पण संगणकासाठी अवघड आहे. तुम्ही रोबोचे विडिओ बघितले असणार. जरा पहा ते कसे उभे रहातात, हसू येईल बघून.> आपण रोबो ऊठून उभा राहताना धडपडतो म्हणून हसत राहणार की माणूस जे करू शकत नाही ते करतो त्याचे कौतूक करणार्? खालील व्हीडीओत रोबो स्वतःचा तोल कसा सांभा़ळतो ते पहा, तोंडात बोटे घालाल. https://www.youtube.com/watch?v=tF4DML7FIWk https://www.youtube.com/watch?v=HMhl45eCfDU ही AGI केव्हा विकसित होईल? काहींच्या मते लवकरच.काहींचे मत आहे की कदाचित २०५० पर्यंत तर काही असेही म्हणतात की कधीही नाही. हे सोपे काम नाहीये ह्याची शास्त्रज्ञांना जाणीव आहे. पण का? का?> या अशा प्रश्नांची चर्चा करण्यात वेळ खर्च करण्यापेक्षा सध्या उप्लब्ध असलेला ए०आय० जी विषमता निर्माण करणार आहे, त्यावर विचार करू या.

लावून नाही जावून असे वाचावे.

ही AGI केव्हा विकसित होईल? काहींच्या मते लवकरच.काहींचे मत आहे की कदाचित २०५० पर्यंत तर काही असेही म्हणतात की कधीही नाही. हे सोपे काम नाहीये ह्याची शास्त्रज्ञांना जाणीव आहे. २०५० हा खुपच कमी वेळ आहे. हे शक्य नाही या मताचा मी आहे पण शक्यच नाही या बद्दल साशंक आहे. सध्याची तंत्रज्ञ मुले ज्याप्रमाणे काम करत आहेत त्यातून अंधूकसा किरण दिसतो. असे झाले तर मानव देव होईल. जर मानवाने मशीनला षड्रिपू संपृक्त बनवले तर मानवाचे आयुष्य आणी निसर्ग दोन्ही विनाशाच्या कगारावर उभे असतील.असे माझ्या अल्प बुद्धीला वाटते. तसे मला या विषयात जास्त गती नाही पण लेख डोक्यात काही विचार सोडून गेला.

कर्नल साहेब, आपल्याशी संवाद साधण्याचे राहून गेले. मानवाने कृ बु मध्ये बरेच काही साध्य केले आहे. प्रतिमा ओळखणे वाहका शिवाय चालणाऱ्या गाड्या, भाषांतर करणे, ECGचा अर्थ लावणे पण हे सगळे मिळून AGI होत नाही. असे प्रोग्राम हे AGI च्या भात्यातले बाण आहेत, AGI साठी अजून काय लागणार आहे त्याची आपल्याला किंचितही जाणीव नाही. आणि ते आपल्याला समजले तरीही तो "भाता" कसा असेल. त्यात ते बाण कसे सामवायचे त्याचीही कल्पना आपल्याला नाही. थोडक्यात आपण AGI पासून बरेच दूर आहोत. दुसरा काही मार्ग नाही का ? आहे, तो म्हणजे जीव शास्त्राची कास धरणे. मी जर इथे असे लिहिले कि शास्त्रज्ञ १७/१८ वयाच्या तरुणाची त्रिमिती छपाई करण्याच्या प्रयत्न करत आहेत, तर तुम्हाला काय वाटेल? तुम्ही "ब्लेड रनर " किंवा "सिक्स्थ डे" हे सिनेमे अवश्य पहा,

श्री० भागो मी तुम्हाला एक वेगळा प्रश्न विचारतो. तुम्ही एव्हढे AGI साठी का झुरताय? मी बुचकळयात पडलो आहे.

पण संगणकासाठी अवघड आहे. तुम्ही रोबोचे विडिओ बघितले असणार. जरा पहा ते कसे उभे रहातात, हसू येईल बघून.> आपण रोबो ऊठून उभा राहताना धडपडतो म्हणून हसत राहणार की माणूस जे करू शकत नाही ते करतो त्याचे कौतूक करणार्? खालील व्हीडीओत रोबो स्वतःचा तोल कसा सांभा़ळतो ते पहा, तोंडात बोटे घालाल. https://www.youtube.com/watch?v=tF4DML7FIWk https://www.youtube.com/watch?v=HMhl45eCfDU ही AGI केव्हा विकसित होईल? काहींच्या मते लवकरच.काहींचे मत आहे की कदाचित २०५० पर्यंत तर काही असेही म्हणतात की कधीही नाही. हे सोपे काम नाहीये ह्याची शास्त्रज्ञांना जाणीव आहे. पण का? का?> या अशा प्रश्नांची चर्चा करण्यात वेळ खर्च करण्यापेक्षा सध्या उप्लब्ध असलेला ए०आय० जी विषमता निर्माण करणार आहे, त्यावर विचार करू या.

लावून नाही जावून असे वाचावे.

ही AGI केव्हा विकसित होईल? काहींच्या मते लवकरच.काहींचे मत आहे की कदाचित २०५० पर्यंत तर काही असेही म्हणतात की कधीही नाही. हे सोपे काम नाहीये ह्याची शास्त्रज्ञांना जाणीव आहे. २०५० हा खुपच कमी वेळ आहे. हे शक्य नाही या मताचा मी आहे पण शक्यच नाही या बद्दल साशंक आहे. सध्याची तंत्रज्ञ मुले ज्याप्रमाणे काम करत आहेत त्यातून अंधूकसा किरण दिसतो. असे झाले तर मानव देव होईल. जर मानवाने मशीनला षड्रिपू संपृक्त बनवले तर मानवाचे आयुष्य आणी निसर्ग दोन्ही विनाशाच्या कगारावर उभे असतील.असे माझ्या अल्प बुद्धीला वाटते. तसे मला या विषयात जास्त गती नाही पण लेख डोक्यात काही विचार सोडून गेला.

कर्नल साहेब, आपल्याशी संवाद साधण्याचे राहून गेले. मानवाने कृ बु मध्ये बरेच काही साध्य केले आहे. प्रतिमा ओळखणे वाहका शिवाय चालणाऱ्या गाड्या, भाषांतर करणे, ECGचा अर्थ लावणे पण हे सगळे मिळून AGI होत नाही. असे प्रोग्राम हे AGI च्या भात्यातले बाण आहेत, AGI साठी अजून काय लागणार आहे त्याची आपल्याला किंचितही जाणीव नाही. आणि ते आपल्याला समजले तरीही तो "भाता" कसा असेल. त्यात ते बाण कसे सामवायचे त्याचीही कल्पना आपल्याला नाही. थोडक्यात आपण AGI पासून बरेच दूर आहोत. दुसरा काही मार्ग नाही का ? आहे, तो म्हणजे जीव शास्त्राची कास धरणे. मी जर इथे असे लिहिले कि शास्त्रज्ञ १७/१८ वयाच्या तरुणाची त्रिमिती छपाई करण्याच्या प्रयत्न करत आहेत, तर तुम्हाला काय वाटेल? तुम्ही "ब्लेड रनर " किंवा "सिक्स्थ डे" हे सिनेमे अवश्य पहा,

श्री० भागो मी तुम्हाला एक वेगळा प्रश्न विचारतो. तुम्ही एव्हढे AGI साठी का झुरताय? मी बुचकळयात पडलो आहे.

The Folk आख्यान विषयी खुप ऐकुन आहे. संधी मिळाली की जरुर बघेल. त्यांचे The Folk आख्यान व The Folk लोक असे दोन कार्यक्रम आहेत. ह्या दोघांमधे फर्क काय आहे माहेत नाही.

The Folk आख्यान विषयी खुप ऐकुन आहे. संधी मिळाली की जरुर बघेल. त्यांचे The Folk आख्यान व The Folk लोक असे दोन कार्यक्रम आहेत. ह्या दोघांमधे फर्क काय आहे माहेत नाही. ३. कोकणातून आला भट, धर शेंडी, आपट --> नारळ ४. नेसली सतारा लुगडी, तरी **** उघडी --> मका

नक्की बघणार आहे. भारतातली सगळीकडची तरून मुले मुली टेलर स्विप्ट, के पॉप, योयो हनिसिंग किंवा संजय राठोड यांच्या रॅप आणि पॉपच्या धुनीत असताना असा कार्यक्रम बसवणे आणि तो इतका यशस्वी होणे हेच एक आश्चर्य आहे.

पुण्यात जर कार्यक्रम झाला तर नक्कीच बघणार. माझ्या लहानपणी आमच्या घरी चुल,बंब, उखळ,जाते,खलबत्ता,पाटा वरवंटा आडकित्ता अशा अनेक वस्तू वापरात होत्या. आमच्या आजीने अरूंद तोडाच्या (मध्यमा आत जाईल एव्हढे लहान तोंड) चौकोनी बाटलीत लाकडी पायाचा पलंग त्याच्यावर गादी ,गादीवर बाहुली आणी त्याच्यावर हांड्यांझुबंर लटकलेले छत विणले होते. ती बाटली आजही आमच्या आजोळी आहे. मामाच्या मुलांना किती सांगीतले की संग्रहालयात द्या ऐकत नाही. एव्हढी अप्रतिम कलाकृती प्रसिद्धीवीना नष्ट होत चाललीय याचे वाईट वाटते. माझी आई, मावशी ओव्या,उखाणे,वाळवणाची गाणी म्हणताना ऐकले आहे. काही कोडी आजही लक्षात आहेत. १. आटक्यात लोटके लोटक्यात दही बारा कोस जाई पण सांडत नाही. सुर्य ६. अंधाऱ्या खोलीत म्हातारी मेली, पाच जण भाऊ पण दोघांनीच उचलली. पणती ७. तीन पायांची त्रिंबकराणी खाते लाकूड, पिते पाणी चुल ८. चुलीत गेली अन् गर्भार झाली.. भाकरी १०, एवढी एवढी ननूबाई, साऱ्या वाटंनं गाणं गाई मोटरगाडी ११. एवढीशी ननूबाई, पदर केवढा घेई सुई अफलातून होते आपले पूर्वज. अनेक अद्भुत गोष्टी पारतंत्र्यामुळे नष्ट झाल्या. मुठभर मियाँ त्याला हातभर दाढी.....??? आजच्या शहरातील पिढीला नाही सांगता येणार. आणखीन काही आठवले तर परत येईन. लेख आवडला,धन्यवाद.

आढ्यावर मढं मढ्याला पाय......

The folk आख्यानाने त्यांची गाणी प्रसिद्ध नाही केली.लोक मोबाईल शूट करतात ही बाब वेगळी!पण हा अभंग त्यांच्या युट्यूब चॅनलवर आहे.कमाल..कमाल गीत आहे. https://youtu.be/OCmUqw8CDMk?si=1xMY7V9Fd8qo708_

The Folk आख्यान विषयी खुप ऐकुन आहे. संधी मिळाली की जरुर बघेल. त्यांचे The Folk आख्यान व The Folk लोक असे दोन कार्यक्रम आहेत. ह्या दोघांमधे फर्क काय आहे माहेत नाही.

The Folk आख्यान विषयी खुप ऐकुन आहे. संधी मिळाली की जरुर बघेल. त्यांचे The Folk आख्यान व The Folk लोक असे दोन कार्यक्रम आहेत. ह्या दोघांमधे फर्क काय आहे माहेत नाही. ३. कोकणातून आला भट, धर शेंडी, आपट --> नारळ ४. नेसली सतारा लुगडी, तरी **** उघडी --> मका

नक्की बघणार आहे. भारतातली सगळीकडची तरून मुले मुली टेलर स्विप्ट, के पॉप, योयो हनिसिंग किंवा संजय राठोड यांच्या रॅप आणि पॉपच्या धुनीत असताना असा कार्यक्रम बसवणे आणि तो इतका यशस्वी होणे हेच एक आश्चर्य आहे.

पुण्यात जर कार्यक्रम झाला तर नक्कीच बघणार. माझ्या लहानपणी आमच्या घरी चुल,बंब, उखळ,जाते,खलबत्ता,पाटा वरवंटा आडकित्ता अशा अनेक वस्तू वापरात होत्या. आमच्या आजीने अरूंद तोडाच्या (मध्यमा आत जाईल एव्हढे लहान तोंड) चौकोनी बाटलीत लाकडी पायाचा पलंग त्याच्यावर गादी ,गादीवर बाहुली आणी त्याच्यावर हांड्यांझुबंर लटकलेले छत विणले होते. ती बाटली आजही आमच्या आजोळी आहे. मामाच्या मुलांना किती सांगीतले की संग्रहालयात द्या ऐकत नाही. एव्हढी अप्रतिम कलाकृती प्रसिद्धीवीना नष्ट होत चाललीय याचे वाईट वाटते. माझी आई, मावशी ओव्या,उखाणे,वाळवणाची गाणी म्हणताना ऐकले आहे. काही कोडी आजही लक्षात आहेत. १. आटक्यात लोटके लोटक्यात दही बारा कोस जाई पण सांडत नाही. सुर्य ६. अंधाऱ्या खोलीत म्हातारी मेली, पाच जण भाऊ पण दोघांनीच उचलली. पणती ७. तीन पायांची त्रिंबकराणी खाते लाकूड, पिते पाणी चुल ८. चुलीत गेली अन् गर्भार झाली.. भाकरी १०, एवढी एवढी ननूबाई, साऱ्या वाटंनं गाणं गाई मोटरगाडी ११. एवढीशी ननूबाई, पदर केवढा घेई सुई अफलातून होते आपले पूर्वज. अनेक अद्भुत गोष्टी पारतंत्र्यामुळे नष्ट झाल्या. मुठभर मियाँ त्याला हातभर दाढी.....??? आजच्या शहरातील पिढीला नाही सांगता येणार. आणखीन काही आठवले तर परत येईन. लेख आवडला,धन्यवाद.

आढ्यावर मढं मढ्याला पाय......

The folk आख्यानाने त्यांची गाणी प्रसिद्ध नाही केली.लोक मोबाईल शूट करतात ही बाब वेगळी!पण हा अभंग त्यांच्या युट्यूब चॅनलवर आहे.कमाल..कमाल गीत आहे. https://youtu.be/OCmUqw8CDMk?si=1xMY7V9Fd8qo708_

चांगली माहिती मिळाली.

वेगळ्या प्रकारचा परशुराम भूमीचा लेख आवडला.

ज्यात एक विमान आणि एक युद्धनौका आहे. हे विमान TU १४२ M या अतिशय लांब पल्ल्याच्या पाणबुडी विरोधी विमान आहे याचा पल्ला २६ तास उड्डाण करण्याचा होता आणि एकदा उड्डाण केले कि साडे बारा हजार किमी पर्यंत हे विमान उडू शकते( साडे सहा हजार किमी जाऊन परत). नौदलात म्हणत कि हे विमान ओख्या वरुन उड्डाण करून कन्याकुमारीला वळसा घालून कलकात्यापर्यंत जाऊन परत कन्याकुमारीला वळसा घालून परतओख्यापर्यंत येऊ शकते. https://en.wikipedia.org/wiki/Tupolev_Tu-142 आणि हि युद्ध नौका आय एन एस चपल म्हणून क्षेपणास्त्रे डागणारी नौका रशियन ओसा २ श्रेणी ची नौका आहे. १९७१ च्या युद्धात कराची यावर क्षेपणास्त्र हल्ला करून कराची बंदर भाजून टाकण्यात या नौकेचा मोठा सहभाग होता. https://en.wikipedia.org/wiki/Chamak-class_missile_boat#:~:text=The%20Chamak%2Dclass%20missile%20boats,5%20May%202005

फारच मस्त लेख, अश्या विषयांना कोणी स्पर्श करत नाही म्हणून जास्तच आवडला. बँकिंगचा इतिहास मस्तच. पिग्मी बॅकिंगचा सिंडिकेट इतिहास आवडला. काही समाजाच्याच्या रक्तातच अर्थव्यवहार भिनलेला असतो. बॅकिंग मध्ये ते आघाडीवरच असतात. जगभर हे आढळते. अशीच कहाणी आपल्या महाराष्ट्रातल्या चिरमुलेंची युनायटेड वेस्टर्न बँक (आयडीबीआय मध्ये मर्ज झाली), मिरज स्टेट बँक, आणि इतर तालुकास्तरावरील कित्येक को ऑपरेटिव्ह बँकांची. ह्यातल्या कित्येक राष्ट्रीयीकॄत बँकामध्ये मर्ज झाल्या, काहींनी रिझर्व्ह बँकेच्या नियमानुसार मान तुकवून शेड्युल्ड बँकासोबत जाणे पत्करले तर काही कायमच्या बंद झाल्या. ज्या बँका राष्ट्रीयीकृत बँकात मर्ज झाल्या त्यांच्या कर्मचार्‍यांना सुरुवातीस अस्मितेमुळे आणि बदल्यामुळे वाईट वाटले पण नंतर मजबूत पगार आणि युनियन, कामाची सुलभता अशामुळे सुसह्यता आली. स्वतःचे घर, गाडी, मुलाबाळांचे परदेशी शिक्षण अशा एकेकाळच्या मध्यमवर्गीय स्वप्नांना लाभलेल्या पंखामध्ये बळ ह्या राष्ट्रीयकरणामध्येही होते हे मान्य करण्यात काहीही गैर नाही. बाकी मंगलोरी कौले आणी हार्वेस्टरचाही आढावा मनोरंजक.

खूप सुंदर, महितीप्रद लेख. बँकिंग बद्दल थोडे बहुत वाचले होते. मंगलोरी कौलांची माहिती नवीनच समजली. मंगलोरी कौलांच्यापूर्वी वापरत असलेल्या कौलांना ज्याचा उल्लेख या लेखात खपराची कौले असा केला आहे,त्यांना कोकणात नळयाची (nalyachi) कौले म्हणतात.

सुरेख वाचनीय लेख. चित्रेही डकवता आली तर पाहा.

झकास !!

चांगली माहिती मिळाली.

वेगळ्या प्रकारचा परशुराम भूमीचा लेख आवडला.

ज्यात एक विमान आणि एक युद्धनौका आहे. हे विमान TU १४२ M या अतिशय लांब पल्ल्याच्या पाणबुडी विरोधी विमान आहे याचा पल्ला २६ तास उड्डाण करण्याचा होता आणि एकदा उड्डाण केले कि साडे बारा हजार किमी पर्यंत हे विमान उडू शकते( साडे सहा हजार किमी जाऊन परत). नौदलात म्हणत कि हे विमान ओख्या वरुन उड्डाण करून कन्याकुमारीला वळसा घालून कलकात्यापर्यंत जाऊन परत कन्याकुमारीला वळसा घालून परतओख्यापर्यंत येऊ शकते. https://en.wikipedia.org/wiki/Tupolev_Tu-142 आणि हि युद्ध नौका आय एन एस चपल म्हणून क्षेपणास्त्रे डागणारी नौका रशियन ओसा २ श्रेणी ची नौका आहे. १९७१ च्या युद्धात कराची यावर क्षेपणास्त्र हल्ला करून कराची बंदर भाजून टाकण्यात या नौकेचा मोठा सहभाग होता. https://en.wikipedia.org/wiki/Chamak-class_missile_boat#:~:text=The%20Chamak%2Dclass%20missile%20boats,5%20May%202005

फारच मस्त लेख, अश्या विषयांना कोणी स्पर्श करत नाही म्हणून जास्तच आवडला. बँकिंगचा इतिहास मस्तच. पिग्मी बॅकिंगचा सिंडिकेट इतिहास आवडला. काही समाजाच्याच्या रक्तातच अर्थव्यवहार भिनलेला असतो. बॅकिंग मध्ये ते आघाडीवरच असतात. जगभर हे आढळते. अशीच कहाणी आपल्या महाराष्ट्रातल्या चिरमुलेंची युनायटेड वेस्टर्न बँक (आयडीबीआय मध्ये मर्ज झाली), मिरज स्टेट बँक, आणि इतर तालुकास्तरावरील कित्येक को ऑपरेटिव्ह बँकांची. ह्यातल्या कित्येक राष्ट्रीयीकॄत बँकामध्ये मर्ज झाल्या, काहींनी रिझर्व्ह बँकेच्या नियमानुसार मान तुकवून शेड्युल्ड बँकासोबत जाणे पत्करले तर काही कायमच्या बंद झाल्या. ज्या बँका राष्ट्रीयीकृत बँकात मर्ज झाल्या त्यांच्या कर्मचार्‍यांना सुरुवातीस अस्मितेमुळे आणि बदल्यामुळे वाईट वाटले पण नंतर मजबूत पगार आणि युनियन, कामाची सुलभता अशामुळे सुसह्यता आली. स्वतःचे घर, गाडी, मुलाबाळांचे परदेशी शिक्षण अशा एकेकाळच्या मध्यमवर्गीय स्वप्नांना लाभलेल्या पंखामध्ये बळ ह्या राष्ट्रीयकरणामध्येही होते हे मान्य करण्यात काहीही गैर नाही. बाकी मंगलोरी कौले आणी हार्वेस्टरचाही आढावा मनोरंजक.

खूप सुंदर, महितीप्रद लेख. बँकिंग बद्दल थोडे बहुत वाचले होते. मंगलोरी कौलांची माहिती नवीनच समजली. मंगलोरी कौलांच्यापूर्वी वापरत असलेल्या कौलांना ज्याचा उल्लेख या लेखात खपराची कौले असा केला आहे,त्यांना कोकणात नळयाची (nalyachi) कौले म्हणतात.

सुरेख वाचनीय लेख. चित्रेही डकवता आली तर पाहा.

झकास !!

संगीतप्रिय मित्राला लेख पाठवला आहे.

पण संगीतातून व्यक्त होणारी भावना मात्र भाषिक मर्यादा पार करून एका व्यक्तीकडून दुसर्या व्यक्तीकडे पोहोचू शकते. बोलायची भाषा वेगळी असेल तर माणसे दुरावू शकतात. संगीत मात्र वेगवेगळ्या भाषा बोलणार्यांना एकत्र आणून आनंद देऊं शकते.

लाख बोललात. लेख उत्तम.

उत्तम रसास्वाद!

ओळख करून दिलीत, त्याबद्दल आभार. कानाला गोड वाटतं म्हणून ऐकायचा आनंद जर समजा एकपट असेल, तर समजून ऐकण्याचा आनंद पाचपट असतो. नक्की निवांत ऐकणार.

सुधीरजी आपले लेखच निवांत वेळ काढुन वाचण्यासारखे असतात. हा ही लेख वाचतो आता.

प्रतिसादकांस अनेक अनेक धन्यवाद. १. कंजूससाहेब, युयुत्सु धन्यवाद. २. जशी गाण्यातली एखादी सुरावट आपल्याला आवडून जाते तसेच लिखित मजकुरातले एखादे वाक्य देखील आपल्याला आवडून जाते. धन्यवाद. ३. स्वधर्मः

कानाला गोड वाटतं म्हणून ऐकायचा आनंद जर समजा एकपट असेल, तर समजून ऐकण्याचा आनंद पाचपट असतो. नक्की निवांत ऐकणार.

अगदी खरे. धन्यवाद. ४. @ रामे: छान. आवडले. धन्यवाद.

१. @ संगीतप्रेमी वाचकांसाठी: साप्ताहिक सकाळ चा संगीत विशेषांक आला आहे. २. @ गवि: जशी गाण्यातली एखादी सुरावट आपल्याला आवडून जाते तसेच लिखित मजकुरातले एखादे वाक्य देखील आपल्याला आवडून जाते. धन्यवाद. वर @ कोण ते लिहायला विसरलो. क्षमस्व.

उत्तम रसास्वाद!

संगीतप्रिय मित्राला लेख पाठवला आहे.

पण संगीतातून व्यक्त होणारी भावना मात्र भाषिक मर्यादा पार करून एका व्यक्तीकडून दुसर्या व्यक्तीकडे पोहोचू शकते. बोलायची भाषा वेगळी असेल तर माणसे दुरावू शकतात. संगीत मात्र वेगवेगळ्या भाषा बोलणार्यांना एकत्र आणून आनंद देऊं शकते.

लाख बोललात. लेख उत्तम.

उत्तम रसास्वाद!

ओळख करून दिलीत, त्याबद्दल आभार. कानाला गोड वाटतं म्हणून ऐकायचा आनंद जर समजा एकपट असेल, तर समजून ऐकण्याचा आनंद पाचपट असतो. नक्की निवांत ऐकणार.

सुधीरजी आपले लेखच निवांत वेळ काढुन वाचण्यासारखे असतात. हा ही लेख वाचतो आता.

प्रतिसादकांस अनेक अनेक धन्यवाद. १. कंजूससाहेब, युयुत्सु धन्यवाद. २. जशी गाण्यातली एखादी सुरावट आपल्याला आवडून जाते तसेच लिखित मजकुरातले एखादे वाक्य देखील आपल्याला आवडून जाते. धन्यवाद. ३. स्वधर्मः

कानाला गोड वाटतं म्हणून ऐकायचा आनंद जर समजा एकपट असेल, तर समजून ऐकण्याचा आनंद पाचपट असतो. नक्की निवांत ऐकणार.

अगदी खरे. धन्यवाद. ४. @ रामे: छान. आवडले. धन्यवाद.

१. @ संगीतप्रेमी वाचकांसाठी: साप्ताहिक सकाळ चा संगीत विशेषांक आला आहे. २. @ गवि: जशी गाण्यातली एखादी सुरावट आपल्याला आवडून जाते तसेच लिखित मजकुरातले एखादे वाक्य देखील आपल्याला आवडून जाते. धन्यवाद. वर @ कोण ते लिहायला विसरलो. क्षमस्व.

उत्तम रसास्वाद!

पुर्वी एल आय सी एजंट बद्दल मी एक विनोद करायचो की रस्त्याने चालताना एल आय सी एजंट कोण आहे असे ओरडले तरी १० जण आवाज देतील. किंवा रस्तावरच्या गर्दीत एखादा दगड जरी भिरकावला तर तो एल आय सी एजंट ला लागण्याची शक्यता आहे. दंतवैद्याबद्दल देखील हाच विनोद वापरण्याची वेळ आली आहे असे आता वाटायला लागले आहे. दात हा शरीरातील एवढा महत्त्वाचा अवयव आहे हे मला गेल्या चार पाच वर्षातच समजले. आता कोणत्याही रस्त्याने चालले की एकाच गल्लीत दोन चार तरी दंतवैद्याची दुकाने दिसतात. डेंटीस्ट आणी फिजीयोथेरपीस्टचा धंधा सुरु करायला बहुधा तुलनेने कमी पैसे आणी मेहनत लागत असावी.

ह्याच न्यायाने अस्थिरोग तज्ञ देखील जागोजागी दिसायला हवेत, २०६ हाडे असतात शरीरात.

मानसिक संतूलन हरवलेले वैद्यकीय व्यावसायिक

हा निर्णय आपणच घेतलात? चिडलेला किंवा रागावलेलाकिंवा वैफल्यग्रस्त माणूस आणि मानसिक संतुलन बिघडलेला माणूस यातील मूलभूत फरक आपल्याला समजत नाही असे दिसून येते. हि स्थिती रस्त्यात ट्रॅफिक जॅम मध्ये अडकलेल्या माणसाची रोजच असते म्हणजे ट्राफिक जॅम मधील माणसं मानसिक संतुलन बिघडलेली असतात का? पोलीस, रेल्वेचे मोटरमन इ लोकांची स्थिती पण बऱ्याच वेळेस अशीच असते सरकारी रुग्णालयात एक डॉक्टर ला १०० ते २०० रुग्ण पाहायला लागतात. याशिवाय त्यांना रात्री तातडीची सेवा द्यायला लागते. अशा स्थितीत झोप पूर्ण झालेली नाही, कामाचा अतिरिक्त भार, सरकारची अनास्था, वरिष्ठांचे विचित्र वर्तन. अशा अनेक बाबींमुळे डॉक्टर त्रस्त असतात. म्हणून लगेच त्यांना मानसिक संतलन बिघडलेले हे लेबल लावून मोकळे झालात? चार बुकं वाचून डॉक्टर होता येत नाही. मानसोपचार तज्ज्ञ तर नाहीच नाही. बाकी चालू द्या

वैद्यकीय व्यावसायिकांचे मानसिक आरोग्य या विषयावर भरपूर संशोधन उपलब्ध सतत चालू असते. खालील जंत्रीमध्ये मला ८ वा संशोधन अहवाल महत्वाचा वाटतो कारण नैराश्य आणि त्यामुळे होणार्‍या चुका यांचा एकमेकांशी द्विदिशात्मक संबंध आहे. आपण ज्या डॉ० कडून उपचार घेतो तो नैराश्याने (किंवा इतर समस्येने) ग्रस्त नाही, याची रुग्णांना काहीही शाश्वती नसते. जगभर जर ही समस्या इतकी गंभीर असेल तर भारतातील परिस्थिती काय असेल कल्पना करवत नाही. 1. Prevalence and correlates of depression, anxiety, and burnout among physicians and postgraduate medical trainees: a scoping review of recent literature - Frontiers, https://www.frontiersin.org/journals/public-health/articles/10.3389/fpubh.2025.1537108/full 2. Mental Health Challenges Among Physicians in the United States - Ballard Brief - BYU, https://ballardbrief.byu.edu/issue-briefs/mental-health-challenges-among-physicians-in-the-united-states 3. Self-reported medication use validated through record linkage to national prescribing data - PMC - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5808931/ 4. Prevalence and Impact of Antidepressant and Anti-Anxiety Use Among Saudi Medical Students: A National Cross-Sectional Study - MDPI, https://www.mdpi.com/2227-9032/13/15/1854 5. Prevalence, trends, and individual patterns of long-term antidepressant medication use in the adult Swiss general population - PMC - PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10618304/ 6. Physician Mental Health: An Evidence-Based Approach to Change - Allen Press, https://meridian.allenpress.com/jmr/article/104/2/7/177857/Physician-Mental-Health-An-Evidence-Based-Approach 7. Physician, heal thyself: a cross-sectional survey of doctors' personal prescribing habits., https://www.drugsandalcohol.ie/31392/ 8. Association Between Physician Depressive Symptoms and Medical Errors: A Systematic Review and Meta-analysis - PMC - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6902829/ 9. Healing the Healers: System-Level Solutions to Physician Burnout - The Ontario Medical Association, https://www.oma.org/siteassets/oma/media/pagetree/advocacy/issues/burnout/burnout-paper.pdf 10. Amplifying Physician, Resident and Student Voices to Drive Wellbeing and Care Delivery Solutions, https://physiciansfoundation.org/research/amplifying-physician-resident-and-student-voices-to-drive-wellbeing-and-care-delivery-solutions/ 11. Prevalence and correlates of depression, anxiety, and burnout among physicians and postgraduate medical trainees: a scoping review of recent literature - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12279716/ 12. Risk Factors for Anxiety and Depressive Symptoms in Doctors During the Coronavirus Disease 2019 Pandemic - PMC, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8249942/ 13. Mental health among otolaryngology resident and attending physicians during the COVID‐19 pandemic: National study - PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7300862/ 14. Top 10 physician specialties with the highest rates of depression, https://www.ama-assn.org/practice-management/physician-health/top-10-physician-specialties-highest-rates-depression 15. Long working hours and burnout in health care workers: Non‐linear dose‐response relationship and the effect mediated by sleeping hours—A cross‐sectional study - PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8101694/ 16. Exposure to Stress and Burnout Syndrome in Healthcare Workers, Expert Workers, Professional Associates, and Associates in Social Service Institutions - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10971948/ 17. Physician Burnout and the Electronic Health Record Leading Up to and During the First Year of COVID-19: Systematic Review - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9015762/ 18. Burnout Related to Electronic Health Record Use in Primary Care - PMC - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10134123/ 19. Protect Physicians from Workplace Violence - ACOFP, https://www.acofp.org/practice-advocacy/advocacy/protect-physicians-from-workplace-violence 20. Mental health problems among healthcare professionals following the workplace violence issue-mediating effect of risk perception - Frontiers, https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2022.971102/full 21. The Promise of Well-Being Interventions to Mitigate Physician Burnout During the COVID-19 Pandemic and Beyond | JCO Oncology Practice - ASCO Publications, https://ascopubs.org/doi/10.1200/OP.22.00108 22. Characteristics of Adults Age 18 and Older Who Took Prescription Medication for Depression: United States, 2023 - CDC, https://www.cdc.gov/nchs/products/databriefs/db528.htm 23. Prescription pattern of antidepressants in five tertiary care psychiatric centres of India - PMC, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4928559/ 24. Age-Dependent Sex Differences in the Prevalence of Selective Serotonin Reuptake Inhibitor Treatment: A Retrospective Cohort Analysis - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10621660/ 25. Antidepressant Use and Lifetime History of Mental Disorders in a Community Sample: Results from the Baltimore Epidemiologic Catchment Area Study - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4504011/ 26. Antidepressant Prescription Behavior Among Primary Care Clinician Providers After an Interprofessional Primary Care Psychiatric Training Program - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10543424/ 27. exploring psychiatrists' and psychiatry residents' knowledge and attitudes about self-medication in Türkiye - PMC, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11874384/ 28. Substance use among Indian Physicians: A narrative review - PMC - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12250245/ 29. Mental Health Stigma - CDC, https://www.cdc.gov/mental-health/stigma/index.html 30. Mental Illness Stigma, Help Seeking, and Public Health Programs - PMC - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3698814/ 31. Mental Health Treatment Seeking Among Older Adults with Depression: The Impact of Stigma and Race - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2875324/ 32. Am I allowed to practice medicine if I have been treated for a mental health diagnosis or substance use disorder? Am I required, https://hsc.unm.edu/school-of-medicine/education/assets/doc/wellness/faqs-mental-physical-health-care.pdf 33. Influence of Psychiatric Symptoms on Decisional Capacity in Treatment Refusal, https://journalofethics.ama-assn.org/article/influence-psychiatric-symptoms-decisional-capacity-treatment-refusal/2017-05 34. The multifaceted effects of fluoxetine treatment on cognitive functions - Frontiers, https://www.frontiersin.org/journals/pharmacology/articles/10.3389/fphar.2024.1412420/full 35. Antidepressant's long-term effect on cognitive performance and cardiovascular system التأثير طويل المدى لمضادات الاكتئاب على الأداء الإدراكي والجهاز القلبي الوعائي - ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/390001436_Antidepressant's_long-term_effect_on_cognitive_performance_and_cardiovascular_system_altathyr_twyl_almdy_lmdadat_alaktyab_ly_alada_aladraky_waljhaz_alqlby_alwayy 36. Factors Affecting Physicians' Responses to Patients' Requests for Antidepressants: Focus Group Study - PMC - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2173928/ 37. The physician's ethical role in mental illness | American Medical Association, https://www.ama-assn.org/about/ethics/physicians-ethical-role-mental-illness 38. Resource Document on Risk Management and Liability Issues in Integrated Care Models - American Psychiatric Association, https://www.psychiatry.org/File%20Library/Psychiatrists/Practice/Practice-Management/Practice-Management-Guides/IntegratedCare-ResourceDocument.pdf 39. Mental Health Professionals' Duty to Warn - National Conference of State Legislatures, https://www.ncsl.org/health/mental-health-professionals-duty-to-warn 40. How these health systems are prioritizing physician well-being, https://www.ama-assn.org/practice-management/physician-health/how-these-health-systems-are-prioritizing-physician-well-being 41. Professional Stigma of Mental Health Issues: Physicians Are Both the Cause and Solution, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8078109/ 42. A Brief Survey of Public Knowledge and Stigma Towards Depression - PMC - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5798266/ 43. Intervention for Physician Burnout: A Systematic Review - PMC - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6034099/ 44. Addressing Health Care Workers' Mental Health: A Systematic Review of Evidence-Based Interventions and Current Resources - PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10916736/ 45. Develop programs and policies that support employee mental health, https://www.apa.org/topics/healthy-workplaces/mental-health/develop-programs 46. Policy on Physician Illness and Impairment: Towards a Model that Optimizes Patient Safety and Physician Health - Federation of State Medical Boards, https://www.fsmb.org/siteassets/advocacy/policies/policy-on-physician-impairment.pdf Help-seeking for mental health concerns: review of Indian research and emergent insights, https://www.emerald.com/jhr/article/36/3/428/213104/Help-seeking-for-mental-health-concerns-review-of

Although physically healthy, there is evidence that physicians disproportionately suffer from substance use disorder (SUD) and mental health problems. Ten to 15 percent of physicians will misuse alcohol or prescription drugs during their career (Baldisseri 2007; Vayr et al. 2019); more than 20 percent of physicians are depressed or exhibit the symptoms of depression (Mata et al. 2015; Rotenstein et al. 2018, eTable 24); and at least one third of physicians describe themselves as suffering from “job burnout” (Drummond 2015), a syndrome closely linked to SUD and depression (Bianchi et al. 2015; Schonfeld and Bianchi 2016; Wurm et al. 2016; Stageberg et al. 2020). Compounding these problems, physicians are often reluctant to seek psychologic help, perhaps out of shame or fear of losing their license (Shanafelt et al. 2011; Dyrbye et al. 2017; Tay et al. 2018; Weiner 2020). https://www.nber.org/system/files/working_papers/w29536/revisions/w29536.rev0.pdf

मेगाबायटी प्रतिसाद देण्यापेक्षा मूळ मुद्द्यावर या हे डॉक्टर मानसिक संतुलन बिघडलेले आहेत किंवा मानसिक स्वास्थ्य बिघडलेले आहेत हा शोध आपण कसा लावला तेवढे सांगा. मनोविकार तज्ज्ञ नेहमी पंधरा दिवसाच्या निरीक्षणाने आणि बऱ्याच वेळेस रुग्णाला भेटून बोलून असे निदान करतात शॉर्ट यु ट्यूब विडिओ वरून आपण हे डॉक्टर "मानसिक संतुलन बिघडलेले आहेत किंवा मानसिक स्वास्थ्य बिघडलेले" आहेत हा शोध लावला असाल तर आपण अर्ध्या नव्हे तर एक दशांश हळकुंडाने पिवळे होताय असेच दुर्दैवाने म्हणावे लागेल.

आपण माझ्या मूळ पोस्टची रचना काळजीपूर्वक बघितली नाही, असे खेदाने म्हणावे लागते. १ला परिच्छेद आणि दुसरा एकोळी परिच्छेद पुढच्या युट्युब लिकांशी जोडलेले आहेत. त्यामुळे युट्युब उदाहरणे "हिमनगाचे टोक" आहेत हे सिद्ध करतात. ’भावनिक संयम संपणे’ वारंवार घडायला लागले, त्याचा रोजच्या आयुष्यावर आजुबाजुच्या संबंधित लोकांना त्रास व्हायला लागला किंवा अव्यावसायिक वर्तन वारंवार घडायला लागले तर मानसिक संतुलन बिघडले असायची शक्यता जास्त! मग तज्ज्ञाने मुलाखत घेऊन निदान करणे हा फक्त औपचारिक भाग ठरतो. वर एका अहवालात म्हटल्याप्रमाणे - "physicians are often reluctant to seek psychologic help, perhaps out of shame or fear of losing their license (Shanafelt et al. 2011; Dyrbye et al. 2017; Tay et al. 2018; Weiner 2020", तसेच असे वैद्यकीय व्यावसायिक सहसा स्वत:च स्वत:वर उपचार करत असल्यामुळे त्यांच्या "मानसिक असंतुलनाचे औपचारिक निदान" होणे कदापिही शक्य नाही. टोक दिसल्यामुळे, हिमनगाचा अधिक शोध घेतल्यावर समस्या अधिक गंभीर असल्याचे लक्षात येते. मेगाबायटी प्रतिसाद प्रत्यक्ष हिमनगाच्या अक्राळविक्राळ रुपाचे दर्शन घडवतो. म्हणूनच आधुनिक वैद्यकीय उपचार रशियन रौलेटच ठरायची भीति, वैद्यकीय व्यावसायिकांबद्दल संशय, अनादर निर्माण करतात. त्यात आजकाल अनेक डॉ० आजकाल अतिशय कमी बोलतात. माझा मूळ मुद्दा - "मानसिक दृष्ट्या स्थिर" वैद्यकीय व्यावसायिक ओळखायचा कसा?" हा आहे.

"मानसिक दृष्ट्या स्थिर" वैद्यकीय व्यावसायिक ओळखायचा कसा?" यावर अनुभव घेऊन एवढे एकच उत्तर सुचते. शिवाय हा प्रश्न कोणत्याही व्यावसायिका बाबतही विचारता येईल. परंतु डॉ चांगला मिळणे महत्वाचे असते कारण गाठ जिवाशी असते. बाकी अनुभव घेऊन नापास केलेले डॉ. अनेक आहेत आणि त्यात वेळ, पैसा खर्च होतो व मनःस्तापही होऊ शकतो.

मानसिक दृष्ट्या स्थिर वकिल, कर सल्लागार, गुंतवणूक सल्लागार विमा एजंट कसा ओळखायचा ? इतकंच काय मानसिक दृष्ट्या स्थिर जीवनाचा जोडीदार कसा ओळखायचा? केवळ डॉक्टरच कशाला? याचा ठोकताळा असेल तर लिहा उगाच इतका भारंभार मेगाबायटी काथ्याकूट कशाला?

"physicians are often reluctant to seek psychologic help, perhaps out of shame or fear of losing their license कशाला उगाच मल्लिनाथी करताय? किती इंजिनियर, कर सल्लागार, सी ए , कॉर्पोरेट एक्सईक्यूटिव्ह मी मानसोपचार तज्ज्ञाची मदत घेतो आहे असे उघडपणे कबूल करतात? मी स्वतः मानसोपचार विभागात काम करत असताना जितक्या अधिकारी रुग्णांना सल्ला देत होतो ते सर्व लष्करी पार्टीत ओळख दाखवत नसत आणि नंतर भेटल्यावर क्षमाही मागत असत.

युयुत्सु, तुम्ही दिलेले दुवे मी पाहिले नाहीत. माझी शंका जरा वेगळी आहे. लेखात तुम्ही म्हणलंत की :

खरं तर मानसिक स्वास्थ्य हरवलेल्या वैद्यकीय व्यवसायिकांना सन्मानाने क्वारंटाईन का केले जात नाही?

परंतु शीर्षकात हरवलेला संयम असं म्हंटलंय. मानसिक स्वास्थ्य हे माझ्या मते संयमापेक्षा बरंच अधिक काहीतरी आहे. तेव्हा कृपया शीर्षक दुरुस्त करावे. आ.न., -गा.पै.

तुमचा मुद्दा मान्य आहे! मानसिक स्वास्थ्याचे घटक बरेच आहेत. संयम आणि निर्णयक्षमता हे त्यातले महत्त्वाचे घटक आहेत. संयम संपणे हे मानसिक स्वास्थ्य या हिमनगाचे टोक आहे. डॉ० आणी वकीलांचे इगो अत्यंत फ्रॅजाईल असतात. खुनशीपणा ठासून भरलेला असतो. एकदम मानसिक स्वास्थ्यावर भाष्य केलं तर गुडघ्याला झटका (नी-जर्क) प्रतिक्रिया उमटली असती.

मानसिक स्वास्थ्य या हिमनगाचे टोक आहे. मानसिक अस्वास्थ्य या हिमनगाचे टोक आहे. असे वाचावे.

हे डॉक्टर मानसिक संतुलन बिघडलेले आहेत किंवा मानसिक स्वास्थ्य बिघडलेले आहेत हा शोध आपण कसा लावला तेवढे सांगा.

"आता मी आपल्यालाच प्रश्न विचारतो आपले मानसिक संतुलन बिघडलेले नाही हे सिद्ध करा. " साधी गोष्ट आहे आपण मानसिक दृष्ट्या समतोल आहात हे मूलभूत गृहीतक आहे. दर महा १० % चक्रवाढ व्याजाने मला पैसे २३२% परत द्या असे आपल्याच गणिताने मी आपल्याला सांगितले तर आपण इतक्या वेळेस चिडचीड केलीत पण मी एकदा तरी आपण मानसिक दृष्ट्या संतुलन बिघडलेले आहात असे म्हटले का? मानसिक रुग्ण हा सिद्ध करावा लागतो तो मनोरुग्ण आहे हे गृहीत धरून नव्हे तर तो मानसिक रुग्ण नाही हे गृहीत धरूनच. "संपूर्ण वैद्यकीय जगत धुतल्या तांदळा सारखं स्वच्छ आहे असं तुम्हाला म्हणायचे आहे का?" वैद्यकीयच कशाला वकील कर सल्लागार, राजकारणी, इंज्जीनीयर, सरकारी नोकर पोलीस सर्वच जग धुतल्या तांदळासारखे नाही. म्हणून समोर आलेला प्रत्येक इंजिनियर डॉक्टर वकील डोकं फिरलेलाच आहे असे गृहीत धरणे हेच मुळी मानसिक आजाराचे लक्षण दाखवेल. बाकी तुमचं चालू द्या. हे डॉक्टर मानसिक संतुलन बिघडलेले आहेत किंवा मानसिक स्वास्थ्य बिघडलेले आहेत हा शोध आपण कसा लावला तेवढे मात्र सांगा. ते चिडलेले रागावलेले आणि फ्रस्टरेटेड आहेत हे मान्य करता येईल पण केवळ तेवढ्यावर मानसिक संतुलन बिघडलेले आहेत किंवा मानसिक स्वास्थ्य बिघडलेले आहेत असे समजणे म्हणजे एखाद्या रुग्णाला जळजळ होते म्हणजेच त्याला जठराचा कर्करोगच आहे असे समजण्यासारखे आहे.

ते चिडलेले रागावलेले आणि फ्रस्टरेटेड आहेत हे मान्य करता येईल हे तुमचे मत आहे! एका मताने काहीही सिद्ध होत नाही. म्हणून मी आपल्याला सर्वसमावेशक, पारदर्शक चाचणी तयार करायचे आवाहन करत आहे. मग ती चाचणी हे डॉ०, तुम्ही, मी आणि जो जो आपले स्वास्थ्य तपासण्यास उत्सूक असेल त्याला आपण करायला लावू. आहे काय आणि नाही काय? हा सूर्य हा जयद्रथ ...होऊन जाऊ द्या. मला खात्री आहे या डॉक्टरांना वाचवायला गोलपोस्ट हलवले जाईल, आकाशपाताळ एक केलं जाईल. समोर आलेला प्रत्येक इंजिनियर डॉक्टर वकील डोकं फिरलेलाच आहे असे गृहीत धरणे हेच मुळी मानसिक आजाराचे लक्षण दाखवेल. ज्याच्याकडे पारदर्शकता नाही, जो माझ्याबद्दल बेसिक आदर बाळगत नाही, जो माझ्याशी योग्य भाषेत संवाद साधू शकत नाही किंवा माझ्याबद्दल तुच्छता बाळगतो किंवा माझी भूमिका समजाऊन घ्यायचा प्रयत्न देखिल करत नाही, जो माझ्या निर्णय-स्वातंत्र्यावर प्रभाव टाकायचा प्रयत्न करतो किंवा माझ्यावर नियंत्रण मिळवू पाहतो, जो माझ्या आनंदात सहभागी होऊ शकत नाही, जो माझ्याशी व्यवहार करताना सतत खोडसाळपणा, दिशाभूल, मी न बोललेले/लिहीलेले माझ्या तोंडी घालायचा प्रयत्न करतो त्याच्या हेतूबद्दल, कृतीबद्दल किंवा वर्तनाबद्दल माझ्या मनात संदेह/संशय/शंका निर्माण झाली असेल तर त्यामुळे मी त्या व्यक्तीला शक्य तो टाळतो आणि अशा व्यक्ती परत-परत स्पष्ट सूचना देऊनही आयुष्यात शिरकाव करायचा प्रयत्न करणार असतील त्यांचे डोके फिरलेले असायची शक्यता जवळपास १००% याची मला खात्री आहे! दूग्धेन दग्धजीव्हः तक्रं फुत्कृत्य पिबति पामरः हे आपल्याला माहित असेल अशी अपेक्षा आहे. आपल्या सर्व शंकांचे समाधान झाले असेल अशी आशा आहे.

तुमच्या आयुष्यात परत परत शिरकाव करण्याची मला मुळी सुद्धा हौस नाही. मुळात आपण माझ्यासाठी नगण्य आहात. पण सार्वजनिक स्थळावर बिनबुडाची आणि दिशाभूल करणारी वैद्यकीय माहिती टाकली तर त्याचा प्रतिवाद होणारच. खिडकीत पावडर लिपस्टिक लावून बसलात तर खालून जाणाऱ्या माणसाने शुकशुक केली तर जळफळाट आणि चिडचिड करू नये हे तारतम्य आपल्याला असायला हवे. ३० सेकंदाचा युट्युबचा शॉर्ट व्हिडीओ पाहुन तुम्ही एखाद्याला मानसिक दृष्ट्या असंतुलित ठरवणार असाल तर तुमच्या मूलभूत ज्ञानावर शंका घ्यावी अशीच स्थिती आहे. मला खात्री आहे या डॉक्टरांना वाचवायला गोलपोस्ट हलवले जाईल, आकाशपाताळ एक केलं जाईल. हा प्रतिसाद तर सरळसरळ पूर्वग्रह दाखवतो. मुळात मीच बरोबर असा माझा अट्टाहास नाहीच कारण मला जालावर मी हुशार हे सिद्ध करायची मुळीच आवश्यकता नाही. मला मेगा बाईटी प्रतिसाद द्यायची आवश्यकता का पडत नाही याचा हि विचार करून पहा. (पण आपली अहंमन्य वृत्ती पाहता तसे होण्याची शक्यता फारशी नाही ). तेंव्हा तुमचं चालू द्या.

ही माझ्या सामान्यज्ञानाप्रमाणे विचार, कृती आणि पर्सेप्शन या मधली तफावत 'भग्नमनस्कते'ची छटा दर्शवते.

बहुतेक वाममार्गी ( डावे फुरोगामी) मला लवकर बरे व्हा लिहितात . याचाच अर्थ मी बरोबर मार्गावर आहे. तुम्हीही त्यातलेच. त्यामुळे मी आपल्याला आवडत नाही याबद्दल मला अजिबात वाईट वाटत नाही. उलट छान वाटलं बाकी तुमचे संदर्भ मानसिकदृष्ट्या असंतुलित माणसांचे आहेत. पण त्यामुळे आपला दिलेल्या यूट्यूबच्या शॉर्ट व्हिडीओ मधील डॉक्टर मानसिकदृष्ट्या असंतुलित आहेत असे अजिबात सिद्ध होत नाही. तेंव्हा आपले एकंदर संदर्भच असंबद्ध आहेत. अर्थात कोणत्याही गोष्टीला फाटे फोडून मूळ मुद्द्याला बगल देण्याची तुमची वृत्ती दृगोच्चर होते. बाकी तुमचं चालू द्या.

पुर्वी एल आय सी एजंट बद्दल मी एक विनोद करायचो की रस्त्याने चालताना एल आय सी एजंट कोण आहे असे ओरडले तरी १० जण आवाज देतील. किंवा रस्तावरच्या गर्दीत एखादा दगड जरी भिरकावला तर तो एल आय सी एजंट ला लागण्याची शक्यता आहे. दंतवैद्याबद्दल देखील हाच विनोद वापरण्याची वेळ आली आहे असे आता वाटायला लागले आहे. दात हा शरीरातील एवढा महत्त्वाचा अवयव आहे हे मला गेल्या चार पाच वर्षातच समजले. आता कोणत्याही रस्त्याने चालले की एकाच गल्लीत दोन चार तरी दंतवैद्याची दुकाने दिसतात. डेंटीस्ट आणी फिजीयोथेरपीस्टचा धंधा सुरु करायला बहुधा तुलनेने कमी पैसे आणी मेहनत लागत असावी.

ह्याच न्यायाने अस्थिरोग तज्ञ देखील जागोजागी दिसायला हवेत, २०६ हाडे असतात शरीरात.

मानसिक संतूलन हरवलेले वैद्यकीय व्यावसायिक

हा निर्णय आपणच घेतलात? चिडलेला किंवा रागावलेलाकिंवा वैफल्यग्रस्त माणूस आणि मानसिक संतुलन बिघडलेला माणूस यातील मूलभूत फरक आपल्याला समजत नाही असे दिसून येते. हि स्थिती रस्त्यात ट्रॅफिक जॅम मध्ये अडकलेल्या माणसाची रोजच असते म्हणजे ट्राफिक जॅम मधील माणसं मानसिक संतुलन बिघडलेली असतात का? पोलीस, रेल्वेचे मोटरमन इ लोकांची स्थिती पण बऱ्याच वेळेस अशीच असते सरकारी रुग्णालयात एक डॉक्टर ला १०० ते २०० रुग्ण पाहायला लागतात. याशिवाय त्यांना रात्री तातडीची सेवा द्यायला लागते. अशा स्थितीत झोप पूर्ण झालेली नाही, कामाचा अतिरिक्त भार, सरकारची अनास्था, वरिष्ठांचे विचित्र वर्तन. अशा अनेक बाबींमुळे डॉक्टर त्रस्त असतात. म्हणून लगेच त्यांना मानसिक संतलन बिघडलेले हे लेबल लावून मोकळे झालात? चार बुकं वाचून डॉक्टर होता येत नाही. मानसोपचार तज्ज्ञ तर नाहीच नाही. बाकी चालू द्या

वैद्यकीय व्यावसायिकांचे मानसिक आरोग्य या विषयावर भरपूर संशोधन उपलब्ध सतत चालू असते. खालील जंत्रीमध्ये मला ८ वा संशोधन अहवाल महत्वाचा वाटतो कारण नैराश्य आणि त्यामुळे होणार्‍या चुका यांचा एकमेकांशी द्विदिशात्मक संबंध आहे. आपण ज्या डॉ० कडून उपचार घेतो तो नैराश्याने (किंवा इतर समस्येने) ग्रस्त नाही, याची रुग्णांना काहीही शाश्वती नसते. जगभर जर ही समस्या इतकी गंभीर असेल तर भारतातील परिस्थिती काय असेल कल्पना करवत नाही. 1. Prevalence and correlates of depression, anxiety, and burnout among physicians and postgraduate medical trainees: a scoping review of recent literature - Frontiers, https://www.frontiersin.org/journals/public-health/articles/10.3389/fpubh.2025.1537108/full 2. Mental Health Challenges Among Physicians in the United States - Ballard Brief - BYU, https://ballardbrief.byu.edu/issue-briefs/mental-health-challenges-among-physicians-in-the-united-states 3. Self-reported medication use validated through record linkage to national prescribing data - PMC - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5808931/ 4. Prevalence and Impact of Antidepressant and Anti-Anxiety Use Among Saudi Medical Students: A National Cross-Sectional Study - MDPI, https://www.mdpi.com/2227-9032/13/15/1854 5. Prevalence, trends, and individual patterns of long-term antidepressant medication use in the adult Swiss general population - PMC - PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10618304/ 6. Physician Mental Health: An Evidence-Based Approach to Change - Allen Press, https://meridian.allenpress.com/jmr/article/104/2/7/177857/Physician-Mental-Health-An-Evidence-Based-Approach 7. Physician, heal thyself: a cross-sectional survey of doctors' personal prescribing habits., https://www.drugsandalcohol.ie/31392/ 8. Association Between Physician Depressive Symptoms and Medical Errors: A Systematic Review and Meta-analysis - PMC - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6902829/ 9. Healing the Healers: System-Level Solutions to Physician Burnout - The Ontario Medical Association, https://www.oma.org/siteassets/oma/media/pagetree/advocacy/issues/burnout/burnout-paper.pdf 10. Amplifying Physician, Resident and Student Voices to Drive Wellbeing and Care Delivery Solutions, https://physiciansfoundation.org/research/amplifying-physician-resident-and-student-voices-to-drive-wellbeing-and-care-delivery-solutions/ 11. Prevalence and correlates of depression, anxiety, and burnout among physicians and postgraduate medical trainees: a scoping review of recent literature - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12279716/ 12. Risk Factors for Anxiety and Depressive Symptoms in Doctors During the Coronavirus Disease 2019 Pandemic - PMC, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8249942/ 13. Mental health among otolaryngology resident and attending physicians during the COVID‐19 pandemic: National study - PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7300862/ 14. Top 10 physician specialties with the highest rates of depression, https://www.ama-assn.org/practice-management/physician-health/top-10-physician-specialties-highest-rates-depression 15. Long working hours and burnout in health care workers: Non‐linear dose‐response relationship and the effect mediated by sleeping hours—A cross‐sectional study - PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8101694/ 16. Exposure to Stress and Burnout Syndrome in Healthcare Workers, Expert Workers, Professional Associates, and Associates in Social Service Institutions - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10971948/ 17. Physician Burnout and the Electronic Health Record Leading Up to and During the First Year of COVID-19: Systematic Review - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9015762/ 18. Burnout Related to Electronic Health Record Use in Primary Care - PMC - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10134123/ 19. Protect Physicians from Workplace Violence - ACOFP, https://www.acofp.org/practice-advocacy/advocacy/protect-physicians-from-workplace-violence 20. Mental health problems among healthcare professionals following the workplace violence issue-mediating effect of risk perception - Frontiers, https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2022.971102/full 21. The Promise of Well-Being Interventions to Mitigate Physician Burnout During the COVID-19 Pandemic and Beyond | JCO Oncology Practice - ASCO Publications, https://ascopubs.org/doi/10.1200/OP.22.00108 22. Characteristics of Adults Age 18 and Older Who Took Prescription Medication for Depression: United States, 2023 - CDC, https://www.cdc.gov/nchs/products/databriefs/db528.htm 23. Prescription pattern of antidepressants in five tertiary care psychiatric centres of India - PMC, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4928559/ 24. Age-Dependent Sex Differences in the Prevalence of Selective Serotonin Reuptake Inhibitor Treatment: A Retrospective Cohort Analysis - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10621660/ 25. Antidepressant Use and Lifetime History of Mental Disorders in a Community Sample: Results from the Baltimore Epidemiologic Catchment Area Study - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4504011/ 26. Antidepressant Prescription Behavior Among Primary Care Clinician Providers After an Interprofessional Primary Care Psychiatric Training Program - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10543424/ 27. exploring psychiatrists' and psychiatry residents' knowledge and attitudes about self-medication in Türkiye - PMC, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11874384/ 28. Substance use among Indian Physicians: A narrative review - PMC - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12250245/ 29. Mental Health Stigma - CDC, https://www.cdc.gov/mental-health/stigma/index.html 30. Mental Illness Stigma, Help Seeking, and Public Health Programs - PMC - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3698814/ 31. Mental Health Treatment Seeking Among Older Adults with Depression: The Impact of Stigma and Race - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2875324/ 32. Am I allowed to practice medicine if I have been treated for a mental health diagnosis or substance use disorder? Am I required, https://hsc.unm.edu/school-of-medicine/education/assets/doc/wellness/faqs-mental-physical-health-care.pdf 33. Influence of Psychiatric Symptoms on Decisional Capacity in Treatment Refusal, https://journalofethics.ama-assn.org/article/influence-psychiatric-symptoms-decisional-capacity-treatment-refusal/2017-05 34. The multifaceted effects of fluoxetine treatment on cognitive functions - Frontiers, https://www.frontiersin.org/journals/pharmacology/articles/10.3389/fphar.2024.1412420/full 35. Antidepressant's long-term effect on cognitive performance and cardiovascular system التأثير طويل المدى لمضادات الاكتئاب على الأداء الإدراكي والجهاز القلبي الوعائي - ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/390001436_Antidepressant's_long-term_effect_on_cognitive_performance_and_cardiovascular_system_altathyr_twyl_almdy_lmdadat_alaktyab_ly_alada_aladraky_waljhaz_alqlby_alwayy 36. Factors Affecting Physicians' Responses to Patients' Requests for Antidepressants: Focus Group Study - PMC - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2173928/ 37. The physician's ethical role in mental illness | American Medical Association, https://www.ama-assn.org/about/ethics/physicians-ethical-role-mental-illness 38. Resource Document on Risk Management and Liability Issues in Integrated Care Models - American Psychiatric Association, https://www.psychiatry.org/File%20Library/Psychiatrists/Practice/Practice-Management/Practice-Management-Guides/IntegratedCare-ResourceDocument.pdf 39. Mental Health Professionals' Duty to Warn - National Conference of State Legislatures, https://www.ncsl.org/health/mental-health-professionals-duty-to-warn 40. How these health systems are prioritizing physician well-being, https://www.ama-assn.org/practice-management/physician-health/how-these-health-systems-are-prioritizing-physician-well-being 41. Professional Stigma of Mental Health Issues: Physicians Are Both the Cause and Solution, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8078109/ 42. A Brief Survey of Public Knowledge and Stigma Towards Depression - PMC - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5798266/ 43. Intervention for Physician Burnout: A Systematic Review - PMC - NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6034099/ 44. Addressing Health Care Workers' Mental Health: A Systematic Review of Evidence-Based Interventions and Current Resources - PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10916736/ 45. Develop programs and policies that support employee mental health, https://www.apa.org/topics/healthy-workplaces/mental-health/develop-programs 46. Policy on Physician Illness and Impairment: Towards a Model that Optimizes Patient Safety and Physician Health - Federation of State Medical Boards, https://www.fsmb.org/siteassets/advocacy/policies/policy-on-physician-impairment.pdf Help-seeking for mental health concerns: review of Indian research and emergent insights, https://www.emerald.com/jhr/article/36/3/428/213104/Help-seeking-for-mental-health-concerns-review-of

Although physically healthy, there is evidence that physicians disproportionately suffer from substance use disorder (SUD) and mental health problems. Ten to 15 percent of physicians will misuse alcohol or prescription drugs during their career (Baldisseri 2007; Vayr et al. 2019); more than 20 percent of physicians are depressed or exhibit the symptoms of depression (Mata et al. 2015; Rotenstein et al. 2018, eTable 24); and at least one third of physicians describe themselves as suffering from “job burnout” (Drummond 2015), a syndrome closely linked to SUD and depression (Bianchi et al. 2015; Schonfeld and Bianchi 2016; Wurm et al. 2016; Stageberg et al. 2020). Compounding these problems, physicians are often reluctant to seek psychologic help, perhaps out of shame or fear of losing their license (Shanafelt et al. 2011; Dyrbye et al. 2017; Tay et al. 2018; Weiner 2020). https://www.nber.org/system/files/working_papers/w29536/revisions/w29536.rev0.pdf

मेगाबायटी प्रतिसाद देण्यापेक्षा मूळ मुद्द्यावर या हे डॉक्टर मानसिक संतुलन बिघडलेले आहेत किंवा मानसिक स्वास्थ्य बिघडलेले आहेत हा शोध आपण कसा लावला तेवढे सांगा. मनोविकार तज्ज्ञ नेहमी पंधरा दिवसाच्या निरीक्षणाने आणि बऱ्याच वेळेस रुग्णाला भेटून बोलून असे निदान करतात शॉर्ट यु ट्यूब विडिओ वरून आपण हे डॉक्टर "मानसिक संतुलन बिघडलेले आहेत किंवा मानसिक स्वास्थ्य बिघडलेले" आहेत हा शोध लावला असाल तर आपण अर्ध्या नव्हे तर एक दशांश हळकुंडाने पिवळे होताय असेच दुर्दैवाने म्हणावे लागेल.

आपण माझ्या मूळ पोस्टची रचना काळजीपूर्वक बघितली नाही, असे खेदाने म्हणावे लागते. १ला परिच्छेद आणि दुसरा एकोळी परिच्छेद पुढच्या युट्युब लिकांशी जोडलेले आहेत. त्यामुळे युट्युब उदाहरणे "हिमनगाचे टोक" आहेत हे सिद्ध करतात. ’भावनिक संयम संपणे’ वारंवार घडायला लागले, त्याचा रोजच्या आयुष्यावर आजुबाजुच्या संबंधित लोकांना त्रास व्हायला लागला किंवा अव्यावसायिक वर्तन वारंवार घडायला लागले तर मानसिक संतुलन बिघडले असायची शक्यता जास्त! मग तज्ज्ञाने मुलाखत घेऊन निदान करणे हा फक्त औपचारिक भाग ठरतो. वर एका अहवालात म्हटल्याप्रमाणे - "physicians are often reluctant to seek psychologic help, perhaps out of shame or fear of losing their license (Shanafelt et al. 2011; Dyrbye et al. 2017; Tay et al. 2018; Weiner 2020", तसेच असे वैद्यकीय व्यावसायिक सहसा स्वत:च स्वत:वर उपचार करत असल्यामुळे त्यांच्या "मानसिक असंतुलनाचे औपचारिक निदान" होणे कदापिही शक्य नाही. टोक दिसल्यामुळे, हिमनगाचा अधिक शोध घेतल्यावर समस्या अधिक गंभीर असल्याचे लक्षात येते. मेगाबायटी प्रतिसाद प्रत्यक्ष हिमनगाच्या अक्राळविक्राळ रुपाचे दर्शन घडवतो. म्हणूनच आधुनिक वैद्यकीय उपचार रशियन रौलेटच ठरायची भीति, वैद्यकीय व्यावसायिकांबद्दल संशय, अनादर निर्माण करतात. त्यात आजकाल अनेक डॉ० आजकाल अतिशय कमी बोलतात. माझा मूळ मुद्दा - "मानसिक दृष्ट्या स्थिर" वैद्यकीय व्यावसायिक ओळखायचा कसा?" हा आहे.

"मानसिक दृष्ट्या स्थिर" वैद्यकीय व्यावसायिक ओळखायचा कसा?" यावर अनुभव घेऊन एवढे एकच उत्तर सुचते. शिवाय हा प्रश्न कोणत्याही व्यावसायिका बाबतही विचारता येईल. परंतु डॉ चांगला मिळणे महत्वाचे असते कारण गाठ जिवाशी असते. बाकी अनुभव घेऊन नापास केलेले डॉ. अनेक आहेत आणि त्यात वेळ, पैसा खर्च होतो व मनःस्तापही होऊ शकतो.

मानसिक दृष्ट्या स्थिर वकिल, कर सल्लागार, गुंतवणूक सल्लागार विमा एजंट कसा ओळखायचा ? इतकंच काय मानसिक दृष्ट्या स्थिर जीवनाचा जोडीदार कसा ओळखायचा? केवळ डॉक्टरच कशाला? याचा ठोकताळा असेल तर लिहा उगाच इतका भारंभार मेगाबायटी काथ्याकूट कशाला?

"physicians are often reluctant to seek psychologic help, perhaps out of shame or fear of losing their license कशाला उगाच मल्लिनाथी करताय? किती इंजिनियर, कर सल्लागार, सी ए , कॉर्पोरेट एक्सईक्यूटिव्ह मी मानसोपचार तज्ज्ञाची मदत घेतो आहे असे उघडपणे कबूल करतात? मी स्वतः मानसोपचार विभागात काम करत असताना जितक्या अधिकारी रुग्णांना सल्ला देत होतो ते सर्व लष्करी पार्टीत ओळख दाखवत नसत आणि नंतर भेटल्यावर क्षमाही मागत असत.

युयुत्सु, तुम्ही दिलेले दुवे मी पाहिले नाहीत. माझी शंका जरा वेगळी आहे. लेखात तुम्ही म्हणलंत की :

खरं तर मानसिक स्वास्थ्य हरवलेल्या वैद्यकीय व्यवसायिकांना सन्मानाने क्वारंटाईन का केले जात नाही?

परंतु शीर्षकात हरवलेला संयम असं म्हंटलंय. मानसिक स्वास्थ्य हे माझ्या मते संयमापेक्षा बरंच अधिक काहीतरी आहे. तेव्हा कृपया शीर्षक दुरुस्त करावे. आ.न., -गा.पै.

तुमचा मुद्दा मान्य आहे! मानसिक स्वास्थ्याचे घटक बरेच आहेत. संयम आणि निर्णयक्षमता हे त्यातले महत्त्वाचे घटक आहेत. संयम संपणे हे मानसिक स्वास्थ्य या हिमनगाचे टोक आहे. डॉ० आणी वकीलांचे इगो अत्यंत फ्रॅजाईल असतात. खुनशीपणा ठासून भरलेला असतो. एकदम मानसिक स्वास्थ्यावर भाष्य केलं तर गुडघ्याला झटका (नी-जर्क) प्रतिक्रिया उमटली असती.

मानसिक स्वास्थ्य या हिमनगाचे टोक आहे. मानसिक अस्वास्थ्य या हिमनगाचे टोक आहे. असे वाचावे.

हे डॉक्टर मानसिक संतुलन बिघडलेले आहेत किंवा मानसिक स्वास्थ्य बिघडलेले आहेत हा शोध आपण कसा लावला तेवढे सांगा.

"आता मी आपल्यालाच प्रश्न विचारतो आपले मानसिक संतुलन बिघडलेले नाही हे सिद्ध करा. " साधी गोष्ट आहे आपण मानसिक दृष्ट्या समतोल आहात हे मूलभूत गृहीतक आहे. दर महा १० % चक्रवाढ व्याजाने मला पैसे २३२% परत द्या असे आपल्याच गणिताने मी आपल्याला सांगितले तर आपण इतक्या वेळेस चिडचीड केलीत पण मी एकदा तरी आपण मानसिक दृष्ट्या संतुलन बिघडलेले आहात असे म्हटले का? मानसिक रुग्ण हा सिद्ध करावा लागतो तो मनोरुग्ण आहे हे गृहीत धरून नव्हे तर तो मानसिक रुग्ण नाही हे गृहीत धरूनच. "संपूर्ण वैद्यकीय जगत धुतल्या तांदळा सारखं स्वच्छ आहे असं तुम्हाला म्हणायचे आहे का?" वैद्यकीयच कशाला वकील कर सल्लागार, राजकारणी, इंज्जीनीयर, सरकारी नोकर पोलीस सर्वच जग धुतल्या तांदळासारखे नाही. म्हणून समोर आलेला प्रत्येक इंजिनियर डॉक्टर वकील डोकं फिरलेलाच आहे असे गृहीत धरणे हेच मुळी मानसिक आजाराचे लक्षण दाखवेल. बाकी तुमचं चालू द्या. हे डॉक्टर मानसिक संतुलन बिघडलेले आहेत किंवा मानसिक स्वास्थ्य बिघडलेले आहेत हा शोध आपण कसा लावला तेवढे मात्र सांगा. ते चिडलेले रागावलेले आणि फ्रस्टरेटेड आहेत हे मान्य करता येईल पण केवळ तेवढ्यावर मानसिक संतुलन बिघडलेले आहेत किंवा मानसिक स्वास्थ्य बिघडलेले आहेत असे समजणे म्हणजे एखाद्या रुग्णाला जळजळ होते म्हणजेच त्याला जठराचा कर्करोगच आहे असे समजण्यासारखे आहे.

ते चिडलेले रागावलेले आणि फ्रस्टरेटेड आहेत हे मान्य करता येईल हे तुमचे मत आहे! एका मताने काहीही सिद्ध होत नाही. म्हणून मी आपल्याला सर्वसमावेशक, पारदर्शक चाचणी तयार करायचे आवाहन करत आहे. मग ती चाचणी हे डॉ०, तुम्ही, मी आणि जो जो आपले स्वास्थ्य तपासण्यास उत्सूक असेल त्याला आपण करायला लावू. आहे काय आणि नाही काय? हा सूर्य हा जयद्रथ ...होऊन जाऊ द्या. मला खात्री आहे या डॉक्टरांना वाचवायला गोलपोस्ट हलवले जाईल, आकाशपाताळ एक केलं जाईल. समोर आलेला प्रत्येक इंजिनियर डॉक्टर वकील डोकं फिरलेलाच आहे असे गृहीत धरणे हेच मुळी मानसिक आजाराचे लक्षण दाखवेल. ज्याच्याकडे पारदर्शकता नाही, जो माझ्याबद्दल बेसिक आदर बाळगत नाही, जो माझ्याशी योग्य भाषेत संवाद साधू शकत नाही किंवा माझ्याबद्दल तुच्छता बाळगतो किंवा माझी भूमिका समजाऊन घ्यायचा प्रयत्न देखिल करत नाही, जो माझ्या निर्णय-स्वातंत्र्यावर प्रभाव टाकायचा प्रयत्न करतो किंवा माझ्यावर नियंत्रण मिळवू पाहतो, जो माझ्या आनंदात सहभागी होऊ शकत नाही, जो माझ्याशी व्यवहार करताना सतत खोडसाळपणा, दिशाभूल, मी न बोललेले/लिहीलेले माझ्या तोंडी घालायचा प्रयत्न करतो त्याच्या हेतूबद्दल, कृतीबद्दल किंवा वर्तनाबद्दल माझ्या मनात संदेह/संशय/शंका निर्माण झाली असेल तर त्यामुळे मी त्या व्यक्तीला शक्य तो टाळतो आणि अशा व्यक्ती परत-परत स्पष्ट सूचना देऊनही आयुष्यात शिरकाव करायचा प्रयत्न करणार असतील त्यांचे डोके फिरलेले असायची शक्यता जवळपास १००% याची मला खात्री आहे! दूग्धेन दग्धजीव्हः तक्रं फुत्कृत्य पिबति पामरः हे आपल्याला माहित असेल अशी अपेक्षा आहे. आपल्या सर्व शंकांचे समाधान झाले असेल अशी आशा आहे.

तुमच्या आयुष्यात परत परत शिरकाव करण्याची मला मुळी सुद्धा हौस नाही. मुळात आपण माझ्यासाठी नगण्य आहात. पण सार्वजनिक स्थळावर बिनबुडाची आणि दिशाभूल करणारी वैद्यकीय माहिती टाकली तर त्याचा प्रतिवाद होणारच. खिडकीत पावडर लिपस्टिक लावून बसलात तर खालून जाणाऱ्या माणसाने शुकशुक केली तर जळफळाट आणि चिडचिड करू नये हे तारतम्य आपल्याला असायला हवे. ३० सेकंदाचा युट्युबचा शॉर्ट व्हिडीओ पाहुन तुम्ही एखाद्याला मानसिक दृष्ट्या असंतुलित ठरवणार असाल तर तुमच्या मूलभूत ज्ञानावर शंका घ्यावी अशीच स्थिती आहे. मला खात्री आहे या डॉक्टरांना वाचवायला गोलपोस्ट हलवले जाईल, आकाशपाताळ एक केलं जाईल. हा प्रतिसाद तर सरळसरळ पूर्वग्रह दाखवतो. मुळात मीच बरोबर असा माझा अट्टाहास नाहीच कारण मला जालावर मी हुशार हे सिद्ध करायची मुळीच आवश्यकता नाही. मला मेगा बाईटी प्रतिसाद द्यायची आवश्यकता का पडत नाही याचा हि विचार करून पहा. (पण आपली अहंमन्य वृत्ती पाहता तसे होण्याची शक्यता फारशी नाही ). तेंव्हा तुमचं चालू द्या.

ही माझ्या सामान्यज्ञानाप्रमाणे विचार, कृती आणि पर्सेप्शन या मधली तफावत 'भग्नमनस्कते'ची छटा दर्शवते.

बहुतेक वाममार्गी ( डावे फुरोगामी) मला लवकर बरे व्हा लिहितात . याचाच अर्थ मी बरोबर मार्गावर आहे. तुम्हीही त्यातलेच. त्यामुळे मी आपल्याला आवडत नाही याबद्दल मला अजिबात वाईट वाटत नाही. उलट छान वाटलं बाकी तुमचे संदर्भ मानसिकदृष्ट्या असंतुलित माणसांचे आहेत. पण त्यामुळे आपला दिलेल्या यूट्यूबच्या शॉर्ट व्हिडीओ मधील डॉक्टर मानसिकदृष्ट्या असंतुलित आहेत असे अजिबात सिद्ध होत नाही. तेंव्हा आपले एकंदर संदर्भच असंबद्ध आहेत. अर्थात कोणत्याही गोष्टीला फाटे फोडून मूळ मुद्द्याला बगल देण्याची तुमची वृत्ती दृगोच्चर होते. बाकी तुमचं चालू द्या.

मुगल आक्रांता येण्यापूर्वी आपल्या देशात नगरात आणि गावांत राहणारे जवळपास सर्वच स्त्री आणि पुरुष शिक्षित असायचे. वैदिक काळातील स्त्री आज पेक्षा जास्त सक्षम होती असे म्हणता येईल.

मुगल भारीच होते. त्यांनी संस्कृत शिकून मनुस्मृती इत्यादी ग्रंथ रचले म्हणजे त्यांच्या विद्वत्तेची दाद द्यावी लागेल.

या शिवाय... वैदिक काळातील स्त्रिया सेक्शुअली लिबरेटेड होत्या हे पण लिहीले असते, तर बरे झाले असते. अधिक जाणून घ्यायची इच्छा असल्यास राजवाड्यांचे भारतीय विवाह संस्थेचा इतिहास हे ही पुस्तक पण वाचावे. याच पुस्तकात स्त्रिला भारतीय संस्कृतीने वस्तू कसे बनवले, अग्रोपभोगाचा हक्क आणि त्याचा विवाहविधींचा संबंध वगैरे रंजक- कधिही न सांगितला जाणारा- इतिहास वाचायला मिळेल.

म्हणजे नेमका कोणता काळ ? इ स पू किति ते किति ?

मुगल आक्रांता येण्यापूर्वी आपल्या देशात नगरात आणि गावांत राहणारे जवळपास सर्वच स्त्री आणि पुरुष शिक्षित असायचे. वैदिक काळातील स्त्री आज पेक्षा जास्त सक्षम होती असे म्हणता येईल.

मुगल भारीच होते. त्यांनी संस्कृत शिकून मनुस्मृती इत्यादी ग्रंथ रचले म्हणजे त्यांच्या विद्वत्तेची दाद द्यावी लागेल.

या शिवाय... वैदिक काळातील स्त्रिया सेक्शुअली लिबरेटेड होत्या हे पण लिहीले असते, तर बरे झाले असते. अधिक जाणून घ्यायची इच्छा असल्यास राजवाड्यांचे भारतीय विवाह संस्थेचा इतिहास हे ही पुस्तक पण वाचावे. याच पुस्तकात स्त्रिला भारतीय संस्कृतीने वस्तू कसे बनवले, अग्रोपभोगाचा हक्क आणि त्याचा विवाहविधींचा संबंध वगैरे रंजक- कधिही न सांगितला जाणारा- इतिहास वाचायला मिळेल.

म्हणजे नेमका कोणता काळ ? इ स पू किति ते किति ?

सुंदर सुगंधित लेख. परफ्युमची लहानपणापासूनच ऍलर्जी असल्याने कधीच फार वापरता येत नाही. मध्ये एकदा धीर करून एक बाटली आणली पण लगेच त्रास चालू झाला. तशीच पडून आहे कपाटात.

कुंद झालोय आणी लेखकाला "कोट्यधीश ",ही पदवी द्यावीशी वाटते. मस्त.

छान लेख आणी फोटो . "गंध धुंद च्या राज्यात टिनटिन ची सफर " असेच फोटो पाहुन वाटले .

खल्ल्लास....... वाचूनच एकदम धुंद झालो. लै भारी लिहीलेय भाऊ. गंध , वाईन आणि स्कॉच मधे प्रायमरी नोट्स आणि सब नोट्स चे प्रकरण तसे क्लासेस साठीच असते. पानडी आणि व्हाईट रोझ हे आमच्यासाठी चे अस्सल देशी गंध. त्यानंतर कॉलेजात असताना कधीतरी इंटीमेट हे नाव ऐकन्यात आले. डीओ वगैरे प्रकार फारसे जमले नाहीत म्हणून आजमावले नाहीत. कधीतरी आणलेले आणि फक्त खास कार्यक्रम वगैरे साठी जपून ठेवलेले इंटिमेंट , सँडलवुड वगैरे चे फवारे कॉलेजवयीन चिरंजीवाने सढळ हाताने वापरून संपवले. मग ठरवले की फक्त फवारे न आणता अत्तरे च आणायची तेंव्हा पारिजात आणि सोनचाफा या गंधात अडकलो. एकदा बहारीन वरून येताना ओउध ( ऊद) आणले. पण तो वास उग्र ठरला. काही गंध आठवले तरी बर्‍याच जुन्या आठवणी जागृत होतात. हे मात्र खरे

वाह! खुपच सुवासिक लेख आहे.फुलांचे सुगंधित परफ्यूम भारतात तरी अधिक प्रचलित आहेत.तेव्हा प्राणीजन्य गोष्टी यासाठी कशाप्रकारे वापरल्या जातात हे नव्यानेच समजलं.

नचिकेत जवखेडकर- अरेरे. बाटली तशीच असेल तर मी येऊन घेऊन जातो :) कर्नलतपस्वी - हाहा...धन्यवाद. सिरुसेरि, Bhakti - धन्यवाद विजुभाऊ - उद जरा उग्र असतो खरा. मी एकच वापरला. Versache Oud Noir. मस्त आहे. अत्तरे चांगली असतात पण जरा एकसुरी असल्यामुळे थोडी बोअरिंग वाटतात.

एकदम धुंद फुंद करणारा लेख. बाकी काही पर्फ्युम कितीही महागडे आणि भारी असले तरी आपल्याला आवडतील असे नव्हे. आपल्याला आवडणारा एखादाच मिळतो आणि आपण त्याचे पंखे होऊन जातो. मला आवडलेला आणि रुचत आलेला म्हणजे डियोर सॉवेज. तो एकदा वापरला पण इतका महागडा सतत वापरायला परवडणे शक्य नाही मग त्याचा क्लोन अजमलचा झील वापरतो. अजमल, अर्माफ ह्या दोन्ही प्रतिष्ठित कंपन्या महागडया पर्फ्युम्सचे उत्तम दर्जाचे क्लोन्स तयार करतात. अर्थात अजमल, अर्माफ वापरणेही तसे महागातच जाते ही गोष्ट वेगळी.

प्रचेतस - डियोर महागडा आहे खरा पण क्लोनही चांगले आहेत. सुबोध खरे - खरंय. उगाच महाग आहे म्हणून काहीही आवडून घेण्यात अर्थ नाही. पण पैसे टाकले की गुणवत्ता सहसा चांगली मिळते, अर्थात त्यालाही बरेच अपवाद आहेतच. खिशाला परवडत असेल, आवड असेल आणि खर्च केलेले पैसे वसूल होत असतील तर काहीच हरकत नाही पण उगाच हाईपच्या मागे लागण्यात अर्थ नाही. महागड्या ब्रँड च्या किंमतीत बराचसा भाग हाइपचा आणि ब्रॅण्डिंग चा असला तरी चांगला कच्चा माल वापरलेला असल्यामुळे ब्रँडेड प्रॉडक्ट वापरण्यातले समाधान आणि मजाही वेगळी असते.

किल्लेदार, लेख चांगलाच खुसखुशीत झालाय. गंधांची दुनिया अजब असते. लेखातल्या बऱ्याच गोष्टींशी नातेगत ( = रीलेट ) होऊ शकलो. विशेषत: सुगंधी पट्टीशी अगदी घट्टपणे ! ;-) आयुर्वेदांत नासिकेस मेंदूचे द्वार म्हंटलंय. म्हणूनंच गांधांमुळे स्मृती चटकन जागृत होत असाव्यात. आ.न., -गा.पै.

लेख बेहद्द आवडला. शैली, कोटीबाजपणा, विस्तार .. सगळंच एकदम भारी. एखादा सुगंध आपल्याला टेलिपोर्ट करून विशिष्ट जागी, विशिष्ट जगात नेतो हे अगदी पटलं. पॅरिसमध्ये आणि युरोपात कुठल्या कुठल्या परफ्युमरीज फिरून बघितल्याचं आठवतं. फ्रॅगोनार्ड किंवा तत्सम एक नाव आठवतं. कागदाच्या पट्ट्यांवर फवारा आणि मग त्या खिशात घेऊन फिरणे वगैरे सर्व आठवले. मिट्टी परफ्यूम. भारी कंपनीचा घेतल्यास खरा शुद्ध मातीचा सुगंध मिळतो. बाकी ठिकाणी त्यात इतर कायकाय घातलेले असते.

परफ्यूम आवडतं, त्यामुळे लेख थेट भिडला. शैली भारी. खुसखुशीत आणि तितकेच भारी संदर्भ. सकाळ गंधीत झाली. खरं, म्हणजे लेखनाचं कौतुक करायला खूप पानभर लिहायला पाहिजे. इतका भारी लेख आहे. अतिशय सुंदर. लै म्हणजे लै आवडलं लेखन. भावना पोचल्या असतील. दै. लोकमतच्या दीपोत्सवात २०२५ यावेळी कन्नौजच्या अत्तरावर खूप सुंदर लेख आहे. दीडहजार वर्षापासून या कन्नौजला अत्तराचा गंध आहे, तेथील ग़टारांना अत्तराचा गंध आहे, इतके अत्तर तिकडे तयार होतं. कन्नौजवर फिर कभी बोलूया...........! -दिलीप बिरुटे

खुप मस्त लेख झाला आहे. अत्तर / परफ्युम हा माझा खूप आवडता विषय.. अत्तर पासुन सुरू करता करता, आता आवडत्या परफ्युम्स ची पूर्ण बोटल मागावण्या पर्यंत मजल गेली आहे. Mancera Cedrat Boise हा तर माझ्या सर्वात आवडता परफ्यूम.. Creed Aventus च्या डीएनए चा क्लोन असला तरीही थोडा वेगळा आहे. कोणत्याही ऋतूमध्ये वापरता येतो आणि नेहमीच कॉम्प्लिमेंट्स मिळतात. Armaaf चा CDNI पण याच वाटेने जातो. सध्या मिडल ईस्टर्न परफ्युम्स पण चांगले येत आहेत , उदाहरण द्यायचे म्हटले तर Afnaan che 9PM, 9PM एलेक्सिर, सुप्रीमसी कलेक्टर एडिशन /नॉट ओन्ली इंटेन्स, लत्ताफा चे खामरा , खमराह कवाह इत्यादि. Silage & Longetivity बद्दल मिडल ईस्टर्न परफ्युम्स नेहमीच एक पाऊल पुढे.. सध्या हिवाळा चालू असल्याने फ्रेंच Avenue चे Liquid ब्राउन पण वापरून बघितले , ज्यांना गोडवासाचे पर्फुम्स आवडतात त्यांच्यासाठी हा खूप छान आहे, उन्हाळ्यासाठी स्वस्त आणि मस्त म्हणजे Rue Broca Theoreme perfume , या विषयाची कितीही माहिती घेत गेलो तरी, अजुन बरेच काही शिकायचे आहे असे नेहमीच वाटत रहाते..

काय त्या 'शाब्दिक कोट्या', काय ती 'ओघवती लेखनशैली, आणि काय ते 'दर्दी' मंडळींचे प्रतिसाद... सगळंच एकदम जबरदस्त 👍 काहीसा उशिराने वाचनात आलेला हा 'सुगंधी' लेख प्रचंड आवडला आहे. अर्थात ही फक्त पोचपावती आहे, ह्यावर एक स्वतंत्र सविस्तर प्रतिसाद लिहावाच लागणार आहे!

गामा पैलवान, गवि, प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे - खणखणीत प्रतिक्रियांबद्दल आभार. आपलेही काही अनुभव सांगा. वेदांत - धन्यवाद. Cedrat Boise Intense जास्त चांगला वाटला. OG जास्त टिकत नाही पण आहे चांगला. मिडल ईस्टर्न थोडे उग्र वाटतात म्हणून त्यांच्या वाट्याला अजून फार गेलो नाहीये. टर्मीनेटर - सविस्तर प्रतिसादाची वाट बघतो :). लेखात अजूनही बरंच काही राहून गेलं आहे. तुमच्या शैलीत लिहून काढा.

सुगंधावर लिहलेला अत्यंत रचनात्मक लेख! माझा अगदी आवडता विषय ! अत्तर- परफ्युम आणि मग डिओ असा माझ्या आवडीचा क्रम आहे. सध्या Hawas Ice,Sauvage,Arabians Tonka,Gucci Flora, Musk Al Tahara अनुभवुन पहात आहे [ क्लोन व्हर्जन ]. तर डिओ मध्ये अजमल चे परफ्युम डिओ अनुभवणे सुरवात केली आहे. यात Aurum Wisal & Wisal Dhahab आणि Sacred Love आहे. याचा काँबो सेट मिळतो.

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Kiliye Kiliye... | Lokah Chapter 1: Chandra |

व्वा! काय त्या 'शाब्दिक कोट्या', काय ती 'ओघवती लेखनशैली, आणि काय ते 'दर्दी' मंडळींचे प्रतिसाद... सगळंच एकदम जबरदस्त हेच मनात आले होते! मी काही सुगंधांचा जाणकार नाही, पण सुगंधांचा अत्याधिक चाहता मात्र आहे. पर्यटनाची आवड असल्याने जिथे जातो तिथून कोणते ना कोणते सुगंध घेऊनच घरी येतो. डियो कधी आवडले नाहीत, अल्कोहोल-बेस्ड परफ्यूम्स पूर्वी वापरायचो, आता फारसे वापरत नाही. माझी पहिली पसंती ऑइल-बेस्ड अत्तरांना. अगदी नेहमीच्या मोगऱ्यापासून ते सफेत ऊद ते कस्तुरी ते अजून काहीही, सर्व गंधांची अत्तरे मनाला वेड लावतात. त्याशिवाय गंध देणारे मूळ स्रोतही जसे ताजा मोगरा, ताजा किंवा सुकलेला सोनचाफा, दालचिनीची साल, विलायची, कॉफीच्या बिया, भीमसेनी कापूर, गवती चहाची पाने, पेट्रोल (हो!), गाईचे ताजे दूध, पिकलेला बंगनपल्ली आंबा... हेही आवडतात. छान लेख लिहिलाय किल्लेदार!

सुंदर सुगंधित लेख. परफ्युमची लहानपणापासूनच ऍलर्जी असल्याने कधीच फार वापरता येत नाही. मध्ये एकदा धीर करून एक बाटली आणली पण लगेच त्रास चालू झाला. तशीच पडून आहे कपाटात.

कुंद झालोय आणी लेखकाला "कोट्यधीश ",ही पदवी द्यावीशी वाटते. मस्त.

छान लेख आणी फोटो . "गंध धुंद च्या राज्यात टिनटिन ची सफर " असेच फोटो पाहुन वाटले .

खल्ल्लास....... वाचूनच एकदम धुंद झालो. लै भारी लिहीलेय भाऊ. गंध , वाईन आणि स्कॉच मधे प्रायमरी नोट्स आणि सब नोट्स चे प्रकरण तसे क्लासेस साठीच असते. पानडी आणि व्हाईट रोझ हे आमच्यासाठी चे अस्सल देशी गंध. त्यानंतर कॉलेजात असताना कधीतरी इंटीमेट हे नाव ऐकन्यात आले. डीओ वगैरे प्रकार फारसे जमले नाहीत म्हणून आजमावले नाहीत. कधीतरी आणलेले आणि फक्त खास कार्यक्रम वगैरे साठी जपून ठेवलेले इंटिमेंट , सँडलवुड वगैरे चे फवारे कॉलेजवयीन चिरंजीवाने सढळ हाताने वापरून संपवले. मग ठरवले की फक्त फवारे न आणता अत्तरे च आणायची तेंव्हा पारिजात आणि सोनचाफा या गंधात अडकलो. एकदा बहारीन वरून येताना ओउध ( ऊद) आणले. पण तो वास उग्र ठरला. काही गंध आठवले तरी बर्‍याच जुन्या आठवणी जागृत होतात. हे मात्र खरे

वाह! खुपच सुवासिक लेख आहे.फुलांचे सुगंधित परफ्यूम भारतात तरी अधिक प्रचलित आहेत.तेव्हा प्राणीजन्य गोष्टी यासाठी कशाप्रकारे वापरल्या जातात हे नव्यानेच समजलं.

नचिकेत जवखेडकर- अरेरे. बाटली तशीच असेल तर मी येऊन घेऊन जातो :) कर्नलतपस्वी - हाहा...धन्यवाद. सिरुसेरि, Bhakti - धन्यवाद विजुभाऊ - उद जरा उग्र असतो खरा. मी एकच वापरला. Versache Oud Noir. मस्त आहे. अत्तरे चांगली असतात पण जरा एकसुरी असल्यामुळे थोडी बोअरिंग वाटतात.

एकदम धुंद फुंद करणारा लेख. बाकी काही पर्फ्युम कितीही महागडे आणि भारी असले तरी आपल्याला आवडतील असे नव्हे. आपल्याला आवडणारा एखादाच मिळतो आणि आपण त्याचे पंखे होऊन जातो. मला आवडलेला आणि रुचत आलेला म्हणजे डियोर सॉवेज. तो एकदा वापरला पण इतका महागडा सतत वापरायला परवडणे शक्य नाही मग त्याचा क्लोन अजमलचा झील वापरतो. अजमल, अर्माफ ह्या दोन्ही प्रतिष्ठित कंपन्या महागडया पर्फ्युम्सचे उत्तम दर्जाचे क्लोन्स तयार करतात. अर्थात अजमल, अर्माफ वापरणेही तसे महागातच जाते ही गोष्ट वेगळी.

प्रचेतस - डियोर महागडा आहे खरा पण क्लोनही चांगले आहेत. सुबोध खरे - खरंय. उगाच महाग आहे म्हणून काहीही आवडून घेण्यात अर्थ नाही. पण पैसे टाकले की गुणवत्ता सहसा चांगली मिळते, अर्थात त्यालाही बरेच अपवाद आहेतच. खिशाला परवडत असेल, आवड असेल आणि खर्च केलेले पैसे वसूल होत असतील तर काहीच हरकत नाही पण उगाच हाईपच्या मागे लागण्यात अर्थ नाही. महागड्या ब्रँड च्या किंमतीत बराचसा भाग हाइपचा आणि ब्रॅण्डिंग चा असला तरी चांगला कच्चा माल वापरलेला असल्यामुळे ब्रँडेड प्रॉडक्ट वापरण्यातले समाधान आणि मजाही वेगळी असते.

किल्लेदार, लेख चांगलाच खुसखुशीत झालाय. गंधांची दुनिया अजब असते. लेखातल्या बऱ्याच गोष्टींशी नातेगत ( = रीलेट ) होऊ शकलो. विशेषत: सुगंधी पट्टीशी अगदी घट्टपणे ! ;-) आयुर्वेदांत नासिकेस मेंदूचे द्वार म्हंटलंय. म्हणूनंच गांधांमुळे स्मृती चटकन जागृत होत असाव्यात. आ.न., -गा.पै.

लेख बेहद्द आवडला. शैली, कोटीबाजपणा, विस्तार .. सगळंच एकदम भारी. एखादा सुगंध आपल्याला टेलिपोर्ट करून विशिष्ट जागी, विशिष्ट जगात नेतो हे अगदी पटलं. पॅरिसमध्ये आणि युरोपात कुठल्या कुठल्या परफ्युमरीज फिरून बघितल्याचं आठवतं. फ्रॅगोनार्ड किंवा तत्सम एक नाव आठवतं. कागदाच्या पट्ट्यांवर फवारा आणि मग त्या खिशात घेऊन फिरणे वगैरे सर्व आठवले. मिट्टी परफ्यूम. भारी कंपनीचा घेतल्यास खरा शुद्ध मातीचा सुगंध मिळतो. बाकी ठिकाणी त्यात इतर कायकाय घातलेले असते.

परफ्यूम आवडतं, त्यामुळे लेख थेट भिडला. शैली भारी. खुसखुशीत आणि तितकेच भारी संदर्भ. सकाळ गंधीत झाली. खरं, म्हणजे लेखनाचं कौतुक करायला खूप पानभर लिहायला पाहिजे. इतका भारी लेख आहे. अतिशय सुंदर. लै म्हणजे लै आवडलं लेखन. भावना पोचल्या असतील. दै. लोकमतच्या दीपोत्सवात २०२५ यावेळी कन्नौजच्या अत्तरावर खूप सुंदर लेख आहे. दीडहजार वर्षापासून या कन्नौजला अत्तराचा गंध आहे, तेथील ग़टारांना अत्तराचा गंध आहे, इतके अत्तर तिकडे तयार होतं. कन्नौजवर फिर कभी बोलूया...........! -दिलीप बिरुटे

खुप मस्त लेख झाला आहे. अत्तर / परफ्युम हा माझा खूप आवडता विषय.. अत्तर पासुन सुरू करता करता, आता आवडत्या परफ्युम्स ची पूर्ण बोटल मागावण्या पर्यंत मजल गेली आहे. Mancera Cedrat Boise हा तर माझ्या सर्वात आवडता परफ्यूम.. Creed Aventus च्या डीएनए चा क्लोन असला तरीही थोडा वेगळा आहे. कोणत्याही ऋतूमध्ये वापरता येतो आणि नेहमीच कॉम्प्लिमेंट्स मिळतात. Armaaf चा CDNI पण याच वाटेने जातो. सध्या मिडल ईस्टर्न परफ्युम्स पण चांगले येत आहेत , उदाहरण द्यायचे म्हटले तर Afnaan che 9PM, 9PM एलेक्सिर, सुप्रीमसी कलेक्टर एडिशन /नॉट ओन्ली इंटेन्स, लत्ताफा चे खामरा , खमराह कवाह इत्यादि. Silage & Longetivity बद्दल मिडल ईस्टर्न परफ्युम्स नेहमीच एक पाऊल पुढे.. सध्या हिवाळा चालू असल्याने फ्रेंच Avenue चे Liquid ब्राउन पण वापरून बघितले , ज्यांना गोडवासाचे पर्फुम्स आवडतात त्यांच्यासाठी हा खूप छान आहे, उन्हाळ्यासाठी स्वस्त आणि मस्त म्हणजे Rue Broca Theoreme perfume , या विषयाची कितीही माहिती घेत गेलो तरी, अजुन बरेच काही शिकायचे आहे असे नेहमीच वाटत रहाते..

काय त्या 'शाब्दिक कोट्या', काय ती 'ओघवती लेखनशैली, आणि काय ते 'दर्दी' मंडळींचे प्रतिसाद... सगळंच एकदम जबरदस्त 👍 काहीसा उशिराने वाचनात आलेला हा 'सुगंधी' लेख प्रचंड आवडला आहे. अर्थात ही फक्त पोचपावती आहे, ह्यावर एक स्वतंत्र सविस्तर प्रतिसाद लिहावाच लागणार आहे!

गामा पैलवान, गवि, प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे - खणखणीत प्रतिक्रियांबद्दल आभार. आपलेही काही अनुभव सांगा. वेदांत - धन्यवाद. Cedrat Boise Intense जास्त चांगला वाटला. OG जास्त टिकत नाही पण आहे चांगला. मिडल ईस्टर्न थोडे उग्र वाटतात म्हणून त्यांच्या वाट्याला अजून फार गेलो नाहीये. टर्मीनेटर - सविस्तर प्रतिसादाची वाट बघतो :). लेखात अजूनही बरंच काही राहून गेलं आहे. तुमच्या शैलीत लिहून काढा.

सुगंधावर लिहलेला अत्यंत रचनात्मक लेख! माझा अगदी आवडता विषय ! अत्तर- परफ्युम आणि मग डिओ असा माझ्या आवडीचा क्रम आहे. सध्या Hawas Ice,Sauvage,Arabians Tonka,Gucci Flora, Musk Al Tahara अनुभवुन पहात आहे [ क्लोन व्हर्जन ]. तर डिओ मध्ये अजमल चे परफ्युम डिओ अनुभवणे सुरवात केली आहे. यात Aurum Wisal & Wisal Dhahab आणि Sacred Love आहे. याचा काँबो सेट मिळतो.

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Kiliye Kiliye... | Lokah Chapter 1: Chandra |

व्वा! काय त्या 'शाब्दिक कोट्या', काय ती 'ओघवती लेखनशैली, आणि काय ते 'दर्दी' मंडळींचे प्रतिसाद... सगळंच एकदम जबरदस्त हेच मनात आले होते! मी काही सुगंधांचा जाणकार नाही, पण सुगंधांचा अत्याधिक चाहता मात्र आहे. पर्यटनाची आवड असल्याने जिथे जातो तिथून कोणते ना कोणते सुगंध घेऊनच घरी येतो. डियो कधी आवडले नाहीत, अल्कोहोल-बेस्ड परफ्यूम्स पूर्वी वापरायचो, आता फारसे वापरत नाही. माझी पहिली पसंती ऑइल-बेस्ड अत्तरांना. अगदी नेहमीच्या मोगऱ्यापासून ते सफेत ऊद ते कस्तुरी ते अजून काहीही, सर्व गंधांची अत्तरे मनाला वेड लावतात. त्याशिवाय गंध देणारे मूळ स्रोतही जसे ताजा मोगरा, ताजा किंवा सुकलेला सोनचाफा, दालचिनीची साल, विलायची, कॉफीच्या बिया, भीमसेनी कापूर, गवती चहाची पाने, पेट्रोल (हो!), गाईचे ताजे दूध, पिकलेला बंगनपल्ली आंबा... हेही आवडतात. छान लेख लिहिलाय किल्लेदार!