काय बोलणार?:):)

=)) =)) ७० वर्षाची घाण साचते आहे आणि तरीही त्याच त्या लोकांना निवडून देणारी जनता हुश्शार की मूर्ख? करा हिशोब!

"हेतु काय आहे?" हेच तर विचारतोय पहिल्यापासून. हेतू सांगा व कसे सफल झाले तेही...

या निर्णयावरून विविध ठिकाणी होणारी गरमागरम चर्चा बघितली की आंधळे आणि हत्ती या गोष्टीची आठवण येत आहे. हत्ती म्हणजे नक्की काय हे त्या आंधळ्यांपैकी कोणालाच समजले नाही आणि प्रत्येक जण त्याला समजेल त्याप्रमाणे हत्तीचे वर्णन करत होता. त्याचप्रमाणे हा निर्णय, त्यामागची कारणमिमांसा आणि त्यामुळे होणारे अर्थव्यवस्थेवरील परिणाम हे बर्‍यापैकी समजले आहे आणि त्यावर आधारीत आपले मत मांडणारे किती जण असतील हे समजत नाही. या प्रकरणातून एक गोष्ट स्पष्ट होताना दिसत आहे. जे मुळात मोदी समर्थक आहेत त्यापैकी बरेच आपल्या मुळातल्या मोदी समर्थनाला पाठबळ कसे देता येईल हे या निर्णयात शोधत आहेत तर मोदी विरोधक आहेत त्यापैकी बरेच आपल्या मुळातल्या मोदीविरोधाला पाठबळ कसे देता येईल हे या निर्णयात शोधत आहेत आणि आपापल्या परिने आपल्याला सोयीस्कर असा अर्थ लावत आहेत. तरीही काही महत्वाच्या गोष्टी आतापर्यंत समोर आल्या आहेत त्यांचे खंडन करणे तसे जडच जाईलः १. मोदींनी हा निर्णय घेताना जबरदस्त मोठी जोखीम घेतली आहे. लहानसहान व्यापारी हे जनसंघाच्या दिवसांपासून पक्षाचे समर्थक होते (शेठजी-भटजींचा पक्ष). या निर्णयामुळे या वर्गाची मोठी गैरसोय झाली आहे. मागच्या वर्षी दागिन्यांच्या दुकानांवर कर लावला त्यावेळी या वर्गातून "एकही भूल कमल का फूल" अशीही घोषणा झाली होती. आपल्याच "कोअर व्होटबँक"ला अप्रिय असा निर्णय घेणे तितके सोपे नाही. मोदींनी नेमके तेच केले आहे. २. अजून तरी मोदींनी या निर्णयामागे लोकांना "रॅली" केले आहे असे चित्र आहे. याला मोदींवरचा लोकांचा अजूनही असलेला विश्वास म्हणा की भाजपची प्रोपोगांडा मशीनरी म्हणा की काहीही म्हणा. अण्णा हजारेंचे उपोषण चालू होते तेव्हा देशभरात रस्त्यावर हजारो लोक उतरले होते. भ्रष्टाचाराचा समाज म्हणून सगळ्यांना त्रास होत असला तरी तो कुणा एका माणसाला थेट जाणविण्याजोगा नसतो.तरीही इतके लोक रस्त्यावर आलेच होते. या नोटबंदी प्रकरणी लोकांना त्रास झाला ही गोष्ट खरी आहे. उगीच कुणालाही तासनतास रांगेत उभे राहायला आवडणार नाही. पण आपण जो त्रास सहन करत आहोत तो देशासाठी आहे ही जाणीव काही प्रमाणात तरी लोकांच्या मनात निर्माण करण्यात मोदी यशस्वी झाले हे अमान्य करता येणे थोडे कठिणच आहे. केजरीवाल-ममता जोडगोळीने "७२ तासात निर्णय मागे घ्या अन्यथा मोठे आंदोलन करू" ही धमकी पूर्णच फुसका बार ठरली हे पण आपण बघितलेच आहे. भाऊ तोरसेकरांनी याविषयी एक प्रश्न विचारला होता. गांधीजींनी दांडीयात्रा सुरू केली आणि ती यात्रा दांडीच्या दिशेने पुढे जाऊ लागली तशी लोकांची गर्दी वाढू लागली. कुणा विरोधी पक्षाच्या नेत्याने एखादे ठिकाण (समजा लखनौ) ते दिल्ली अशी पदयात्रा या निर्णयाविरूध्द सुरू केली असती आणि त्याला ठिकठिकाणी मोठा प्रतिसाद मिळाला असता तर मोदी सरकारला मोठ्या नामुष्कीने हा निर्णय मागे घ्यायला लागला असता. हे विरोधी पक्षांना समजले नसेल असे वाटत नाही. तरीही असे काही करायला गेले तर आपलाच पचका होईल अशी भिती त्यांना वाटली का याची कल्पना नाही. ३. अनेकदा निर्णय घेताना तो निर्णय अंततः हिताचा असला तरी त्याचे लगेच परिणाम कसे होतील हे समजत नाही. पण आपण घेतलेला निर्णय अंततः हिताचा आहे हे कव्हिक्शन असेल तर तो निर्णय घेणारा नेता त्या निर्णयावर ठाम राहतो. १९९१ मध्ये मनमोहनसिंग त्यांच्या निर्णयावर असेच ठाम होते. त्यांनाही त्यावेळी "आय.एम.एफ चे एजंट" वगैरे म्हटले जातच होते. तरीही ते मागे हटले नाहीत. असेच कन्व्हिक्शन मोदींमध्ये आहे असे दिसत आहे. भविष्यात नक्की काय होते हे समजायला काही महिने आणखी थांबावे लागेल.

काय बोलणार?:):)

=)) =)) ७० वर्षाची घाण साचते आहे आणि तरीही त्याच त्या लोकांना निवडून देणारी जनता हुश्शार की मूर्ख? करा हिशोब!

"हेतु काय आहे?" हेच तर विचारतोय पहिल्यापासून. हेतू सांगा व कसे सफल झाले तेही...

या निर्णयावरून विविध ठिकाणी होणारी गरमागरम चर्चा बघितली की आंधळे आणि हत्ती या गोष्टीची आठवण येत आहे. हत्ती म्हणजे नक्की काय हे त्या आंधळ्यांपैकी कोणालाच समजले नाही आणि प्रत्येक जण त्याला समजेल त्याप्रमाणे हत्तीचे वर्णन करत होता. त्याचप्रमाणे हा निर्णय, त्यामागची कारणमिमांसा आणि त्यामुळे होणारे अर्थव्यवस्थेवरील परिणाम हे बर्‍यापैकी समजले आहे आणि त्यावर आधारीत आपले मत मांडणारे किती जण असतील हे समजत नाही. या प्रकरणातून एक गोष्ट स्पष्ट होताना दिसत आहे. जे मुळात मोदी समर्थक आहेत त्यापैकी बरेच आपल्या मुळातल्या मोदी समर्थनाला पाठबळ कसे देता येईल हे या निर्णयात शोधत आहेत तर मोदी विरोधक आहेत त्यापैकी बरेच आपल्या मुळातल्या मोदीविरोधाला पाठबळ कसे देता येईल हे या निर्णयात शोधत आहेत आणि आपापल्या परिने आपल्याला सोयीस्कर असा अर्थ लावत आहेत. तरीही काही महत्वाच्या गोष्टी आतापर्यंत समोर आल्या आहेत त्यांचे खंडन करणे तसे जडच जाईलः १. मोदींनी हा निर्णय घेताना जबरदस्त मोठी जोखीम घेतली आहे. लहानसहान व्यापारी हे जनसंघाच्या दिवसांपासून पक्षाचे समर्थक होते (शेठजी-भटजींचा पक्ष). या निर्णयामुळे या वर्गाची मोठी गैरसोय झाली आहे. मागच्या वर्षी दागिन्यांच्या दुकानांवर कर लावला त्यावेळी या वर्गातून "एकही भूल कमल का फूल" अशीही घोषणा झाली होती. आपल्याच "कोअर व्होटबँक"ला अप्रिय असा निर्णय घेणे तितके सोपे नाही. मोदींनी नेमके तेच केले आहे. २. अजून तरी मोदींनी या निर्णयामागे लोकांना "रॅली" केले आहे असे चित्र आहे. याला मोदींवरचा लोकांचा अजूनही असलेला विश्वास म्हणा की भाजपची प्रोपोगांडा मशीनरी म्हणा की काहीही म्हणा. अण्णा हजारेंचे उपोषण चालू होते तेव्हा देशभरात रस्त्यावर हजारो लोक उतरले होते. भ्रष्टाचाराचा समाज म्हणून सगळ्यांना त्रास होत असला तरी तो कुणा एका माणसाला थेट जाणविण्याजोगा नसतो.तरीही इतके लोक रस्त्यावर आलेच होते. या नोटबंदी प्रकरणी लोकांना त्रास झाला ही गोष्ट खरी आहे. उगीच कुणालाही तासनतास रांगेत उभे राहायला आवडणार नाही. पण आपण जो त्रास सहन करत आहोत तो देशासाठी आहे ही जाणीव काही प्रमाणात तरी लोकांच्या मनात निर्माण करण्यात मोदी यशस्वी झाले हे अमान्य करता येणे थोडे कठिणच आहे. केजरीवाल-ममता जोडगोळीने "७२ तासात निर्णय मागे घ्या अन्यथा मोठे आंदोलन करू" ही धमकी पूर्णच फुसका बार ठरली हे पण आपण बघितलेच आहे. भाऊ तोरसेकरांनी याविषयी एक प्रश्न विचारला होता. गांधीजींनी दांडीयात्रा सुरू केली आणि ती यात्रा दांडीच्या दिशेने पुढे जाऊ लागली तशी लोकांची गर्दी वाढू लागली. कुणा विरोधी पक्षाच्या नेत्याने एखादे ठिकाण (समजा लखनौ) ते दिल्ली अशी पदयात्रा या निर्णयाविरूध्द सुरू केली असती आणि त्याला ठिकठिकाणी मोठा प्रतिसाद मिळाला असता तर मोदी सरकारला मोठ्या नामुष्कीने हा निर्णय मागे घ्यायला लागला असता. हे विरोधी पक्षांना समजले नसेल असे वाटत नाही. तरीही असे काही करायला गेले तर आपलाच पचका होईल अशी भिती त्यांना वाटली का याची कल्पना नाही. ३. अनेकदा निर्णय घेताना तो निर्णय अंततः हिताचा असला तरी त्याचे लगेच परिणाम कसे होतील हे समजत नाही. पण आपण घेतलेला निर्णय अंततः हिताचा आहे हे कव्हिक्शन असेल तर तो निर्णय घेणारा नेता त्या निर्णयावर ठाम राहतो. १९९१ मध्ये मनमोहनसिंग त्यांच्या निर्णयावर असेच ठाम होते. त्यांनाही त्यावेळी "आय.एम.एफ चे एजंट" वगैरे म्हटले जातच होते. तरीही ते मागे हटले नाहीत. असेच कन्व्हिक्शन मोदींमध्ये आहे असे दिसत आहे. भविष्यात नक्की काय होते हे समजायला काही महिने आणखी थांबावे लागेल.

बायोडिस्क, मॅग्नेटीक गादी - हे काय प्रॉडक्ट आहे? आणि किंमत ? अव्वाच्या सवा. अ‍ॅम्वे ची प्रॉडक्ट- कायच्या काही महाग, हॉलीडे पॅकेज - काहीच्या काही महाग आणि त्यांच्या टर्म्स आणि कंडीशन वर. सीडी चे उदाहरण योग्य आहे कारण ती जर चांगल्या गायकाची असेल तर निश्चित लोक विकत घेतात.

धंदे रिपल इफेक्टवर नाय चालत हो!

म.ल.म. म्हणतय कि तुम्हाला या वाढीव विक्रीचा फायदा व्हायला हवा. तुमच्या पासुन सुरु झालेल्या थ्रेडच्या अगदी शेवटच्या टोकापर्यंत जी विक्री होईल त्याच्या फायद्यात तुम्ही भागीदार असायला हवं... आणि धंद्याच्या दृष्टीने हे लॉजीकल आहे.

छे! उलट लॉजिकल नाही. तुम्ही इथे ग्राहकाच्या दृष्टीने एकांगी विचार करताय. ग्राहकाच्या दृष्टीने फायद्याच्या असणार्‍या (आणि म्हणूनच ग्राहकाला लॉजिकल वाटणार्‍या) गोष्टीच्या भडिमाराने मलम कंपनी तुम्हाला मलम लावत आहे. असं बघा - ग्राहकाला जे काही घडावंसं वाटतंय ती 'इन्फर्मेशन असिमेट्री' आहे. ग्राहकापासून सुरू झालेली थ्रेड किती लांब गेली आहे हे तपासण्याचं कोणताही मेकॅनिझम ग्राहकापाशी उपलब्ध नाही. सदर ग्राहक रजनीकांत आहे असं धरलं तरी पैशाचा ओघ ग्राहकाचेग्राहक --> मलम कंपनी --> ग्राहक असा असणार आहे. त्यातलं मलम कंपनी --> ग्राहक हे ऑब्लिगेशन मलम कंपनी पूर्ण करेल याची कोणतीही शाश्वती नाही. लीगल कॉण्ट्रॅक्ट नाही. (कॉण्ट्रॅक्ट केलं तरी ते वैध - एन्फोर्सेबल - असेल का नाही याबद्दल माझ्या मनात शंका आहे. पण तो विषय वेगळा.) म्हणजे थोडक्यात - प्रस्तुत ग्राहक सर्वस्वी मलम कंपनीच्या चांगुलपणावर विश्वास ठेवून या धंद्यात उतरला आहे. धंद्यात कोणाच्याही चांगुलपणावर विश्वास ठेवून आपल्याकडचं भांडवल जोखमीला टाकणे म्हणजे *पणा आहे. "मी चांगला आहे - म्हणून माझ्याशी धंदा कर" असं म्हणणार्‍या माणसापासून मी एकशेवीसने पळून जातो.

आपला मेकॅनीक, सुतार, मिठाईवाला, दिवाळीचे फटाकेवाल... हि मंडळी जर आपण त्यांना डायरेक्ट-इंडायरेक्ट ग्राहक मिळवुन दिले तर आपल्याला काहि फ्री सर्वीस वगैरे देत असतात. तसलाच प्रकार म.ल.म.चा आहे.

यामध्ये आणि मलममध्ये एक महत्त्वाचा फरक आहे. इथे सगळे 'व्यक्तिगत सेवा'** विकतात. म्हणजे ते जे काही विकतायत त्याचा उगम त्यांच्या स्वतःमध्ये आहे. एका अर्थी त्यांचं स्वतःचं आणि त्यांच्या व्यवसायाचं अद्वैत आहे. मेकॅनिकने गाडी बिघडवली, सुताराचं टेबल मोडलं, मिठाईने फूड पॉयझनिंग झालं, फटाके फुसके निघाले तर या सर्व 'वाल्यां'ची वैयक्तिक इज्जत निघणार आहे, वैयक्तिक पत जाणार आहे. म्हणजे हे वाले "रेप्युटेशनल रिस्क" घेतायत. मलम कंपनीला ग्राहकाच्या वैयक्तिक रेप्युटेशनशी काहीही देणंघेणं नसतं. त्यामुळेच वरती अनेकांनी "माझ्या जवळच्या मैत्राने मला मलम विकून *हॉर्स स्टिकिंग* करायचा प्रयत्न केला" वगैरे प्रतिसाद दिले आहेत. त्यात लोकांना 'मलम कंपनी हरामखोर आहे' यापेक्षा 'मित्राने असं केलं' याची हळहळ जास्त वाटते आहे. मित्राचं (आयई मलम-ग्राहकाचं) रेप्युटेशन इथे गेलेलं आहे. __________ **मिठाईवाल्याच्या बाबतीत स्वतः बनवलेलं प्रॉडक्ट

बायोडिस्क, मॅग्नेटीक गादी - हे काय प्रॉडक्ट आहे? आणि किंमत ? अव्वाच्या सवा. अ‍ॅम्वे ची प्रॉडक्ट- कायच्या काही महाग, हॉलीडे पॅकेज - काहीच्या काही महाग आणि त्यांच्या टर्म्स आणि कंडीशन वर. सीडी चे उदाहरण योग्य आहे कारण ती जर चांगल्या गायकाची असेल तर निश्चित लोक विकत घेतात.

धंदे रिपल इफेक्टवर नाय चालत हो!

म.ल.म. म्हणतय कि तुम्हाला या वाढीव विक्रीचा फायदा व्हायला हवा. तुमच्या पासुन सुरु झालेल्या थ्रेडच्या अगदी शेवटच्या टोकापर्यंत जी विक्री होईल त्याच्या फायद्यात तुम्ही भागीदार असायला हवं... आणि धंद्याच्या दृष्टीने हे लॉजीकल आहे.

छे! उलट लॉजिकल नाही. तुम्ही इथे ग्राहकाच्या दृष्टीने एकांगी विचार करताय. ग्राहकाच्या दृष्टीने फायद्याच्या असणार्‍या (आणि म्हणूनच ग्राहकाला लॉजिकल वाटणार्‍या) गोष्टीच्या भडिमाराने मलम कंपनी तुम्हाला मलम लावत आहे. असं बघा - ग्राहकाला जे काही घडावंसं वाटतंय ती 'इन्फर्मेशन असिमेट्री' आहे. ग्राहकापासून सुरू झालेली थ्रेड किती लांब गेली आहे हे तपासण्याचं कोणताही मेकॅनिझम ग्राहकापाशी उपलब्ध नाही. सदर ग्राहक रजनीकांत आहे असं धरलं तरी पैशाचा ओघ ग्राहकाचेग्राहक --> मलम कंपनी --> ग्राहक असा असणार आहे. त्यातलं मलम कंपनी --> ग्राहक हे ऑब्लिगेशन मलम कंपनी पूर्ण करेल याची कोणतीही शाश्वती नाही. लीगल कॉण्ट्रॅक्ट नाही. (कॉण्ट्रॅक्ट केलं तरी ते वैध - एन्फोर्सेबल - असेल का नाही याबद्दल माझ्या मनात शंका आहे. पण तो विषय वेगळा.) म्हणजे थोडक्यात - प्रस्तुत ग्राहक सर्वस्वी मलम कंपनीच्या चांगुलपणावर विश्वास ठेवून या धंद्यात उतरला आहे. धंद्यात कोणाच्याही चांगुलपणावर विश्वास ठेवून आपल्याकडचं भांडवल जोखमीला टाकणे म्हणजे *पणा आहे. "मी चांगला आहे - म्हणून माझ्याशी धंदा कर" असं म्हणणार्‍या माणसापासून मी एकशेवीसने पळून जातो.

आपला मेकॅनीक, सुतार, मिठाईवाला, दिवाळीचे फटाकेवाल... हि मंडळी जर आपण त्यांना डायरेक्ट-इंडायरेक्ट ग्राहक मिळवुन दिले तर आपल्याला काहि फ्री सर्वीस वगैरे देत असतात. तसलाच प्रकार म.ल.म.चा आहे.

यामध्ये आणि मलममध्ये एक महत्त्वाचा फरक आहे. इथे सगळे 'व्यक्तिगत सेवा'** विकतात. म्हणजे ते जे काही विकतायत त्याचा उगम त्यांच्या स्वतःमध्ये आहे. एका अर्थी त्यांचं स्वतःचं आणि त्यांच्या व्यवसायाचं अद्वैत आहे. मेकॅनिकने गाडी बिघडवली, सुताराचं टेबल मोडलं, मिठाईने फूड पॉयझनिंग झालं, फटाके फुसके निघाले तर या सर्व 'वाल्यां'ची वैयक्तिक इज्जत निघणार आहे, वैयक्तिक पत जाणार आहे. म्हणजे हे वाले "रेप्युटेशनल रिस्क" घेतायत. मलम कंपनीला ग्राहकाच्या वैयक्तिक रेप्युटेशनशी काहीही देणंघेणं नसतं. त्यामुळेच वरती अनेकांनी "माझ्या जवळच्या मैत्राने मला मलम विकून *हॉर्स स्टिकिंग* करायचा प्रयत्न केला" वगैरे प्रतिसाद दिले आहेत. त्यात लोकांना 'मलम कंपनी हरामखोर आहे' यापेक्षा 'मित्राने असं केलं' याची हळहळ जास्त वाटते आहे. मित्राचं (आयई मलम-ग्राहकाचं) रेप्युटेशन इथे गेलेलं आहे. __________ **मिठाईवाल्याच्या बाबतीत स्वतः बनवलेलं प्रॉडक्ट