नेहमीइतकाच रंजक झालाय. चित्रेही छान. पुढचे भागही येऊद्यात. वाचत आहोत. (वाचक)बेसनलाडू

मी काल रात्री दिलेली ह्या लेखावरील प्रतिक्रिया उडालेली दिसतेय. हा काय प्रकार असावा ह्याचा पंचायत समितीने शोध घ्यावा अशी विनंती. ह्या आधी 'राजें'च्या लेखावरचा माझा प्रतिसादही असाच उडाला होता. कृपा करून "तुम्ही तो सुपूर्द केला नसावा' अशा तर्‍हेचे छापील उत्तर देऊ नये ही विनंती. लेख संपादित करताना असा प्रकार घडत असावा असे मला वाटते आहे. कारण माझ्या प्रतिसादानंतर दोन्ही लेख 'अद्ययावत' केल्याचे आढळले. असे जर खरोखरीच होत असेल तर ते नेमके कशामुळे होत आहे हे इथले तज्ञ सांगू शकतील अशी अपेक्षा आहे आणि त्यावर तोडगाही काढू शकतील अशी खात्री आहे.

पहील्या ३ झुंझार खेळींनंतर हे एकदम नाबाद शतक बर का. अतिशय नेटका लेख वाटला. काही जणांना माहीती (छान आहे म्हणून) अजून हवी असे वाटू शकते. आवडला. ------------------------------------------------------------------------------------------ अवांतर - त्या प्रेमदगड किंवा आसपास वासू-सपना किंवा तत्सम नजरेस न पडल्याने विरस तर नाही ना झाला? :-) (श्लेश)

स्वाती, हाही भाग सुरेख झाला आहे.. विशेष करून किंकाकुजीचे चित्र क्लासच आहे, संग्रही ठेवावे असे आहे... साधी, सोपी भाषा. लेख वाचून प्रसन्न वाटले.. तात्या.

हाही भाग आवडला. खासकरुन शेवटच्या परिच्छेदात केलेलं मन:स्थितीचं वर्णन. नंदन (मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी http://marathisahitya.blogspot.com/)

इथे,खरडवहीत लेख आवडल्याचे सांगितलेत,सर्वांना मनापासून धन्यवाद. स्वाती

नेहमीइतकाच रंजक झालाय. चित्रेही छान. पुढचे भागही येऊद्यात. वाचत आहोत. (वाचक)बेसनलाडू

मी काल रात्री दिलेली ह्या लेखावरील प्रतिक्रिया उडालेली दिसतेय. हा काय प्रकार असावा ह्याचा पंचायत समितीने शोध घ्यावा अशी विनंती. ह्या आधी 'राजें'च्या लेखावरचा माझा प्रतिसादही असाच उडाला होता. कृपा करून "तुम्ही तो सुपूर्द केला नसावा' अशा तर्‍हेचे छापील उत्तर देऊ नये ही विनंती. लेख संपादित करताना असा प्रकार घडत असावा असे मला वाटते आहे. कारण माझ्या प्रतिसादानंतर दोन्ही लेख 'अद्ययावत' केल्याचे आढळले. असे जर खरोखरीच होत असेल तर ते नेमके कशामुळे होत आहे हे इथले तज्ञ सांगू शकतील अशी अपेक्षा आहे आणि त्यावर तोडगाही काढू शकतील अशी खात्री आहे.

पहील्या ३ झुंझार खेळींनंतर हे एकदम नाबाद शतक बर का. अतिशय नेटका लेख वाटला. काही जणांना माहीती (छान आहे म्हणून) अजून हवी असे वाटू शकते. आवडला. ------------------------------------------------------------------------------------------ अवांतर - त्या प्रेमदगड किंवा आसपास वासू-सपना किंवा तत्सम नजरेस न पडल्याने विरस तर नाही ना झाला? :-) (श्लेश)

स्वाती, हाही भाग सुरेख झाला आहे.. विशेष करून किंकाकुजीचे चित्र क्लासच आहे, संग्रही ठेवावे असे आहे... साधी, सोपी भाषा. लेख वाचून प्रसन्न वाटले.. तात्या.

हाही भाग आवडला. खासकरुन शेवटच्या परिच्छेदात केलेलं मन:स्थितीचं वर्णन. नंदन (मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी http://marathisahitya.blogspot.com/)

इथे,खरडवहीत लेख आवडल्याचे सांगितलेत,सर्वांना मनापासून धन्यवाद. स्वाती

खरंच, ही कढी गेल्या दोन वर्षांपासून तशीच बाहेर ठेवलेली आहे. आता कितीही उकळले तरी तिला ऊत येणार नाही. ताजी कढी बनवतोय. "शत्रूचा शत्रू हा आपला मित्र" ह्या नेताजींच्या शिकवणीनुसार भारताने ओसामा बिन लादन ला भारतरत्न द्यावे म्हणून. नेताजींनी हिरोहिटो आणि हिटलरला रेकमेंड केले असतेच की नाही? - सर्किट

ब्रिटिशांचे शाप लागले म्हणायचे गांधीजींच्या भारताला. असो शिर्षक "२ ऑक्टोबर - उकळी आली कढीला" किंवा "२ ऑक्टोबर - पुन्हा उकळी" विकासराव मानले बुवा सगळे दिवस बरोबर लक्षात ठेवता तुम्ही. ----------------------------------------------------------- सबको सन्मती दे भगवान!

शिळी कढी म्हणजे नक्की कोणची? - उत आणणे याचा अर्थ पुनरुज्जीवन करणे असा घेतला तरी चव कशी लागते हे मह्त्वाचे. आमचेकडे रारापोब ( राज्य राखीव पोलिस बल गट [क्र. १ व २ पुण्यात] ) S R P F मध्ये मेस मधील आमटी वा भाजी बराकीत 'तडका' ( इन्स्टंट फोडणी )देउन खाल्ली जाते. तरच ती खाणे सुसह्य होते. बलगटा ला आम्ही 'बैलगट' म्हणत असू. ( उतलेली शिळी कढी आवडणारा) प्रकाश घाटपांडे

गांधींच्या ऐवजी कढी वरील भाष्ये वाचून ही "कढी जयंती" आहे असे वाटले! अहो हा ड्राय डे आहे तेंव्हा कढी साठीपण ड्राय डे च केला :) गांधींचे नाव आले की फाळणी, हिंदू-मुसलमान, नथूराम,इत्यादी तत्कालीन विषयांवर चर्चा होते. राऊत यांचा अग्रलेख वाचताना तो वेगळ्या पद्धतीने लिहीलेला असल्याने त्याबाबत काय वाटले ते विचारले होते! बाकी सर्कीटसाहेबांचे - त्यांनी सांगीतलेले - वचन मात्र १००% बरोबर आहे/पटले. त्याच पद्धतीने कायम म्हणले जाते की थोर माणसांचा पराभव हे त्याचे फॉलोअर्सच करतात.

कर्तृत्ववान लोकांना दैवत्व देऊन आपण त्यांच्यावर आणि स्वतःवर खूपच अन्याय करत असतो. हे अगदी खरे आहे. हा लेख वेगळ्या संदर्भाने लिहिला आहे यात काही शंकाच नाही. लेखही चांगला आहे. पण मी गांधी वादी नाही. अहिंसेच्या मार्गाने जाणारे तत्वज्ञान सांगून गांधीजीनी भारतीय नागरिकाला बुळा बनवला... समोरच्याचा उगारलेला हात रोखता येण्याइतकी हिम्मत त्यांच्या तत्वज्ञानातून नाही मिळाली. उलट एका गालावर मारले तर दुसरा पुढे करणे हिच शिकवण सर्वसामान्यांना मिळाली आणि म्हणूनच कदाचित जे आधी होऊ शकले असते ते होण्यासाठी १५ ऑगस्ट १९४७ हा दिवस उजाडावा लागला... नथूरामने गोळी झाडली ती 'गांधी 'या वृत्तीवर... गांधी या व्यक्तिशी त्याचे काही वैयक्तिक भांडण नव्हते. हे माझे स्वतःचे मत आहे.... - प्राजु.

बौध्द आणि गांधी यांनी भारताचे जे नुकसान केले त्यापुढे मुस्लीम व ब्रिटीशांनी केलेले घाव काहिच नाही. सामान्य माणसाच्या आयुष्यातील लढण्याची उमेद हिरावुन घेणा-या अहिंसेच्या पुजा-यांना नमस्कार (कोपरापासुन)

गांधी, ही व्यक्ती नेता अथवा नायक म्हणून किंवा वयक्तीक जिवनामध्ये कशी ही असो पण एक मात्र ह्या व्यक्तीमध्ये काहीतरी वेगळे जरुर होते की करोडो संख्येने त्यांचे अनुयायी त्याच्या एका आवाजावर रस्त्यावर येत ही व परत जात ही. ह्यांचे महत्व किती अथवा ह्यांनी काय केले ह्या पेक्षा जास्त महत्वाचे आहे की आजच्या दिवशी ह्यांचा उपयोग कोणी व कसा केला ह्या बद्द्ल लिहण्याचा, कारण आम्ही तुम्ही ज्या समाजामध्ये वावरलो त्यामध्ये गांधीला महात्मा तर बनवले गेलेच पण आपले नशिब की त्यांना विष्णूचा अवतार मानून पुजा चालू केली गेली नाही. पण आपली जी येणारी पिढी आहे ती सर्व गोष्टीचे नित विष्लेशन करुन मग ठरवेल की कोण योग्य होते व कोण नाही, आज तुम्ही आम्ही जितके जमेल तितके लेखन करत राहू, उद्याची जी पिढी आहे ती व्यवस्थीत सर्व काही वाचेल व मगच निर्णय घेईल हा नुस्ताच आशावाद नाही आहे तर विश्वास आहे, कारण जितके आम्ही तुम्ही गांधी विरोधात लिहतो वाचतो आहोत इतके भाग्य आपल्या मागील पिढीला नव्हते हे सर्वजण मान्य करतील. राजे (*हेच राज जैन आहेत)

आजचा दिवस संयुक्त राष्ट्रसंघाने आंतरराष्ट्रीय अहिंसा दिन म्हणून जाहीर केला आहे. (अर्थात त्याला सर्व राष्ट्रांनी अनुमोदन दिलेले नाही!). त्या निमित्ताच्या कार्यक्रमात संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या सार्वजानीक सभेपुढे भारतसरकारच्या अधिकृत प्रतिनिधी म्हणून सोनीया गांधींचे भाषण असणार होते. भारतसरकार तर्फे "सोनीयाजी आणि राहूलजी" हे गांधीजींचे नाव रोशन करायला न्यू यॉर्क मधे आले आहेत. त्यांच्याबरोबर परराष्ट्रमंत्री "प्रणव मुखर्जीजी" आणि "आनंद शर्मा जी" पण आलेले आहेत. (मला टूलबार दिसत नसल्यामुळे संपूर्ण लिंक खाली चिकटवत आहे.) http://news.google.com/news/url?sa=t&ct=:ePkh8BM9EwLbwQq0w4CFGFsy8wCSUwbJ/0-0&fp=4702e8778ac19172&ei=o48CR4nCA6GkqwOl8fx3&url=http%3A//timesofindia.indiatimes.com/Sonia_raises_disarmament_issue_at_UN_meet/articleshow/2422950.cms&cid=1121373298&sig2=Ksz7bCjNwFgYifqzNSqUCg

गांधीबाबाला शिव्या घालताय व्हय?कुनी पायतानानं हानत न्हाई म्हनून कायबी कोकलतायसा काय रं? तिच्यायला, बामनांननी माजोरी घातलीया.त्यात हमेशा कोकनी बामनं लई फुडं.. आरं, गांधीबाबा खरा हिंदू व्हता.त्येला कळ्ळं व्हतं खरा हिंदू म्हंजे काय ते. तुमी म्हंतायसा त्यो हिंदू पैल्यापासूनच अहिंसावादी व्हता रं,लेकाच्यांनो. बाबानं फकस्त त्येला तत्त्वज्ञान बनिवलं. त्येला काय खुळा समजता काय रे? तुमच्या सावरकरानं काय क्येलं?बकबक करून काय मिळ्ळं?"हिंदूहृदयसम्राट". कसलं काय?काय बी झालं न्हाई तेच्या हातनं. बोला महात्मा गांधी की जय नाद करायचा न्हाई --------------- मजकूर संपादित : सदर प्रतिसादात अश्लील शिव्या आढळयाने प्रतिसाद संपादित करण्यात आलेला आहे. -मिसळपाव पंचायत

>>आपल्यास काय वाटले त्याचे मतप्रदर्शन जरूर करा. फक्त शिळ्या कढीला उत आणू नका अशी विनंती करावीशी वाटते. पहिले म्हणजे राऊतांचा लेख चांगला आहे, विचार करायला लावणारा आहे. स्वातंत्र्यानंतर अनेक वर्षे गांधीजी राहिले असते तर काय झाले असते ते राऊतांना वाटले तसे त्यांनी मांडले आहे. ते खरेही आहे. पण दोष केवळ एका राजकिय पक्षाचा नाही, गांधीजींच्या शिकवणुकीचाही नाही. सावरकरांनीही माझ्या माहितीप्रमाणे आपली भूमिका अनेक वेळा स्पष्ट केली आहे, कदाचित गांधी त्यात कमी पडले असावेत. दोष असला तर तो गांधींची /किंवा कोणत्याही नेत्याचीच भूमिका समजून घेण्यात, त्यांना प्रश्न विचारण्यात, त्यातील योग्य/कमी अपायकारक गोष्टी उचलण्यात आणि अयोग्य/जास्त अपायकारक टाकून देण्यात भारतीय कमी पडले याचा आहे (अजूनही पडतात). दोष असला तर तो ज्याप्रकारे आपण नागरिक सत्तेपासून दूर राहण्यात भूषण मानत गेलो त्याचा (हा त्या काळाच्या निरागसपणाचा/ वेडेपणाचाच/का नेत्यांच्या शिकवणुकीचाच एक भाग होता - अंधविश्वास?). ही बहुतेक शिळी कढी ठरू नये - निदान "इथे" तरी.

भरतकुमार राऊत यांचा लेख आवडला. प्रतिसादांतील गांधीविरोधी मुक्ताफळांविषयी न बोलणे उत्तम!

अवचटांनी लिहिलेला हा लेख सुंदर आहे. विशेषतः"गांधी ही वृत्ती" व "बुळा बनवणे" या वाक्प्रयोगांसंदर्भात.

हा अवचट यांनी लिहिलेला लेख छान आहे. धन्यवाद सदर लेखासाठी.

गोंडसे व गांधी दोन वेग-वेगळी मते, दोन वेगळे विचार व दोन अत्यंत टोकाचे आपल्या मतावर ठाम असलेल्या व्यक्ती. गोंड्से ह्यांच्या जवळ सबळ कारण होते की गांधी हत्या का केली, तर गोंडसे अथवा इतर कोणी हत्या करावी इतकी अहींसा पुजा गांधीजीं नी केली होती. शक्यतो, आजच्या घडिला विचार करणे जरा विचित्रच वाटते की गोंडसे ह्यांनी हत्या का केली असावी, जर गांधीजी एक महान व्यक्तीत्व असे न समजता, अथवा त्यांची महात्मा ही पदवी जरा थोडा वेळ बाजूला ठेवली तर लक्षात येते की खरोखर गोंडसे बरोबर होते. काही मुद्दे जेथे गांधीजीच्या चुकांची किमत इतकी मोठी होती की अनेकांची घरेदारे उधवस्त झाली अनेक देशोधडीला लागली, गांधीजींना मोठे केले ते इंग्रजांनी काय कारण असावे ? जरा विचार केला तर टिळक मृत्यू नंतर कोणी सशक्त असा संपुर्ण देशात नेता कोणीच नव्हता, व काही चांगल्या प्रयत्नामुळे / कार्यामुळे गांधी हे नाव अल्प वेळातच देशातील जनतेच्या तोंडी बसले व इंग्रजांनी त्याचा पुरेपुर फायदा करुन घेतला, जेव्हा भगत सिंग काळ चालू झाला होता तेव्हाच गांधी ह्यांच्या प्रतिमेला व विचारांना धक्का बसला होता कारण एखाद्या नेत्याची संपुर्ण ताकत ही त्याच्या आसपास असणा-या समर्थकांच्यावर अवलंबून असते पण आझाद व भगत सिंगमुळे त्यांच्या समर्थकांमध्येच कुजबुज वाढली व त्याच वेळी गांधीजींनी भगत सिंग ह्यांचा संपुर्ण स्वातंत्र्य हा नारा आपलासा केला व आपल्या नावावर खपवला. मुस्लीम समाजाला नको तितकी मदत करुन त्यांना डोक्यावर चढवले ते गांधी जींनी. जिना ह्यांच्या डोक्यात पाकीस्तानचे खुळ कोठून आले हे सर्वांना माहीतच आहे पण त्याला खतपाणी दिले ते गांधी ह्यांनी. मोठ मोठी आंदोलने शुल्लक गोष्टींसाठी मागे घेतली व त्यामुळे समाजावर पडणारा भार अथवा कमजोर होणारी लढाई ह्यांच्याकडे त्यांनी कधीच लक्ष दिले नाही. त्यांनी फक्त नेहरु साठी आपला स्पेशल अजेंडा चालवला हे सगळ्या जगाला माहीत आहे, गरज नसताना पंजाब मधील हिंदूना मुस्लिम मारत आहेत तर मारु देत तुम्ही शस्त्र हाती घेऊ नका हा सल्ला दिला व स्वत: कलकत्तामध्ये जाऊन मुस्लिम समाजाला समजवण्याचे नाटक चालू केले व उपासाला बसले, वीस लाखाच्यावर लोकांना बसलेला विभाजनाचा तडाका त्यांना दिसला नाही मात्र काही मुस्लिम मारले जाताच ह्यांच्या पोटात कळ आली हे विरोधा भास दिसत नाहीत ? जिना ह्यानी न मागताच ५० कोटी दिले व त्याचा उपयोग आपल्याच देशा विरुध्द केला गेला हे सर्वांना माहीत आहे १९४७-४८ ची भारत-पाक लढाई त्याच पैश्याच्या जोरावर पाकिस्तान ने लढली. ह्यांच्या उपासामुळे काय झाले हे कधी कळाले नाही पण सुभाष बाबू सारखे नेते मात्र देशा पासून दुर जाऊन लढाई चा मार्ग शोधू लागले, जर तोच कालावधी सुभाष बाबूंचा येथे आपल्या देशात संघटन, लढाई मजबुत करण्यात लागला असता तर विभाजन न होता भारत आझाद झाला असता. एक मानव म्हणून गांधी खरोखर महान आहे ह्यात वाद नाही पण एक नेता म्हणून ते अपयशीच ठरतात, काय केले हे महत्वाचे नसून काय झाले हे महत्वाचे आहे. त्यावेळी आपल्या पैकी कोणी सर्व समजेल इतका समजूतदार नसावा [जो अनिल अवचटांचा लेख दिला आहे त्यात ते देखील लिहतात की ते त्यावेळी चार वर्षाचे होते... क्या बात है.. त्यांच्या स्मरणशक्तीची दाद द्यावयास हवीच] अथवा नसावाच. राजे (*हेच राज जैन आहेत)

लेख आवडला. विचार सगळे संतुलित आहेत. गांधीजीचे विचार चांगले आहेत. ---- सखाराम गटणे © २००९, लेखकाच्या पुर्व लेखी परवानगीशिवाय ही प्रतिक्रिया वापरता येणार नाही.

खरंच, ही कढी गेल्या दोन वर्षांपासून तशीच बाहेर ठेवलेली आहे. आता कितीही उकळले तरी तिला ऊत येणार नाही. ताजी कढी बनवतोय. "शत्रूचा शत्रू हा आपला मित्र" ह्या नेताजींच्या शिकवणीनुसार भारताने ओसामा बिन लादन ला भारतरत्न द्यावे म्हणून. नेताजींनी हिरोहिटो आणि हिटलरला रेकमेंड केले असतेच की नाही? - सर्किट

ब्रिटिशांचे शाप लागले म्हणायचे गांधीजींच्या भारताला. असो शिर्षक "२ ऑक्टोबर - उकळी आली कढीला" किंवा "२ ऑक्टोबर - पुन्हा उकळी" विकासराव मानले बुवा सगळे दिवस बरोबर लक्षात ठेवता तुम्ही. ----------------------------------------------------------- सबको सन्मती दे भगवान!

शिळी कढी म्हणजे नक्की कोणची? - उत आणणे याचा अर्थ पुनरुज्जीवन करणे असा घेतला तरी चव कशी लागते हे मह्त्वाचे. आमचेकडे रारापोब ( राज्य राखीव पोलिस बल गट [क्र. १ व २ पुण्यात] ) S R P F मध्ये मेस मधील आमटी वा भाजी बराकीत 'तडका' ( इन्स्टंट फोडणी )देउन खाल्ली जाते. तरच ती खाणे सुसह्य होते. बलगटा ला आम्ही 'बैलगट' म्हणत असू. ( उतलेली शिळी कढी आवडणारा) प्रकाश घाटपांडे

गांधींच्या ऐवजी कढी वरील भाष्ये वाचून ही "कढी जयंती" आहे असे वाटले! अहो हा ड्राय डे आहे तेंव्हा कढी साठीपण ड्राय डे च केला :) गांधींचे नाव आले की फाळणी, हिंदू-मुसलमान, नथूराम,इत्यादी तत्कालीन विषयांवर चर्चा होते. राऊत यांचा अग्रलेख वाचताना तो वेगळ्या पद्धतीने लिहीलेला असल्याने त्याबाबत काय वाटले ते विचारले होते! बाकी सर्कीटसाहेबांचे - त्यांनी सांगीतलेले - वचन मात्र १००% बरोबर आहे/पटले. त्याच पद्धतीने कायम म्हणले जाते की थोर माणसांचा पराभव हे त्याचे फॉलोअर्सच करतात.

कर्तृत्ववान लोकांना दैवत्व देऊन आपण त्यांच्यावर आणि स्वतःवर खूपच अन्याय करत असतो. हे अगदी खरे आहे. हा लेख वेगळ्या संदर्भाने लिहिला आहे यात काही शंकाच नाही. लेखही चांगला आहे. पण मी गांधी वादी नाही. अहिंसेच्या मार्गाने जाणारे तत्वज्ञान सांगून गांधीजीनी भारतीय नागरिकाला बुळा बनवला... समोरच्याचा उगारलेला हात रोखता येण्याइतकी हिम्मत त्यांच्या तत्वज्ञानातून नाही मिळाली. उलट एका गालावर मारले तर दुसरा पुढे करणे हिच शिकवण सर्वसामान्यांना मिळाली आणि म्हणूनच कदाचित जे आधी होऊ शकले असते ते होण्यासाठी १५ ऑगस्ट १९४७ हा दिवस उजाडावा लागला... नथूरामने गोळी झाडली ती 'गांधी 'या वृत्तीवर... गांधी या व्यक्तिशी त्याचे काही वैयक्तिक भांडण नव्हते. हे माझे स्वतःचे मत आहे.... - प्राजु.

बौध्द आणि गांधी यांनी भारताचे जे नुकसान केले त्यापुढे मुस्लीम व ब्रिटीशांनी केलेले घाव काहिच नाही. सामान्य माणसाच्या आयुष्यातील लढण्याची उमेद हिरावुन घेणा-या अहिंसेच्या पुजा-यांना नमस्कार (कोपरापासुन)

गांधी, ही व्यक्ती नेता अथवा नायक म्हणून किंवा वयक्तीक जिवनामध्ये कशी ही असो पण एक मात्र ह्या व्यक्तीमध्ये काहीतरी वेगळे जरुर होते की करोडो संख्येने त्यांचे अनुयायी त्याच्या एका आवाजावर रस्त्यावर येत ही व परत जात ही. ह्यांचे महत्व किती अथवा ह्यांनी काय केले ह्या पेक्षा जास्त महत्वाचे आहे की आजच्या दिवशी ह्यांचा उपयोग कोणी व कसा केला ह्या बद्द्ल लिहण्याचा, कारण आम्ही तुम्ही ज्या समाजामध्ये वावरलो त्यामध्ये गांधीला महात्मा तर बनवले गेलेच पण आपले नशिब की त्यांना विष्णूचा अवतार मानून पुजा चालू केली गेली नाही. पण आपली जी येणारी पिढी आहे ती सर्व गोष्टीचे नित विष्लेशन करुन मग ठरवेल की कोण योग्य होते व कोण नाही, आज तुम्ही आम्ही जितके जमेल तितके लेखन करत राहू, उद्याची जी पिढी आहे ती व्यवस्थीत सर्व काही वाचेल व मगच निर्णय घेईल हा नुस्ताच आशावाद नाही आहे तर विश्वास आहे, कारण जितके आम्ही तुम्ही गांधी विरोधात लिहतो वाचतो आहोत इतके भाग्य आपल्या मागील पिढीला नव्हते हे सर्वजण मान्य करतील. राजे (*हेच राज जैन आहेत)

आजचा दिवस संयुक्त राष्ट्रसंघाने आंतरराष्ट्रीय अहिंसा दिन म्हणून जाहीर केला आहे. (अर्थात त्याला सर्व राष्ट्रांनी अनुमोदन दिलेले नाही!). त्या निमित्ताच्या कार्यक्रमात संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या सार्वजानीक सभेपुढे भारतसरकारच्या अधिकृत प्रतिनिधी म्हणून सोनीया गांधींचे भाषण असणार होते. भारतसरकार तर्फे "सोनीयाजी आणि राहूलजी" हे गांधीजींचे नाव रोशन करायला न्यू यॉर्क मधे आले आहेत. त्यांच्याबरोबर परराष्ट्रमंत्री "प्रणव मुखर्जीजी" आणि "आनंद शर्मा जी" पण आलेले आहेत. (मला टूलबार दिसत नसल्यामुळे संपूर्ण लिंक खाली चिकटवत आहे.) http://news.google.com/news/url?sa=t&ct=:ePkh8BM9EwLbwQq0w4CFGFsy8wCSUwbJ/0-0&fp=4702e8778ac19172&ei=o48CR4nCA6GkqwOl8fx3&url=http%3A//timesofindia.indiatimes.com/Sonia_raises_disarmament_issue_at_UN_meet/articleshow/2422950.cms&cid=1121373298&sig2=Ksz7bCjNwFgYifqzNSqUCg

गांधीबाबाला शिव्या घालताय व्हय?कुनी पायतानानं हानत न्हाई म्हनून कायबी कोकलतायसा काय रं? तिच्यायला, बामनांननी माजोरी घातलीया.त्यात हमेशा कोकनी बामनं लई फुडं.. आरं, गांधीबाबा खरा हिंदू व्हता.त्येला कळ्ळं व्हतं खरा हिंदू म्हंजे काय ते. तुमी म्हंतायसा त्यो हिंदू पैल्यापासूनच अहिंसावादी व्हता रं,लेकाच्यांनो. बाबानं फकस्त त्येला तत्त्वज्ञान बनिवलं. त्येला काय खुळा समजता काय रे? तुमच्या सावरकरानं काय क्येलं?बकबक करून काय मिळ्ळं?"हिंदूहृदयसम्राट". कसलं काय?काय बी झालं न्हाई तेच्या हातनं. बोला महात्मा गांधी की जय नाद करायचा न्हाई --------------- मजकूर संपादित : सदर प्रतिसादात अश्लील शिव्या आढळयाने प्रतिसाद संपादित करण्यात आलेला आहे. -मिसळपाव पंचायत

>>आपल्यास काय वाटले त्याचे मतप्रदर्शन जरूर करा. फक्त शिळ्या कढीला उत आणू नका अशी विनंती करावीशी वाटते. पहिले म्हणजे राऊतांचा लेख चांगला आहे, विचार करायला लावणारा आहे. स्वातंत्र्यानंतर अनेक वर्षे गांधीजी राहिले असते तर काय झाले असते ते राऊतांना वाटले तसे त्यांनी मांडले आहे. ते खरेही आहे. पण दोष केवळ एका राजकिय पक्षाचा नाही, गांधीजींच्या शिकवणुकीचाही नाही. सावरकरांनीही माझ्या माहितीप्रमाणे आपली भूमिका अनेक वेळा स्पष्ट केली आहे, कदाचित गांधी त्यात कमी पडले असावेत. दोष असला तर तो गांधींची /किंवा कोणत्याही नेत्याचीच भूमिका समजून घेण्यात, त्यांना प्रश्न विचारण्यात, त्यातील योग्य/कमी अपायकारक गोष्टी उचलण्यात आणि अयोग्य/जास्त अपायकारक टाकून देण्यात भारतीय कमी पडले याचा आहे (अजूनही पडतात). दोष असला तर तो ज्याप्रकारे आपण नागरिक सत्तेपासून दूर राहण्यात भूषण मानत गेलो त्याचा (हा त्या काळाच्या निरागसपणाचा/ वेडेपणाचाच/का नेत्यांच्या शिकवणुकीचाच एक भाग होता - अंधविश्वास?). ही बहुतेक शिळी कढी ठरू नये - निदान "इथे" तरी.

भरतकुमार राऊत यांचा लेख आवडला. प्रतिसादांतील गांधीविरोधी मुक्ताफळांविषयी न बोलणे उत्तम!

अवचटांनी लिहिलेला हा लेख सुंदर आहे. विशेषतः"गांधी ही वृत्ती" व "बुळा बनवणे" या वाक्प्रयोगांसंदर्भात.

हा अवचट यांनी लिहिलेला लेख छान आहे. धन्यवाद सदर लेखासाठी.

गोंडसे व गांधी दोन वेग-वेगळी मते, दोन वेगळे विचार व दोन अत्यंत टोकाचे आपल्या मतावर ठाम असलेल्या व्यक्ती. गोंड्से ह्यांच्या जवळ सबळ कारण होते की गांधी हत्या का केली, तर गोंडसे अथवा इतर कोणी हत्या करावी इतकी अहींसा पुजा गांधीजीं नी केली होती. शक्यतो, आजच्या घडिला विचार करणे जरा विचित्रच वाटते की गोंडसे ह्यांनी हत्या का केली असावी, जर गांधीजी एक महान व्यक्तीत्व असे न समजता, अथवा त्यांची महात्मा ही पदवी जरा थोडा वेळ बाजूला ठेवली तर लक्षात येते की खरोखर गोंडसे बरोबर होते. काही मुद्दे जेथे गांधीजीच्या चुकांची किमत इतकी मोठी होती की अनेकांची घरेदारे उधवस्त झाली अनेक देशोधडीला लागली, गांधीजींना मोठे केले ते इंग्रजांनी काय कारण असावे ? जरा विचार केला तर टिळक मृत्यू नंतर कोणी सशक्त असा संपुर्ण देशात नेता कोणीच नव्हता, व काही चांगल्या प्रयत्नामुळे / कार्यामुळे गांधी हे नाव अल्प वेळातच देशातील जनतेच्या तोंडी बसले व इंग्रजांनी त्याचा पुरेपुर फायदा करुन घेतला, जेव्हा भगत सिंग काळ चालू झाला होता तेव्हाच गांधी ह्यांच्या प्रतिमेला व विचारांना धक्का बसला होता कारण एखाद्या नेत्याची संपुर्ण ताकत ही त्याच्या आसपास असणा-या समर्थकांच्यावर अवलंबून असते पण आझाद व भगत सिंगमुळे त्यांच्या समर्थकांमध्येच कुजबुज वाढली व त्याच वेळी गांधीजींनी भगत सिंग ह्यांचा संपुर्ण स्वातंत्र्य हा नारा आपलासा केला व आपल्या नावावर खपवला. मुस्लीम समाजाला नको तितकी मदत करुन त्यांना डोक्यावर चढवले ते गांधी जींनी. जिना ह्यांच्या डोक्यात पाकीस्तानचे खुळ कोठून आले हे सर्वांना माहीतच आहे पण त्याला खतपाणी दिले ते गांधी ह्यांनी. मोठ मोठी आंदोलने शुल्लक गोष्टींसाठी मागे घेतली व त्यामुळे समाजावर पडणारा भार अथवा कमजोर होणारी लढाई ह्यांच्याकडे त्यांनी कधीच लक्ष दिले नाही. त्यांनी फक्त नेहरु साठी आपला स्पेशल अजेंडा चालवला हे सगळ्या जगाला माहीत आहे, गरज नसताना पंजाब मधील हिंदूना मुस्लिम मारत आहेत तर मारु देत तुम्ही शस्त्र हाती घेऊ नका हा सल्ला दिला व स्वत: कलकत्तामध्ये जाऊन मुस्लिम समाजाला समजवण्याचे नाटक चालू केले व उपासाला बसले, वीस लाखाच्यावर लोकांना बसलेला विभाजनाचा तडाका त्यांना दिसला नाही मात्र काही मुस्लिम मारले जाताच ह्यांच्या पोटात कळ आली हे विरोधा भास दिसत नाहीत ? जिना ह्यानी न मागताच ५० कोटी दिले व त्याचा उपयोग आपल्याच देशा विरुध्द केला गेला हे सर्वांना माहीत आहे १९४७-४८ ची भारत-पाक लढाई त्याच पैश्याच्या जोरावर पाकिस्तान ने लढली. ह्यांच्या उपासामुळे काय झाले हे कधी कळाले नाही पण सुभाष बाबू सारखे नेते मात्र देशा पासून दुर जाऊन लढाई चा मार्ग शोधू लागले, जर तोच कालावधी सुभाष बाबूंचा येथे आपल्या देशात संघटन, लढाई मजबुत करण्यात लागला असता तर विभाजन न होता भारत आझाद झाला असता. एक मानव म्हणून गांधी खरोखर महान आहे ह्यात वाद नाही पण एक नेता म्हणून ते अपयशीच ठरतात, काय केले हे महत्वाचे नसून काय झाले हे महत्वाचे आहे. त्यावेळी आपल्या पैकी कोणी सर्व समजेल इतका समजूतदार नसावा [जो अनिल अवचटांचा लेख दिला आहे त्यात ते देखील लिहतात की ते त्यावेळी चार वर्षाचे होते... क्या बात है.. त्यांच्या स्मरणशक्तीची दाद द्यावयास हवीच] अथवा नसावाच. राजे (*हेच राज जैन आहेत)

लेख आवडला. विचार सगळे संतुलित आहेत. गांधीजीचे विचार चांगले आहेत. ---- सखाराम गटणे © २००९, लेखकाच्या पुर्व लेखी परवानगीशिवाय ही प्रतिक्रिया वापरता येणार नाही.

त्याआधी जूनमध्ये ब्ल्यू मून होता (एकाच महिन्यात जेव्हा दोन पौर्णिमा येतात, तेव्हा त्या दुसऱ्या पूर्णचंद्राला 'ब्ल्यू मून' म्हणतात. 'वन्स इन द ब्ल्यू मून' या वाक्प्रचाराचा स्रोत.) क्या बात है नंदनशेठ! तुझ्यासारख्या बहुश्रुत आणि चोखंदळ व्यक्तिने इथे स्वतःहून एक लेख लिहिला याचा खूप आनंद वाटला! लेख छान आहे, चांदोबाचं चित्रही छान आहे. आणि हो, इथे नेहमी लिहीत जा रे! नाहीतर च्यामारी तुझे लेखही 'वन्स इन द ब्ल्यू मून' यायचे! :) आपला, (भास्करप्रेमी) तात्या.

सुरेख सचित्र माहिती. असे काहीतरी वरचेवर तुमच्याकडून वाचायला मिळो. मस्त! ----------------------------------------------------------------------------------------------- कळल का प्रमोदराव आज ते तुमच्याशी तावातावान कसे वाजत होते. निसर्गनियम हो, चंद्राचा प्रभाव जास्त होता! दोष ना कुणाचा

नंदन खूपच छान लेख लिहिला आहेस! पण फार वाट पाहायला लावतोस! कळल का प्रमोदराव आज ते तुमच्याशी तावातावान कसे वाजत होते. निसर्गनियम हो, चंद्राचा प्रभाव जास्त होता! दोष ना कुणाचा हा!हा!हा! असू द्या हो सहजराव! मित्रांना परवानगी आहे!

चायनीज लोकांचा हा उत्सव आहे, असे कालच कळले. म्हणजे चायनीज क्यालेन्डरप्रमाणे वर्षात जितके वेळा पूर्ण चंद्र दिसतो, त्यातला सगळ्यात मोठा (म्हणजे नक्की काय ते नीटसे कळले नाही :))) कालच्या/आजच्या दिवशी दिसतो, अशी माहिती हापिसातील चिनी सहकार्‍याकडून कळली. त्याचबरोबर सन्त्रे, खोबरे, अन्डी वगैरे घालून केलेला डिट्टो आपल्या 'खान्डवी' च्या चवीचा 'मूनकेक' हादडायला मिळाला. (चविष्ट)बेसनलाडू लेख छान, आटोपशीर आणि सहज. छायाचित्रही सुंदर. आणखी लिहा, दमाने वेळ काढून लिहा. म्हणजे गुंडाळल्यासारखे वाटायचे नाही. चित्र बघून खाली वाचायलाघेतले तोच संपले, अशी अतृप्त भावना येऊ नये, असे एक वाचक म्हणून वाटले. (सविस्तर)बेसनलाडू

खूपच माहितीपूर्ण लेख हा भाग नीट समजला नाही : > जानेवारीतील पौर्णिमेला चंद्रोदय संध्याकाळी ६ वाजता झाला, > तर दुसऱ्या दिवशीचा चंद्र ७० मिनिटे उशीरा म्हणजे ७ वाजून > १० मिनिटांनी उगवेल. हार्वेस्ट मूनचे वैशिष्ट्य हे की, या > सुमाराला हा फरक किमान म्हणजे फक्त ३० मिनिटांचा असतो. कुठल्याही महिन्यात पूर्णिमेचा चंद्र संध्याकाळी ६ वाजता उगवेल, आणि अमावास्येला सकाळी ६ वाजता उगवेल. म्हणजे १४ दिवसांत १२ तास उशीरा = दररोज साधारण ५० मिनिटे उशीरा (लेखात सांगितलेली सरासरी). पण जानेवारीतली सरासरी ७० मिनिटे अशी असेल तर जानेवारीत अमावास्या पूर्णिमेनंतर ८-९ दिवसांतच येईल... ही गोष्ट कदाचीत यावर अवलंबून असेल की चंद्राचे "ऑर्बिटल प्लेन" हे पृथ्वीच्या "ऍक्सिस"शी ९० अंशाच्या कोनात नाही. म्हणजे चंद्राची आकाश-मध्य वेळ कुठल्याही महिन्यात ~५० मिनिटे इतकीच लांबणार (दोन मध्यान्हवेळा वर्षभर २४ तासच असतात, त्याप्रमाणे), पण चंद्रोदय-काळ कमी जास्त होऊ शकेल... हंऽऽऽ (हम्म चा प्रतिशब्द) ... नंदन, आणखी थोडे समजावून द्या. सूर्यास्त वर्षातून मागेपुढे होत असल्यामुळे सूर्यास्त-पूर्णचंद्रोदय मधील काळ कमीजास्त होतो हे कळले. पण तो सर्वात कमी २४ जूनच्या जवळच्या पूर्णिमेला होणार, कारण तेव्हा सूर्यास्त उत्तर गोलार्धात सर्वात उशीरा होणार...

मागच्या वर्षी कोजागिरीला क्षितिजाजवळ मोठा दिसणार्‍या चंद्राचे फोटो काढले होते. पण उगवल्यानंतर मात्र झपाट्याने वर येतो बुवा. मिसळीवरची तर्री चापण्यासाठी आलेला अभिजित

लेख आवडला,छान लिहिला आहे. जानेवारीत येणारा 'वूल्फ मून' ते डिसेंबरमध्ये येणारा 'कोल्ड मून' अशी प्रत्येक 'मुनाला' वेगवेगळी नावे आहेत. थोडे विषयांतर : असेच आपल्या क्यालेंडरातही प्रत्येक पौर्णिमेचे काही वैशिष्ट्य आहे ना! चैत्र- हनुमान जयंती, वैशाख-बुध्दपौर्णिमा,जेष्ठ- वट्पौर्णिमा,आषाढ- गुरुपौर्णिमा,श्रावण- नारळीपौर्णिमा/राखीपौर्णिमा भाद्रपद-? , अश्विन-कोजागरी पौर्णिमा,कार्तिक-त्रिपुरी पौर्णिमा,मार्गशीर्ष- दत्तजयंती,पौष- शाकंभरी पौर्णिमा,माघ- ? फाल्गुन-होळीपौर्णिमा. भाद्रपद व माघ पौर्णिमेचे वैशिष्ट्य कोणाला माहित असल्यास सांगावे ही विनंती. स्वाती

उगवला...चंद्र सुगीचा, माहिती आवडली ! सूर्यास्त आणि चंद्रोदय यांच्यातला कालावधी या महिन्याभरात सर्वात कमी असतो. त्यामुळे उत्तर गोलार्धात जेव्हा या सुमाराला सुगी जवळ येते, तेव्हा शेतकऱ्यांना काम करायला सूर्यास्तानंतरही थोडा अधिक वेळ मिळतो. क्या बात है ! चित्र आणि दुव्यासहीतची माहिती आवडली ! येऊ दे आणखी असेच लेख.

वेगवेगळी चांद्र नावे वाचून मजा आली. नव्यानेच हे समजले. आपल्याकडे सुद्ध असे काही आहे हे स्वातीताईंच्या प्रतिसादाने आताच जाणवले. --लिखाळ. तिखट तर्री झेपत नसल्यानी जादा पाव आणि मिसळखाल्ल्यावर ताक आम्हाला पाहिजे असते. (अशीच माहितीची देवाणघेवाण हो!)

मिसळपावावर माहितीपूर्ण लेखनालाही परवानगी आहे तर ! नंदन छोटेखानी लेख आवडला. पौर्णिमेची रात्र असतेच सुंदर. वरती स्वाती ताईंनी हिंदुंच्या पौर्णिमा दिल्या आहेतच. पूर्ण चंद्राचा डोक्यावर परिणाम होतो, हे सहजरावांच्या प्रतिसादातही दिसतेच. आणखी अशीच माहिती येऊ देत. - (चांद्रसेनी) सर्किट

आपल्या प्रोत्साहनपर प्रतिक्रियांबद्दल आभारी आहे. नंदन (मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी http://marathisahitya.blogspot.com/)

ज्योतिर्वैभव - ले त्र्यं. गो. ढवळे यांच्या (दुर्मिळ) पुस्तकातील काही माहीती इथे१ आणि इथे२ बघा. प्रकाश घाटपांडे

चांगला आहे छोटेखानी लेख. आवडला.

त्याआधी जूनमध्ये ब्ल्यू मून होता (एकाच महिन्यात जेव्हा दोन पौर्णिमा येतात, तेव्हा त्या दुसऱ्या पूर्णचंद्राला 'ब्ल्यू मून' म्हणतात. 'वन्स इन द ब्ल्यू मून' या वाक्प्रचाराचा स्रोत.) क्या बात है नंदनशेठ! तुझ्यासारख्या बहुश्रुत आणि चोखंदळ व्यक्तिने इथे स्वतःहून एक लेख लिहिला याचा खूप आनंद वाटला! लेख छान आहे, चांदोबाचं चित्रही छान आहे. आणि हो, इथे नेहमी लिहीत जा रे! नाहीतर च्यामारी तुझे लेखही 'वन्स इन द ब्ल्यू मून' यायचे! :) आपला, (भास्करप्रेमी) तात्या.

सुरेख सचित्र माहिती. असे काहीतरी वरचेवर तुमच्याकडून वाचायला मिळो. मस्त! ----------------------------------------------------------------------------------------------- कळल का प्रमोदराव आज ते तुमच्याशी तावातावान कसे वाजत होते. निसर्गनियम हो, चंद्राचा प्रभाव जास्त होता! दोष ना कुणाचा

नंदन खूपच छान लेख लिहिला आहेस! पण फार वाट पाहायला लावतोस! कळल का प्रमोदराव आज ते तुमच्याशी तावातावान कसे वाजत होते. निसर्गनियम हो, चंद्राचा प्रभाव जास्त होता! दोष ना कुणाचा हा!हा!हा! असू द्या हो सहजराव! मित्रांना परवानगी आहे!

चायनीज लोकांचा हा उत्सव आहे, असे कालच कळले. म्हणजे चायनीज क्यालेन्डरप्रमाणे वर्षात जितके वेळा पूर्ण चंद्र दिसतो, त्यातला सगळ्यात मोठा (म्हणजे नक्की काय ते नीटसे कळले नाही :))) कालच्या/आजच्या दिवशी दिसतो, अशी माहिती हापिसातील चिनी सहकार्‍याकडून कळली. त्याचबरोबर सन्त्रे, खोबरे, अन्डी वगैरे घालून केलेला डिट्टो आपल्या 'खान्डवी' च्या चवीचा 'मूनकेक' हादडायला मिळाला. (चविष्ट)बेसनलाडू लेख छान, आटोपशीर आणि सहज. छायाचित्रही सुंदर. आणखी लिहा, दमाने वेळ काढून लिहा. म्हणजे गुंडाळल्यासारखे वाटायचे नाही. चित्र बघून खाली वाचायलाघेतले तोच संपले, अशी अतृप्त भावना येऊ नये, असे एक वाचक म्हणून वाटले. (सविस्तर)बेसनलाडू

खूपच माहितीपूर्ण लेख हा भाग नीट समजला नाही : > जानेवारीतील पौर्णिमेला चंद्रोदय संध्याकाळी ६ वाजता झाला, > तर दुसऱ्या दिवशीचा चंद्र ७० मिनिटे उशीरा म्हणजे ७ वाजून > १० मिनिटांनी उगवेल. हार्वेस्ट मूनचे वैशिष्ट्य हे की, या > सुमाराला हा फरक किमान म्हणजे फक्त ३० मिनिटांचा असतो. कुठल्याही महिन्यात पूर्णिमेचा चंद्र संध्याकाळी ६ वाजता उगवेल, आणि अमावास्येला सकाळी ६ वाजता उगवेल. म्हणजे १४ दिवसांत १२ तास उशीरा = दररोज साधारण ५० मिनिटे उशीरा (लेखात सांगितलेली सरासरी). पण जानेवारीतली सरासरी ७० मिनिटे अशी असेल तर जानेवारीत अमावास्या पूर्णिमेनंतर ८-९ दिवसांतच येईल... ही गोष्ट कदाचीत यावर अवलंबून असेल की चंद्राचे "ऑर्बिटल प्लेन" हे पृथ्वीच्या "ऍक्सिस"शी ९० अंशाच्या कोनात नाही. म्हणजे चंद्राची आकाश-मध्य वेळ कुठल्याही महिन्यात ~५० मिनिटे इतकीच लांबणार (दोन मध्यान्हवेळा वर्षभर २४ तासच असतात, त्याप्रमाणे), पण चंद्रोदय-काळ कमी जास्त होऊ शकेल... हंऽऽऽ (हम्म चा प्रतिशब्द) ... नंदन, आणखी थोडे समजावून द्या. सूर्यास्त वर्षातून मागेपुढे होत असल्यामुळे सूर्यास्त-पूर्णचंद्रोदय मधील काळ कमीजास्त होतो हे कळले. पण तो सर्वात कमी २४ जूनच्या जवळच्या पूर्णिमेला होणार, कारण तेव्हा सूर्यास्त उत्तर गोलार्धात सर्वात उशीरा होणार...

मागच्या वर्षी कोजागिरीला क्षितिजाजवळ मोठा दिसणार्‍या चंद्राचे फोटो काढले होते. पण उगवल्यानंतर मात्र झपाट्याने वर येतो बुवा. मिसळीवरची तर्री चापण्यासाठी आलेला अभिजित

लेख आवडला,छान लिहिला आहे. जानेवारीत येणारा 'वूल्फ मून' ते डिसेंबरमध्ये येणारा 'कोल्ड मून' अशी प्रत्येक 'मुनाला' वेगवेगळी नावे आहेत. थोडे विषयांतर : असेच आपल्या क्यालेंडरातही प्रत्येक पौर्णिमेचे काही वैशिष्ट्य आहे ना! चैत्र- हनुमान जयंती, वैशाख-बुध्दपौर्णिमा,जेष्ठ- वट्पौर्णिमा,आषाढ- गुरुपौर्णिमा,श्रावण- नारळीपौर्णिमा/राखीपौर्णिमा भाद्रपद-? , अश्विन-कोजागरी पौर्णिमा,कार्तिक-त्रिपुरी पौर्णिमा,मार्गशीर्ष- दत्तजयंती,पौष- शाकंभरी पौर्णिमा,माघ- ? फाल्गुन-होळीपौर्णिमा. भाद्रपद व माघ पौर्णिमेचे वैशिष्ट्य कोणाला माहित असल्यास सांगावे ही विनंती. स्वाती

उगवला...चंद्र सुगीचा, माहिती आवडली ! सूर्यास्त आणि चंद्रोदय यांच्यातला कालावधी या महिन्याभरात सर्वात कमी असतो. त्यामुळे उत्तर गोलार्धात जेव्हा या सुमाराला सुगी जवळ येते, तेव्हा शेतकऱ्यांना काम करायला सूर्यास्तानंतरही थोडा अधिक वेळ मिळतो. क्या बात है ! चित्र आणि दुव्यासहीतची माहिती आवडली ! येऊ दे आणखी असेच लेख.

वेगवेगळी चांद्र नावे वाचून मजा आली. नव्यानेच हे समजले. आपल्याकडे सुद्ध असे काही आहे हे स्वातीताईंच्या प्रतिसादाने आताच जाणवले. --लिखाळ. तिखट तर्री झेपत नसल्यानी जादा पाव आणि मिसळखाल्ल्यावर ताक आम्हाला पाहिजे असते. (अशीच माहितीची देवाणघेवाण हो!)

मिसळपावावर माहितीपूर्ण लेखनालाही परवानगी आहे तर ! नंदन छोटेखानी लेख आवडला. पौर्णिमेची रात्र असतेच सुंदर. वरती स्वाती ताईंनी हिंदुंच्या पौर्णिमा दिल्या आहेतच. पूर्ण चंद्राचा डोक्यावर परिणाम होतो, हे सहजरावांच्या प्रतिसादातही दिसतेच. आणखी अशीच माहिती येऊ देत. - (चांद्रसेनी) सर्किट

आपल्या प्रोत्साहनपर प्रतिक्रियांबद्दल आभारी आहे. नंदन (मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी http://marathisahitya.blogspot.com/)

ज्योतिर्वैभव - ले त्र्यं. गो. ढवळे यांच्या (दुर्मिळ) पुस्तकातील काही माहीती इथे१ आणि इथे२ बघा. प्रकाश घाटपांडे

चांगला आहे छोटेखानी लेख. आवडला.

पण खूपच त्रोटक लिहिलेत ह्यावेळी.पुढच्या वेळी जरा मोठे लिहा.

वा! मजा येते आहे. अजून मोठा चालेले लेख. शिवाय प्रकाश्चित्रे द्या ना? आवडतील! शिवाय रुपया/येन विनिमय दर वगैरे गोष्टीही चालतील ;) हे चलन कसे दिसते याची पण चित्रे द्या. आपला गुंडोपंत

पण जरा विस्तार करून, म्हणजे ते छोटे घर पाहून कसे वाटले...घर स्वतंत्र हवे की शेअर करून.... छायाचित्र (ते काम आता माझ्यावर तर नाही ना :-)) असती तर अजून मजा. 'योदोबाशी' उमेडा कि आकीबा कळ्ले नाही म्हणून लावले नाही. ;-) सरकता जिना अर्थात एस्केलेटरचा सराव व्हायला लागलेले २ दिवस. किंवा मॉलमधे दिसणारे इतर भारतीय, त्यातील कोणा जेष्ठ महीलेची साडी, पर्स, पिशवी एका हातात किंवा काखोटिला धरून व दुसर्‍या हातने सरकत्या जिन्याच्या कठड्याचा आधार घेत पार केलाला प्रवास व शेवटच्या टोकाला पोहचल्यावर "हुश्य केला बाई गड सर"सुटलेला हासरा चेहरा... >>बाहेर असलेले मोठ्ठे आइस्क्रीम पार्लर( आता आम्हाला अशाच खुणा लक्षात राहतात!), आवडले :-)

दोन्ही भाग वाचले. छोटेखानी, परंतु सहज आणि ओघवते वर्णन केले असल्याने खूप आवडले. पुढच्या भागांच्या प्रतीक्षेत आहे. (वाचक)बेसनलाडू

अत्यानंद,गुंडोपंत,लिखाळ,सहज,बेसनलाडू सर्वांना मनापासून धन्यवाद, लेख लहान झाला आहे याची जाणीव आहे,किंबहुना भाग १ व २ एकत्र केले असते तरी चालले असते असे वाटते.(पण एका वेळी टंकायचा कंटाळा आणि इथे मनोगतासारखी थोडे थोडे टंकून नंतर प्रकाशित करायची सोय नाही असे वाटते.म्हणजे दुसरीकडे कुठेतरी टंकून नंतर कॉपी/पेस्ट करावे लागेल! त्याचाही आळस!) चित्रे देणार आहे( सहज राव, तुम्ही दिलीत तरी चालेल हो:)) फक्त जपान वारीला अनेक वर्षे (सुमारे ५) लोटल्याने आणि मध्यंतरी संगणक बदलल्याने चित्रे जरा शोधावी लागतील(तेच करतेय!).येन ची सुध्दा तीच स्थिती आहे,येन मी बरोबर आणले आहेत आणि 'अत्यंत व्यवस्थित' ठेवले आहेत त्यामुळे त्यांच्याही शोधात आहे. जपानी चलन फक्त येन च आहे.म्हणजे रु/पैसे, डॉलर्/सेंट, युरो/सेंट असे काही नाही. १,२ ,५,१०,२०,२५,५०,१००,२०० येनची नाणी असतात आणि ५००,१०००,१०००० येनच्या नोटा असतात. १०० येन= ४० रु. हा विनिमय दर तेव्हा होता,आताही त्याच्याच आसपास असावा. स्वाती

लेख छोटेखानी, परंतु छान झाला आहे. चित्रेही टाक.. पुढचा लेख येऊ दे... दिनेशला नमस्कार सांग. म्हणावं, 'तात्या आठवण काढत होता!' :) तात्या.

तात्या, सांगितले हो दिनेशला तू आठवण काढत होतास ते,त्याने तुला पोस्टकार्ड धाडले आहे म्हणे, चित्रे ही टाकणार आहे,पुढचा लेख लवकरच टाकते. स्वाती

पण खूपच त्रोटक लिहिलेत ह्यावेळी.पुढच्या वेळी जरा मोठे लिहा.

वा! मजा येते आहे. अजून मोठा चालेले लेख. शिवाय प्रकाश्चित्रे द्या ना? आवडतील! शिवाय रुपया/येन विनिमय दर वगैरे गोष्टीही चालतील ;) हे चलन कसे दिसते याची पण चित्रे द्या. आपला गुंडोपंत

पण जरा विस्तार करून, म्हणजे ते छोटे घर पाहून कसे वाटले...घर स्वतंत्र हवे की शेअर करून.... छायाचित्र (ते काम आता माझ्यावर तर नाही ना :-)) असती तर अजून मजा. 'योदोबाशी' उमेडा कि आकीबा कळ्ले नाही म्हणून लावले नाही. ;-) सरकता जिना अर्थात एस्केलेटरचा सराव व्हायला लागलेले २ दिवस. किंवा मॉलमधे दिसणारे इतर भारतीय, त्यातील कोणा जेष्ठ महीलेची साडी, पर्स, पिशवी एका हातात किंवा काखोटिला धरून व दुसर्‍या हातने सरकत्या जिन्याच्या कठड्याचा आधार घेत पार केलाला प्रवास व शेवटच्या टोकाला पोहचल्यावर "हुश्य केला बाई गड सर"सुटलेला हासरा चेहरा... >>बाहेर असलेले मोठ्ठे आइस्क्रीम पार्लर( आता आम्हाला अशाच खुणा लक्षात राहतात!), आवडले :-)

दोन्ही भाग वाचले. छोटेखानी, परंतु सहज आणि ओघवते वर्णन केले असल्याने खूप आवडले. पुढच्या भागांच्या प्रतीक्षेत आहे. (वाचक)बेसनलाडू

अत्यानंद,गुंडोपंत,लिखाळ,सहज,बेसनलाडू सर्वांना मनापासून धन्यवाद, लेख लहान झाला आहे याची जाणीव आहे,किंबहुना भाग १ व २ एकत्र केले असते तरी चालले असते असे वाटते.(पण एका वेळी टंकायचा कंटाळा आणि इथे मनोगतासारखी थोडे थोडे टंकून नंतर प्रकाशित करायची सोय नाही असे वाटते.म्हणजे दुसरीकडे कुठेतरी टंकून नंतर कॉपी/पेस्ट करावे लागेल! त्याचाही आळस!) चित्रे देणार आहे( सहज राव, तुम्ही दिलीत तरी चालेल हो:)) फक्त जपान वारीला अनेक वर्षे (सुमारे ५) लोटल्याने आणि मध्यंतरी संगणक बदलल्याने चित्रे जरा शोधावी लागतील(तेच करतेय!).येन ची सुध्दा तीच स्थिती आहे,येन मी बरोबर आणले आहेत आणि 'अत्यंत व्यवस्थित' ठेवले आहेत त्यामुळे त्यांच्याही शोधात आहे. जपानी चलन फक्त येन च आहे.म्हणजे रु/पैसे, डॉलर्/सेंट, युरो/सेंट असे काही नाही. १,२ ,५,१०,२०,२५,५०,१००,२०० येनची नाणी असतात आणि ५००,१०००,१०००० येनच्या नोटा असतात. १०० येन= ४० रु. हा विनिमय दर तेव्हा होता,आताही त्याच्याच आसपास असावा. स्वाती

लेख छोटेखानी, परंतु छान झाला आहे. चित्रेही टाक.. पुढचा लेख येऊ दे... दिनेशला नमस्कार सांग. म्हणावं, 'तात्या आठवण काढत होता!' :) तात्या.

तात्या, सांगितले हो दिनेशला तू आठवण काढत होतास ते,त्याने तुला पोस्टकार्ड धाडले आहे म्हणे, चित्रे ही टाकणार आहे,पुढचा लेख लवकरच टाकते. स्वाती

>>माणसातला पुरुष झोपवून टाकायचा आणि पुरुषातलं माणूस पण जागं करायचं काम फारच थोडया स्त्रियांना जमतं. पण ज्यांना हे जमतं त्यांच्यासाठी आपला जीव धोक्यात घालणारे माणसं ही पुरुषचं. बाईचं बाईपण चघळणारी माणसं ही बाईच्या माणूसपणात कधी कधी विरघळून जाणारी देखील असतात. >>बोंबलाच्या वासाने शाकाहारी माणसाची असलेली भूक नाहीशी होणं, मळमळ वाटणे ही देखील प्रकृती आणि त्याच वासाने बोंबील आवडणाऱ्या मांसाहारी व्यक्तीत लाळ गळे पर्यंत भूक निर्माण होणे ही देखील प्रकृतीच. वासं एकचं आहे पण प्रतिसाद भिन्न आहेत. एकासाठी आनंद तर दुसऱ्यासाठी दु:ख. एकाचं अन्न हे दुसऱ्याचं विष असेल तर सहजीवन अशक्य. >>काळाची गती आपल्याला सहन होत नाही. काळाच्या प्रवाहात स्वत:ला सामावून घेता येत नाही. काळ तर कुणासाठी थांबत नाही. याल तर तुमच्यासह न याल तर तुमच्या शिवाय. त्याचा उगमही समजत नाही आणि अंतही. मग कुणी भूतकाळात रममाण होतं तर कुणी भविष्यकाळातल्या स्वप्नरंजनात. येणारा प्रत्येक क्षण वर्तमान म्हणता म्हणता भूतकाळात जमा होत असतो. घाटपांडेसाहेब, अतिशय प्रांजळ स्वगत! मनापासून आवडले. काही संकेतस्थळं वयात यायला फार वेळ लावतात बुवा! पण मिसळपावने वयात आल्यावरच जन्म घेतला याची साक्ष देणारा लेख! :) घाटपांडे साहेब, आपल्याकडून अश्याच उत्तमोत्तम लेखांची अपेक्षा आहे.. आपला, (स्खलनशील प्राणिमात्र!) तात्या.

चांगला लिहलाय किंचीत जरा पसरल्या सारखा वाटतो पण ओव्हरऑल नक्कीच चांगला (फक्कड) आहे. दोन शब्द लैंगिकता :- स्त्री-पुरुष समानतेच्या वार्‍यात, ही लैंगिकता पण समाजमान्यतेत लवकरच समान विभागली जाईल. आजवर "लैंगिकता व त्यावर मोकळे भाष्य" (व त्या द्वारे इतर लोकांवर वर्चस्व / वरचढ) ही "पुरूषी मक्तेदारी" एकदा ढासळली की बघा "लज्जा पांघरूण" कसे सगळेजण पांघरू लागतील. काय जाणो भविष्यात बराच कालपर्यंत अगदी ओपनली "स्त्री मक्तेदारी" होइल. पुरुष्यस्य अष्टगुणे स्त्रियांसी इश्वरी देणे.

सुक्ष्म निरिक्षणामुळे स्वगत झक्कास झालंय ! खूला मंच तर खासच !

प्रकाशकाका.. अद्याप पूर्ण लेख वाचायचा आहे. पण माणसातला पुरुष झोपवून टाकायचा आणि पुरुषातलं माणूस पण जागं करायचं काम फारच थोडया स्त्रियांना जमतं. पण ज्यांना हे जमतं त्यांच्यासाठी आपला जीव धोक्यात घालणारे माणसं ही पुरुषचं. बाईचं बाईपण चघळणारी माणसं ही बाईच्या माणूसपणात कधी कधी विरघळून जाणारी देखील असतात. हे वाक्य वाचून मी हरखलो. पूर्ण वाचून सविस्तर प्रतिसाद लिहीनच. पण, आपण आमच्या ओळखीचे आहात, ह्याबद्दल आम्हाला अभिमान वाटतो, हे सांगण्यासाठी हा प्रिमॅच्युअर प्रतिसाद. - (प्रकाश घाटपांडेंचा मानलेला पुतण्या) सर्किट

प्रकाशकाका, आता कुटुंबाची झोप सुरू झाल्यावर निश्चिंतपणे आपला पूर्ण लेख वाचला (नव्हे दोन-तीनदा वाचला.) आपली किती तारीफ करावी तितकी कमीच आहे. वैचारिक लेखन कशाला म्हणावे, हे ह्या लेखावरून जोखावे. अर्थात हे लेखन आम्हाला वैचारिक वाटते, काहींनी अश्लील अश्लील म्हणून आपल्या संकेतस्थळाच्या तथाकथीत स्त्री सदस्यांपुढे असे लेखन "कसे प्रकाशित करायचे बाई?" असे म्हणून प्रशासकीय फटकार्‍यात रद्द केले असते, असे आमचा अनुभव सांगतो. साध्या "बलात्कार" ह्या शब्दाविषयीच्या "जुने सूर अन जुने तराणे" गायकांच्या ताना आपण ऐकल्या असतीलच. ह्या युगातल्या "ग्रो अप गाईज" म्हणणार्‍या स्त्रिया त्यांना बहुतेक संकेतस्थळ सदस्यांव्यतिरीक्त भेटत नसाव्यात. असो. पुन्हा एकदा, आपला लेख आवडला. जरा परिच्छेदांत नीट विभागला असतात, तर इतर कॅज्युअल वाचकांनादेखील समजला असता, एवढीच सूचना द्यावीशी वाटते. सीरीयस वाचकांसाठी परफेक्ट. - (आपला मानलेला पुतण्या) सर्किट

लेख आवडला. खासकरुन हे निरीक्षण -- "शिवी म्हणजे लैंगिकतेची ओवीच. रोष, नाराजी, राग, अगतिकता व्यक्त करण्यासाठी या ओव्यांचा वापर करण्याची परंपरा खूप जुनी आहे. सहनही होत नाही व सांगताही येत नाही या अवस्थेतून बेडा पार करण्यासाठी या ओव्यांचा आधार घ्यावा लागतो." नंदन (मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी http://marathisahitya.blogspot.com/)

क्या बात है ! मस्तच. वाचनिय तर आहेच पण जपून ठेवण्यासारखे लेखन. बाकी अनूभव हा मानवी जिवनातील महत्वाचा ठेवा ह्या माझ्या मताला पुन्हा एकदा बळकटी मिळाली. राजे (*हेच राज जैन आहेत)

कोण चूक कोण बरोबर हे ठरवणं अवघड गेलं की आपण काळावर सोपवून मोकळे होतो. काळाच्या अनंताकडील प्रवासातले आपण सगळे क्षणभंगुर सहप्रवासीच नाही का? आपण नेमके मर्म सांगितलेत.

लेख अतिशय आवडला. अशी स्वगते वाचायला आवडतील. >>अशाप्रकारचे खुले मंच इंटरनेटवर सहज उपलब्ध आहेत. इथे अभिव्यक्तिला मर्यादाच नसतात.सर्जनशील प्रतिभा इथही बघायला मिळते. सामाजिक बंधन, रुढी परंपरा, संस्कार यात जखडलेल्या विचारांना उसंत घेण्यासाठी खुला मंच दुसरीकडे कुठे मिळणार? त्यात तुम्ही घुसमटल्यावर तुम्हाला मोकळा श्वास घ्यायला इथंच येणार. समाजात हे बुरखे काढून तुम्ही जगायला लागलात तर समाज तुम्हाला वाळीत टाकील. दुर्जन, समाजद्रोही, कलंकित ठरवेल. तुमची इच्छा असो वा नसो समाजात तुम्हाला हे बुरखे पांघरावेच लागतात. हा एक भाग झाला. इंटरनेटचा दुसरा आणि महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे इतरांना आपल्यापासून किती दूर ठेवायचे हे आपल्या हातात असते. एखाद्यावर (दिसण्यावर/ वागण्यावर/ विचारांवर) फिदा होऊन जवळीक साधण्याचा प्रयत्न करणे, तशी जवळीक साधता आली नाही तर त्या बाईला (किंवा पुरुषाला) बदनाम करून आपली लैंगिक अतृप्तता/ असंतोष पूर्ण करण्याचा (विकृत) मार्ग चोखाळणारे महाभाग प्रत्यक्ष जीवनात पाहिलेले आहेत. अशांचा त्रास इंटरनेटावरही दिसतो परंतु बुरखे पांघरून अशांना नेटावर एका मर्यादेनंतर सहज दूर ठेवता येते.

सध्या एवढेच लिहितो... सन्जोप राव

स्वगत मनापासून आवडले. "कोण चूक कोण बरोबर हे ठरवणं अवघड गेलं की आपण काळावर सोपवून मोकळे होतो." यावर माझेही एक (अर्धवट) स्वगतः कोण चूक कोण बरोबर काळच ठरवेल म्हणताना स्वत:चे बरे वाईट विचार त्या त्या वेळेपुरते आणि स्वतःपुरते करू शकणे आणि नंतर त्याचे जे परिणाम होतील त्यांना सामोरे जाणे हे महत्त्वाचे. बदलत्या परिस्थितींत कोण बरोबर कोण चूक असा गोंधळ होणे साहजिकच आहे. पण फारच गोंधळ उडायला लागला तर समजावे आपल्याला धरलेली वाट / केलेला विचार झेपत नाही आहे. काही लोकांना स्वतःची वाट ( लगेच ) लख्ख दिसते आणि ते कोणाची पर्वा न करता ते ती अनुसरतात तर काहींना (खरी) ती वाट मिळायला वेळ लागतो, तर अजून काही स्वत:च केलेल्या गुंत्यात अडकतात आणि आहेत तेथेच गुरफटून फिरतात. यातले आपण कोण ते आपण ठरवायचे.

अतिशय सुरेख लेख. वाचायला खूप वेळ लागला. प्रत्येक शब्द न शब्द ज्या लेखाचा वाचावा वाटतो असे लेख वाचायला वेळच लागतो. :) शिवाय हा लेख लगेच पुन्हा एकदा वाचला. घाटपांडे साहेब आम्ही तुमच्या गावचे आहोत हे सांगायला खूप अभिमान वाटतो. ;) - आजानुकर्ण मंचरकर

तरी असेच येऊ द्या. मी दुसरीकडे चिकटवून स्वतः परिच्छेद पाडून घेईन. > पर्यायी शब्द वापरले तर आशयहानी होते. > 'पोटाला नाही आटा अन म्हनं चोटाला उटण वाटा`. एकदम पटले. शिवराळ भाषा असून रावसाहेब (आणि तुमच्या उदाहरणातले हवालदार) मुद्द्याचे ही बोलतात, हे महत्त्वाचे. कारण केवळ भावनिक आशय असलेले तेवढेच शब्द बोलले, तर समोरच्याला उत्तर देण्याइतपत अर्थ समजेलच असे सांगता येत नाही. "साहेब पेटलाय्" हे उत्तम कळले, पण काय नेमके चुकले आणि काय नेमके बदलायचे ते कळले नाही तर आली पंचाईत. तुमचा हा पूर्वप्रसिद्ध लेख आहे. पण खरे म्हणजे दोन किंवा तीन लेखांना पुरेल इतका मालमसाला याच्यात भरला आहे.

शेवटचा परिच्छेद फारच प्रभावी.

प्रकाशकाका, छान आहे लेख. विशेष करून.. एकेकाळची विकृृती ही आता प्रकृती बनत चालली आहे. कुणी म्हणेल आताची पिढी वाहवत चालली आहे. पण दुटांगी धोतर नेसून महाविद्यालयात जाणाऱ्या तरुणाला वा पाचवारी साडी नेसून सायकलवर जाणाऱ्या तरुणीला बघून त्या त्या काळी आजची पिढी वाहवत चालली आहे असे म्हणणारे बुजुर्ग होतेच. पॅंट शर्ट घालून इराण्याच्या हॉटेल मधे जाउन चहा पिणारा तरुण किती वाया गेला? प्रत्येक पिढीत हेच घडत आले आहे. काळाची गती आपल्याला सहन होत नाही. काळाच्या प्रवाहात स्वत:ला सामावून घेता येत नाही. काळ तर कुणासाठी थांबत नाही. याल तर तुमच्यासह न याल तर तुमच्या शिवाय. त्याचा उगमही समजत नाही आणि अंतही. आवडले. खूप विचार करायला लावणारा लेख आहे. असेच येऊ दे आणखिही.. - प्राजु.

इथल्या प्रतिक्रिय वाचल्यावर हा लेख जरा निवांत वेळ काढूनच वाचला.. जबरदस्त स्वगत आहे.

प्रकाश घाटपांडे जी, मिसळपाव वरील अत्युत्तम अशा लेखांपैकी हा एक लेख वाचनात आला. फारच प्रांजळ असा लिहिला आहे. शेवटचा परिच्छेद अतिशय प्रभावी झालाय. विशेषतः एकेकाळची विकृृती ही आता प्रकृती बनत चालली आहे. कुणी म्हणेल आताची पिढी वाहवत चालली आहे. पण दुटांगी धोतर नेसून महाविद्यालयात जाणाऱ्या तरुणाला वा पाचवारी साडी नेसून सायकलवर जाणाऱ्या तरुणीला बघून त्या त्या काळी आजची पिढी वाहवत चालली आहे असे म्हणणारे बुजुर्ग होतेच. पॅंट शर्ट घालून इराण्याच्या हॉटेल मधे जाउन चहा पिणारा तरुण किती वाया गेला? प्रत्येक पिढीत हेच घडत आले आहे. काळाची गती आपल्याला सहन होत नाही. काळाच्या प्रवाहात स्वत:ला सामावून घेता येत नाही. काळ तर कुणासाठी थांबत नाही. याल तर तुमच्यासह न याल तर तुमच्या शिवाय. त्याचा उगमही समजत नाही आणि अंतही. मनुष्य हा काही विवेकवाद, मानवतावाद, बुद्धीप्रामाण्यवाद यांचे प्रोग्रामिंग फीड केलेला जैवरासायनिक यंत्रमानव नव्हे. त्याला केवळ बुद्धी नाही तर भावनाही आहेत. काळ हा त्याचं दु:ख हलकं करतो. आशेच्या वारुवर स्वार झाले की काळ किती गेला हे समजतच नाही. कोण चूक कोण बरोबर हे ठरवणं अवघड गेलं की आपण काळावर सोपवून मोकळे होतो. काळाच्या अनंताकडील प्रवासातले आपण सगळे क्षणभंगुर सहप्रवासीच नाही का? हे तर फारच आवडले. अभिनंदन अभिज्ञ.

लेख फार आवडला.. मदनबाण..... "First, believe in the world-that there is meaning behind everything." -- Swami Vivekananda

डायरेक्ट. करे़क्ट. वि.प्र.

मस्तच, धन्यवाद काका. ह्या लेखाचा दुवा दिल्याबद्दल. काळानुरुप सगळ्या व्यख्या बदलत राहतात. ---- तुम्हाला तुमचे मित्र गमवायचे असतील तर मराठी संकेतस्थळ चालु करा.

मस्तच, धन्यवाद काका. ह्या लेखाचा दुवा दिल्याबद्दल. काळानुरुप सगळ्या व्यख्या बदलत राहतात. ---- तुम्हाला तुमचे मित्र गमवायचे असतील तर मराठी संकेतस्थळ चालु करा.

वाचनीय मुक्तचिंतन....

किती सरळ सरळ लिहिलय. अतिशय पटल.

पोलीस खात्यासम रांगड्या यंत्रणेतील ट्रांझीशन्स व कर्मठता, भावना रेचनाचे मानसशास्त्र, भाषेतले वेगवेगळे प्रवाह, स्त्रीत्वाच्या अचाट शक्तीचे तेव्हढेच विराट पण भावुक प्रदर्शन, अभिव्यक्तीच्या नवनवीन हुंकारांचे समाजाने केलेले स्वागत, निसर्गाच्या "बदल" या एकमेव नियमाचे स्पष्टीकरण आणि त्याची अपराजीत शक्ती, नैतिकतेची अपरिहार्य स्थलकालसापेक्षता, मानव्याची राजीखुषीने वा रेट्याने काळाप्रती शरणागती... उफ्फ्फ्फ... एव्हढं सगळं एकाच लेखात ???... भाईकाकांचा पानवाला आठवला. आपल्या प्रतिभेला सलाम. अर्धवटराव

काही नोकर्‍यांमध्ये स्त्रियांची कुचंबणा होते आणि त्यामुळे पुरुषांची सुद्धा गोची होते. ह्यावरूनच आठवलं. कॉलेजात असताना एक लमाणतांड्यावर मुकादम म्हणून काम करत असलेल्या माणसाच्या घरात काही कामा निमित्त गेलो होतो. एरवी सुशिक्षीत (सुसंस्कृत?) दिसणारा माणूस स्वतःच्या बायका पोरांसमोरच मला 'अवचित उठलं आणि XXत घुसलं' असं करू नकोस असं म्हणाला होता. त्या धक्क्यातून दोन दिवस बाहेर आलो नव्हतो. :)

हा लेख वर काढणाऱ्या मनोबाला धन्यवाद. मिपाच्या खजिन्यातलं एक माणिकच बाहेर काढलं आहे. लेखाला नावाप्रमाणेच एक स्वतःशी बोलण्याचा टोन आहे. पोलिस खात्यातले किस्से अस्सल रांगड्या भाषेमुळे रंगलेले आहेत. घाटपांडेसाहेब, अजून लेखन करा की.

चला, हा लेख वर काढण्याचा प्रमाद उरी घेतोच एकदा. घाटपांडेसर, तुमचं लेखण खूप आवडलं, भिडलं! __/\__

त.जो. साहेब, धन्यवाद हे माणिक वर काढल्याबद्दल. लिखाण आवडले.

>>माणसातला पुरुष झोपवून टाकायचा आणि पुरुषातलं माणूस पण जागं करायचं काम फारच थोडया स्त्रियांना जमतं. पण ज्यांना हे जमतं त्यांच्यासाठी आपला जीव धोक्यात घालणारे माणसं ही पुरुषचं. बाईचं बाईपण चघळणारी माणसं ही बाईच्या माणूसपणात कधी कधी विरघळून जाणारी देखील असतात. >>बोंबलाच्या वासाने शाकाहारी माणसाची असलेली भूक नाहीशी होणं, मळमळ वाटणे ही देखील प्रकृती आणि त्याच वासाने बोंबील आवडणाऱ्या मांसाहारी व्यक्तीत लाळ गळे पर्यंत भूक निर्माण होणे ही देखील प्रकृतीच. वासं एकचं आहे पण प्रतिसाद भिन्न आहेत. एकासाठी आनंद तर दुसऱ्यासाठी दु:ख. एकाचं अन्न हे दुसऱ्याचं विष असेल तर सहजीवन अशक्य. >>काळाची गती आपल्याला सहन होत नाही. काळाच्या प्रवाहात स्वत:ला सामावून घेता येत नाही. काळ तर कुणासाठी थांबत नाही. याल तर तुमच्यासह न याल तर तुमच्या शिवाय. त्याचा उगमही समजत नाही आणि अंतही. मग कुणी भूतकाळात रममाण होतं तर कुणी भविष्यकाळातल्या स्वप्नरंजनात. येणारा प्रत्येक क्षण वर्तमान म्हणता म्हणता भूतकाळात जमा होत असतो. घाटपांडेसाहेब, अतिशय प्रांजळ स्वगत! मनापासून आवडले. काही संकेतस्थळं वयात यायला फार वेळ लावतात बुवा! पण मिसळपावने वयात आल्यावरच जन्म घेतला याची साक्ष देणारा लेख! :) घाटपांडे साहेब, आपल्याकडून अश्याच उत्तमोत्तम लेखांची अपेक्षा आहे.. आपला, (स्खलनशील प्राणिमात्र!) तात्या.

चांगला लिहलाय किंचीत जरा पसरल्या सारखा वाटतो पण ओव्हरऑल नक्कीच चांगला (फक्कड) आहे. दोन शब्द लैंगिकता :- स्त्री-पुरुष समानतेच्या वार्‍यात, ही लैंगिकता पण समाजमान्यतेत लवकरच समान विभागली जाईल. आजवर "लैंगिकता व त्यावर मोकळे भाष्य" (व त्या द्वारे इतर लोकांवर वर्चस्व / वरचढ) ही "पुरूषी मक्तेदारी" एकदा ढासळली की बघा "लज्जा पांघरूण" कसे सगळेजण पांघरू लागतील. काय जाणो भविष्यात बराच कालपर्यंत अगदी ओपनली "स्त्री मक्तेदारी" होइल. पुरुष्यस्य अष्टगुणे स्त्रियांसी इश्वरी देणे.

सुक्ष्म निरिक्षणामुळे स्वगत झक्कास झालंय ! खूला मंच तर खासच !

प्रकाशकाका.. अद्याप पूर्ण लेख वाचायचा आहे. पण माणसातला पुरुष झोपवून टाकायचा आणि पुरुषातलं माणूस पण जागं करायचं काम फारच थोडया स्त्रियांना जमतं. पण ज्यांना हे जमतं त्यांच्यासाठी आपला जीव धोक्यात घालणारे माणसं ही पुरुषचं. बाईचं बाईपण चघळणारी माणसं ही बाईच्या माणूसपणात कधी कधी विरघळून जाणारी देखील असतात. हे वाक्य वाचून मी हरखलो. पूर्ण वाचून सविस्तर प्रतिसाद लिहीनच. पण, आपण आमच्या ओळखीचे आहात, ह्याबद्दल आम्हाला अभिमान वाटतो, हे सांगण्यासाठी हा प्रिमॅच्युअर प्रतिसाद. - (प्रकाश घाटपांडेंचा मानलेला पुतण्या) सर्किट

प्रकाशकाका, आता कुटुंबाची झोप सुरू झाल्यावर निश्चिंतपणे आपला पूर्ण लेख वाचला (नव्हे दोन-तीनदा वाचला.) आपली किती तारीफ करावी तितकी कमीच आहे. वैचारिक लेखन कशाला म्हणावे, हे ह्या लेखावरून जोखावे. अर्थात हे लेखन आम्हाला वैचारिक वाटते, काहींनी अश्लील अश्लील म्हणून आपल्या संकेतस्थळाच्या तथाकथीत स्त्री सदस्यांपुढे असे लेखन "कसे प्रकाशित करायचे बाई?" असे म्हणून प्रशासकीय फटकार्‍यात रद्द केले असते, असे आमचा अनुभव सांगतो. साध्या "बलात्कार" ह्या शब्दाविषयीच्या "जुने सूर अन जुने तराणे" गायकांच्या ताना आपण ऐकल्या असतीलच. ह्या युगातल्या "ग्रो अप गाईज" म्हणणार्‍या स्त्रिया त्यांना बहुतेक संकेतस्थळ सदस्यांव्यतिरीक्त भेटत नसाव्यात. असो. पुन्हा एकदा, आपला लेख आवडला. जरा परिच्छेदांत नीट विभागला असतात, तर इतर कॅज्युअल वाचकांनादेखील समजला असता, एवढीच सूचना द्यावीशी वाटते. सीरीयस वाचकांसाठी परफेक्ट. - (आपला मानलेला पुतण्या) सर्किट

लेख आवडला. खासकरुन हे निरीक्षण -- "शिवी म्हणजे लैंगिकतेची ओवीच. रोष, नाराजी, राग, अगतिकता व्यक्त करण्यासाठी या ओव्यांचा वापर करण्याची परंपरा खूप जुनी आहे. सहनही होत नाही व सांगताही येत नाही या अवस्थेतून बेडा पार करण्यासाठी या ओव्यांचा आधार घ्यावा लागतो." नंदन (मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी http://marathisahitya.blogspot.com/)

क्या बात है ! मस्तच. वाचनिय तर आहेच पण जपून ठेवण्यासारखे लेखन. बाकी अनूभव हा मानवी जिवनातील महत्वाचा ठेवा ह्या माझ्या मताला पुन्हा एकदा बळकटी मिळाली. राजे (*हेच राज जैन आहेत)

कोण चूक कोण बरोबर हे ठरवणं अवघड गेलं की आपण काळावर सोपवून मोकळे होतो. काळाच्या अनंताकडील प्रवासातले आपण सगळे क्षणभंगुर सहप्रवासीच नाही का? आपण नेमके मर्म सांगितलेत.

लेख अतिशय आवडला. अशी स्वगते वाचायला आवडतील. >>अशाप्रकारचे खुले मंच इंटरनेटवर सहज उपलब्ध आहेत. इथे अभिव्यक्तिला मर्यादाच नसतात.सर्जनशील प्रतिभा इथही बघायला मिळते. सामाजिक बंधन, रुढी परंपरा, संस्कार यात जखडलेल्या विचारांना उसंत घेण्यासाठी खुला मंच दुसरीकडे कुठे मिळणार? त्यात तुम्ही घुसमटल्यावर तुम्हाला मोकळा श्वास घ्यायला इथंच येणार. समाजात हे बुरखे काढून तुम्ही जगायला लागलात तर समाज तुम्हाला वाळीत टाकील. दुर्जन, समाजद्रोही, कलंकित ठरवेल. तुमची इच्छा असो वा नसो समाजात तुम्हाला हे बुरखे पांघरावेच लागतात. हा एक भाग झाला. इंटरनेटचा दुसरा आणि महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे इतरांना आपल्यापासून किती दूर ठेवायचे हे आपल्या हातात असते. एखाद्यावर (दिसण्यावर/ वागण्यावर/ विचारांवर) फिदा होऊन जवळीक साधण्याचा प्रयत्न करणे, तशी जवळीक साधता आली नाही तर त्या बाईला (किंवा पुरुषाला) बदनाम करून आपली लैंगिक अतृप्तता/ असंतोष पूर्ण करण्याचा (विकृत) मार्ग चोखाळणारे महाभाग प्रत्यक्ष जीवनात पाहिलेले आहेत. अशांचा त्रास इंटरनेटावरही दिसतो परंतु बुरखे पांघरून अशांना नेटावर एका मर्यादेनंतर सहज दूर ठेवता येते.

सध्या एवढेच लिहितो... सन्जोप राव

स्वगत मनापासून आवडले. "कोण चूक कोण बरोबर हे ठरवणं अवघड गेलं की आपण काळावर सोपवून मोकळे होतो." यावर माझेही एक (अर्धवट) स्वगतः कोण चूक कोण बरोबर काळच ठरवेल म्हणताना स्वत:चे बरे वाईट विचार त्या त्या वेळेपुरते आणि स्वतःपुरते करू शकणे आणि नंतर त्याचे जे परिणाम होतील त्यांना सामोरे जाणे हे महत्त्वाचे. बदलत्या परिस्थितींत कोण बरोबर कोण चूक असा गोंधळ होणे साहजिकच आहे. पण फारच गोंधळ उडायला लागला तर समजावे आपल्याला धरलेली वाट / केलेला विचार झेपत नाही आहे. काही लोकांना स्वतःची वाट ( लगेच ) लख्ख दिसते आणि ते कोणाची पर्वा न करता ते ती अनुसरतात तर काहींना (खरी) ती वाट मिळायला वेळ लागतो, तर अजून काही स्वत:च केलेल्या गुंत्यात अडकतात आणि आहेत तेथेच गुरफटून फिरतात. यातले आपण कोण ते आपण ठरवायचे.

अतिशय सुरेख लेख. वाचायला खूप वेळ लागला. प्रत्येक शब्द न शब्द ज्या लेखाचा वाचावा वाटतो असे लेख वाचायला वेळच लागतो. :) शिवाय हा लेख लगेच पुन्हा एकदा वाचला. घाटपांडे साहेब आम्ही तुमच्या गावचे आहोत हे सांगायला खूप अभिमान वाटतो. ;) - आजानुकर्ण मंचरकर

तरी असेच येऊ द्या. मी दुसरीकडे चिकटवून स्वतः परिच्छेद पाडून घेईन. > पर्यायी शब्द वापरले तर आशयहानी होते. > 'पोटाला नाही आटा अन म्हनं चोटाला उटण वाटा`. एकदम पटले. शिवराळ भाषा असून रावसाहेब (आणि तुमच्या उदाहरणातले हवालदार) मुद्द्याचे ही बोलतात, हे महत्त्वाचे. कारण केवळ भावनिक आशय असलेले तेवढेच शब्द बोलले, तर समोरच्याला उत्तर देण्याइतपत अर्थ समजेलच असे सांगता येत नाही. "साहेब पेटलाय्" हे उत्तम कळले, पण काय नेमके चुकले आणि काय नेमके बदलायचे ते कळले नाही तर आली पंचाईत. तुमचा हा पूर्वप्रसिद्ध लेख आहे. पण खरे म्हणजे दोन किंवा तीन लेखांना पुरेल इतका मालमसाला याच्यात भरला आहे.

शेवटचा परिच्छेद फारच प्रभावी.

प्रकाशकाका, छान आहे लेख. विशेष करून.. एकेकाळची विकृृती ही आता प्रकृती बनत चालली आहे. कुणी म्हणेल आताची पिढी वाहवत चालली आहे. पण दुटांगी धोतर नेसून महाविद्यालयात जाणाऱ्या तरुणाला वा पाचवारी साडी नेसून सायकलवर जाणाऱ्या तरुणीला बघून त्या त्या काळी आजची पिढी वाहवत चालली आहे असे म्हणणारे बुजुर्ग होतेच. पॅंट शर्ट घालून इराण्याच्या हॉटेल मधे जाउन चहा पिणारा तरुण किती वाया गेला? प्रत्येक पिढीत हेच घडत आले आहे. काळाची गती आपल्याला सहन होत नाही. काळाच्या प्रवाहात स्वत:ला सामावून घेता येत नाही. काळ तर कुणासाठी थांबत नाही. याल तर तुमच्यासह न याल तर तुमच्या शिवाय. त्याचा उगमही समजत नाही आणि अंतही. आवडले. खूप विचार करायला लावणारा लेख आहे. असेच येऊ दे आणखिही.. - प्राजु.

इथल्या प्रतिक्रिय वाचल्यावर हा लेख जरा निवांत वेळ काढूनच वाचला.. जबरदस्त स्वगत आहे.

प्रकाश घाटपांडे जी, मिसळपाव वरील अत्युत्तम अशा लेखांपैकी हा एक लेख वाचनात आला. फारच प्रांजळ असा लिहिला आहे. शेवटचा परिच्छेद अतिशय प्रभावी झालाय. विशेषतः एकेकाळची विकृृती ही आता प्रकृती बनत चालली आहे. कुणी म्हणेल आताची पिढी वाहवत चालली आहे. पण दुटांगी धोतर नेसून महाविद्यालयात जाणाऱ्या तरुणाला वा पाचवारी साडी नेसून सायकलवर जाणाऱ्या तरुणीला बघून त्या त्या काळी आजची पिढी वाहवत चालली आहे असे म्हणणारे बुजुर्ग होतेच. पॅंट शर्ट घालून इराण्याच्या हॉटेल मधे जाउन चहा पिणारा तरुण किती वाया गेला? प्रत्येक पिढीत हेच घडत आले आहे. काळाची गती आपल्याला सहन होत नाही. काळाच्या प्रवाहात स्वत:ला सामावून घेता येत नाही. काळ तर कुणासाठी थांबत नाही. याल तर तुमच्यासह न याल तर तुमच्या शिवाय. त्याचा उगमही समजत नाही आणि अंतही. मनुष्य हा काही विवेकवाद, मानवतावाद, बुद्धीप्रामाण्यवाद यांचे प्रोग्रामिंग फीड केलेला जैवरासायनिक यंत्रमानव नव्हे. त्याला केवळ बुद्धी नाही तर भावनाही आहेत. काळ हा त्याचं दु:ख हलकं करतो. आशेच्या वारुवर स्वार झाले की काळ किती गेला हे समजतच नाही. कोण चूक कोण बरोबर हे ठरवणं अवघड गेलं की आपण काळावर सोपवून मोकळे होतो. काळाच्या अनंताकडील प्रवासातले आपण सगळे क्षणभंगुर सहप्रवासीच नाही का? हे तर फारच आवडले. अभिनंदन अभिज्ञ.

लेख फार आवडला.. मदनबाण..... "First, believe in the world-that there is meaning behind everything." -- Swami Vivekananda

डायरेक्ट. करे़क्ट. वि.प्र.

मस्तच, धन्यवाद काका. ह्या लेखाचा दुवा दिल्याबद्दल. काळानुरुप सगळ्या व्यख्या बदलत राहतात. ---- तुम्हाला तुमचे मित्र गमवायचे असतील तर मराठी संकेतस्थळ चालु करा.

मस्तच, धन्यवाद काका. ह्या लेखाचा दुवा दिल्याबद्दल. काळानुरुप सगळ्या व्यख्या बदलत राहतात. ---- तुम्हाला तुमचे मित्र गमवायचे असतील तर मराठी संकेतस्थळ चालु करा.

वाचनीय मुक्तचिंतन....

किती सरळ सरळ लिहिलय. अतिशय पटल.

पोलीस खात्यासम रांगड्या यंत्रणेतील ट्रांझीशन्स व कर्मठता, भावना रेचनाचे मानसशास्त्र, भाषेतले वेगवेगळे प्रवाह, स्त्रीत्वाच्या अचाट शक्तीचे तेव्हढेच विराट पण भावुक प्रदर्शन, अभिव्यक्तीच्या नवनवीन हुंकारांचे समाजाने केलेले स्वागत, निसर्गाच्या "बदल" या एकमेव नियमाचे स्पष्टीकरण आणि त्याची अपराजीत शक्ती, नैतिकतेची अपरिहार्य स्थलकालसापेक्षता, मानव्याची राजीखुषीने वा रेट्याने काळाप्रती शरणागती... उफ्फ्फ्फ... एव्हढं सगळं एकाच लेखात ???... भाईकाकांचा पानवाला आठवला. आपल्या प्रतिभेला सलाम. अर्धवटराव

काही नोकर्‍यांमध्ये स्त्रियांची कुचंबणा होते आणि त्यामुळे पुरुषांची सुद्धा गोची होते. ह्यावरूनच आठवलं. कॉलेजात असताना एक लमाणतांड्यावर मुकादम म्हणून काम करत असलेल्या माणसाच्या घरात काही कामा निमित्त गेलो होतो. एरवी सुशिक्षीत (सुसंस्कृत?) दिसणारा माणूस स्वतःच्या बायका पोरांसमोरच मला 'अवचित उठलं आणि XXत घुसलं' असं करू नकोस असं म्हणाला होता. त्या धक्क्यातून दोन दिवस बाहेर आलो नव्हतो. :)

हा लेख वर काढणाऱ्या मनोबाला धन्यवाद. मिपाच्या खजिन्यातलं एक माणिकच बाहेर काढलं आहे. लेखाला नावाप्रमाणेच एक स्वतःशी बोलण्याचा टोन आहे. पोलिस खात्यातले किस्से अस्सल रांगड्या भाषेमुळे रंगलेले आहेत. घाटपांडेसाहेब, अजून लेखन करा की.

चला, हा लेख वर काढण्याचा प्रमाद उरी घेतोच एकदा. घाटपांडेसर, तुमचं लेखण खूप आवडलं, भिडलं! __/\__

त.जो. साहेब, धन्यवाद हे माणिक वर काढल्याबद्दल. लिखाण आवडले.

"परीने ढगांतून अलगद खाली यावं ना,तसं आमचं विमान हाँगकाँगला उतरलं." वा! अगदी छान! "विमानाची चाकं जमिनीला लागली तरी अस्मादिक आकाशातच तरंगत होते." हे पण मस्तच! "छोटीशी शटल ट्रेन घेऊन " म्हणजे विमानतळावरच रेल्वे? अच्छा मोठाच असणार हा विमान तळ!""सर्टिफिकेट ऑफ एलिजिबिलिटी देऊन पासपोर्टावर शिक्का मारुन " म्हणजे काय असते बॉ? "तिथे असलेल्या अटेंडटनेच माझी बॅग र्ट्रॉलीवर घालून दिली " वा मजा आहे! आपला गुंडोपंत

स्वातीताई, छोटेखानी लेख उत्तम झाला आहे. मला एक विचारायचे होते. पुण्यातल्या बादशाही बोर्डिंगची टोक्योत शाखा आहे, असे खात्रीलायक सूत्रांकडून कळते. खरे का? दुसरे, जपानमध्ये 'मी तुला पार्टी देतो' असे कुणी म्हटले म्हणजे 'तू तुझे पैसे भर, मी माझे भरीन' असे त्याला म्हणायचे असते म्हणे. त्यामुळे जपानमध्ये कुणी पार्टी देतो म्हटले की कुणी खुश होऊ नये. पैसे काढण्याची तयारी ठेवावी. खरे का?

खिडकीतून बाहेर डोकावले. एकीकडे प्रशांत निळासागर आणि डोंगरातून विमान खाली झेपावत होते,सागराच्या लाटा खुणावत होत्या.समुद्राला लगटूनच हा विमानतळ आहे.परीने ढगांतून अलगद खाली यावं ना,तसं आमचं विमान हाँगकाँगला उतरलं वा स्वाती, छान लिहिलं आहेस.. औरभी लिख्खो! तात्या.

जर्मनी काय! जपान काय! मजा आहे बुवा तुमची. पण एक गोष्ट आवडली तुमची की निदान तुम्ही आम्हाला तुमच्या अनुभवात तरी सामावून घेताय! नाहीतर आम्ही हे सगळे नकाशावरच बघणार! लेख आवडला.पुढचा लेख लवकर टाका.

स्वाती ताई तुम्ही भारतातील किती प्रेक्षणीय स्थळे बघीतलीत? त्यावर पण एक लेख लिहा.

कारण 'या' लेखाविषयी बरी वाईट कोणतीच प्रतिक्रिया न देता,तुम्ही मला मी भारतातली कोणती प्रेक्षणीय स्थळे पाहिली ? हे विचारलेत म्हणून मला तसे वाटले.तसे नसेल तर उत्तमच आहे. स्वाती

जपानला कोबे शहरात(?) नेताजींच्या रक्षा ठेवल्या आहेत.. त्यांच दर्शन घ्यायची मनापासून इच्छा आहे. मिसळीवरची तर्री चापण्यासाठी आलेला अभिजित

स्वाती, जपानवर्णनाची सुरवात आवाडलीे. पण अजून पुढे ऐकायची उत्सुकता आहे. मुख्य म्हणजे खाण्याच्या बाबतीत! असे ऐकून आहे की भारतीयांचे बर्‍यापैकी हाल होऊ शकतात... सुशी खाल्ल्यावर कसे वाटले? अजून पण काही प्रश्न विचारीन, विशेष करून तिथल्या माणसांचे अनुभव वगैरे... पण दुसरा लेख येऊदेत!

पुढच्या भागांची उत्सुकता आहे. - सर्किट

जपानमधल्या जुन्या डायर्‍या बाहेर काढलेल्या दिसतायत! प्रवासाचे वर्णन आवडले. अजून लिही. चित्रा अवांतर - मगाशी वर कुठेतरी "चित्तर" लिहीलेले पाहिले - चुकून चित्रा वाचले :-)

स्वातीताई, छोटेखानी लेख मस्त आहे. पुढचे भाग वाचायची उत्सूकता आहे. -- लिखाळ. तिखट तर्री झेपत नसल्यानी जादा पाव आणि मिसळखाल्ल्यावर ताक आम्हाला पाहिजे असते. (अशीच माहितीची देवाणघेवाण हो!)

मस्तं लिहिलंय. जपानविषयी वाचायला खूप आवडतं. ( मी तिथे काही काळ घालवल्याने जास्तच जिव्हाळ्याचा विषय आहे!!) पुढील भाग लवकर येऊ दे. -वर्षा

मंडळी, सर्वांच्या प्रतिसादांबद्द्ल मनापासून धन्यवाद. सहज, कानसाईचे चित्र इथे दिल्याबद्दल धन्यवाद्,त्यामुळे पंतच नव्हे तर सर्वांनाच त्याचा आनंद घेता आला. प्रमोदकाका, अहो,आमची काय गाड्यांबरोबर नळ्यांची यात्रा,त्या यात्रेत तुम्हा सर्वांना सामील करुन घेता येत आहे,त्याचा मलाही आनंदच आहे. चित्रा, हो ग्,जपानच्या डायर्‍या आवराआवरीत सापडल्या,म्हटलं,चला आता इथे त्यातले वर्णन लिहू या. विकास, सुशी आणि इतरही कितीतरी अनुभव आहेत्,लिहिणार आहे या मालिकेत. बाबूराव, जपानची भाकर लई वेगळी आस्ते हो,लिवते हाये त्याबद्दल फुडे.. अभिजित,राज कोबे मध्ये सुभाष बाबूंचे खूप मोठे असे स्मारक काही मला आढळले नाही.त्यामुळे थोडी निराशाच झाली.सुभाषबाबूंच्या अस्थी रेंकोजी टेंपल्-टोकियो येथे आहेत. पुढचा भाग लवकरच टाकते, तात्या,लिखाळ,गुंडोपंत,सर्किट,चित्तर,कर्ण,वर्षा ,टीकाकार सर्वांना प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद पुन्हा एकदा सर्वांना धन्यवाद.

मी जपान ला जाऊन जवळ जवळ १२ वर्ष झाली. पुन्हा एकदा जाऊन आल्यासारख वाटल. खूपच छान केल आहे वर्णन. मी जपान च्या नरीटा विमानतळावर उतरले होते. टोक्यो आणि योकोहामा फिरले. पण ओसाका ला जाण्याची सन्धी मिलाली नाही. :)

>>समुद्राला लगटूनच हा विमानतळ आहे>> मस्तच!!! मजाच मग तर. लेख आवडला. ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ हम नहीं वह जो करें ख़ून का दावा तुझपर बल्कि पूछेगा ख़ुदा भी तो मुकर जायेंगे

"परीने ढगांतून अलगद खाली यावं ना,तसं आमचं विमान हाँगकाँगला उतरलं." वा! अगदी छान! "विमानाची चाकं जमिनीला लागली तरी अस्मादिक आकाशातच तरंगत होते." हे पण मस्तच! "छोटीशी शटल ट्रेन घेऊन " म्हणजे विमानतळावरच रेल्वे? अच्छा मोठाच असणार हा विमान तळ!""सर्टिफिकेट ऑफ एलिजिबिलिटी देऊन पासपोर्टावर शिक्का मारुन " म्हणजे काय असते बॉ? "तिथे असलेल्या अटेंडटनेच माझी बॅग र्ट्रॉलीवर घालून दिली " वा मजा आहे! आपला गुंडोपंत

स्वातीताई, छोटेखानी लेख उत्तम झाला आहे. मला एक विचारायचे होते. पुण्यातल्या बादशाही बोर्डिंगची टोक्योत शाखा आहे, असे खात्रीलायक सूत्रांकडून कळते. खरे का? दुसरे, जपानमध्ये 'मी तुला पार्टी देतो' असे कुणी म्हटले म्हणजे 'तू तुझे पैसे भर, मी माझे भरीन' असे त्याला म्हणायचे असते म्हणे. त्यामुळे जपानमध्ये कुणी पार्टी देतो म्हटले की कुणी खुश होऊ नये. पैसे काढण्याची तयारी ठेवावी. खरे का?

खिडकीतून बाहेर डोकावले. एकीकडे प्रशांत निळासागर आणि डोंगरातून विमान खाली झेपावत होते,सागराच्या लाटा खुणावत होत्या.समुद्राला लगटूनच हा विमानतळ आहे.परीने ढगांतून अलगद खाली यावं ना,तसं आमचं विमान हाँगकाँगला उतरलं वा स्वाती, छान लिहिलं आहेस.. औरभी लिख्खो! तात्या.

जर्मनी काय! जपान काय! मजा आहे बुवा तुमची. पण एक गोष्ट आवडली तुमची की निदान तुम्ही आम्हाला तुमच्या अनुभवात तरी सामावून घेताय! नाहीतर आम्ही हे सगळे नकाशावरच बघणार! लेख आवडला.पुढचा लेख लवकर टाका.

स्वाती ताई तुम्ही भारतातील किती प्रेक्षणीय स्थळे बघीतलीत? त्यावर पण एक लेख लिहा.

कारण 'या' लेखाविषयी बरी वाईट कोणतीच प्रतिक्रिया न देता,तुम्ही मला मी भारतातली कोणती प्रेक्षणीय स्थळे पाहिली ? हे विचारलेत म्हणून मला तसे वाटले.तसे नसेल तर उत्तमच आहे. स्वाती

जपानला कोबे शहरात(?) नेताजींच्या रक्षा ठेवल्या आहेत.. त्यांच दर्शन घ्यायची मनापासून इच्छा आहे. मिसळीवरची तर्री चापण्यासाठी आलेला अभिजित

स्वाती, जपानवर्णनाची सुरवात आवाडलीे. पण अजून पुढे ऐकायची उत्सुकता आहे. मुख्य म्हणजे खाण्याच्या बाबतीत! असे ऐकून आहे की भारतीयांचे बर्‍यापैकी हाल होऊ शकतात... सुशी खाल्ल्यावर कसे वाटले? अजून पण काही प्रश्न विचारीन, विशेष करून तिथल्या माणसांचे अनुभव वगैरे... पण दुसरा लेख येऊदेत!

पुढच्या भागांची उत्सुकता आहे. - सर्किट

जपानमधल्या जुन्या डायर्‍या बाहेर काढलेल्या दिसतायत! प्रवासाचे वर्णन आवडले. अजून लिही. चित्रा अवांतर - मगाशी वर कुठेतरी "चित्तर" लिहीलेले पाहिले - चुकून चित्रा वाचले :-)

स्वातीताई, छोटेखानी लेख मस्त आहे. पुढचे भाग वाचायची उत्सूकता आहे. -- लिखाळ. तिखट तर्री झेपत नसल्यानी जादा पाव आणि मिसळखाल्ल्यावर ताक आम्हाला पाहिजे असते. (अशीच माहितीची देवाणघेवाण हो!)

मस्तं लिहिलंय. जपानविषयी वाचायला खूप आवडतं. ( मी तिथे काही काळ घालवल्याने जास्तच जिव्हाळ्याचा विषय आहे!!) पुढील भाग लवकर येऊ दे. -वर्षा

मंडळी, सर्वांच्या प्रतिसादांबद्द्ल मनापासून धन्यवाद. सहज, कानसाईचे चित्र इथे दिल्याबद्दल धन्यवाद्,त्यामुळे पंतच नव्हे तर सर्वांनाच त्याचा आनंद घेता आला. प्रमोदकाका, अहो,आमची काय गाड्यांबरोबर नळ्यांची यात्रा,त्या यात्रेत तुम्हा सर्वांना सामील करुन घेता येत आहे,त्याचा मलाही आनंदच आहे. चित्रा, हो ग्,जपानच्या डायर्‍या आवराआवरीत सापडल्या,म्हटलं,चला आता इथे त्यातले वर्णन लिहू या. विकास, सुशी आणि इतरही कितीतरी अनुभव आहेत्,लिहिणार आहे या मालिकेत. बाबूराव, जपानची भाकर लई वेगळी आस्ते हो,लिवते हाये त्याबद्दल फुडे.. अभिजित,राज कोबे मध्ये सुभाष बाबूंचे खूप मोठे असे स्मारक काही मला आढळले नाही.त्यामुळे थोडी निराशाच झाली.सुभाषबाबूंच्या अस्थी रेंकोजी टेंपल्-टोकियो येथे आहेत. पुढचा भाग लवकरच टाकते, तात्या,लिखाळ,गुंडोपंत,सर्किट,चित्तर,कर्ण,वर्षा ,टीकाकार सर्वांना प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद पुन्हा एकदा सर्वांना धन्यवाद.

मी जपान ला जाऊन जवळ जवळ १२ वर्ष झाली. पुन्हा एकदा जाऊन आल्यासारख वाटल. खूपच छान केल आहे वर्णन. मी जपान च्या नरीटा विमानतळावर उतरले होते. टोक्यो आणि योकोहामा फिरले. पण ओसाका ला जाण्याची सन्धी मिलाली नाही. :)

>>समुद्राला लगटूनच हा विमानतळ आहे>> मस्तच!!! मजाच मग तर. लेख आवडला. ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ हम नहीं वह जो करें ख़ून का दावा तुझपर बल्कि पूछेगा ख़ुदा भी तो मुकर जायेंगे

संपादकीय अग्रलेखाने मिसळपावाचे चीज झाले, ह्याची खात्री पटली. सुमार केतकरांची शैली आपल्याला अचूक साधली आहे. लोकसत्तावाल्यांना फरक कसा कळला, कोण जाणे. अजूनही त्यांच्या आयडीने लोकसत्तेला पुन्हा हा अग्रलेख पाठवा, प्रकाशित होईल :-) - सर्किट

आपल्या संपादकीय कारकिर्दीची अशी जोमदार सुरुवात निश्चितच स्तुत्य आणि सुखावह वाटते आहे. बाकी येथे 'लोकमानस', 'बहुतांची अंतरे' ष्टाइल काहीतरी असेल, तर त्याची जबाबदारी आमच्यासारख्यांवर राहिली(च)! ;) :)

तुम्हाला शैली मस्त साधली आहे आणि तुमचे शुद्धलेखनही चांगले आहे;) यापेक्षा जास्त भाव तुम्हाला मी देणे माझ्या करियरसाठी घातक आहे. ;) उगाच नंतर कोणी आमच्यावर काही फाजील आरोप करायला नको म्हणून आमची साईड 'सेफ' ठेवण्यासाठी आम्ही स्त्री सदस्यांना व्य.नि. तर नाहीच पण शिवाय त्याचे लेखन आवडूनही प्रतिसाद देण्याचे टाळत होतो. सुरेखा पुणेकरांनी तुमच्या खरडवहीत आरोप केला आहे.:) तो वाचला. सुरेखाताईंना तुम्ही कसे ओळखता? आमचीही करून द्या ना ओळख.

सुरेखाताईंनी या प्रतिसादात त्यांची बैठकीची लावणी मिसळपावावर ठेवता येईल का अशी विचारणा केली होती त्यामुळे संपादकीय अधिकारात त्यांची तारीख मिळते का यासाठी आम्ही चौकशी केली. गैरसमज नसावा. ;) अवांतरः येथे दुवा देता येत नसल्याने दुवा देण्यासाठी आम्ही केशवसुमारांच्या खरडवहीचा वापर केला तर तिथेही हाच प्रतिसाद गेला. क्षमस्व.

जांभेकर, भोपटकर, अत्रे, खाडिलकर, परुळेकर यांच्यासोबत आमचे नाव घेतले जाणार आणि आमचे गुरू सुमार केतकर आम्हाला फक्त केशवसुमार माहीत होते! सुमार केतकर हे नांव आम्ही प्रथमच ऐकतो आहोत! :) विध्वंसाचे राजकारण करण्यासाठी धर्मासारखे साधन नाही. अपार्ट फ्रॉम मस्करी, वरील संपूर्ण लेखातील वरील वाक्याला आम्ही सर्वाधिक दाद देतो.. वास्तविक हा अग्रलेख साभार परत येण्याचे कारणच नव्हते. पण हा अग्रलेख लिहिताना केतकरांच्याच ष्टाईलने आम्ही सोडा व सोड्याला थोडे सौम्य करण्यासाठी त्यात मिसळतो ते सोनेरी रंगीत द्र्व्य यांचे प्रमाण उलटपालट केले होते. ते भोवले असावे. हम्म! पुढील वेळेस प्रमाण योग्य आहे ना, एवढे मात्र पाहा.. असो! सदर लेखाबद्दल, सहजसोपे चिमटे काढत अतिशय चांगल्या रितीने राजकीय सद्यस्थितीचे विवेचन केले आहे असे म्हणून आम्ही या लेखास आमची मनमोकळी दाद रुजू करतो... तात्या.

छान लिहिलं आहेस, योगेश. शैली उत्तम वठली आहे. पुन्हा पाठवणार असशील तर आणीबाणीचे समर्थन करायला विसरु नकोस :). अग्रलेख स्वीकारला जाण्याचे चान्सेस वाढतील. शिवाय जमलंच तर प्रशासकीय अनुमती आणि आणीबाणी, तसेच किचन कॅबिनेट आणि संपादक मंडळ यांच्यातील साम्य या विषयावर एखादा परिच्छेद टाकता आला, तर उत्तमच. [ह. घ्या.] नंदन (मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी http://marathisahitya.blogspot.com/)

चांगलीच प्रेरणा घेऊन लिहीले आहेस. मला आवड्लेले शब्द म्हणजे "असल्या मूळच्या पुण्याबाहेरच्या " सॉलीड!! ह्या निमित्ताने पेपर मधे आपला लेख ,पत्र छापून यावे असे वाटणार्‍या सर्व इच्छूकांना एक सोपी ट्रीक सांगतो - लेखाच्या खाली " आपला विकास देशपांडे" लिहा.... :-)

आजानुकर्णाने आमच्याकडून कधी गंडा बांधून घेतला की नाही ते आठवत नाही, पण खाजगीत तो आमचा उल्लेख 'सन्जोप सर' असा करतो असे ऐकून आहे. त्या न्यायाने आमच्या या शिष्योत्तमाने हा जबरदस्त लेख लिहून आम्हाला गुरुदक्षिणा पोचवली आहे असे गेल्या महिन्यांत झालेल्या गुरुपौर्णिमा आणि शिक्षक दिनाला स्मरुन म्हणावेसे वाटते. जबरदस्त लेखन! (दिला रे बाबा तुला चांगला प्रतिसाद, आता रविवारी मी लिहितो) सन्जोप राव

कर्णा--- "मिसळ आणि भेसळ" हा अग्रलेख आवडला.सुमार केतकरांचा ष्टाईल आवडली. आणि किती शुद्ध लिहितोस यामुळे आमच्या अशुद्धलेखन संप्रदायाच्या वारक-यांवर परिणाम होण्याची शक्यता वाटते :) अग्रलेख लोकसत्ताकडे पुन्हा पाठवावा आणि हे संकेतस्थळ 'तात्या अभ्यंकराने' काढलेले नाही अशी तळटीप दे. लेख नाही छापून आला तर नावाचा 'प्रा.डॉ.... नाही . :)

'सुमार केतकरां'च्या लोकसत्तेचे माहित नाही.. पण 'कुमार अभ्यंकरां'च्या लोकशाही सत्तेत मात्र हा अग्रलेख आला़की छापून!

वास्तविक हा अग्रलेख साभार परत येण्याचे कारणच नव्हते. पण हा अग्रलेख लिहिताना केतकरांच्याच ष्टाईलने आम्ही सोडा व सोड्याला थोडे सौम्य करण्यासाठी त्यात मिसळतो ते सोनेरी रंगीत द्र्व्य यांचे प्रमाण उलटपालट केले होते. ते भोवले असावे. ते भोवल्यामुळेच आम्हा वाचकांचे फावले प्रकाश घाटपांडे

विध्वंसाचे राजकारण करण्यासाठी धर्मासारखे साधन नाही. अडचणीत आलेली मांजर जशी गळा धरते तसा भारतीय लोकशाहीचा गळा घोटण्याच्या ह्या वृत्तीचा आम्ही निषेध करत आहोत हे वेगळे सांगण्याची गरज नाही. माणसाने जन्माने मराठी असणे पुरेसे नाही तर कर्माने मराठी असणे आवश्यक आहे. ही वाक्ये (केक्युलेच्या बेन्झिन रिंगसारखी ) आमच्या दिवास्वप्नातल्या (मिसळीच्या) कटात आम्हाला तरंगताना दिसली होती. पण आम्ही ती इथल्या मिसळीत टाकण्याआधीच मेहरबान अजानुकर्ण साहेबांनी जशीच्या तशी पकडून त्यांच्या फरसाणावर ओतली आहेत. ती वाक्ये आमचीच असल्याने ती अत्युत्कृष्ट आहेतच. शिवाय त्यांच्याखालची अजानुकर्णाची मिसळही चवीला बरी आहे. :):):) :) - हा पंचवीस वर्षांचा झाला म्हणे!

"माणसाने जन्माने मराठी असणे पुरेसे नाही तर कर्माने मराठी असणे आवश्यक आहे. " का?..

प्रतिसाद देणार्‍या सर्वांचे आभार. (आभारी) आजानुकर्ण

लेख आवडला, मस्त लिहिले आहे. स्वाती

योगेशचा हा अग्रलेख वाचून खूपच आनंद झाला. महाजालावरील ’अग्रलेखांचा बादशाह ’ असे आजपासून त्याचे नवीन नामकरण मी करत आहे.तेव्हा समस्तांनी ’ साधू! साधू(अरूण नाही हो) म्हणावे ही अपेक्षा!

कर्णा! मस्त रे... त्या सुमार केतकराला पाठवला पहिजे... ;) गुंडो.

लेख मस्तच आहे. काही वेळ लोकसत्ताच वाचत आहे असे वाटले! केतकरांची उचलबांगडी होणार असे दिसते ;) मार्मिक लिखाण आवडले. दिवाळी अंकाकरता पाठवून पहा. :)

लेख मस्तच आहे.

सुंदर लेख. मजा आली. (केतकरांचे लेखन फारसे वाचले नसल्याने बाकी टिप्पणी करु शकत नाही :) --लिखाळ. तिखट तर्री झेपत नसल्यानी जादा पाव आणि मिसळखाल्ल्यावर ताक आम्हाला पाहिजे असते. (अशीच माहितीची देवाणघेवाण हो!)

आम्ही केतकरांची कुंडली मांडली. त्यांची भाषणे ऐकली. एकदा पत्रकारभवनात मार्क्सवादावर त्यांचे भाषण ऐकले आणि तात्काळ भाकीत आमच्या पत्रकार मित्रांना ऐकवले.' ते लवकरच राज्यसभेवर स्वकृत सदस्य म्हणून जातील' न गेल्यास त्यांची कुंडली चुकली असे समजावे.( आमचे भाकित बरोबरच असते, लवकर म्हणजे कधी ते आम्ही कधीच सांगत नाही आणि आम्हालाही कुणि विचारत नाही) ज्योतिषाचारी प्रकाश घाटपांडे

अजानुकर्णा, आमच्या आवडत्या सुमार केतकरांची जशीच्या तशी इस्टाईल घेतलीस बघ. हा ते आणिबाणीचं आणि संजय गांधीच राहीलं बघ. ;) लेख खुप आवडला. नीलकांत

धर्म ही खरच अफुची गोळी आहे. ह्याबाबत सहम्त ---- सखाराम गटणे © २००९, लेखकाच्या पुर्व लेखी परवानगीशिवाय ही प्रतिक्रिया वापरता येणार नाही.

संपादकीय अग्रलेखाने मिसळपावाचे चीज झाले, ह्याची खात्री पटली. सुमार केतकरांची शैली आपल्याला अचूक साधली आहे. लोकसत्तावाल्यांना फरक कसा कळला, कोण जाणे. अजूनही त्यांच्या आयडीने लोकसत्तेला पुन्हा हा अग्रलेख पाठवा, प्रकाशित होईल :-) - सर्किट

आपल्या संपादकीय कारकिर्दीची अशी जोमदार सुरुवात निश्चितच स्तुत्य आणि सुखावह वाटते आहे. बाकी येथे 'लोकमानस', 'बहुतांची अंतरे' ष्टाइल काहीतरी असेल, तर त्याची जबाबदारी आमच्यासारख्यांवर राहिली(च)! ;) :)

तुम्हाला शैली मस्त साधली आहे आणि तुमचे शुद्धलेखनही चांगले आहे;) यापेक्षा जास्त भाव तुम्हाला मी देणे माझ्या करियरसाठी घातक आहे. ;) उगाच नंतर कोणी आमच्यावर काही फाजील आरोप करायला नको म्हणून आमची साईड 'सेफ' ठेवण्यासाठी आम्ही स्त्री सदस्यांना व्य.नि. तर नाहीच पण शिवाय त्याचे लेखन आवडूनही प्रतिसाद देण्याचे टाळत होतो. सुरेखा पुणेकरांनी तुमच्या खरडवहीत आरोप केला आहे.:) तो वाचला. सुरेखाताईंना तुम्ही कसे ओळखता? आमचीही करून द्या ना ओळख.

सुरेखाताईंनी या प्रतिसादात त्यांची बैठकीची लावणी मिसळपावावर ठेवता येईल का अशी विचारणा केली होती त्यामुळे संपादकीय अधिकारात त्यांची तारीख मिळते का यासाठी आम्ही चौकशी केली. गैरसमज नसावा. ;) अवांतरः येथे दुवा देता येत नसल्याने दुवा देण्यासाठी आम्ही केशवसुमारांच्या खरडवहीचा वापर केला तर तिथेही हाच प्रतिसाद गेला. क्षमस्व.

जांभेकर, भोपटकर, अत्रे, खाडिलकर, परुळेकर यांच्यासोबत आमचे नाव घेतले जाणार आणि आमचे गुरू सुमार केतकर आम्हाला फक्त केशवसुमार माहीत होते! सुमार केतकर हे नांव आम्ही प्रथमच ऐकतो आहोत! :) विध्वंसाचे राजकारण करण्यासाठी धर्मासारखे साधन नाही. अपार्ट फ्रॉम मस्करी, वरील संपूर्ण लेखातील वरील वाक्याला आम्ही सर्वाधिक दाद देतो.. वास्तविक हा अग्रलेख साभार परत येण्याचे कारणच नव्हते. पण हा अग्रलेख लिहिताना केतकरांच्याच ष्टाईलने आम्ही सोडा व सोड्याला थोडे सौम्य करण्यासाठी त्यात मिसळतो ते सोनेरी रंगीत द्र्व्य यांचे प्रमाण उलटपालट केले होते. ते भोवले असावे. हम्म! पुढील वेळेस प्रमाण योग्य आहे ना, एवढे मात्र पाहा.. असो! सदर लेखाबद्दल, सहजसोपे चिमटे काढत अतिशय चांगल्या रितीने राजकीय सद्यस्थितीचे विवेचन केले आहे असे म्हणून आम्ही या लेखास आमची मनमोकळी दाद रुजू करतो... तात्या.

छान लिहिलं आहेस, योगेश. शैली उत्तम वठली आहे. पुन्हा पाठवणार असशील तर आणीबाणीचे समर्थन करायला विसरु नकोस :). अग्रलेख स्वीकारला जाण्याचे चान्सेस वाढतील. शिवाय जमलंच तर प्रशासकीय अनुमती आणि आणीबाणी, तसेच किचन कॅबिनेट आणि संपादक मंडळ यांच्यातील साम्य या विषयावर एखादा परिच्छेद टाकता आला, तर उत्तमच. [ह. घ्या.] नंदन (मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी http://marathisahitya.blogspot.com/)

चांगलीच प्रेरणा घेऊन लिहीले आहेस. मला आवड्लेले शब्द म्हणजे "असल्या मूळच्या पुण्याबाहेरच्या " सॉलीड!! ह्या निमित्ताने पेपर मधे आपला लेख ,पत्र छापून यावे असे वाटणार्‍या सर्व इच्छूकांना एक सोपी ट्रीक सांगतो - लेखाच्या खाली " आपला विकास देशपांडे" लिहा.... :-)

आजानुकर्णाने आमच्याकडून कधी गंडा बांधून घेतला की नाही ते आठवत नाही, पण खाजगीत तो आमचा उल्लेख 'सन्जोप सर' असा करतो असे ऐकून आहे. त्या न्यायाने आमच्या या शिष्योत्तमाने हा जबरदस्त लेख लिहून आम्हाला गुरुदक्षिणा पोचवली आहे असे गेल्या महिन्यांत झालेल्या गुरुपौर्णिमा आणि शिक्षक दिनाला स्मरुन म्हणावेसे वाटते. जबरदस्त लेखन! (दिला रे बाबा तुला चांगला प्रतिसाद, आता रविवारी मी लिहितो) सन्जोप राव

कर्णा--- "मिसळ आणि भेसळ" हा अग्रलेख आवडला.सुमार केतकरांचा ष्टाईल आवडली. आणि किती शुद्ध लिहितोस यामुळे आमच्या अशुद्धलेखन संप्रदायाच्या वारक-यांवर परिणाम होण्याची शक्यता वाटते :) अग्रलेख लोकसत्ताकडे पुन्हा पाठवावा आणि हे संकेतस्थळ 'तात्या अभ्यंकराने' काढलेले नाही अशी तळटीप दे. लेख नाही छापून आला तर नावाचा 'प्रा.डॉ.... नाही . :)

'सुमार केतकरां'च्या लोकसत्तेचे माहित नाही.. पण 'कुमार अभ्यंकरां'च्या लोकशाही सत्तेत मात्र हा अग्रलेख आला़की छापून!

वास्तविक हा अग्रलेख साभार परत येण्याचे कारणच नव्हते. पण हा अग्रलेख लिहिताना केतकरांच्याच ष्टाईलने आम्ही सोडा व सोड्याला थोडे सौम्य करण्यासाठी त्यात मिसळतो ते सोनेरी रंगीत द्र्व्य यांचे प्रमाण उलटपालट केले होते. ते भोवले असावे. ते भोवल्यामुळेच आम्हा वाचकांचे फावले प्रकाश घाटपांडे

विध्वंसाचे राजकारण करण्यासाठी धर्मासारखे साधन नाही. अडचणीत आलेली मांजर जशी गळा धरते तसा भारतीय लोकशाहीचा गळा घोटण्याच्या ह्या वृत्तीचा आम्ही निषेध करत आहोत हे वेगळे सांगण्याची गरज नाही. माणसाने जन्माने मराठी असणे पुरेसे नाही तर कर्माने मराठी असणे आवश्यक आहे. ही वाक्ये (केक्युलेच्या बेन्झिन रिंगसारखी ) आमच्या दिवास्वप्नातल्या (मिसळीच्या) कटात आम्हाला तरंगताना दिसली होती. पण आम्ही ती इथल्या मिसळीत टाकण्याआधीच मेहरबान अजानुकर्ण साहेबांनी जशीच्या तशी पकडून त्यांच्या फरसाणावर ओतली आहेत. ती वाक्ये आमचीच असल्याने ती अत्युत्कृष्ट आहेतच. शिवाय त्यांच्याखालची अजानुकर्णाची मिसळही चवीला बरी आहे. :):):) :) - हा पंचवीस वर्षांचा झाला म्हणे!

"माणसाने जन्माने मराठी असणे पुरेसे नाही तर कर्माने मराठी असणे आवश्यक आहे. " का?..

प्रतिसाद देणार्‍या सर्वांचे आभार. (आभारी) आजानुकर्ण

लेख आवडला, मस्त लिहिले आहे. स्वाती

योगेशचा हा अग्रलेख वाचून खूपच आनंद झाला. महाजालावरील ’अग्रलेखांचा बादशाह ’ असे आजपासून त्याचे नवीन नामकरण मी करत आहे.तेव्हा समस्तांनी ’ साधू! साधू(अरूण नाही हो) म्हणावे ही अपेक्षा!

कर्णा! मस्त रे... त्या सुमार केतकराला पाठवला पहिजे... ;) गुंडो.

लेख मस्तच आहे. काही वेळ लोकसत्ताच वाचत आहे असे वाटले! केतकरांची उचलबांगडी होणार असे दिसते ;) मार्मिक लिखाण आवडले. दिवाळी अंकाकरता पाठवून पहा. :)

लेख मस्तच आहे.

सुंदर लेख. मजा आली. (केतकरांचे लेखन फारसे वाचले नसल्याने बाकी टिप्पणी करु शकत नाही :) --लिखाळ. तिखट तर्री झेपत नसल्यानी जादा पाव आणि मिसळखाल्ल्यावर ताक आम्हाला पाहिजे असते. (अशीच माहितीची देवाणघेवाण हो!)

आम्ही केतकरांची कुंडली मांडली. त्यांची भाषणे ऐकली. एकदा पत्रकारभवनात मार्क्सवादावर त्यांचे भाषण ऐकले आणि तात्काळ भाकीत आमच्या पत्रकार मित्रांना ऐकवले.' ते लवकरच राज्यसभेवर स्वकृत सदस्य म्हणून जातील' न गेल्यास त्यांची कुंडली चुकली असे समजावे.( आमचे भाकित बरोबरच असते, लवकर म्हणजे कधी ते आम्ही कधीच सांगत नाही आणि आम्हालाही कुणि विचारत नाही) ज्योतिषाचारी प्रकाश घाटपांडे

अजानुकर्णा, आमच्या आवडत्या सुमार केतकरांची जशीच्या तशी इस्टाईल घेतलीस बघ. हा ते आणिबाणीचं आणि संजय गांधीच राहीलं बघ. ;) लेख खुप आवडला. नीलकांत

धर्म ही खरच अफुची गोळी आहे. ह्याबाबत सहम्त ---- सखाराम गटणे © २००९, लेखकाच्या पुर्व लेखी परवानगीशिवाय ही प्रतिक्रिया वापरता येणार नाही.

प्रकाशराव, अभिनंदन! किती अभ्यासपूर्ण लेख लिहिला आहे आपण. आवडला आपला गुंडोपंत

टंकन करायचा कंटाळा येतो. लोकसत्तेच्या विदागारात १४ फेब्रुवारी२००५ चा विदा नाही. फ्लिकर ची लिंक सर्वांना दिसेलच असे नाही. फ्लिकरला ब्लॉक केले असेल तर ही लेख दिसणार नाही. काही प्रतिक्रिया वा मते हे लेख वाचल्याचे द्योतक समजले जाते. टंकनाव्यतिरिक्त चांगले लेख आपल्या मित्रमंडळींना दाखवायचे असतील तर इतर ही मार्ग सुचवावेत. प्रकाश घाटपांडे

घाटपांडेशेठ, आपल्यातील सामाजिक जाणीवेला सलाम! विकास आराखड्याचा एक तर आखाडा तरी होतो किंवा बट्ट्याबोळ तरी होतो! तात्या.