मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ

पत्र...

प. शी. ·
प्रिय, तु विचारत होतास, कि corporate life कशी आहे. मुळात नाटकात आणि यात जास्त काही फरक नाही. फरक फक्त इतकाच, कि नाटकात तु होतास आणि इथे manager आहे. नाटकाचे प्रयोग असायचे, इथे projects असतात. इथे ही उशिर झाला कि बोलणी बसतात, बर का... उलट ११ चे १२ झाले कि तु फार शिव्या घालायचास... इथ मात्र manager फक्त "Good Morning" असा टोमणा मारतो. इथली लोक यास sarcasm म्हणतात... इथे हि नाटकाप्रमाणे night shifts असतात... फरक फक्त इतकाच, नाटकात सोबती ला चहा असायची इथ मात्र coffee असते. पण इथे night shift ला झोप येते रे... कदाचीत इथल्या coffee त अापल्या चहा सारखी किक् नाही...

हायकूचा पहिला प्रयत्न !

माम्लेदारचा पन्खा ·

एस 24/08/2017 - 08:16
चांगला प्रयत्न आहे. पण बहुतांशी कविता ह्या तीन ओळी कविता आहेत. हायकू नाहीत. हायकूमध्ये पहिल्या दोन ओळींत एखाद्या घटनेचं वर्णन असते आणि तिसऱ्या ओळीत एक कलाटणी असते जिच्यामुळे संपूर्ण हायकूचा अर्थ बदलतो. कवी हायकूमध्ये मनस्थिती किंवा भावना कधीही मांडत नाही. तो फक्त घटना मांडतो. आणि त्यामागे काय भावना असतील हे वाचकांवर सोडून देतो. अत्यंत सूचक असा हा काव्यप्रकार आहे. मराठीत आचार्य अत्रे यांच्या कन्या शिरीष पै यांनी हायकू लोकप्रिय केल्या. ही एक प्रसिद्ध हायकू पहा: Old pond A frog leaps in Sound of water!

In reply to by एस

अत्रे 24/08/2017 - 08:25
Old pond A frog leaps in Sound of water!
यातल्या तिसऱ्या ओळीतून या हायकूचा अर्थ कसा बदलतो ते नाही कळाले. मुळात या हायकूचा अर्थ काय आहे तेच नाही कळाले. थोडे विवेचन कराल का प्लिज? धन्यवाद.

In reply to by एस

माझ्या माहितीनुसार ५ ७ ५ हा जपानी हायकूचा नियम आहे हे अगदी खरे पण तो जेव्हा शिरीष ताईंनी मराठीत आणला तेव्हा हे नियम शिथील केले ... त्यांच्या पुस्तकातले हायकू सुद्धा याची साक्ष देतील ... मात्र यमक साधले गेलेच पाहिजे तीन पैकी कोणत्याही दोन ओळीत . आणि कमित कमी शब्दांत ... शेवटच्या ओळीत कलाटणी आवश्यक ...

In reply to by माम्लेदारचा पन्खा

एस 24/08/2017 - 12:50
हो, ते ५-७-५ जपानीतून मराठीत किंवा अन्य भाषांमध्ये (इंग्लिश वगैरे) जसेच्या तसे ठेवणे कठीण आहे. त्यामुळे अक्षरसंख्या लवचिक ठेवली तरी चालते. पण तुम्ही म्हणता तसे यमक पाहिजे आणि शेवटी कलाटणी आवश्यक आहे. या विषयावर मायबोली आणि बहुतेक मिपावरही बरीच उत्तम चर्चा झाली होती. मला सापडल्यास देतो.

बाजीप्रभू 24/08/2017 - 12:45
To be honest, असा पण काही प्रकार असतो आजच कळलं. हायकूची माहितीही मिळतेय या निमित्ताने. धन्यवाद!!

वकील साहेब 27/08/2017 - 12:34
मागे कधीतरी एकदा मटा की कोणत्या तरी पेपर मध्ये नियमित हायकू येत असत. तेव्हा त्याचा अर्थच उमगत नसे ( तो तसा अजूनही उमगत नाही म्हणा ) पण आत्ता त्याबद्दल वाचून उत्सुकता वाढली आहे. अधिक माहिती मिळाल्यास जाणकारांनी स्वतंत्र धागा काढावा. वाचायला आवडेल

पैसा 27/08/2017 - 22:03
तुम्ही कविता चांगल्या लिहीत असणार असे वाटते. तीन ओळीच्या मर्यादेत बांधून का घेताय?

एस 03/09/2017 - 09:43
या कवितेवर शिरीष पै यांची आठवण काढली होती. काल त्यांच्या निधनाची बातमी आली. शिरीषताईंना भावपूर्ण श्रद्धांजली! _/\_

एस 24/08/2017 - 08:16
चांगला प्रयत्न आहे. पण बहुतांशी कविता ह्या तीन ओळी कविता आहेत. हायकू नाहीत. हायकूमध्ये पहिल्या दोन ओळींत एखाद्या घटनेचं वर्णन असते आणि तिसऱ्या ओळीत एक कलाटणी असते जिच्यामुळे संपूर्ण हायकूचा अर्थ बदलतो. कवी हायकूमध्ये मनस्थिती किंवा भावना कधीही मांडत नाही. तो फक्त घटना मांडतो. आणि त्यामागे काय भावना असतील हे वाचकांवर सोडून देतो. अत्यंत सूचक असा हा काव्यप्रकार आहे. मराठीत आचार्य अत्रे यांच्या कन्या शिरीष पै यांनी हायकू लोकप्रिय केल्या. ही एक प्रसिद्ध हायकू पहा: Old pond A frog leaps in Sound of water!

In reply to by एस

अत्रे 24/08/2017 - 08:25
Old pond A frog leaps in Sound of water!
यातल्या तिसऱ्या ओळीतून या हायकूचा अर्थ कसा बदलतो ते नाही कळाले. मुळात या हायकूचा अर्थ काय आहे तेच नाही कळाले. थोडे विवेचन कराल का प्लिज? धन्यवाद.

In reply to by एस

माझ्या माहितीनुसार ५ ७ ५ हा जपानी हायकूचा नियम आहे हे अगदी खरे पण तो जेव्हा शिरीष ताईंनी मराठीत आणला तेव्हा हे नियम शिथील केले ... त्यांच्या पुस्तकातले हायकू सुद्धा याची साक्ष देतील ... मात्र यमक साधले गेलेच पाहिजे तीन पैकी कोणत्याही दोन ओळीत . आणि कमित कमी शब्दांत ... शेवटच्या ओळीत कलाटणी आवश्यक ...

In reply to by माम्लेदारचा पन्खा

एस 24/08/2017 - 12:50
हो, ते ५-७-५ जपानीतून मराठीत किंवा अन्य भाषांमध्ये (इंग्लिश वगैरे) जसेच्या तसे ठेवणे कठीण आहे. त्यामुळे अक्षरसंख्या लवचिक ठेवली तरी चालते. पण तुम्ही म्हणता तसे यमक पाहिजे आणि शेवटी कलाटणी आवश्यक आहे. या विषयावर मायबोली आणि बहुतेक मिपावरही बरीच उत्तम चर्चा झाली होती. मला सापडल्यास देतो.

बाजीप्रभू 24/08/2017 - 12:45
To be honest, असा पण काही प्रकार असतो आजच कळलं. हायकूची माहितीही मिळतेय या निमित्ताने. धन्यवाद!!

वकील साहेब 27/08/2017 - 12:34
मागे कधीतरी एकदा मटा की कोणत्या तरी पेपर मध्ये नियमित हायकू येत असत. तेव्हा त्याचा अर्थच उमगत नसे ( तो तसा अजूनही उमगत नाही म्हणा ) पण आत्ता त्याबद्दल वाचून उत्सुकता वाढली आहे. अधिक माहिती मिळाल्यास जाणकारांनी स्वतंत्र धागा काढावा. वाचायला आवडेल

पैसा 27/08/2017 - 22:03
तुम्ही कविता चांगल्या लिहीत असणार असे वाटते. तीन ओळीच्या मर्यादेत बांधून का घेताय?

एस 03/09/2017 - 09:43
या कवितेवर शिरीष पै यांची आठवण काढली होती. काल त्यांच्या निधनाची बातमी आली. शिरीषताईंना भावपूर्ण श्रद्धांजली! _/\_
एक पक्षी अंधारात बरसणाऱ्या जलधारात घरट्यात एकटाच . . . . झाडावरचं एक फूल उमलून कोमेजलेलं झाडाच्याच पायाशी ...... पाहतो शून्यात मी आजकाल नेहमी विश्व निर्मिती तिथूनच ! जुळवले शब्द काही अर्थ उमगलाच नाही तरीही अर्थपूर्ण !

((तो मला आवडत नाही))

माम्लेदारचा पन्खा ·
पेर्णा- निओ यांची कविता "ती मला आवडते" जेव्हा तो त्याच्या पार्टीनंतर तर्राट होऊन माझ्या अंगाशी कसाही झोंबतो तेव्हा तो मला आवडत नाही जेव्हा किरकोळ वादातून तो मला हिंसकपणे Get out you bitch म्हणतो तेव्हा तो मला आवडत नाही माझ्या खरं बोलण्यावर, समजावल्यावर मलाच लाथाबुक्क्याचा प्रसाद मिळतो तेव्हा तो मला आवडत नाही मी एकटीच आवरून बाहेर जाताना तो एकटक संशयानं बघतो तेव्हा तो मला आवडत नाही जेव्हा माझ्या कुठल्याही कामाचा विचका होतो त्याला कशी जिरली हिची असाच आसुरी आनंद होतो तेव्हा तो मला आवडत नाही माझ्या मनस्थितीचं आणि विचाराचं त्याला काहीच सो

साडेपाच इंच !

माम्लेदारचा पन्खा ·
माझं मन कायम ह्या साडेपाच इंची चौकटीत वावरणारं . . . . आजूबाजूला काय चाललंय हे पाहूनही न पाहिल्यासारखं करणारं . . . काही वेगळं दिसलंच तर डोळे असूनही ह्या स्मार्ट खेळण्यातूनच बघतो. . . मग समोर खाद्यजत्रा असो की प्रेतयात्रा . . तोच निर्विकारपणा असतो ! कधीकधी मरणही टिपतो मी दुसऱ्याचं कारण असं चित्र वारंवार कुठे दिसतं ? कासावीस होतो फक्त तेंव्हाच जेव्हा बॅटरी उतरते किंवा इंटरनेट नसतं ! जगात असूनही जगाशी परत जोडण्यासाठी जपतो मी पासवर्ड. . . . . आपण आणि आपला अंडा "सेल", कोणी माणुसकी करता का फॉरवर्ड ?

परीक्षा

माम्लेदारचा पन्खा ·
परीक्षेला बसवलं आहेस तू अशा देवा किती पानं लिहितोय तरी वेळच संपत नाही इतकी अवघड परीक्षा काय ही कामाची हजारदा वाचला तरी तुझा प्रश्नच कळत नाही ! परीक्षेचं वेळापत्रक तरी आधी सांगायचं असतं कोणालाही असं थेट पेपरला बसवायचं नसतं अभ्यासक्रम वेगळा आणि हे प्रश्न भलतेच आहेत गोंधळ झाला तरीही वर मार्क मिळवायचे आहेत ? मागे एकदा दिला होता मी धैर्याचा एक पेपर त्याचं काय झालं पुढे ते कळलंच नाही नंतर आता चालू आहे सहनशक्तीची अफाट चाचणी करतोस तरी कशी तू असल्या प्रश्नांची जुळवणी ? एक पेपर झाला की मध्ये थोडा वेळ द्यायचा असतोय तुझ्या शाळेत मात्र मी सतत परीक्षेलाच कसा बसतोय पेपर संपव तुझे सगळे आता, सांग मी पास

अण्णारती- विरहखंड भाग १

माम्लेदारचा पन्खा ·

In reply to by अभ्या..

समझनेवाले को इशारा काफी है राज की बात कह दू तो जाने मेह्फिल मे फिर क्या हो? संगीतकार लक्श्मीकान्त प्यारेलाल की जोडी सलामत रहे

=)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) अण्णा द्न्यानी सत्पुरुष, ज्यांचा तीकंपुने केला छळ थोर। जैसा झाला द्न्यानेश्वरमाउलीचा म्हणोनी संन्याशाचा पोर।। अण्णांचा संपवोनिया प्रथमावतार, नाचती कळीचे नारद। अण्णा चमत्कारी मोठे, पुन:अवतारात करती त्यांना गारद।। इतिश्री अण्णापुराणम बिगीनम। कॅप्टन जॅक स्पॅरो (उपाध्यक्ष: अण्णा पुनर्वसन समिती)

In reply to by अभ्या..

समझनेवाले को इशारा काफी है राज की बात कह दू तो जाने मेह्फिल मे फिर क्या हो? संगीतकार लक्श्मीकान्त प्यारेलाल की जोडी सलामत रहे

=)) =)) =)) =)) =)) =)) =)) अण्णा द्न्यानी सत्पुरुष, ज्यांचा तीकंपुने केला छळ थोर। जैसा झाला द्न्यानेश्वरमाउलीचा म्हणोनी संन्याशाचा पोर।। अण्णांचा संपवोनिया प्रथमावतार, नाचती कळीचे नारद। अण्णा चमत्कारी मोठे, पुन:अवतारात करती त्यांना गारद।। इतिश्री अण्णापुराणम बिगीनम। कॅप्टन जॅक स्पॅरो (उपाध्यक्ष: अण्णा पुनर्वसन समिती)
येई हो अण्णा रे माझे माऊली ये । कीबोर्डवरी बोट ठेऊनी वाट मी पाहे ।। धृ।। आलिया गेलिया कोणी धाडी निरोप । कराडमधी आहे माझा मायबाप ।। १।। काळा शर्ट अन विजार कैसा सुंदर दिसला । घोड्यावर बैसोन अण्णा शुक्रवारी गेला ।। २।। अण्णांचे चार शब्द आम्हा नित्य जाळ लावी । अण्णादास म्हणे आता कोण कळ लावी ।। ३।।

तुझ्या अंतरीची (चारोळी)

पराग देशमुख ·

अभ्या.. 06/02/2017 - 18:39
यमक कशे पाह्यजे. हे बघा ;) पदरी पडली निर्भत्सना आपलेच करती अवहेलना असा एकटा पडलाय राजा चांगुलपणाची कसली सजा गड वाचवायला हात द्या तुमच्या राजाला साथ द्या

अभ्या.. 06/02/2017 - 18:39
यमक कशे पाह्यजे. हे बघा ;) पदरी पडली निर्भत्सना आपलेच करती अवहेलना असा एकटा पडलाय राजा चांगुलपणाची कसली सजा गड वाचवायला हात द्या तुमच्या राजाला साथ द्या
तुझ्या अंतरीची, मला जाण आहे; जरी गीत माझे, तुला ताण आहे. जरी ना निथळली, कधी कांत माझी; तुझे पावसाळे, मला रोष आहे. ..............................................मुकुंद

सावरकरांचे मनोगत

कवि मानव ·

मनोगताचा उद्देश स्पष्ट होत नाही. शेवटचे कडवे साफ गंडलेले आहे. कविता उगीचच शब्दबंबाळ करून सोडली आहे. माफ करा, मला तरी आजिबात आवडली नाही. इतरांचे मत कदाचित याऊलट असू शकते. कवितेवर पहिलाच प्रतिसाद असा येतोय याचा मलाही खेद आहे. पण लक्षात घ्या, खूप अपेक्षेने उघडलेली कविता वाचण्यासाठी! Sandy

In reply to by चांदणे संदीप

कवि मानव 11/01/2017 - 14:27
संदीप - हरकत नाही.. मी नक्कीच तुमच्या प्रतिक्रियेचा विचार करीन. मध्यंतरी सावरकरांवर एक व्याख्यान ऐकले आणि त्यातून काहीसा सुचलेली हि कविता. शेवटचं कडवा नक्कीच थोडा सत्य परिस्थितीशी सोडून वाटतं. पण दृश्य असा होतं की, माणसाच्या अतृप्त इच्छा असतात आणि त्याला अनुसरून सावरकर मातृभूमीशी मनोगत व्यक्त करत आहेत मी याला त्यांच्या निरूपणाची कविता म्हणू का कळत नाही... तुम्हाला काय वाटलं ??

समाधान राऊत 11/01/2017 - 20:03
छान हो, शब्द जुळवण्याचा छान प्रयत्न "चकवून शत्रूला पार समुद्रा केले, ती जन्मठेप मी हसत-हसत सोसियले" या दोन ओळी कमी केल्यातर सावरकर कुठेच नाहीत किंबहुना इतर वीरांना ही जशीच्या तशी लागु होते. पहिले चार शब्दसत्र आवडले!!

In reply to by समाधान राऊत

कवि मानव 12/01/2017 - 01:41
धन्यवाद !! या दोन ओळी कमी केल्यातर सावरकर कुठेच नाहीत किंबहुना इतर वीरांना ही जशीच्या तशी लागु होते. --- मी याला माझा सन्मान म्हणून समजून घेतो :)))) की तुम्ही शालजोडी दिले असे समजू ;)))

पैसा 14/01/2017 - 10:00
चांगला प्रयत्न. का कोण जाणे अगदी उत्स्फूर्त वाटली नाही. आणि वृत्ततही जरा ओढाताण झाली असावी. याहून चांगले नक्की लिहू शकता.

मनोगताचा उद्देश स्पष्ट होत नाही. शेवटचे कडवे साफ गंडलेले आहे. कविता उगीचच शब्दबंबाळ करून सोडली आहे. माफ करा, मला तरी आजिबात आवडली नाही. इतरांचे मत कदाचित याऊलट असू शकते. कवितेवर पहिलाच प्रतिसाद असा येतोय याचा मलाही खेद आहे. पण लक्षात घ्या, खूप अपेक्षेने उघडलेली कविता वाचण्यासाठी! Sandy

In reply to by चांदणे संदीप

कवि मानव 11/01/2017 - 14:27
संदीप - हरकत नाही.. मी नक्कीच तुमच्या प्रतिक्रियेचा विचार करीन. मध्यंतरी सावरकरांवर एक व्याख्यान ऐकले आणि त्यातून काहीसा सुचलेली हि कविता. शेवटचं कडवा नक्कीच थोडा सत्य परिस्थितीशी सोडून वाटतं. पण दृश्य असा होतं की, माणसाच्या अतृप्त इच्छा असतात आणि त्याला अनुसरून सावरकर मातृभूमीशी मनोगत व्यक्त करत आहेत मी याला त्यांच्या निरूपणाची कविता म्हणू का कळत नाही... तुम्हाला काय वाटलं ??

समाधान राऊत 11/01/2017 - 20:03
छान हो, शब्द जुळवण्याचा छान प्रयत्न "चकवून शत्रूला पार समुद्रा केले, ती जन्मठेप मी हसत-हसत सोसियले" या दोन ओळी कमी केल्यातर सावरकर कुठेच नाहीत किंबहुना इतर वीरांना ही जशीच्या तशी लागु होते. पहिले चार शब्दसत्र आवडले!!

In reply to by समाधान राऊत

कवि मानव 12/01/2017 - 01:41
धन्यवाद !! या दोन ओळी कमी केल्यातर सावरकर कुठेच नाहीत किंबहुना इतर वीरांना ही जशीच्या तशी लागु होते. --- मी याला माझा सन्मान म्हणून समजून घेतो :)))) की तुम्ही शालजोडी दिले असे समजू ;)))

पैसा 14/01/2017 - 10:00
चांगला प्रयत्न. का कोण जाणे अगदी उत्स्फूर्त वाटली नाही. आणि वृत्ततही जरा ओढाताण झाली असावी. याहून चांगले नक्की लिहू शकता.
सावरकरांचे मनोगत मांडण्याचा प्रयत्न केला आहे - ते मातृभूमी ला उद्देशून हे सांगत आहेत शतदा नकार मज राजमुकुट सोन्याचा, मी तृप्त पाहुनी काळ हा स्वातंत्र्याचा, घेऊन हजारो जन्म तुझ्या उदरातून, मी सदैव राहीन, दास तुझ्या चरणांचा !! प्राणांची देऊन आहुती या यज्ञाला, मी किंचित केले भार कमी खांद्याला, नसता हे जीवन व्यर्थ मानले असते, तुझं कारण आले अर्थ नवे मारण्याला !!

ये तू मैदानात : शेतकरी गीत

गंगाधर मुटे ·
ये तू मैदानात : शेतकरी गीत

ये तू मैदानात, ये तू मैदानात
ये तू मैदानात, पाईका ये तू मैदानात
काळ्या आईचा एल्गार
बिगूल फुंकण्या हो तय्यार
उलवून फेकू गुलाम बेड्या
जगण्या स्वातंत्र्यात
जगण्या स्वातंत्र्यात, जगण्या स्वातंत्र्यात
जगण्या स्वातंत्र्यात, पाईका ये तू मैदानात ||धृ||

गोरे गेले, काळे आले
शस्त्राचे रंगांतर झाले
काळी आई खितपत पडली
विझल्या अंधारात
विझल्या अंधारात, विझल्या अंधारात
विझल्या अंधारात तेवण्या, ये तू मैदानात

दृष्टीकोन

ज्योति अळवणी ·
आयुष्य सोपं असत.. तुझ्यासाठी अवघड का करू? मला नाही बदलायच; तुझ्याकडून अपेक्षा का ठेऊ? तो तसा... ही अशी... तक्रारीचा सुर नको... आपल मत आपल्यापाशी... त्याची कुठे चर्चा नको! सर्वांचच् आयुष्य सुंदर असत... प्रत्येकजण आपल्यापुरत जगत असत; एकमेकांशिवाय अडत नसत.. म्हणूनच.. अध्यात-मध्यात पडायच नसत!!!