फायदा रशियाचा पाडाव करण्यात होता. पण हे तालिबानचे भूत त्यांच्या मानगूटीवर बसल्यावर त्यांनी पूर्ण अफगाण जाळण्यास मागेपूढे पाहिले नाही...... तेव्हां परमेश्वराकडे संरक्षणासाठी साकडे घालण्यापूर्वी आपण भारताच्या रक्षेसाठी काय मदत करू शकतो ते पहावे. परमेश्वर हा नेहमी स्वता प्रयत्न करणार्‍यालाच साथ देतो...... आपण दैनंदिन आयुष्यात जागरूक नागरिकाची भूमिका जर योग्य रित्या निभावली तर कित्येक भविष्यातील संकटे आपण आरामात टाळू शकतो. उदा:- बाँबस्फोट, दंगली, एखाद्या महत्वाच्या व्यक्तीची हत्या ....... या विषयावर लिहण्यासारखे बरेच आहे.... परंतू ईति कालमर्यादा !!!!

>>प्रथम मी आपल्या स्तुत्य उपक्रमाबद्दल आपले अभिनंदन करतो. आपण साम्य चांगले दाखविले आहे.परंतु आपल्या विरोधी पक्षाने काय >>सांगितले ते देखील लिहिले तर मजा येईल. धन्यवाद कंदळकर साहेब.हे सर्व मुद्दे जर कोणी प्रश्न विचारला तर तयार असावेत म्हणून केलेले होते.दिरोधी पक्षाने त्यानंतर हा मुद्दा लावून धरला नाही.मी स्वतः पॅलेस्टाईनचे प्रतिनिधीत्व करत असल्यामुळे मी सुध्दा अमेरिकेच्या इस्त्राएलला पाठिशी घालायच्या धोरणावर टिका केली होती.पण इराकविषयक धोरणांविषयी नाही. >>हिटलरने ऑस्ट्रिया, पोलंड, झेकोस्लोव्हाकिया इ. देश पादाक्रांत केले, फ्रान्स जवळजवळ पूर्ण व्यापला, बेल्जम खाला. रशियावर >>करार मोडून हल्ला केला तसे सद्दामने केले का? पण सद्दामची पावले त्याच दिशेने पडत होती असे त्याची वर्तणूक बघून म्हटले तर काय चुकले?इराकने इराणवर प्रथम हल्ला केला.त्यानंतर कुवेतवर हल्ला केला. तो पचू दिला असता तर कशावरून सद्दामची भूक वाढत गेली नसती?सद्दाम दुसरा हिटलर बनू शकला नाही याचे कारण १९९१ मध्ये सद्दामला शिकवलेल धडा.सद्दामने दुसरा हिटलर बनायचे वाट बघायला हवी होती का? >>हिटलरने ज्यूंचा वंशविच्छेद करण्याचा प्रयत्न केला तसा सद्दामने केला कां>> माझे काही अमेरिकन मित्र अमेरिकन लष्कराच्या non-combat अभियांत्रिकी पथकांबरोबर इराकमध्ये ६ महिने जाऊन आलेले आहेत. त्यांच्या म्हणण्यानुसार अमेरिकन जनतेचा इराक युध्दाला असलेला विरोध १००% समर्थनीय नाही.आपण इराकमध्ये वेळोवेळी होत असलेल्या अमेरिकन सैनिकांवरील हल्ल्याविषयी ऐकतो.हे हल्ले करणारे आणि आपल्याच लोकांना ठार मारणारे सद्दामचे समर्थक आहेत आणि हे हल्ले हातातील सत्ता गेल्यामुळे सैरभैर झालेले सद्दाम समर्थक सुन्नी पंथीय करत आहेत.सर्वसामान्य इराकी जनतेचा त्यात हात नाही हे लक्षात घ्यायला हवे. तसेच स्वतः सद्दाम, त्याचे पुत्र आणि त्यांचे इतर जवळचे लोक यांनी इराकच्या अनेक भागांमध्ये दहशतीचे राज्य स्थापन केले होते आणि त्यापासून आमची सुटका केलीत म्हणून इराकी जनतेत कृतज्ञता पण आहे, असे मला माझ्या अमेरिकन मित्रांनी सांगितले आहे . तेव्हा सद्दामचे दहशतीचे राज्य इराकमध्ये सर्वत्र होते हे तर उघडच आहे. >>ओपेकच्या पेट्रोल्च्या धोरणाला विरोध केला म्हणून त्याने कुवैतला धडा शिकविला असा सद्दामचा प्रचार होता. तसा एकेकाळी कुवेत हा इराकचाच प्रांत होता. पण इराक स्वतंत्र झाल्यानंतर कुवेत हा इराकचाच भाग बनावा यासाठी कुवेतमध्ये मागणी होत नव्हती हे लक्षात घ्यायला हवे.ओपेकच्या धोरणांना विरोध केला म्हणून इराकच्या व्यापारी संबंधांना धोका उत्पन्न होत असेल तर त्या देशावर आक्रमण करून ताब्यात घेणे हा मार्ग होता का? >>सद्दामकडे रासायनिक शस्त्रे आहेत व अणुशस्त्रे तो बनवण्याची शक्यता आहे व त्यामुळे जगाला धोका आहे असा अमेरिकेचा दावा होता. >>परंतु सं राष्ट्रांच्या पाहणीचे निष्कर्ष या आरोपाविरुद्ध होते. मान्य.सद्दामकडे रासायनिक शस्त्रे नव्हती हे सिध्द झाले आहे.पण त्याला मोकळे सोडले असते तर तो जागतिक शांततेसाठी मोठी धोका ठरला असता हे उघड आहे.आणि इराकी जनतेला सद्दामच्या दहशतीच्या वरवंट्यात भरडले जावे लागले असते हे पण उघड आहे. तसेच त्याचे सत्तेत राहणे धोकादायक होते. तेव्हा त्याच्याकडे रासायनिक शस्त्रे आहेत हे खोटे कारण देऊन का होईना त्याला सत्तेवरून हाकलले ते चांगलेच झाले.कदाचित १९९१मध्येच सद्दामला सत्तेवरून घालवले असते तर आजच्याइतका गोंधळ इराकमध्ये नसता.१९९१ मध्ये सद्दामनंतर शियाबहुल इराकमध्ये शिया राजवटच आली असती. पण तेव्हा सौदी अरेबियामधील सुन्नी राजवटीला शेजारी इराक आणि इराण हे दोन शियांचे प्राबल्य असलेले देश नको होते म्हणून सौदी अरेबियाने अमेरिकेला सद्दामला सत्तेवरून घालवण्यापासून परावृत्त केले असाही एक मतप्रवाह आहे. >>एकटे इझरायलच त्याला पुरून उरूं शकत होते. मान्य.पण इस्त्राएलने १९८३ मध्ये इराकच्या आण्विक संयंत्रांवर हल्ला केला त्यानंतर इस्त्राएल काही करत नव्हते ना.म्हणजे सद्दामचा काटा परस्पर अमेरिकेने काढला तर आपल्याला कटकट नको या व्यावहारिक उद्देशाने म्हणा किंवा इस्राएल स्वतः पॅलेस्टिनी प्रश्नात गुंतले असल्यामुळे म्हणा सद्दामविरूध्द कोणी काही करत नव्हते ना.पण सद्दामची दहशत इराकमध्ये चालूच होती.मग ते कोणीतरी करायला हवेच होते ना? >>व्हिएतनाम प्रकरणात अमेरिका रक्तपिपासू भस्मासूर ठरत नाही काय? अमेरिकेने दंड म्हणून युद्धाचा खर्च व्याजासह व्हिएतनामला >>द्यावयास नको काय? नक्कीच्.मी अमेरिकेच्या व्हिएटनाम विषयक धोरणांचे अजिबात समर्थन करत नाही. >>इराण इराक युध्द चालू असतांना याच अमेरिकेने सद्दामला पाठिंबा दिला होता त्याचे काय? ही चूक आहेच. पण एक चूक केली म्हणून अमेरिकेने वारंवार चुकांची पुनरावृत्ती करावी हे म्हणणे योग्य ठरेल का? अमेरिकाच जर हिटलर बनू पाहत असेल तर मात्र या चर्चेत म्हटल्याप्रमाणे जगाचे खरोखरच कठिण आहे. इराकमध्ये निरपराध लोकांना हालअपेष्टा भोगाव्या लागत आहेत याचे दु:ख मिसळपावच्या कोणाही गावकर्‍याइतकेच मलाही आहे. अमेरिकन लष्कराकडून जर इराकमध्ये मानवी हक्कांची पायमल्ली होत असेल (आणि ती काही प्रमाणात होतच आहे अशा बातम्या आहेत) तर त्याविरूद कठोर कारवाई करायलाच हवी. तसेच अमेरिकेच्या सर्व धोरणांचे मी डोळे झाकून समर्थन करतो असे कृपया समजू नका. तसे असेल तर १९७१ च्या भारत-पाकिस्तान युध्दाच्या वेळी बंगालच्या उपसागरात ७वे आरमार पाठवायच्या अमेरिकेच्या कृतीचे पण मी समर्थन करतो असा होईल आणि एक भारतीय म्हणून मी स्पष्टपणे म्हणतो की अमेरिकेच्या त्या कृतीचे समर्थन करणे म्हणजे देशद्रोह आहे. तरीही मी अजून एका कारणाने इराक युध्दाचे समर्थन करतो.जगाला आणि विशेषत: भारताला सर्वात मोठे धोके दोन-- एक म्हणजे नक्षलवाद आणि दुसरा इस्लामी दहशतवाद. पहिला प्रश्न अंतर्गत आहे. तर दुसरा प्रश्न ही जागतिक समस्या आहे हे उघड आहे. भारतातील सिमी संघटना, लष्कर ए तोयबा सारखे काश्मीरातील गट ,तालिबानआणि अल कायदा हे सर्व कमी-अधिक प्रमाणात एका माळेचे मणी आहेत्.आणि ९/११, इराक आणि अफगाणिस्तान युध्दामुळे यापूर्वी केवळ भारत आणि इस्त्राएल विरूध्द केंद्रित झालेली त्यांची शक्ती आता अमेरिका-इंग्लंड आणि युरोपातील देश यांच्याविरूध्दही गेली आहे. आणि त्या मोठ्या धोक्याविरूध्द भारत आणि महासत्ता अमेरिका अगदी प्रत्यक्ष सहकारी नाही तरी एकाच बाजूला असणे हे भारताच्या भविष्यासाठी खूपच महत्वाचे आहे. ते कोणत्या ना कोणत्या उद्देशाने का होईना होत आहे आणि त्यात इराक युध्दाचा वाटा नक्कीच आहे. ---विल्यम जेफरसन क्लिंटन (मोनिकाचा पूर्वीचा प्रियकर)

"बहुना केवळ इराकच नव्हे तर जगाच्या कोणत्याही भागात जर नवे हिटलर निर्माण होत असतील तर त्यांचा बंदोबस्त करणे ही महासत्ता या नात्याने अमेरिकेची जबाबदारी आहे.आणि किंबहुना ते अमेरिकेने केलेच पाहिजे.हिटलरकडे दुर्लक्ष केल्यामुळे जगाला दुसरे महायुध्द या भयंकर प्रसंगातून जावे लागले. त्या चुकेची पुनरावृत्ती कदापि होता कामा नये." मुळात ही संकल्पनाच चूकीची आहे. अमेरिकेचे धोरण हे कधी जगाच्या रक्षणकर्त्याची नव्हती. त्यांनी स्वताच्या सोईनुसार व फायद्यानुसार वेळोवेळी बदलल्या आहेत. तसे पाअहिले तर अमेरिकन म्हणजे पक्के व्यवसायीक, म्हणून कुठल्याही प्रसंगात त्यांनी स्वताचा फायदा पहिल्यांदा पाहिला. उदा:- इराक, तालिबान,पेलेस्टाईन आता इराण, सर्बिया, स्वताच्या फायद्यासाठी पहिल्यांदा तालिबानला पाठीला घातले, त्यांना शक्य ती सगळी मदत केली कारण त्यावेळी त्यांचा फायदा रशियाचा पाडाव करण्यात होता. पण हे तालिबानचे भूत त्यांच्या मानगूटीवर बसल्यावर त्यांनी पूर्ण अफगाण जाळण्यास मागेपूढे पाहिले नाही...... तेव्हां परमेश्वराकडे संरक्षणासाठी साकडे घालण्यापूर्वी आपण भारताच्या रक्षेसाठी काय मदत करू शकतो ते पहावे. परमेश्वर हा नेहमी स्वता प्रयत्न करणार्‍यालाच साथ देतो...... आपण दैनंदिन आयुष्यात जागरूक नागरिकाची भूमिका जर योग्य रित्या निभावली तर कित्येक भविष्यातील संकटे आपण आरामात टाळू शकतो. उदा:- बाँबस्फोट, दंगली, एखाद्या महत्वाच्या व्यक्तीची हत्या ....... या विषयावर लिहण्यासारखे बरेच आहे.... परंतू ईति कालमर्यादा !!!!

>>प्रथम मी आपल्या स्तुत्य उपक्रमाबद्दल आपले अभिनंदन करतो. आपण साम्य चांगले दाखविले आहे.परंतु आपल्या विरोधी पक्षाने काय >>सांगितले ते देखील लिहिले तर मजा येईल. धन्यवाद कंदळकर साहेब.हे सर्व मुद्दे जर कोणी प्रश्न विचारला तर तयार असावेत म्हणून केलेले होते.दिरोधी पक्षाने त्यानंतर हा मुद्दा लावून धरला नाही.मी स्वतः पॅलेस्टाईनचे प्रतिनिधीत्व करत असल्यामुळे मी सुध्दा अमेरिकेच्या इस्त्राएलला पाठिशी घालायच्या धोरणावर टिका केली होती.पण इराकविषयक धोरणांविषयी नाही. >>हिटलरने ऑस्ट्रिया, पोलंड, झेकोस्लोव्हाकिया इ. देश पादाक्रांत केले, फ्रान्स जवळजवळ पूर्ण व्यापला, बेल्जम खाला. रशियावर >>करार मोडून हल्ला केला तसे सद्दामने केले का? पण सद्दामची पावले त्याच दिशेने पडत होती असे त्याची वर्तणूक बघून म्हटले तर काय चुकले?इराकने इराणवर प्रथम हल्ला केला.त्यानंतर कुवेतवर हल्ला केला. तो पचू दिला असता तर कशावरून सद्दामची भूक वाढत गेली नसती?सद्दाम दुसरा हिटलर बनू शकला नाही याचे कारण १९९१ मध्ये सद्दामला शिकवलेल धडा.सद्दामने दुसरा हिटलर बनायचे वाट बघायला हवी होती का? >>हिटलरने ज्यूंचा वंशविच्छेद करण्याचा प्रयत्न केला तसा सद्दामने केला कां>> माझे काही अमेरिकन मित्र अमेरिकन लष्कराच्या non-combat अभियांत्रिकी पथकांबरोबर इराकमध्ये ६ महिने जाऊन आलेले आहेत. त्यांच्या म्हणण्यानुसार अमेरिकन जनतेचा इराक युध्दाला असलेला विरोध १००% समर्थनीय नाही.आपण इराकमध्ये वेळोवेळी होत असलेल्या अमेरिकन सैनिकांवरील हल्ल्याविषयी ऐकतो.हे हल्ले करणारे आणि आपल्याच लोकांना ठार मारणारे सद्दामचे समर्थक आहेत आणि हे हल्ले हातातील सत्ता गेल्यामुळे सैरभैर झालेले सद्दाम समर्थक सुन्नी पंथीय करत आहेत.सर्वसामान्य इराकी जनतेचा त्यात हात नाही हे लक्षात घ्यायला हवे. तसेच स्वतः सद्दाम, त्याचे पुत्र आणि त्यांचे इतर जवळचे लोक यांनी इराकच्या अनेक भागांमध्ये दहशतीचे राज्य स्थापन केले होते आणि त्यापासून आमची सुटका केलीत म्हणून इराकी जनतेत कृतज्ञता पण आहे, असे मला माझ्या अमेरिकन मित्रांनी सांगितले आहे . तेव्हा सद्दामचे दहशतीचे राज्य इराकमध्ये सर्वत्र होते हे तर उघडच आहे. >>ओपेकच्या पेट्रोल्च्या धोरणाला विरोध केला म्हणून त्याने कुवैतला धडा शिकविला असा सद्दामचा प्रचार होता. तसा एकेकाळी कुवेत हा इराकचाच प्रांत होता. पण इराक स्वतंत्र झाल्यानंतर कुवेत हा इराकचाच भाग बनावा यासाठी कुवेतमध्ये मागणी होत नव्हती हे लक्षात घ्यायला हवे.ओपेकच्या धोरणांना विरोध केला म्हणून इराकच्या व्यापारी संबंधांना धोका उत्पन्न होत असेल तर त्या देशावर आक्रमण करून ताब्यात घेणे हा मार्ग होता का? >>सद्दामकडे रासायनिक शस्त्रे आहेत व अणुशस्त्रे तो बनवण्याची शक्यता आहे व त्यामुळे जगाला धोका आहे असा अमेरिकेचा दावा होता. >>परंतु सं राष्ट्रांच्या पाहणीचे निष्कर्ष या आरोपाविरुद्ध होते. मान्य.सद्दामकडे रासायनिक शस्त्रे नव्हती हे सिध्द झाले आहे.पण त्याला मोकळे सोडले असते तर तो जागतिक शांततेसाठी मोठी धोका ठरला असता हे उघड आहे.आणि इराकी जनतेला सद्दामच्या दहशतीच्या वरवंट्यात भरडले जावे लागले असते हे पण उघड आहे. तसेच त्याचे सत्तेत राहणे धोकादायक होते. तेव्हा त्याच्याकडे रासायनिक शस्त्रे आहेत हे खोटे कारण देऊन का होईना त्याला सत्तेवरून हाकलले ते चांगलेच झाले.कदाचित १९९१मध्येच सद्दामला सत्तेवरून घालवले असते तर आजच्याइतका गोंधळ इराकमध्ये नसता.१९९१ मध्ये सद्दामनंतर शियाबहुल इराकमध्ये शिया राजवटच आली असती. पण तेव्हा सौदी अरेबियामधील सुन्नी राजवटीला शेजारी इराक आणि इराण हे दोन शियांचे प्राबल्य असलेले देश नको होते म्हणून सौदी अरेबियाने अमेरिकेला सद्दामला सत्तेवरून घालवण्यापासून परावृत्त केले असाही एक मतप्रवाह आहे. >>एकटे इझरायलच त्याला पुरून उरूं शकत होते. मान्य.पण इस्त्राएलने १९८३ मध्ये इराकच्या आण्विक संयंत्रांवर हल्ला केला त्यानंतर इस्त्राएल काही करत नव्हते ना.म्हणजे सद्दामचा काटा परस्पर अमेरिकेने काढला तर आपल्याला कटकट नको या व्यावहारिक उद्देशाने म्हणा किंवा इस्राएल स्वतः पॅलेस्टिनी प्रश्नात गुंतले असल्यामुळे म्हणा सद्दामविरूध्द कोणी काही करत नव्हते ना.पण सद्दामची दहशत इराकमध्ये चालूच होती.मग ते कोणीतरी करायला हवेच होते ना? >>व्हिएतनाम प्रकरणात अमेरिका रक्तपिपासू भस्मासूर ठरत नाही काय? अमेरिकेने दंड म्हणून युद्धाचा खर्च व्याजासह व्हिएतनामला >>द्यावयास नको काय? नक्कीच्.मी अमेरिकेच्या व्हिएटनाम विषयक धोरणांचे अजिबात समर्थन करत नाही. >>इराण इराक युध्द चालू असतांना याच अमेरिकेने सद्दामला पाठिंबा दिला होता त्याचे काय? ही चूक आहेच. पण एक चूक केली म्हणून अमेरिकेने वारंवार चुकांची पुनरावृत्ती करावी हे म्हणणे योग्य ठरेल का? अमेरिकाच जर हिटलर बनू पाहत असेल तर मात्र या चर्चेत म्हटल्याप्रमाणे जगाचे खरोखरच कठिण आहे. इराकमध्ये निरपराध लोकांना हालअपेष्टा भोगाव्या लागत आहेत याचे दु:ख मिसळपावच्या कोणाही गावकर्‍याइतकेच मलाही आहे. अमेरिकन लष्कराकडून जर इराकमध्ये मानवी हक्कांची पायमल्ली होत असेल (आणि ती काही प्रमाणात होतच आहे अशा बातम्या आहेत) तर त्याविरूद कठोर कारवाई करायलाच हवी. तसेच अमेरिकेच्या सर्व धोरणांचे मी डोळे झाकून समर्थन करतो असे कृपया समजू नका. तसे असेल तर १९७१ च्या भारत-पाकिस्तान युध्दाच्या वेळी बंगालच्या उपसागरात ७वे आरमार पाठवायच्या अमेरिकेच्या कृतीचे पण मी समर्थन करतो असा होईल आणि एक भारतीय म्हणून मी स्पष्टपणे म्हणतो की अमेरिकेच्या त्या कृतीचे समर्थन करणे म्हणजे देशद्रोह आहे. तरीही मी अजून एका कारणाने इराक युध्दाचे समर्थन करतो.जगाला आणि विशेषत: भारताला सर्वात मोठे धोके दोन-- एक म्हणजे नक्षलवाद आणि दुसरा इस्लामी दहशतवाद. पहिला प्रश्न अंतर्गत आहे. तर दुसरा प्रश्न ही जागतिक समस्या आहे हे उघड आहे. भारतातील सिमी संघटना, लष्कर ए तोयबा सारखे काश्मीरातील गट ,तालिबानआणि अल कायदा हे सर्व कमी-अधिक प्रमाणात एका माळेचे मणी आहेत्.आणि ९/११, इराक आणि अफगाणिस्तान युध्दामुळे यापूर्वी केवळ भारत आणि इस्त्राएल विरूध्द केंद्रित झालेली त्यांची शक्ती आता अमेरिका-इंग्लंड आणि युरोपातील देश यांच्याविरूध्दही गेली आहे. आणि त्या मोठ्या धोक्याविरूध्द भारत आणि महासत्ता अमेरिका अगदी प्रत्यक्ष सहकारी नाही तरी एकाच बाजूला असणे हे भारताच्या भविष्यासाठी खूपच महत्वाचे आहे. ते कोणत्या ना कोणत्या उद्देशाने का होईना होत आहे आणि त्यात इराक युध्दाचा वाटा नक्कीच आहे. ---विल्यम जेफरसन क्लिंटन (मोनिकाचा पूर्वीचा प्रियकर)