माहिती आवडली .. भाषा साधर्म्याबद्दल चे पहिल्यांदाच वाचले . धन्यवाद. आन्खिन आसामीया बद्दल, त्यांच्या प्रथा, न्रुत्य .. वागणे .. आणि तुमचे अनुभव आल्यास आवडेल -

छोटासा पण चांगला लेख :) मग आसामी भाषेत "शतायुषी भव " ला " हतायुषी भव " म्हणतात का ;) :)) कृपया तुम्ही राहाता त्या भागाबद्दल अजून लिहा ही आग्रहाची विनंती :)

खरंतर मला एक खेळही सुचवायचा होता.. आपल्या नावाचे अहोमीयात रुपांतर करुन बघा.. मजा येईल..

आसाम आणि तेथील संस्कृती/ भाषा यावर अधिक लिहा. फोटू वगैरेही टाका.

वा! उपेक्षित राज्यांपैकी एका राज्याबद्दलची काहीतरी माहिती यायला सुरु झाली ह्याचा आनंद वाटला. धन्यवाद चिगो. लेख आवडला. आणखी माहितीच्या प्रतिक्षेत. :) >>"क्ष" चा उच्चार "ख्खो" असा होतो बौध्द भिख्खु ह्या उच्चाराचा उगम अहोमिया किंवा त्याशी नातं सांगणार्‍या भाषेतुन असावा काय असा प्रश्न पडला.

आसाम.. सुंदर राज्य मी जवळपास १३ महीने राहलोय, धुलियाजन, शिवसागर आणी जोहराहट मध्ये. धुलियाजनला १० महीने होतो. आसाम मध्ये जमीन फार सुपीक आहे, पावसाळ्यात भात पेरतात आणी तीन - चार महीन्यांनी कापायला येतात; मध्ये काहीही मेहनत नाही तरी भरपुर पीक येते. इथल्या लोकांबद्दल काय लिहायचे, माणुसकी असलेली लोकं आहेत इथे; नेहमीच मदतीला तयार असतात! हसतमुखाने!! काझिरंगामध्ये घालवलेले दोन दिवस, गॅलरीतून दिसणारा चहाचा मळा, सकाळी त्यावर पसरलेली धुक्याची शाल, रस्त्याच्या दुतर्फा असलेली हिरवीगार शेती, बांबूच्या कोवळ्या कोंबांचे लोणचे, ब्रंहपुत्रा नदी (हिला नदी म्हणावी की सागर; खुप मोठे पात्र आहे हिचे), माजोली बेटं, काझिरंगा मधले ६ सिटर, ८ सिटर हत्ती (हत्तीची माणसं वाहून नेण्याची क्षमता), शीतल मासा (वाफवलेला-केळीच्या पानात), खुप काही अनुभवलेय... खुप बाकी पण आहे.

चिगोराव तुम्ही दिलेली माहिती आवडली... :)

माहितीबद्दल धन्यवाद. फोटो खरच हवे होते...

छान प्रतिक्रीया दिलीत.. सुंदर लिहीलयं. @ धमु, ह्या सोनेरी चित्राला लागलेलं गालबोट हे "बाहेरच्यांना फायदा होतोय आपला" ह्या भावनेतुन लागलयं. "मनसे"वादी जोडे हाणतील, पण "आमच्या जिवावर जगताहेत" चा हिंसक परिपाक शेवटी हाच असतो. (उल्फा, बोडो वगैरे)... ह्या विषयावर नंतर लिहीन. थँक्स...

छान नवीन माहीती. आतापर्यंत फक्त आसामात चहाचे मळे विपुल आहेत हे ऐकून होते. बरीच नवी माहीती कळली. शुचि = खुसि की काय आसामी भाषेत?

@धमु, नक्की लिहीन ह्या विषयावर, पण त्याआधी मला थोडा सवीस्तर विचार आणि अभ्यास करावा लागेल.. @शुचि, तुमच्या नावाचा उच्चार "हुसि" किंवा "ख्हुसि" असा होईल. (मात्रा असलेल्या अक्षरांचा, तसेच शेवटच्या अक्षराचा उच्चार "ओ"कारांत नसतो.)

लेख आवडला. अजून सविस्तर वाचायला आवडेल, फोटो हवेतच

माहिती आहेत का? मला वाटतं हे नाव बरोबर आहे. 'लोकप्रभा'च्या अंकांमधे त्यांची आसामवरची लेखमाला वाचली होती. ते गेली तीसेक वर्षे महराष्ट्रातून आसाममधे काही ना काही कारणाने जातायत. लोकप्रभाच्या गेल्या वर्षातल्या वगैरे वेब एडिशन्स शोधल्यात तर त्यांचे लेख मिळतील. --------- तुम्हीही आसामबद्दल जितकं लिहाल आणि फोटू द्याल ते वाचायला / बघायला आवडेलच.

छान माहिती दिलीत बरं का!

छान. खरंच अजून लिहा चिगोराव. आणि फोटो दाखवलात तर उत्तमच! :)

१३व्या शतकात येथे "अहोम" राजवटीची स्थापना झाली. "लासित बोरफुकान" हा येथील प्रसिद्ध ऐतिहासिक वीरपुरुष ! त्याने गोलाघाट येथे ब्रम्हपुत्रेच्या पात्रात युद्ध लढुन मुघलांचा पराभव केला. भले शाबास :) आसाम व इतर ६ राज्ये: इतर प्रश्नांसारखीच सरकारची या बाबतीतली आजतागायत असलेली अनास्था संतापजनक आहे पण आता सुधारून काही उपयोग नाही. थोड्याच वर्षांचे सोबती :(

छोटा पण सुंदर लेख.

मी काही दिवसांपूर्वी एका आसामच्या मुलीला भेटलो होतो. प्रचंड दहशत आहे. लोक घरे, दुकानांवर वगैरे भारताचा झेंडाही लावायलाही घाबरतात.

नका इतकं टेंशन घेऊ.. इतकी वाईट परीस्थिती नाहीये. अ‍ॅक्चुअली, आसाम आणि एकूनच पुर्वोत्तर राज्यांविषयी गैरसमज भरपूर आहेत. Perceptions are stronger than reality.. आणखी थोडी माहिती साठली की लिहीतो पुढे..

माहिती आवडली .. भाषा साधर्म्याबद्दल चे पहिल्यांदाच वाचले . धन्यवाद. आन्खिन आसामीया बद्दल, त्यांच्या प्रथा, न्रुत्य .. वागणे .. आणि तुमचे अनुभव आल्यास आवडेल -

छोटासा पण चांगला लेख :) मग आसामी भाषेत "शतायुषी भव " ला " हतायुषी भव " म्हणतात का ;) :)) कृपया तुम्ही राहाता त्या भागाबद्दल अजून लिहा ही आग्रहाची विनंती :)

खरंतर मला एक खेळही सुचवायचा होता.. आपल्या नावाचे अहोमीयात रुपांतर करुन बघा.. मजा येईल..

आसाम आणि तेथील संस्कृती/ भाषा यावर अधिक लिहा. फोटू वगैरेही टाका.

वा! उपेक्षित राज्यांपैकी एका राज्याबद्दलची काहीतरी माहिती यायला सुरु झाली ह्याचा आनंद वाटला. धन्यवाद चिगो. लेख आवडला. आणखी माहितीच्या प्रतिक्षेत. :) >>"क्ष" चा उच्चार "ख्खो" असा होतो बौध्द भिख्खु ह्या उच्चाराचा उगम अहोमिया किंवा त्याशी नातं सांगणार्‍या भाषेतुन असावा काय असा प्रश्न पडला.

आसाम.. सुंदर राज्य मी जवळपास १३ महीने राहलोय, धुलियाजन, शिवसागर आणी जोहराहट मध्ये. धुलियाजनला १० महीने होतो. आसाम मध्ये जमीन फार सुपीक आहे, पावसाळ्यात भात पेरतात आणी तीन - चार महीन्यांनी कापायला येतात; मध्ये काहीही मेहनत नाही तरी भरपुर पीक येते. इथल्या लोकांबद्दल काय लिहायचे, माणुसकी असलेली लोकं आहेत इथे; नेहमीच मदतीला तयार असतात! हसतमुखाने!! काझिरंगामध्ये घालवलेले दोन दिवस, गॅलरीतून दिसणारा चहाचा मळा, सकाळी त्यावर पसरलेली धुक्याची शाल, रस्त्याच्या दुतर्फा असलेली हिरवीगार शेती, बांबूच्या कोवळ्या कोंबांचे लोणचे, ब्रंहपुत्रा नदी (हिला नदी म्हणावी की सागर; खुप मोठे पात्र आहे हिचे), माजोली बेटं, काझिरंगा मधले ६ सिटर, ८ सिटर हत्ती (हत्तीची माणसं वाहून नेण्याची क्षमता), शीतल मासा (वाफवलेला-केळीच्या पानात), खुप काही अनुभवलेय... खुप बाकी पण आहे.

चिगोराव तुम्ही दिलेली माहिती आवडली... :)

माहितीबद्दल धन्यवाद. फोटो खरच हवे होते...

छान प्रतिक्रीया दिलीत.. सुंदर लिहीलयं. @ धमु, ह्या सोनेरी चित्राला लागलेलं गालबोट हे "बाहेरच्यांना फायदा होतोय आपला" ह्या भावनेतुन लागलयं. "मनसे"वादी जोडे हाणतील, पण "आमच्या जिवावर जगताहेत" चा हिंसक परिपाक शेवटी हाच असतो. (उल्फा, बोडो वगैरे)... ह्या विषयावर नंतर लिहीन. थँक्स...

छान नवीन माहीती. आतापर्यंत फक्त आसामात चहाचे मळे विपुल आहेत हे ऐकून होते. बरीच नवी माहीती कळली. शुचि = खुसि की काय आसामी भाषेत?

@धमु, नक्की लिहीन ह्या विषयावर, पण त्याआधी मला थोडा सवीस्तर विचार आणि अभ्यास करावा लागेल.. @शुचि, तुमच्या नावाचा उच्चार "हुसि" किंवा "ख्हुसि" असा होईल. (मात्रा असलेल्या अक्षरांचा, तसेच शेवटच्या अक्षराचा उच्चार "ओ"कारांत नसतो.)

लेख आवडला. अजून सविस्तर वाचायला आवडेल, फोटो हवेतच

माहिती आहेत का? मला वाटतं हे नाव बरोबर आहे. 'लोकप्रभा'च्या अंकांमधे त्यांची आसामवरची लेखमाला वाचली होती. ते गेली तीसेक वर्षे महराष्ट्रातून आसाममधे काही ना काही कारणाने जातायत. लोकप्रभाच्या गेल्या वर्षातल्या वगैरे वेब एडिशन्स शोधल्यात तर त्यांचे लेख मिळतील. --------- तुम्हीही आसामबद्दल जितकं लिहाल आणि फोटू द्याल ते वाचायला / बघायला आवडेलच.

छान माहिती दिलीत बरं का!

छान. खरंच अजून लिहा चिगोराव. आणि फोटो दाखवलात तर उत्तमच! :)

१३व्या शतकात येथे "अहोम" राजवटीची स्थापना झाली. "लासित बोरफुकान" हा येथील प्रसिद्ध ऐतिहासिक वीरपुरुष ! त्याने गोलाघाट येथे ब्रम्हपुत्रेच्या पात्रात युद्ध लढुन मुघलांचा पराभव केला. भले शाबास :) आसाम व इतर ६ राज्ये: इतर प्रश्नांसारखीच सरकारची या बाबतीतली आजतागायत असलेली अनास्था संतापजनक आहे पण आता सुधारून काही उपयोग नाही. थोड्याच वर्षांचे सोबती :(

छोटा पण सुंदर लेख.

मी काही दिवसांपूर्वी एका आसामच्या मुलीला भेटलो होतो. प्रचंड दहशत आहे. लोक घरे, दुकानांवर वगैरे भारताचा झेंडाही लावायलाही घाबरतात.

नका इतकं टेंशन घेऊ.. इतकी वाईट परीस्थिती नाहीये. अ‍ॅक्चुअली, आसाम आणि एकूनच पुर्वोत्तर राज्यांविषयी गैरसमज भरपूर आहेत. Perceptions are stronger than reality.. आणखी थोडी माहिती साठली की लिहीतो पुढे..

आमचा नैतिक पाठिंबा आहे. (सक्रीय पाठिंबा शनिवारच्या आंदोलनाला देणे शक्य नाही). मान्यता न मिळण्याची कारणे कोणती हे कळले तर बरे.

सक्रीय पाठींबा द्यायचा प्रयत्न करेन.

काही वेळा संस्थाचालक या साठी मिळणार अनुदान परस्पर दुसरीकडे वळवतात. आणि अशा भ्रष्टाचाराविरुद्ध आवाज उठवणार्‍यांचे पद्धतशीर पणे खच्चीकरण केले जाते. शिक्षणाधिकार्‍यांनाही अशा भ्रष्टाचाराची कल्पना देउन काही कारवाइ केली जात नाही .

असेच म्हणतो. आमचा नैतीक पाठिंबा आहेच. अवांतर :- ते पहिल्या वाक्यात चुकुन २०२०१० झालय ते कोणा संपादक काका काकुंना सांगुन दुरुस्त करावे लागेल.

मी स्व:ता मराठी शाळेतुन शिकलो असल्याने, मराठी शाळा बंद होउ नये म्हणून तत्वता व भावनीक पाठींबा आहे. >महाराष्ट्र शासनाने १९ जून रोजी परिपत्रक काढले व त्या अन्वये सर्व मराठी मान्यताप्राप्त नसलेल्या शाळा बंद करण्याची सुरुवात झाली आहे. नेमकी कोणती कारणे देउन मान्यता नाकारली जात आहे? तसेच मान्यता नसेल तर शाळा सुरु झाल्याच कश्या? हे म्हणजे प्रायव्हेट क्लिनीक काढले पण चालवणार्‍या डॉक्टरकडे पदवी नाही म्हणून म्हणून मान्यता नसलेल्या दवाखान्यांना बंद करणे शासनाने चालू केले आहे तर गरीब भागात वैद्यकीय सुविधा पुरवणारे दवाखाने बंद केले जात आहेत म्हणुन मोर्चा असे तर नाही ना? ज्या शाळांची मान्यता काढली जात आहे त्यांची यादी, शाळाचालकांची नावे व त्या शाळेतल्या विद्यार्थी व शिक्षक यांची संख्या, तसेच कधी पासुन ह्या शाळा चालू आहेत याची माहीती कुठे मिळेल का? इंग्रजी शाळांचे वाढते प्रस्थ, पुरेश्या सोयी नसतानाही अव्वाच्या सव्वा फी आकारुन चालवणार्‍या संस्थांवर कारवाई करायची सोडून, जर स्वस्तात शिक्षण देणार्‍या मराठी शाळा बंद केल्या जात असतील तर महाराष्ट्र शासनासाठी ही अतिशय लाजीरवाणी गोष्ट आहे. जर शासनाच्या शिक्षणखात्याकडे पुरेसे पर्याय, सुविधा असतील की ते ह्या निर्णयाने बंद पडणार्‍या शाळेतील विद्यार्थ्यांना वर्ष वाया न जाउ देता त्यांचे शैक्षणीक पुनर्वसन करु शकतील तर सरकारच्या ह्या कारवाईला अर्थ आहे. असे तर नव्हे ना की समजा वर लिहल्याप्रमाणे वंचित मुलांपर्यंत जाणार्‍या (पक्षी: दुर्गम भागात) भागात प्रायव्हेट शाळा येउन सरकारी शाळा बंद पडतील तर त्या (व कदाचित त्या शाळांच्या अनुषंगाने आपला "व्यवहार") करता कोण्या बाबू-नेत्यांचा हा निर्णय (पक्षी: डाव)? वर वर दिसते तितके सोपे प्रकरण वाटत नाही. अर्थात याकरता सक्षम सरकारी अधिकार्‍यांनी योग्य तो विचार करुन हा निर्णय घेतला अशी समजुत करुन घेत आहे. कारण "ज्या शाळांना अद्याप मान्यता मिळालेली नाही त्या शाळाच बंद करत आहे." हे देखील तत्वता बरोबरच आहे की. ही नेमकी मान्यता कोणती व का नाकारली गेली आहे हे जाणकारांनी समजवावे. असो शक्यतो विद्यार्थ्यांचे नुकसान होउ देउ नये अशी अपेक्षा.

धन्स सर्वांचे त्वरित प्रतिसादाबद्दल! हो, ते चुकून २०२०१० झालंय खरं! :-) समजणार्‍यांनी कृपया ते २०१० आहे हे समजून घ्यावे. संपादक महोदयांनी कृपया दुरुस्ती करावी!

मराठी शाळांची दुरवस्था होत आहे ह्याकारणाने त्या कारवाईसाठी सॉफ्ट टारगेट आणि धनदांडग्या इंग्रजी माध्यमातल्या शाळा ह्या आक्रमक असतील त्यांच्याबाबतीत बोटचेपे धोरण असे तर होत नाहीये ना हे देखील पहायला हवे. मराठीतून शिक्षण घेतायेणे ह्या घटनादत्त हक्कावर अशी अप्रत्यक्ष गदा यावी हे वाईट आहे. ---------------- अवांतर - आता मराठीचाच मुद्दा आहे म्हणून सांगावेसे वाटते - हल्ली 'सर्वांचे धन्यवाद' असा चुकीचा शब्दप्रयोग सर्रास वापरलेला दिसून येतो याचे कारण हिंदीचा प्रभाव - खरेतर मराठीत लिहिताना 'सर्वांना धन्यवाद' किंवा 'सर्वांचे आभार' हे योग्य आहे. असो. भाषेवर नकळत कसे संस्कार होत जातात ह्याची गंमत वाटली! -रंगा

मंडळी, मलाही ह्या प्रकाराची सांगोवांग, इत्यंभूत माहिती अद्याप नाही. जी माहिती मिळाली आहे, ती तुमच्यासमोर ठेवली आहे. मात्र एवढे नक्की की आवश्यक पायाभूत सुविधा पूर्ण नसतानाही अनेक खाजगी इंग्रजी माध्यमाच्या शाळांना मान्यता मिळत आहे आणि त्याच वेळी मराठी शाळांना वाटाण्याच्या अक्षता लावल्या जात आहेत. केंद्र सरकार देखील ३ वर्षांची मुदत देत आहे, आवश्यक पायाभूत सुविधांची पूर्ती करण्यासाठी. परंतु महाराष्ट्र शासन मराठी शाळांमधील वाढती विद्यार्थी गळती, आवश्यक पायाभूत सुविधांची पूर्ती नसणे अशी कारणे देऊन मराठी शाळांना मान्यता देणे नाकारत आहे. अधिक माहितीसाठी निर्दिष्ट फोन क्रमांकांवर अथवा ईमेलवर जरूर संपर्क साधावा. धन्यवाद! :-)

अरुंधती, माझाही एक प्रश्न आहे. ह्या आंदोलन समितीतल्या सदस्याम्ची स्वतःची मुले बाळे मराठी शाळांमधून शिकतात का? मराठी शाळा टिकू दे म्हणत स्वतःची मुले इंग्लिश माध्यमाच्या शाळेत पाठवायची, हे कसे? ह्याने मराठी शाळा कशा टिकतील? मलाही मराठी माध्यमाच्या शाळा टिकाव्यात असे जरुर वाटते, व माझे शिक्षणही मराठी माध्यमाच्याच शाळेत झाले.

यशोधरा, मला वाटतं ते असं : ह्या शाळा मराठी आहेत म्हणून केवळ जर त्यांना मान्यता मिळत नसेल तर ते अन्यायकारक आहे. आणि त्याबद्दल आवाज हा उठवलाच पाहिजे. एकाच वेळी तशाच इंग्रजी शाळांना मिळणारी मान्यता आणि ह्या मराठी शाळांची हिरावली जाणारी मान्यता हा भेद मिटायला हवा. आणि कोणीही मराठी माणूस, भले तो पालक असो/ नसो, त्याची मुले मराठी माध्यमात शिकत असोत/ नसोत, ह्याबद्दल आवाज उठवू शकतो. तो हक्क कोणीच हिरावून घेऊ शकत नाही. कोणीतरी आवाज उठवते आहे हे महत्त्वाचे!

अरुंधती, शाळा मराठी आहेत म्हणून केवळ जर त्यांना मान्यता मिळत नसेल तर ते अन्यायकारक आहे, हे मान्य. पण शाळा म्हणजे केवळ इमारत, खेळाचे मैदान (तेही नसते हल्ली) आणि अभ्यासक्रम एवढेच नाही. उत्तम शिक्षक आणि सरते शेवटी सगळ्यात महत्वाचा घटक म्हणजे विद्यार्थी. तेच नसले तर? आंदोलनातली हवा काही प्रमाणात जातेच. >>कोणीही मराठी माणूस, भले तो पालक असो/ नसो, त्याची मुले मराठी माध्यमात शिकत असोत/ नसोत, ह्याबद्दल आवाज उठवू शकतो. तो हक्क कोणीच हिरावून घेऊ शकत नाही. कोणीतरी आवाज उठवते आहे हे महत्त्वाचे! >> नक्कीच आवाज उठवू शकतो, पण मराठी माध्यमात त्याचीच मुलं शिकत नसतील ना, तर ते अरण्यरुदन ठरायची शक्यता अधिक.

आमचा नैतीक पाठिंबा आहेच.

पन येथे(खेडयावर ) वेगळे गनित आहे ..शाळा कुनि काढलि ?कोनत्या पक्षान काढलि ...वगेरे वगेरे ...... माझा एक मित्र होता .. तो बि एड झाला . त्याला नोकरि पाहिजे होति ... तर काय ? ह्या खाजगि शाळेत त्याला त्या शाळेच्या संस्थाचालकाच्या पतसंस्थेत ५०००० (पन्नास) हजार ठेव म्हनुन ठेवावि लागेल आस सांगितल गेल .......त्यान तेव्हढि रक्कम शेव्ह केलि .......त्याच्याकडे ..ना? पावति .....ना जॉईड लेटर ,,................नंतर ...तो ......नोकरिला ,,,,,,,,,,,लागला......२,,,,,, ,.. वर्षानंतर त्याला कामावारुन काढुन टाकले ..............तवा आमि एव्हडच म्हननार ....................,,,,,,,,,,,काय ? करनार ................आमि येव्हडच म्हननार .................बंद ....................................................................................... ,बंद करा............करा.........................,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,बंद करा............,,,,,,,,,बंद ,बंद ,बंद ,बंद ,बंद करा............करा............करा............करा............करा.............,,बंद,बंद करा............ करा............बंद ,बंद ,बंद ,बंद करा............करा............करा............करा............,,,,,बंद करा............,,,,,,,आशा ..........मराठि ................शाळा..........ज्या ..........आपल्या ...राजकरन्यांच्यां आशिर्वादाने चालतातात !त्या शाळा बंद करा........ बंद करा बंद करा........... बंद करा ............ बंद करा...................... बंद करा ...... बंद करा ................ शाळा हो आशा शाळा खरच बंद करा,,,,,,करु शकता काय??????????????????????????????????????? नाय ना? मग गप बसा कि ?...(..ताई मफ करा ................)

मी गावात असताना सरकारी शाळेत अन नंतर मुंबईत मराठी शाळेतच शिकलेय... काहीतरी खुसपट काढून मराठी शाळा बंद करण्याला कधीच पाठींबा नसेल...पण या शाळा का बंद होत आहेत याची करणे दिली आहेत का सरकारने? ती खरी आहेत का? का सरकारीच नुसती? अन या शाळा बंद झाल्या तर गरिबांनी कुठे शिकायचे? अजून एक : मनसेला घ्या या आंदोलनात...त्यांचे राजकारण होईल अन आपला उद्देश सार्थ होईल.

ई-सकाळमध्ये छापून आलेली बातमी/ लेख : http://72.78.249.126/esakal/20100903/4955236695894073493.htm दिशाहीन धोरणाचा फटका मराठी शाळांना सुहास कोल्हेकर Friday, September 03, 2010 AT 12:00 AM (IST) Tags: editorial, education, pune, school शिक्षण हक्क कायद्याच्या अंमलबजावणीसाठी एक व्यापक धोरण राज्य सरकारने तयार करावे. सध्याचे दिशाहीन धोरण मराठी शाळांचीच गळचेपी करीत आहे. शिक्षण विभागाचे मुख्य प्रशासकीय कार्यालय ज्या पुण्यात आहे, त्या शिक्षणाच्या माहेरघरात मराठी शाळा टिकू द्या, मराठीतून शिकू द्या, या मागणीसाठी पालक-शिक्षक-विद्यार्थी आणि शाळाचालकांना रस्त्यावर यावे लागत आहे. हे वास्तवच महाराष्ट्रातील सध्याच्या शिक्षण धोरणविषयक दुरवस्थेवर प्रकाश टाकणारे आहे. शिक्षणहक्काचा कायदा झाला, ही एक चांगली गोष्ट झाली. या कायद्याची अंमलबजावणी करण्याकरिता आवश्‍यक असलेली समिती स्थापून नियमावली तयार करण्याची प्रक्रिया पूर्ण व्हायची आहे. असे असताना शाळा बंद करायला सांगणारे परिपत्रक राज्य शासनाने दिनांक १९ जून रोजी काढले. आपले शैक्षणिक सत्र दोन जूनलाच सुरू झाल्यानंतर हे परिपत्रक काढणे हा राज्य शासनाच्या ढिसाळ कारभाराचा आणि संवेदनशून्यतेचा पुरावा आहे. या परिपत्रकाद्वारे मान्यता नसलेल्या (अनधिकृत) शाळा त्वरित बंद कराव्यात, असा आदेश देण्यात आलेला आहे. एवढेच नव्हे, तर ३० जूनच्या आत शाळा बंद न केल्यास एक लाख रुपये दंड आणि त्यानंतरच्या प्रत्येक दिवसाला दहा हजार रुपये भरावे लागतील, असा सज्जड दम भरण्यात आला आहे. विशेष म्हणजे या आदेशाच्या सुरवातीसच "शिक्षण हक्क कायद्यानुसार' असा उल्लेखही करण्यात आलेला आहे. मूळ हेतूला हरताळ फासणारा हा आदेश आहे. पुणे परिसरातील किमान सत्तावीस शाळांना असे परिपत्रक देण्यात आलेले आहे. त्यातील काहींना वर्ग बंद करणे भाग पडले. गेली सहा वर्षं मराठी शाळांना मान्यताच न देण्याचा धोरणात्मक (अलिखित) निर्णय आहे. काही वर्गांना परवानगी असलेल्यांचे पुढचे वर्ग बंद पाडले जात आहेत. महाराष्ट्रात जवळजवळ चार हजार शाळा अनधिकृत ठरल्या आहेत. नर्मदा नदीच्या किनाऱ्यावरील सरदार सरोवर धरणामुळे विस्थापित होणाऱ्या आदिवासी गावकऱ्यांनी कार्यकर्त्यांच्या मदतीने चालविलेल्या जीवनशाळाही यात आहेत. मूळ गावात सात आणि पुनर्वसाहतीत दोन अशा एकंदर नऊ जीवनशाळा नंदूरबार जिल्ह्यात आहेत. या प्रत्येक जीवनशाळेत शिकण्याकरिता तीन ते पाच गावांतून विद्यार्थी येऊन राहतात. अशा शाळांना मान्यता न देण्याने या मुलांच्या शिक्षणाधिकाराचे काय होणार? शिक्षण हक्क कायद्यानुसार सहा ते चौदा या वयाच्या सर्वांना शिक्षणाचा हक्क देण्यात आला आहे. सहा वर्षापर्यंतच्या मुलांना अंगणवाडीत शिक्षणाची सोय मिळते, असे गृहीत धरलेले असले, तरी वस्तुस्थिती तशी दिसत नाही. या कायद्यात असे म्हटले आहे की, आठवीपर्यंत विद्यार्थ्यांना कोणत्याही कारणाने शाळेतून काढून टाकता कामा नये. मात्र, महाराष्ट्र शासनाने प्राथमिक शाळा म्हणजे इयत्ता सातवीपर्यंतच धरले आहे. शासनाने या रचनेत बदल करणे आवश्‍यक आहे. इयत्ता पहिली ते पाचवी आणि इयत्ता सहावी ते आठवी असे उपविभाग करावयास हवेत.असा सर्व विचार करता नैसर्गिक वाढीने येणारे इयत्ता आठवीचे वर्ग बंद करायला लावणे, हा मोठाच अन्याय आहे. शिक्षणाचा हक्क हिरावला जाण्याचीच शक्‍यता वाढणार आहे. बहुतांश मराठी शाळा या बाजारी पद्धतीने नफेखोरी करणाऱ्या नाहीत. त्यात विशेषतः वंचित समूहांच्या मुला-मुलींची सोय होत असते. त्यामुळे गळतीचे प्रमाण कमी होईल. याबद्दल पुनर्विचार होऊन निदान दुर्गम भागांत इयत्ता दहावीपर्यंतची सोय होईल, अशीच रचना गरजेची आहे. मागील काही वर्षे मराठी शाळांना मान्यता न देण्याचे कारण शासनाकडे अनुदान देण्यास निधी नाही, असे सांगितले जात होते. एकीकडे भारताची महासत्ता बनण्याच्या दिशेने वेगाने प्रगती होते आहे, असे म्हणत असताना शिक्षणासाठी पैसे नाहीत म्हणणे लाजिरवाणे आहे. शिक्षण हक्क कायद्याची अंमलबजावणी करावयाची असल्यास शिक्षणासाठीच्या आणि विशेषतः प्राथमिक शिक्षणासाठीच्या बजेटमध्ये वाढ होणे अपरिहार्य आहे. म्हणूनच मराठीतून शिक्षण देणाऱ्या शाळांना आर्थिक साह्य द्या, अशी मागणी आहे. शिक्षणाकरिता करावयाचा खर्च ही देशाच्या प्रगतीसाठी केलेली गुंतवणूक असते, हे विसरता कामा नये. शिक्षण हक्काच्या कायद्याची अंमलबजावणी सुरू करण्यापूर्वी महाराष्ट्राचे शिक्षणविषयक धोरण निश्‍चित केले गेले पाहिजे. हे धोरण ठरविण्यासाठी आणि कायद्याची अंमलबजावणी करण्याकरिता संबंधित तज्ज्ञांची समिती स्थापन करण्यात यावी. भटक्‍या विमुक्तांसह सर्व वंचित गटांचे प्रतिनिधी त्या समितीत असणे आवश्‍यक मानावे. समितीच्या सूचनांनुसार व कायदेशीर प्रक्रियेनुसार धोरण आणि नियमावली तयार करून मगच अंमलबजावणीची सुरवात करावी. दलित, आदिवासी अपंग अशा सर्वांच्या विशिष्ट गरजा आणि अडचणी लक्षात घेण्यात याव्यात, म्हणून या गटांच्या प्रतिनिधींचा समितीत सहभाग अत्यावश्‍यक मानण्यात यावा. जोपर्यंत अशी नियमावली तयार होत नाही, तोपर्यंत सरकारने जून १९ च्या आदेशासारखे जाचक आदेश काढूच नयेत. सध्या शिक्षण हक्क कायद्याच्या नावाने काढलेले, पण असा हक्क हिरावून घेणारे सर्व आदेश रद्द करावेत. असे आदेश हा लोकशाहीचा अवमान आहे. (लेखिका ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत.)

मला हाही एक लेख नेटसर्फिंग करताना मिळाला : http://thinkmaharashtra.com/think1/index.php?option=com_content&view=article&id=314:2010-09-03-04-33-49&catid=38:2010-01-04-08-07-43&Itemid=38

दिनांक ५ सप्टेंबरच्या लोकसत्तात आलेली बातमी : मराठी शाळांसाठी राज्यात आंदोलन

आंदोलानास पूर्ण पाठिंबा.. तात्या.

आमचा नैतिक पाठिंबा आहे. (सक्रीय पाठिंबा शनिवारच्या आंदोलनाला देणे शक्य नाही). मान्यता न मिळण्याची कारणे कोणती हे कळले तर बरे.

सक्रीय पाठींबा द्यायचा प्रयत्न करेन.

काही वेळा संस्थाचालक या साठी मिळणार अनुदान परस्पर दुसरीकडे वळवतात. आणि अशा भ्रष्टाचाराविरुद्ध आवाज उठवणार्‍यांचे पद्धतशीर पणे खच्चीकरण केले जाते. शिक्षणाधिकार्‍यांनाही अशा भ्रष्टाचाराची कल्पना देउन काही कारवाइ केली जात नाही .

असेच म्हणतो. आमचा नैतीक पाठिंबा आहेच. अवांतर :- ते पहिल्या वाक्यात चुकुन २०२०१० झालय ते कोणा संपादक काका काकुंना सांगुन दुरुस्त करावे लागेल.

मी स्व:ता मराठी शाळेतुन शिकलो असल्याने, मराठी शाळा बंद होउ नये म्हणून तत्वता व भावनीक पाठींबा आहे. >महाराष्ट्र शासनाने १९ जून रोजी परिपत्रक काढले व त्या अन्वये सर्व मराठी मान्यताप्राप्त नसलेल्या शाळा बंद करण्याची सुरुवात झाली आहे. नेमकी कोणती कारणे देउन मान्यता नाकारली जात आहे? तसेच मान्यता नसेल तर शाळा सुरु झाल्याच कश्या? हे म्हणजे प्रायव्हेट क्लिनीक काढले पण चालवणार्‍या डॉक्टरकडे पदवी नाही म्हणून म्हणून मान्यता नसलेल्या दवाखान्यांना बंद करणे शासनाने चालू केले आहे तर गरीब भागात वैद्यकीय सुविधा पुरवणारे दवाखाने बंद केले जात आहेत म्हणुन मोर्चा असे तर नाही ना? ज्या शाळांची मान्यता काढली जात आहे त्यांची यादी, शाळाचालकांची नावे व त्या शाळेतल्या विद्यार्थी व शिक्षक यांची संख्या, तसेच कधी पासुन ह्या शाळा चालू आहेत याची माहीती कुठे मिळेल का? इंग्रजी शाळांचे वाढते प्रस्थ, पुरेश्या सोयी नसतानाही अव्वाच्या सव्वा फी आकारुन चालवणार्‍या संस्थांवर कारवाई करायची सोडून, जर स्वस्तात शिक्षण देणार्‍या मराठी शाळा बंद केल्या जात असतील तर महाराष्ट्र शासनासाठी ही अतिशय लाजीरवाणी गोष्ट आहे. जर शासनाच्या शिक्षणखात्याकडे पुरेसे पर्याय, सुविधा असतील की ते ह्या निर्णयाने बंद पडणार्‍या शाळेतील विद्यार्थ्यांना वर्ष वाया न जाउ देता त्यांचे शैक्षणीक पुनर्वसन करु शकतील तर सरकारच्या ह्या कारवाईला अर्थ आहे. असे तर नव्हे ना की समजा वर लिहल्याप्रमाणे वंचित मुलांपर्यंत जाणार्‍या (पक्षी: दुर्गम भागात) भागात प्रायव्हेट शाळा येउन सरकारी शाळा बंद पडतील तर त्या (व कदाचित त्या शाळांच्या अनुषंगाने आपला "व्यवहार") करता कोण्या बाबू-नेत्यांचा हा निर्णय (पक्षी: डाव)? वर वर दिसते तितके सोपे प्रकरण वाटत नाही. अर्थात याकरता सक्षम सरकारी अधिकार्‍यांनी योग्य तो विचार करुन हा निर्णय घेतला अशी समजुत करुन घेत आहे. कारण "ज्या शाळांना अद्याप मान्यता मिळालेली नाही त्या शाळाच बंद करत आहे." हे देखील तत्वता बरोबरच आहे की. ही नेमकी मान्यता कोणती व का नाकारली गेली आहे हे जाणकारांनी समजवावे. असो शक्यतो विद्यार्थ्यांचे नुकसान होउ देउ नये अशी अपेक्षा.

धन्स सर्वांचे त्वरित प्रतिसादाबद्दल! हो, ते चुकून २०२०१० झालंय खरं! :-) समजणार्‍यांनी कृपया ते २०१० आहे हे समजून घ्यावे. संपादक महोदयांनी कृपया दुरुस्ती करावी!

मराठी शाळांची दुरवस्था होत आहे ह्याकारणाने त्या कारवाईसाठी सॉफ्ट टारगेट आणि धनदांडग्या इंग्रजी माध्यमातल्या शाळा ह्या आक्रमक असतील त्यांच्याबाबतीत बोटचेपे धोरण असे तर होत नाहीये ना हे देखील पहायला हवे. मराठीतून शिक्षण घेतायेणे ह्या घटनादत्त हक्कावर अशी अप्रत्यक्ष गदा यावी हे वाईट आहे. ---------------- अवांतर - आता मराठीचाच मुद्दा आहे म्हणून सांगावेसे वाटते - हल्ली 'सर्वांचे धन्यवाद' असा चुकीचा शब्दप्रयोग सर्रास वापरलेला दिसून येतो याचे कारण हिंदीचा प्रभाव - खरेतर मराठीत लिहिताना 'सर्वांना धन्यवाद' किंवा 'सर्वांचे आभार' हे योग्य आहे. असो. भाषेवर नकळत कसे संस्कार होत जातात ह्याची गंमत वाटली! -रंगा

मंडळी, मलाही ह्या प्रकाराची सांगोवांग, इत्यंभूत माहिती अद्याप नाही. जी माहिती मिळाली आहे, ती तुमच्यासमोर ठेवली आहे. मात्र एवढे नक्की की आवश्यक पायाभूत सुविधा पूर्ण नसतानाही अनेक खाजगी इंग्रजी माध्यमाच्या शाळांना मान्यता मिळत आहे आणि त्याच वेळी मराठी शाळांना वाटाण्याच्या अक्षता लावल्या जात आहेत. केंद्र सरकार देखील ३ वर्षांची मुदत देत आहे, आवश्यक पायाभूत सुविधांची पूर्ती करण्यासाठी. परंतु महाराष्ट्र शासन मराठी शाळांमधील वाढती विद्यार्थी गळती, आवश्यक पायाभूत सुविधांची पूर्ती नसणे अशी कारणे देऊन मराठी शाळांना मान्यता देणे नाकारत आहे. अधिक माहितीसाठी निर्दिष्ट फोन क्रमांकांवर अथवा ईमेलवर जरूर संपर्क साधावा. धन्यवाद! :-)

अरुंधती, माझाही एक प्रश्न आहे. ह्या आंदोलन समितीतल्या सदस्याम्ची स्वतःची मुले बाळे मराठी शाळांमधून शिकतात का? मराठी शाळा टिकू दे म्हणत स्वतःची मुले इंग्लिश माध्यमाच्या शाळेत पाठवायची, हे कसे? ह्याने मराठी शाळा कशा टिकतील? मलाही मराठी माध्यमाच्या शाळा टिकाव्यात असे जरुर वाटते, व माझे शिक्षणही मराठी माध्यमाच्याच शाळेत झाले.

यशोधरा, मला वाटतं ते असं : ह्या शाळा मराठी आहेत म्हणून केवळ जर त्यांना मान्यता मिळत नसेल तर ते अन्यायकारक आहे. आणि त्याबद्दल आवाज हा उठवलाच पाहिजे. एकाच वेळी तशाच इंग्रजी शाळांना मिळणारी मान्यता आणि ह्या मराठी शाळांची हिरावली जाणारी मान्यता हा भेद मिटायला हवा. आणि कोणीही मराठी माणूस, भले तो पालक असो/ नसो, त्याची मुले मराठी माध्यमात शिकत असोत/ नसोत, ह्याबद्दल आवाज उठवू शकतो. तो हक्क कोणीच हिरावून घेऊ शकत नाही. कोणीतरी आवाज उठवते आहे हे महत्त्वाचे!

अरुंधती, शाळा मराठी आहेत म्हणून केवळ जर त्यांना मान्यता मिळत नसेल तर ते अन्यायकारक आहे, हे मान्य. पण शाळा म्हणजे केवळ इमारत, खेळाचे मैदान (तेही नसते हल्ली) आणि अभ्यासक्रम एवढेच नाही. उत्तम शिक्षक आणि सरते शेवटी सगळ्यात महत्वाचा घटक म्हणजे विद्यार्थी. तेच नसले तर? आंदोलनातली हवा काही प्रमाणात जातेच. >>कोणीही मराठी माणूस, भले तो पालक असो/ नसो, त्याची मुले मराठी माध्यमात शिकत असोत/ नसोत, ह्याबद्दल आवाज उठवू शकतो. तो हक्क कोणीच हिरावून घेऊ शकत नाही. कोणीतरी आवाज उठवते आहे हे महत्त्वाचे! >> नक्कीच आवाज उठवू शकतो, पण मराठी माध्यमात त्याचीच मुलं शिकत नसतील ना, तर ते अरण्यरुदन ठरायची शक्यता अधिक.

आमचा नैतीक पाठिंबा आहेच.

पन येथे(खेडयावर ) वेगळे गनित आहे ..शाळा कुनि काढलि ?कोनत्या पक्षान काढलि ...वगेरे वगेरे ...... माझा एक मित्र होता .. तो बि एड झाला . त्याला नोकरि पाहिजे होति ... तर काय ? ह्या खाजगि शाळेत त्याला त्या शाळेच्या संस्थाचालकाच्या पतसंस्थेत ५०००० (पन्नास) हजार ठेव म्हनुन ठेवावि लागेल आस सांगितल गेल .......त्यान तेव्हढि रक्कम शेव्ह केलि .......त्याच्याकडे ..ना? पावति .....ना जॉईड लेटर ,,................नंतर ...तो ......नोकरिला ,,,,,,,,,,,लागला......२,,,,,, ,.. वर्षानंतर त्याला कामावारुन काढुन टाकले ..............तवा आमि एव्हडच म्हननार ....................,,,,,,,,,,,काय ? करनार ................आमि येव्हडच म्हननार .................बंद ....................................................................................... ,बंद करा............करा.........................,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,बंद करा............,,,,,,,,,बंद ,बंद ,बंद ,बंद ,बंद करा............करा............करा............करा............करा.............,,बंद,बंद करा............ करा............बंद ,बंद ,बंद ,बंद करा............करा............करा............करा............,,,,,बंद करा............,,,,,,,आशा ..........मराठि ................शाळा..........ज्या ..........आपल्या ...राजकरन्यांच्यां आशिर्वादाने चालतातात !त्या शाळा बंद करा........ बंद करा बंद करा........... बंद करा ............ बंद करा...................... बंद करा ...... बंद करा ................ शाळा हो आशा शाळा खरच बंद करा,,,,,,करु शकता काय??????????????????????????????????????? नाय ना? मग गप बसा कि ?...(..ताई मफ करा ................)

मी गावात असताना सरकारी शाळेत अन नंतर मुंबईत मराठी शाळेतच शिकलेय... काहीतरी खुसपट काढून मराठी शाळा बंद करण्याला कधीच पाठींबा नसेल...पण या शाळा का बंद होत आहेत याची करणे दिली आहेत का सरकारने? ती खरी आहेत का? का सरकारीच नुसती? अन या शाळा बंद झाल्या तर गरिबांनी कुठे शिकायचे? अजून एक : मनसेला घ्या या आंदोलनात...त्यांचे राजकारण होईल अन आपला उद्देश सार्थ होईल.

ई-सकाळमध्ये छापून आलेली बातमी/ लेख : http://72.78.249.126/esakal/20100903/4955236695894073493.htm दिशाहीन धोरणाचा फटका मराठी शाळांना सुहास कोल्हेकर Friday, September 03, 2010 AT 12:00 AM (IST) Tags: editorial, education, pune, school शिक्षण हक्क कायद्याच्या अंमलबजावणीसाठी एक व्यापक धोरण राज्य सरकारने तयार करावे. सध्याचे दिशाहीन धोरण मराठी शाळांचीच गळचेपी करीत आहे. शिक्षण विभागाचे मुख्य प्रशासकीय कार्यालय ज्या पुण्यात आहे, त्या शिक्षणाच्या माहेरघरात मराठी शाळा टिकू द्या, मराठीतून शिकू द्या, या मागणीसाठी पालक-शिक्षक-विद्यार्थी आणि शाळाचालकांना रस्त्यावर यावे लागत आहे. हे वास्तवच महाराष्ट्रातील सध्याच्या शिक्षण धोरणविषयक दुरवस्थेवर प्रकाश टाकणारे आहे. शिक्षणहक्काचा कायदा झाला, ही एक चांगली गोष्ट झाली. या कायद्याची अंमलबजावणी करण्याकरिता आवश्‍यक असलेली समिती स्थापून नियमावली तयार करण्याची प्रक्रिया पूर्ण व्हायची आहे. असे असताना शाळा बंद करायला सांगणारे परिपत्रक राज्य शासनाने दिनांक १९ जून रोजी काढले. आपले शैक्षणिक सत्र दोन जूनलाच सुरू झाल्यानंतर हे परिपत्रक काढणे हा राज्य शासनाच्या ढिसाळ कारभाराचा आणि संवेदनशून्यतेचा पुरावा आहे. या परिपत्रकाद्वारे मान्यता नसलेल्या (अनधिकृत) शाळा त्वरित बंद कराव्यात, असा आदेश देण्यात आलेला आहे. एवढेच नव्हे, तर ३० जूनच्या आत शाळा बंद न केल्यास एक लाख रुपये दंड आणि त्यानंतरच्या प्रत्येक दिवसाला दहा हजार रुपये भरावे लागतील, असा सज्जड दम भरण्यात आला आहे. विशेष म्हणजे या आदेशाच्या सुरवातीसच "शिक्षण हक्क कायद्यानुसार' असा उल्लेखही करण्यात आलेला आहे. मूळ हेतूला हरताळ फासणारा हा आदेश आहे. पुणे परिसरातील किमान सत्तावीस शाळांना असे परिपत्रक देण्यात आलेले आहे. त्यातील काहींना वर्ग बंद करणे भाग पडले. गेली सहा वर्षं मराठी शाळांना मान्यताच न देण्याचा धोरणात्मक (अलिखित) निर्णय आहे. काही वर्गांना परवानगी असलेल्यांचे पुढचे वर्ग बंद पाडले जात आहेत. महाराष्ट्रात जवळजवळ चार हजार शाळा अनधिकृत ठरल्या आहेत. नर्मदा नदीच्या किनाऱ्यावरील सरदार सरोवर धरणामुळे विस्थापित होणाऱ्या आदिवासी गावकऱ्यांनी कार्यकर्त्यांच्या मदतीने चालविलेल्या जीवनशाळाही यात आहेत. मूळ गावात सात आणि पुनर्वसाहतीत दोन अशा एकंदर नऊ जीवनशाळा नंदूरबार जिल्ह्यात आहेत. या प्रत्येक जीवनशाळेत शिकण्याकरिता तीन ते पाच गावांतून विद्यार्थी येऊन राहतात. अशा शाळांना मान्यता न देण्याने या मुलांच्या शिक्षणाधिकाराचे काय होणार? शिक्षण हक्क कायद्यानुसार सहा ते चौदा या वयाच्या सर्वांना शिक्षणाचा हक्क देण्यात आला आहे. सहा वर्षापर्यंतच्या मुलांना अंगणवाडीत शिक्षणाची सोय मिळते, असे गृहीत धरलेले असले, तरी वस्तुस्थिती तशी दिसत नाही. या कायद्यात असे म्हटले आहे की, आठवीपर्यंत विद्यार्थ्यांना कोणत्याही कारणाने शाळेतून काढून टाकता कामा नये. मात्र, महाराष्ट्र शासनाने प्राथमिक शाळा म्हणजे इयत्ता सातवीपर्यंतच धरले आहे. शासनाने या रचनेत बदल करणे आवश्‍यक आहे. इयत्ता पहिली ते पाचवी आणि इयत्ता सहावी ते आठवी असे उपविभाग करावयास हवेत.असा सर्व विचार करता नैसर्गिक वाढीने येणारे इयत्ता आठवीचे वर्ग बंद करायला लावणे, हा मोठाच अन्याय आहे. शिक्षणाचा हक्क हिरावला जाण्याचीच शक्‍यता वाढणार आहे. बहुतांश मराठी शाळा या बाजारी पद्धतीने नफेखोरी करणाऱ्या नाहीत. त्यात विशेषतः वंचित समूहांच्या मुला-मुलींची सोय होत असते. त्यामुळे गळतीचे प्रमाण कमी होईल. याबद्दल पुनर्विचार होऊन निदान दुर्गम भागांत इयत्ता दहावीपर्यंतची सोय होईल, अशीच रचना गरजेची आहे. मागील काही वर्षे मराठी शाळांना मान्यता न देण्याचे कारण शासनाकडे अनुदान देण्यास निधी नाही, असे सांगितले जात होते. एकीकडे भारताची महासत्ता बनण्याच्या दिशेने वेगाने प्रगती होते आहे, असे म्हणत असताना शिक्षणासाठी पैसे नाहीत म्हणणे लाजिरवाणे आहे. शिक्षण हक्क कायद्याची अंमलबजावणी करावयाची असल्यास शिक्षणासाठीच्या आणि विशेषतः प्राथमिक शिक्षणासाठीच्या बजेटमध्ये वाढ होणे अपरिहार्य आहे. म्हणूनच मराठीतून शिक्षण देणाऱ्या शाळांना आर्थिक साह्य द्या, अशी मागणी आहे. शिक्षणाकरिता करावयाचा खर्च ही देशाच्या प्रगतीसाठी केलेली गुंतवणूक असते, हे विसरता कामा नये. शिक्षण हक्काच्या कायद्याची अंमलबजावणी सुरू करण्यापूर्वी महाराष्ट्राचे शिक्षणविषयक धोरण निश्‍चित केले गेले पाहिजे. हे धोरण ठरविण्यासाठी आणि कायद्याची अंमलबजावणी करण्याकरिता संबंधित तज्ज्ञांची समिती स्थापन करण्यात यावी. भटक्‍या विमुक्तांसह सर्व वंचित गटांचे प्रतिनिधी त्या समितीत असणे आवश्‍यक मानावे. समितीच्या सूचनांनुसार व कायदेशीर प्रक्रियेनुसार धोरण आणि नियमावली तयार करून मगच अंमलबजावणीची सुरवात करावी. दलित, आदिवासी अपंग अशा सर्वांच्या विशिष्ट गरजा आणि अडचणी लक्षात घेण्यात याव्यात, म्हणून या गटांच्या प्रतिनिधींचा समितीत सहभाग अत्यावश्‍यक मानण्यात यावा. जोपर्यंत अशी नियमावली तयार होत नाही, तोपर्यंत सरकारने जून १९ च्या आदेशासारखे जाचक आदेश काढूच नयेत. सध्या शिक्षण हक्क कायद्याच्या नावाने काढलेले, पण असा हक्क हिरावून घेणारे सर्व आदेश रद्द करावेत. असे आदेश हा लोकशाहीचा अवमान आहे. (लेखिका ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत.)

मला हाही एक लेख नेटसर्फिंग करताना मिळाला : http://thinkmaharashtra.com/think1/index.php?option=com_content&view=article&id=314:2010-09-03-04-33-49&catid=38:2010-01-04-08-07-43&Itemid=38

दिनांक ५ सप्टेंबरच्या लोकसत्तात आलेली बातमी : मराठी शाळांसाठी राज्यात आंदोलन

आंदोलानास पूर्ण पाठिंबा.. तात्या.

मराठीची वस्तूस्थिती व त्यावर उपाय सांगणारे हे पुस्तक आहे. हा लेख आता पर्यंत ६३ जणांनी वाचला आहे. हा लेख जास्तीत जास्त संख्येने वाचला जावून मराठीची स्थिती जाणून घेण्यासाठी एखादातरी उत्सूक होईल. केवळ हा लेख वरती आणण्यासाठी प्रतिक्रिया देत आहे. प्रतिक्रीयांच्या प्रतिक्षेत नाही. केवळ धाग्यातील विचारांचे जास्तीत जास्त वाचन व्हावे हाच मराठीप्रेमामुळे शुद्ध हेतू. हाच हेतू या धाग्यापुरता परत एका आठवड्याने सिद्ध होईलच.

किचकट विषय आहे तरी छान ओळख करुन दिलिये.. वाचायला हवं हे.

छान ओळख! धन्यवाद.

बोलीभाषा व प्रमाणभाषा यातील संबंध प्रेममय असले पाहिजे. सहमत! प्र्माण भाषा एकसारखी असते/ असावी. पण बोली भाषेतील शब्दा शब्दातील फरक टिपायला मजा येते.

अजून येऊ दे...! -दिलीप बिरुटे

फार आनंद झाला या गरजेच्या पुस्तकाच्या ओळखीमुळे (लेखाच्या मांडणीसाठीही श्री.पाषाणभेद यांचे विशेष अभिनंदन. त्यांनी करून दिलेली पुस्तकाची ओळख ही केवळ तांत्रीक ओळख नसून खुद्द त्यांचीही भाषाभान ठेवण्यामागील तळमळ त्यांच्या प्रत्येक विधानातून तीव्रतेने जाणवली.) शब्दरचनेचे हुकमी सामर्थ्य मनाला येईल तशा पद्ध्तीचे मायाजाल उभे करू शकते. "श्रावण" महिन्याच्या जादुगिरीवर पीएच.डी.साधर्म्य लिखाण होऊ शकते, पण भाषाभान ठेवून बालकविंनी केवळ एका कवितेत उलगडून दिलेला आनंद अवर्णनीय अशासाठी झाला आहे की त्यांना मराठी भाषेची ताकद निश्चितच माहित होती. शंभर वर्षे होत आली "श्रावणमास" कवितेला पण रत्तीभरही जादू कमी झालेली नाही, ही किमया भाषा अलंकारांची ! "किती विद्यार्थी केवळ लेखक व्ह्यायचे आहे म्हणून एम. ए. ला मराठी घेतात?" या प्रश्नाला दुसरीही बाजु अशी आहे की, ज्या काही विद्यार्थ्यांनी मराठी विषय पदव्युत्तर शिक्षणासाठी घेतला आहे त्यांना मराठीची किती आस्था आहे? नियत अभ्यासक्रमाव्यतिरिक्त किती अवांतर वाचन तो करतो? किती जाण आहे त्याला मराठी साहित्याची? इथे कोल्हापूरात एका हायस्कुलमध्ये "मराठी" विषयाच्या शिक्षकाच्या पदासाठी अर्ज केलेल्या एका एम.ए. (मराठी), बी.एड. उमेदवाराने "मराठीतील तुम्हाला कोणता कादंबरीकार आवडतो?" या साध्या आणि सरळ प्रश्नाचे उत्तर "पु.ल.देशपांडे" असे दिले. तर दुसर्‍या एका दलित उमेदवाराला "दलित लेखकांतील कुणाकुणाचे लेखन तुम्ही वाचले आहे?" या प्रश्नाला उत्तर आले, "दया पवार". हे उत्तर बरोबर असेल्/होते. पण मुलाखतकर्त्याने पुढील उपप्रश्न विचारला, "फक्त दया पवार? बाबुराव बागुल वाचले नाहीत?" याला त्या दलित उमेदवाराने उत्तर दिले, "नाही, एम.ए.ला फक्त दया पवारांचे 'बलुतं' होतं." काय अवस्था आहे उच्च शिक्षणातील "मराठी भाषे" च्या अभ्यासक्रमाची आणि उच्चपदस्थांची तळमळ? डॉ.नीलिमा म्हणतात, "मंत्रालयात लोकप्रतिनीधींपेक्षा कारकूनांचे अधीक महत्व आहे." असेल, पण विद्यानगरीच्या विद्यापीठात काय वेगळी परिस्थिती आहे? बीओएस च्या निवडणुकीत जे घाणेरडे राजकारण विद्यापिठातून खेळले जाते तीमध्ये मराठीची तळमळ त्या विषयाच्या प्राध्यापकांना असते की, आपल्या प्रकाशनाची पुस्तके अभ्यासक्रमात "लावली" जातील हे मतलबीपणे पाहणार्‍या प्रकाशकांच्या लॉबीला? त्यामुळे शाळा-कॉलेज-विद्यापीठ या जागांपेक्षा जनसामान्य पातळीवर भाषेविषयीचे कुतहूल जागृत ठेवणे हीच सद्यस्थितीत काळाची गरज आहे आणि त्यासाठी लेखकाने ओळख करून दिलेले डॉ. नीलिमा गुंडी यांचे पुस्तक भाषेविषयी अभिमान म्हणून नव्हे तर प्रेम म्हणून जवळ असणे नीतांत गरजेचे ठरेल यात संदेह नाही. (थोडेसे अवांतर : श्री.पाषाणभेद यांचा नीलिमाताईंशी परिचय असेल तर त्यांनी पुस्तकाबाबतच्या इथल्या प्रतिक्रिया त्यांना जरूर कळवाव्यात.) इन्द्रा

उत्तम ओळख, पाभे. सर्वांच्या आत्मीयतेचा पण अभ्यासाला कठीण अशा विषयावरच्या चांगल्या पुस्तकाविषयी वाचायला आवडलं. अजून येऊ द्यात.

पण पदवी आन पदव्युत्तर अभ्यासक्रमात मराठी विषय घेऊन शिकणार्‍या पोरांपैकी बरेचसे नाईलाजाने (किंवा अभ्यास न केल्याने) तिकडे गेलेले असतात. त्यांच्याकडुन आणखी वेगळी अपेक्षा तरी काय ठेवणार.

प्रतिक्रिया देणारे अन आवर्जून हा धागा वाचन करणार्‍यांचे मनापासून आभार. @ इन्द्र्राज पवार: साहेब, माझी डॉ. नीलिमा ताईंची ओळख नाही. पुण्यात राहणार्‍या मंडळींनी त्यांच्याशी संपर्क साधणे म्हणजे त्यांना या विषयावर पुन्हा लिहीण्यास हुरूप येईल. >>> डॉ. नीलिमा गुंडी यांचे पुस्तक भाषेविषयी अभिमान म्हणून नव्हे तर प्रेम म्हणून जवळ असणे नितांत गरजेचे ठरेल यात संदेह नाही. वाचनालयातून हे पुस्तक आणले तेव्हा मला एखाद्या लहान मुलाला खावू मिळावा तसा आनंद झाला. वाचनालयात असल्या विषयाच्या पुस्तकाला कोणी हात लावत नाही. त्यामुळे हे पुस्तक जवळपास माझेच झाले आहे! @मीनल ताई : टकुरं, टाळकं, डोसकं, मस्तक, माथा, डोकं, डोई या एकाचअर्थी बोलीभाषेतील शब्दांची मजा वाक्यात वापरून बघा! @बाबुराव : साहित्य विषय केवळ मार्कांच्या हिशोबात अभ्यासला जातो. पुलंचे वाक्य आहे: 'ज्ञानेश्वर २ मार्कांना आहे तर मी किती मार्कांना असेन?' अशा अर्थाचे. शाळाकॉलेजातसुद्धा मुलांना रस उत्पन्न होईल असे शिकवले जात नाही. केवळ पाट्या टाकण्याचे काम केले जाते अन विद्यार्थीही त्याच लायक आहेत. एकमेकांना पुरक झाले आहे सगळे. काही अपवाद अपवादानेच सापडतील. या पुस्तकातील डॉ. नागनाथ कोतापल्ले यांची मुलाखत तर फारच मनाला लागणारी आहे व मुळातून वाचण्यासारखी आहे. ते स्व:ता एका विद्यापीठात कुलगुरू होते त्यामुळे त्यांच्या वाक्यांना अनुभवामुळे महत्व प्राप्त झाले आहे. त्यांनी नोकरशहा, शासन तसेच इंग्रजाळलेले पालक व शिक्षणसंस्था यांवर सडकून केलेली टिका जाणकार मनाला टोचणी करत राहते. त्यांनी सुचविलेले उपाय जेव्हा महाराष्ट्र शासन अंमलात आणेल तो दिवस मराठीसाठी सोन्याचा (सोनियाचा नव्हे!) असेल. @भाऊ पाटील: कोतापल्ले सरांनी यामागची कारणमिमांसा मुलाखतीत विस्तृतरीत्या केलेली आहे. @अर्धवट, @इंटरनेटप्रेमी, @मदनबाण, @बिरुटेसर, @राजेश घासकडवी व इतर वाचकांचे आभार तुमच्यापर्यंत हा विषय गेला यातच धन्यता आहे. शेवटी मराठीचा उदो उदो होणे हा हेतू सफल होणे महत्वाचे. पुन्हा एकदा सगळ्यांचे धन्यवाद.

मराठीची वस्तूस्थिती व त्यावर उपाय सांगणारे हे पुस्तक आहे. हा लेख आता पर्यंत ६३ जणांनी वाचला आहे. हा लेख जास्तीत जास्त संख्येने वाचला जावून मराठीची स्थिती जाणून घेण्यासाठी एखादातरी उत्सूक होईल. केवळ हा लेख वरती आणण्यासाठी प्रतिक्रिया देत आहे. प्रतिक्रीयांच्या प्रतिक्षेत नाही. केवळ धाग्यातील विचारांचे जास्तीत जास्त वाचन व्हावे हाच मराठीप्रेमामुळे शुद्ध हेतू. हाच हेतू या धाग्यापुरता परत एका आठवड्याने सिद्ध होईलच.

किचकट विषय आहे तरी छान ओळख करुन दिलिये.. वाचायला हवं हे.

छान ओळख! धन्यवाद.

बोलीभाषा व प्रमाणभाषा यातील संबंध प्रेममय असले पाहिजे. सहमत! प्र्माण भाषा एकसारखी असते/ असावी. पण बोली भाषेतील शब्दा शब्दातील फरक टिपायला मजा येते.

अजून येऊ दे...! -दिलीप बिरुटे

फार आनंद झाला या गरजेच्या पुस्तकाच्या ओळखीमुळे (लेखाच्या मांडणीसाठीही श्री.पाषाणभेद यांचे विशेष अभिनंदन. त्यांनी करून दिलेली पुस्तकाची ओळख ही केवळ तांत्रीक ओळख नसून खुद्द त्यांचीही भाषाभान ठेवण्यामागील तळमळ त्यांच्या प्रत्येक विधानातून तीव्रतेने जाणवली.) शब्दरचनेचे हुकमी सामर्थ्य मनाला येईल तशा पद्ध्तीचे मायाजाल उभे करू शकते. "श्रावण" महिन्याच्या जादुगिरीवर पीएच.डी.साधर्म्य लिखाण होऊ शकते, पण भाषाभान ठेवून बालकविंनी केवळ एका कवितेत उलगडून दिलेला आनंद अवर्णनीय अशासाठी झाला आहे की त्यांना मराठी भाषेची ताकद निश्चितच माहित होती. शंभर वर्षे होत आली "श्रावणमास" कवितेला पण रत्तीभरही जादू कमी झालेली नाही, ही किमया भाषा अलंकारांची ! "किती विद्यार्थी केवळ लेखक व्ह्यायचे आहे म्हणून एम. ए. ला मराठी घेतात?" या प्रश्नाला दुसरीही बाजु अशी आहे की, ज्या काही विद्यार्थ्यांनी मराठी विषय पदव्युत्तर शिक्षणासाठी घेतला आहे त्यांना मराठीची किती आस्था आहे? नियत अभ्यासक्रमाव्यतिरिक्त किती अवांतर वाचन तो करतो? किती जाण आहे त्याला मराठी साहित्याची? इथे कोल्हापूरात एका हायस्कुलमध्ये "मराठी" विषयाच्या शिक्षकाच्या पदासाठी अर्ज केलेल्या एका एम.ए. (मराठी), बी.एड. उमेदवाराने "मराठीतील तुम्हाला कोणता कादंबरीकार आवडतो?" या साध्या आणि सरळ प्रश्नाचे उत्तर "पु.ल.देशपांडे" असे दिले. तर दुसर्‍या एका दलित उमेदवाराला "दलित लेखकांतील कुणाकुणाचे लेखन तुम्ही वाचले आहे?" या प्रश्नाला उत्तर आले, "दया पवार". हे उत्तर बरोबर असेल्/होते. पण मुलाखतकर्त्याने पुढील उपप्रश्न विचारला, "फक्त दया पवार? बाबुराव बागुल वाचले नाहीत?" याला त्या दलित उमेदवाराने उत्तर दिले, "नाही, एम.ए.ला फक्त दया पवारांचे 'बलुतं' होतं." काय अवस्था आहे उच्च शिक्षणातील "मराठी भाषे" च्या अभ्यासक्रमाची आणि उच्चपदस्थांची तळमळ? डॉ.नीलिमा म्हणतात, "मंत्रालयात लोकप्रतिनीधींपेक्षा कारकूनांचे अधीक महत्व आहे." असेल, पण विद्यानगरीच्या विद्यापीठात काय वेगळी परिस्थिती आहे? बीओएस च्या निवडणुकीत जे घाणेरडे राजकारण विद्यापिठातून खेळले जाते तीमध्ये मराठीची तळमळ त्या विषयाच्या प्राध्यापकांना असते की, आपल्या प्रकाशनाची पुस्तके अभ्यासक्रमात "लावली" जातील हे मतलबीपणे पाहणार्‍या प्रकाशकांच्या लॉबीला? त्यामुळे शाळा-कॉलेज-विद्यापीठ या जागांपेक्षा जनसामान्य पातळीवर भाषेविषयीचे कुतहूल जागृत ठेवणे हीच सद्यस्थितीत काळाची गरज आहे आणि त्यासाठी लेखकाने ओळख करून दिलेले डॉ. नीलिमा गुंडी यांचे पुस्तक भाषेविषयी अभिमान म्हणून नव्हे तर प्रेम म्हणून जवळ असणे नीतांत गरजेचे ठरेल यात संदेह नाही. (थोडेसे अवांतर : श्री.पाषाणभेद यांचा नीलिमाताईंशी परिचय असेल तर त्यांनी पुस्तकाबाबतच्या इथल्या प्रतिक्रिया त्यांना जरूर कळवाव्यात.) इन्द्रा

उत्तम ओळख, पाभे. सर्वांच्या आत्मीयतेचा पण अभ्यासाला कठीण अशा विषयावरच्या चांगल्या पुस्तकाविषयी वाचायला आवडलं. अजून येऊ द्यात.

पण पदवी आन पदव्युत्तर अभ्यासक्रमात मराठी विषय घेऊन शिकणार्‍या पोरांपैकी बरेचसे नाईलाजाने (किंवा अभ्यास न केल्याने) तिकडे गेलेले असतात. त्यांच्याकडुन आणखी वेगळी अपेक्षा तरी काय ठेवणार.

प्रतिक्रिया देणारे अन आवर्जून हा धागा वाचन करणार्‍यांचे मनापासून आभार. @ इन्द्र्राज पवार: साहेब, माझी डॉ. नीलिमा ताईंची ओळख नाही. पुण्यात राहणार्‍या मंडळींनी त्यांच्याशी संपर्क साधणे म्हणजे त्यांना या विषयावर पुन्हा लिहीण्यास हुरूप येईल. >>> डॉ. नीलिमा गुंडी यांचे पुस्तक भाषेविषयी अभिमान म्हणून नव्हे तर प्रेम म्हणून जवळ असणे नितांत गरजेचे ठरेल यात संदेह नाही. वाचनालयातून हे पुस्तक आणले तेव्हा मला एखाद्या लहान मुलाला खावू मिळावा तसा आनंद झाला. वाचनालयात असल्या विषयाच्या पुस्तकाला कोणी हात लावत नाही. त्यामुळे हे पुस्तक जवळपास माझेच झाले आहे! @मीनल ताई : टकुरं, टाळकं, डोसकं, मस्तक, माथा, डोकं, डोई या एकाचअर्थी बोलीभाषेतील शब्दांची मजा वाक्यात वापरून बघा! @बाबुराव : साहित्य विषय केवळ मार्कांच्या हिशोबात अभ्यासला जातो. पुलंचे वाक्य आहे: 'ज्ञानेश्वर २ मार्कांना आहे तर मी किती मार्कांना असेन?' अशा अर्थाचे. शाळाकॉलेजातसुद्धा मुलांना रस उत्पन्न होईल असे शिकवले जात नाही. केवळ पाट्या टाकण्याचे काम केले जाते अन विद्यार्थीही त्याच लायक आहेत. एकमेकांना पुरक झाले आहे सगळे. काही अपवाद अपवादानेच सापडतील. या पुस्तकातील डॉ. नागनाथ कोतापल्ले यांची मुलाखत तर फारच मनाला लागणारी आहे व मुळातून वाचण्यासारखी आहे. ते स्व:ता एका विद्यापीठात कुलगुरू होते त्यामुळे त्यांच्या वाक्यांना अनुभवामुळे महत्व प्राप्त झाले आहे. त्यांनी नोकरशहा, शासन तसेच इंग्रजाळलेले पालक व शिक्षणसंस्था यांवर सडकून केलेली टिका जाणकार मनाला टोचणी करत राहते. त्यांनी सुचविलेले उपाय जेव्हा महाराष्ट्र शासन अंमलात आणेल तो दिवस मराठीसाठी सोन्याचा (सोनियाचा नव्हे!) असेल. @भाऊ पाटील: कोतापल्ले सरांनी यामागची कारणमिमांसा मुलाखतीत विस्तृतरीत्या केलेली आहे. @अर्धवट, @इंटरनेटप्रेमी, @मदनबाण, @बिरुटेसर, @राजेश घासकडवी व इतर वाचकांचे आभार तुमच्यापर्यंत हा विषय गेला यातच धन्यता आहे. शेवटी मराठीचा उदो उदो होणे हा हेतू सफल होणे महत्वाचे. पुन्हा एकदा सगळ्यांचे धन्यवाद.

छान माहिती

माहीतीपूर्ण लेख. प्रशासनाने कृपया वाचनखूण साठवायची सुविधा लवकर उपलब्ध करुन द्यावी.

http://www.manogat.com/node/6673

लेख अजुन वाचला नाही.. पण अरुणजी आमच्या बाब्यांत असल्याने प्रतिसाद देत आहे.

स्तुत्य प्रयत्न. माझे २ पैसे खालीलप्रमाणे म आणि न ने सगोत्र विवाहच केला पाहिजे असे मला वाटते. मराठीत (आणि बहुतांश भारतीय भाषांमध्ये) २ नव्हेत तर ५ अनुनासिके आहेत. आपण जेव्हा हेच शब्द इंग्लिश मध्ये लिहितो तेव्हा तिथे केवळ या दोनच अक्षरांना "counterpart" असल्यामुळे आपण सरसकट तेच वापरतो. हतोळकरांनी दिलेला धागा पाहिला. तो जास्त बरोबर वाटला. त्यांनी बरेचसे कव्हर होते आहे. तरीही माझी लेखनकंड शमवायला शाळेत शिकलेले जितके मला आठवते आहे ते लिहिण्याच्या प्रयत्न करतो. व्यंजनांचे खालील प्रमाणे गट आहेत. क ख ग घ ङ कंठ्य :- यांचा उच्चार कंठातून होतो. च छ ज झ ञ मूर्धन्य :- मुर्धा म्हणजे टाळू आणि दातामधील भाग. हे उच्चार करताना जीभ जिथे लागते तो भाग ट ठ ड ढ ण तालव्य :- यांचा उच्चार करताना जीभ टाळ्याला लागते त थ द ध न दन्त्य :- यांचा उच्चार करताना जीभ दातांना लागते प फ ब भ म ओष्ठ्य :- यांचा उच्चार करताना ओठांचा वापर होतो (तो इतरही काही सुंदर कामात होतो म्हणा :-) (हे आपले अवांतर) ) य र ल व स श ष ह ळ पहिल्या पाच गटांना स्वतःचे अनुनासिक आहे. गटातील शेवटचे अक्षर हे अनुनासिक. शब्दात जेव्हा अनुस्वार येतो तेव्हा अनुस्वार ज्या अक्षरावर आहे, त्यातील पुढचे अक्षर ज्या गटाचे आहे त्या गटाच्या अनुनासिकाचा उच्चार होतो. उदा अंगठी मध्ये अनुस्वार अ वर आहे पण पुढे ग असल्याने ङ चा उच्चार होतो. तसेच अंजीर मध्ये ञ चा, अंडी मध्ये ण चा, अंत न चा आणि अंबर मध्ये म चा होतो. हेच शब्द अनुस्वार न वापरता लिहायचे असल्यास खालील प्रमाणे लिहावे लागतात. अङगठी, अञजीर (इथे ङआणि ञ चे पाय मोडावेत, खूप प्रयत्न करूनही लिहिता नाही आले तसे), अण्डी, अन्त, अम्बर. याला बहुधा परसवर्ण म्हणतात. शेवटच्या गटाला स्वतःचे अनुनासिक नाही यातील काही अक्षरांच्या (व स श ष ह) आधी अनुस्वार आला असता उच्चारात व चा उद्भव होतो. उदा संविधान, सिंह, हंस, अंश वगैरे. यांना परसवर्ण नाही. य र ल ळ च्या बाबतीत काय होते माहित नाही. पटकन उदाहरण नाही सापडत आहे. २ पैसे संपले :-) काही चुकले असेल तर चू भू द्या घ्या. भाषेतील जाणकारांनी अजून प्रकाश टाकावा.

छान माहिती

माहीतीपूर्ण लेख. प्रशासनाने कृपया वाचनखूण साठवायची सुविधा लवकर उपलब्ध करुन द्यावी.

http://www.manogat.com/node/6673

लेख अजुन वाचला नाही.. पण अरुणजी आमच्या बाब्यांत असल्याने प्रतिसाद देत आहे.

स्तुत्य प्रयत्न. माझे २ पैसे खालीलप्रमाणे म आणि न ने सगोत्र विवाहच केला पाहिजे असे मला वाटते. मराठीत (आणि बहुतांश भारतीय भाषांमध्ये) २ नव्हेत तर ५ अनुनासिके आहेत. आपण जेव्हा हेच शब्द इंग्लिश मध्ये लिहितो तेव्हा तिथे केवळ या दोनच अक्षरांना "counterpart" असल्यामुळे आपण सरसकट तेच वापरतो. हतोळकरांनी दिलेला धागा पाहिला. तो जास्त बरोबर वाटला. त्यांनी बरेचसे कव्हर होते आहे. तरीही माझी लेखनकंड शमवायला शाळेत शिकलेले जितके मला आठवते आहे ते लिहिण्याच्या प्रयत्न करतो. व्यंजनांचे खालील प्रमाणे गट आहेत. क ख ग घ ङ कंठ्य :- यांचा उच्चार कंठातून होतो. च छ ज झ ञ मूर्धन्य :- मुर्धा म्हणजे टाळू आणि दातामधील भाग. हे उच्चार करताना जीभ जिथे लागते तो भाग ट ठ ड ढ ण तालव्य :- यांचा उच्चार करताना जीभ टाळ्याला लागते त थ द ध न दन्त्य :- यांचा उच्चार करताना जीभ दातांना लागते प फ ब भ म ओष्ठ्य :- यांचा उच्चार करताना ओठांचा वापर होतो (तो इतरही काही सुंदर कामात होतो म्हणा :-) (हे आपले अवांतर) ) य र ल व स श ष ह ळ पहिल्या पाच गटांना स्वतःचे अनुनासिक आहे. गटातील शेवटचे अक्षर हे अनुनासिक. शब्दात जेव्हा अनुस्वार येतो तेव्हा अनुस्वार ज्या अक्षरावर आहे, त्यातील पुढचे अक्षर ज्या गटाचे आहे त्या गटाच्या अनुनासिकाचा उच्चार होतो. उदा अंगठी मध्ये अनुस्वार अ वर आहे पण पुढे ग असल्याने ङ चा उच्चार होतो. तसेच अंजीर मध्ये ञ चा, अंडी मध्ये ण चा, अंत न चा आणि अंबर मध्ये म चा होतो. हेच शब्द अनुस्वार न वापरता लिहायचे असल्यास खालील प्रमाणे लिहावे लागतात. अङगठी, अञजीर (इथे ङआणि ञ चे पाय मोडावेत, खूप प्रयत्न करूनही लिहिता नाही आले तसे), अण्डी, अन्त, अम्बर. याला बहुधा परसवर्ण म्हणतात. शेवटच्या गटाला स्वतःचे अनुनासिक नाही यातील काही अक्षरांच्या (व स श ष ह) आधी अनुस्वार आला असता उच्चारात व चा उद्भव होतो. उदा संविधान, सिंह, हंस, अंश वगैरे. यांना परसवर्ण नाही. य र ल ळ च्या बाबतीत काय होते माहित नाही. पटकन उदाहरण नाही सापडत आहे. २ पैसे संपले :-) काही चुकले असेल तर चू भू द्या घ्या. भाषेतील जाणकारांनी अजून प्रकाश टाकावा.

मस्तच झालाय हा भागही. मौला मौला मौला मेरे मौला दरारे दरारे है माथे पे मौला मरम्मत मुक्कदर की करदो मौला ही कवाली पण आवड्ते खूप मला. लिंक काही मिळत नाहीये पण यु-ट्युबवर

अर्ज़ियां - देल्ही सिक्स मधील कव्वाली, सुंदरच आहे (पण मी ती पुढच्या चित्रपटांवरील भागात टाकणार होतो, तुम्ही मला pre-empt केलं, काही हरकत नाही, धार्मिक आहे म्हणून इथेही चालेल.)

राहत फतेह अली खान हा नुसरत फतेह अली खान यांचा पुतण्या आहे, मी वर म्हंटल्याप्रमाणे मुलगा नव्हे.

अरे वाह!!! ही मेजवानी नजरेस पडलीच नव्हती. बहुगुणी तुमच संगीत प्रेम ठाउक होतच (त्या शिवाय का ती अफलातुन कानसेन मालिका उदयास आली?) पण तुमचा संगितातला अभ्यासही दांडगा आहे हे या कव्वाली मालिकेतुन दिसतय. कव्वाली शी पहिल्यांदा ओळख झाली ती हिंदी चित्रपटांमुळेच. आणि मग कव्वालिचा सरताज चढता सूरज धीरे धीरे ढलता है ढल जाएगा ऐकण्यात आली आणि प्रेमातच पडलो. या मलिकेतुन मस्त मस्त कव्वाल्या तर ऐकायला मिळतायतच पण त्याबद्दल नवी माहितीही कळतेय. अजुन एक आवडलेली कव्वाली म्हणजे ब्लॅक फ्रायडे मधली . दुवा मिळाला तर देतोच.

आता एक-एक करून दुवे ऐकायला घेतो. फक्त वाचूनच झूलेलालबद्दल जी माहिती समजली, ती नवीन होती, आवडली. ऐकूनतर मजाच मजा येईल.

रूना लैलाची "दमा दम" आम्ही लहानपणी मन लावून ऐकत असू आणि तिला कधी गाणे टीव्ही वर लागले तर झुलत नाचत गाणे म्हणताना पाहणे म्हणजे गंमतच असायची. माहितीपूर्ण उत्तम लेख. ऐकते आता सगळी गाणी हळूहळू.

दोन्ही लेख अतिशय आवडले.

अतिशय अभ्यासपूर्ण आणि सुरेख लेख! आवडला!! 'चढता सुरज' कव्वाली लहानपणी मी खूपदा ऐकली आहे. आमच्या वस्तीत शोलेचे डायलॉग जेवढे लोकप्रिय होते तेवढीच ही कव्वालीही. त्यामुळे कोणत्याही सार्वजनिक कार्यक्रमात ती कधीही वाजत असे. http://www.manogat.com/node/13700 वरील दुव्यावर मी तिच्या मराठीत केलेल्या अनुवादाचा एक भाग वाचता येईल!

हा लेखही. अतिशय माहितीपूर्ण आणि श्रवणीयही! मस्त कलंदरचा अर्थ प्रथमच व्यवस्थित कळला. मालिकेतील पुढच्या भागाची वाट पहातेय.

वाचताना आमच्या सारख्या अनभिज्ञ लोकांना देखील एका अनोख्या मैफीलीत सामावुन घेतल्याचा आनंद मिळाला.

प्रणाम!!!

खूप वाट पहायला न लावता लगेच २रा भाग टाकलात, धन्यवाद. हा लेखही आवडला.कव्वालींचे दुवे आता एकेक करुन ऐकते. स्वाती

वाचतोय. रूना लैला प्रथम ७५ साली जेव्हा आली ती हीच 'दमादम मस्त कलंदर' घेऊन. तिचा तेव्हाचा टी. व्ही. कार्यक्रमातील तो पर्फॉर्मन्स (तिची वेशभूषा व तिचे हावभाव) पाहून सदर गीत काहीतरी हॉट शृंगारिक चीज आहे अशी माझी तेव्हा समजूत झाली होती! वरील सगळ्याच क्लिप्स पाहिलेल्या नाहीत, हळूहळू पहातोय. नुसरत फते अलींची 'दमादम मस्त कलंदर' छान वाटली, साब्री ब्रदर्सच्या ह्याच कव्वालीची सुरूवात छान वाटली, हे काहीतरी वेगळेच आहे असे म्हणतो न म्हणतो एव्हढ्यात गायक व तबला 'जुगलबंदी' सुरू झाली. पुढील काही पहावले/ ऐकवले नाही. चित्रपटातील कव्वाल्या पुढील भागात येणार आहेत, तरीही रफीसाहेबांच्या ३० व्या पुण्यतिथीच्या दिनानिमीत्ता त्यांच्या तीन कव्वाल्या (तिन्ही चित्रपटातील) इथे देत आहे: १. पर्दा है पर्दा (अमर, अकबर, अ‍ॅंथनी: एल. पी.) ह्यापुढीला दोन्ही कवाल्या 'लैला मजनू' मधील आहेत (मदन मोहन). चित्रपटात त्या एकामागोमाग येतात-- एक पर्वणीच आहे ती. २. तेरे दर पे आया हूं ३. होके मायूस तेरे दर से सवाली न गया

अहाहा! बहुगुणीजी, मस्तच! दमादम मस्त कलंदर, चढता सूरज, आफरी, अली मौला तर अत्यंत आवडीच्या आहेतच, पण साब्री ब्रदर्सच्या तितक्या ऐकल्या नव्हत्या. मस्तच आहेत. नुसरत फतेह अली खाँसाहेबांच्या तर एकसे एक आहेत! त्यांची अशीच अजून एक आवडणारी - 'सानु इक पल चैन ना आवे, सजना तेरे बिना'. तुम्ही पुढल्या भागात याबद्दल लिहालच असं समजून दुवा देत नाही! :) मस्त उपक्रम. आणखी येऊ द्या!

संगिताचा हाही प्रकार अर्थाने आणि संगिताने किती समृध्द आहे हे या लेखावरून समजून येत आहे.

मस्त मस्त मस्त लेख..... तुमच्या या लेखामुळे काल आम्हा मित्रांची कव्वाली नाईट साजरी झाली.. :)

वा:.. हा लेख म्हणजे कव्वालींची मेजवानीच आहे.. दमादम मस्त कलंदरचा तुम्ही दिलेला अर्थ तर छानच.. आणि एकच कव्वाली वेगवेगळ्या गळ्यांमधून ऐकणे म्हणजे तर क्या कहने!!! ही चढता सूरज कव्वाली मला पूर्ण पाठ आहे आणि तिचा अर्थ मनोमन पटतो... सगळे व्हिडिओज बफर होत आहेत.. आता एकेकाचा लुत्फ उठवतेय.. आणि हो, या मालिकेबद्दल धन्यवाद!

या धाग्याची मेजवानी मी माझ्या शगुफ्ता आप्पी च्या घरी रविवारी संध्याकाळी त्यांच्या नातेवाईकांसोबत खुप खुप Enjoy केली Believe me कोणीही अक्षरशः कोणीही २.३० तास तरी संगणकासमोरून हलले नाही बहुगुणी काका , माषा-अल्लाह !! (Literally means 'Whatever Allah (God) wills'. It is often used in occasions where there is surprise in someones' good deeds or achievements ) तबियत, खुष कर दि आपने !! :-) माझी एक सिंधी मैत्रिण नेहमी "दमा-दम मस्त कलंदर" म्हणायची अन सांगायची हे तुमच्या वलींचे (संतांचे) गाणे आहे. मी confuse असायचे , 'झुलेलाल' अन 'शाहबाज़ कलंदर' एक कसे.. मला ही माहीत नव्हते, आत्ता समजले. धन्यू ! धन्यू !

'दमादम' चा अर्थ आत्ता कुठे जाऊन कळाला .. 'मौला मौला' आणि 'ख्वाजा मेरे..' सारखी गाणी / कव्वाली ऐकल्यानंतर हेच गाणं आठवलं. हे गाणं बरंच मोठं असल्यामुळे यूट्यूबवर एकसलग गाणं तर मिळालं नाही, या दोन लिंक्स मिळाल्या - http://www.youtube.com/watch?v=1MhoABnJdyU http://www.youtube.com/watch?v=vIAIzXIHM2k&feature=related मला यातल्या काही ओळी खूप भावतात. मन अगदी शांत होऊन जातं. - पार्टनर For everything you have missed, you have gained something else, and for everything you gain, you lose something else.

कच्चे धागे : सैफ अली खान / अजय देवगण चित्रपटातील नुसरत फतेह अली नी म्हंटलेली कव्वाली सुद्धा झकास आहे दुर्दैवाने चित्रपट फारसा चालला नाही आणि एक उत्तम संगीत मागे पडले.

मस्तच झालाय हा भागही. मौला मौला मौला मेरे मौला दरारे दरारे है माथे पे मौला मरम्मत मुक्कदर की करदो मौला ही कवाली पण आवड्ते खूप मला. लिंक काही मिळत नाहीये पण यु-ट्युबवर

अर्ज़ियां - देल्ही सिक्स मधील कव्वाली, सुंदरच आहे (पण मी ती पुढच्या चित्रपटांवरील भागात टाकणार होतो, तुम्ही मला pre-empt केलं, काही हरकत नाही, धार्मिक आहे म्हणून इथेही चालेल.)

राहत फतेह अली खान हा नुसरत फतेह अली खान यांचा पुतण्या आहे, मी वर म्हंटल्याप्रमाणे मुलगा नव्हे.

अरे वाह!!! ही मेजवानी नजरेस पडलीच नव्हती. बहुगुणी तुमच संगीत प्रेम ठाउक होतच (त्या शिवाय का ती अफलातुन कानसेन मालिका उदयास आली?) पण तुमचा संगितातला अभ्यासही दांडगा आहे हे या कव्वाली मालिकेतुन दिसतय. कव्वाली शी पहिल्यांदा ओळख झाली ती हिंदी चित्रपटांमुळेच. आणि मग कव्वालिचा सरताज चढता सूरज धीरे धीरे ढलता है ढल जाएगा ऐकण्यात आली आणि प्रेमातच पडलो. या मलिकेतुन मस्त मस्त कव्वाल्या तर ऐकायला मिळतायतच पण त्याबद्दल नवी माहितीही कळतेय. अजुन एक आवडलेली कव्वाली म्हणजे ब्लॅक फ्रायडे मधली . दुवा मिळाला तर देतोच.

आता एक-एक करून दुवे ऐकायला घेतो. फक्त वाचूनच झूलेलालबद्दल जी माहिती समजली, ती नवीन होती, आवडली. ऐकूनतर मजाच मजा येईल.

रूना लैलाची "दमा दम" आम्ही लहानपणी मन लावून ऐकत असू आणि तिला कधी गाणे टीव्ही वर लागले तर झुलत नाचत गाणे म्हणताना पाहणे म्हणजे गंमतच असायची. माहितीपूर्ण उत्तम लेख. ऐकते आता सगळी गाणी हळूहळू.

दोन्ही लेख अतिशय आवडले.

अतिशय अभ्यासपूर्ण आणि सुरेख लेख! आवडला!! 'चढता सुरज' कव्वाली लहानपणी मी खूपदा ऐकली आहे. आमच्या वस्तीत शोलेचे डायलॉग जेवढे लोकप्रिय होते तेवढीच ही कव्वालीही. त्यामुळे कोणत्याही सार्वजनिक कार्यक्रमात ती कधीही वाजत असे. http://www.manogat.com/node/13700 वरील दुव्यावर मी तिच्या मराठीत केलेल्या अनुवादाचा एक भाग वाचता येईल!

हा लेखही. अतिशय माहितीपूर्ण आणि श्रवणीयही! मस्त कलंदरचा अर्थ प्रथमच व्यवस्थित कळला. मालिकेतील पुढच्या भागाची वाट पहातेय.

वाचताना आमच्या सारख्या अनभिज्ञ लोकांना देखील एका अनोख्या मैफीलीत सामावुन घेतल्याचा आनंद मिळाला.

प्रणाम!!!

खूप वाट पहायला न लावता लगेच २रा भाग टाकलात, धन्यवाद. हा लेखही आवडला.कव्वालींचे दुवे आता एकेक करुन ऐकते. स्वाती

वाचतोय. रूना लैला प्रथम ७५ साली जेव्हा आली ती हीच 'दमादम मस्त कलंदर' घेऊन. तिचा तेव्हाचा टी. व्ही. कार्यक्रमातील तो पर्फॉर्मन्स (तिची वेशभूषा व तिचे हावभाव) पाहून सदर गीत काहीतरी हॉट शृंगारिक चीज आहे अशी माझी तेव्हा समजूत झाली होती! वरील सगळ्याच क्लिप्स पाहिलेल्या नाहीत, हळूहळू पहातोय. नुसरत फते अलींची 'दमादम मस्त कलंदर' छान वाटली, साब्री ब्रदर्सच्या ह्याच कव्वालीची सुरूवात छान वाटली, हे काहीतरी वेगळेच आहे असे म्हणतो न म्हणतो एव्हढ्यात गायक व तबला 'जुगलबंदी' सुरू झाली. पुढील काही पहावले/ ऐकवले नाही. चित्रपटातील कव्वाल्या पुढील भागात येणार आहेत, तरीही रफीसाहेबांच्या ३० व्या पुण्यतिथीच्या दिनानिमीत्ता त्यांच्या तीन कव्वाल्या (तिन्ही चित्रपटातील) इथे देत आहे: १. पर्दा है पर्दा (अमर, अकबर, अ‍ॅंथनी: एल. पी.) ह्यापुढीला दोन्ही कवाल्या 'लैला मजनू' मधील आहेत (मदन मोहन). चित्रपटात त्या एकामागोमाग येतात-- एक पर्वणीच आहे ती. २. तेरे दर पे आया हूं ३. होके मायूस तेरे दर से सवाली न गया

अहाहा! बहुगुणीजी, मस्तच! दमादम मस्त कलंदर, चढता सूरज, आफरी, अली मौला तर अत्यंत आवडीच्या आहेतच, पण साब्री ब्रदर्सच्या तितक्या ऐकल्या नव्हत्या. मस्तच आहेत. नुसरत फतेह अली खाँसाहेबांच्या तर एकसे एक आहेत! त्यांची अशीच अजून एक आवडणारी - 'सानु इक पल चैन ना आवे, सजना तेरे बिना'. तुम्ही पुढल्या भागात याबद्दल लिहालच असं समजून दुवा देत नाही! :) मस्त उपक्रम. आणखी येऊ द्या!

संगिताचा हाही प्रकार अर्थाने आणि संगिताने किती समृध्द आहे हे या लेखावरून समजून येत आहे.

मस्त मस्त मस्त लेख..... तुमच्या या लेखामुळे काल आम्हा मित्रांची कव्वाली नाईट साजरी झाली.. :)

वा:.. हा लेख म्हणजे कव्वालींची मेजवानीच आहे.. दमादम मस्त कलंदरचा तुम्ही दिलेला अर्थ तर छानच.. आणि एकच कव्वाली वेगवेगळ्या गळ्यांमधून ऐकणे म्हणजे तर क्या कहने!!! ही चढता सूरज कव्वाली मला पूर्ण पाठ आहे आणि तिचा अर्थ मनोमन पटतो... सगळे व्हिडिओज बफर होत आहेत.. आता एकेकाचा लुत्फ उठवतेय.. आणि हो, या मालिकेबद्दल धन्यवाद!

या धाग्याची मेजवानी मी माझ्या शगुफ्ता आप्पी च्या घरी रविवारी संध्याकाळी त्यांच्या नातेवाईकांसोबत खुप खुप Enjoy केली Believe me कोणीही अक्षरशः कोणीही २.३० तास तरी संगणकासमोरून हलले नाही बहुगुणी काका , माषा-अल्लाह !! (Literally means 'Whatever Allah (God) wills'. It is often used in occasions where there is surprise in someones' good deeds or achievements ) तबियत, खुष कर दि आपने !! :-) माझी एक सिंधी मैत्रिण नेहमी "दमा-दम मस्त कलंदर" म्हणायची अन सांगायची हे तुमच्या वलींचे (संतांचे) गाणे आहे. मी confuse असायचे , 'झुलेलाल' अन 'शाहबाज़ कलंदर' एक कसे.. मला ही माहीत नव्हते, आत्ता समजले. धन्यू ! धन्यू !

'दमादम' चा अर्थ आत्ता कुठे जाऊन कळाला .. 'मौला मौला' आणि 'ख्वाजा मेरे..' सारखी गाणी / कव्वाली ऐकल्यानंतर हेच गाणं आठवलं. हे गाणं बरंच मोठं असल्यामुळे यूट्यूबवर एकसलग गाणं तर मिळालं नाही, या दोन लिंक्स मिळाल्या - http://www.youtube.com/watch?v=1MhoABnJdyU http://www.youtube.com/watch?v=vIAIzXIHM2k&feature=related मला यातल्या काही ओळी खूप भावतात. मन अगदी शांत होऊन जातं. - पार्टनर For everything you have missed, you have gained something else, and for everything you gain, you lose something else.

कच्चे धागे : सैफ अली खान / अजय देवगण चित्रपटातील नुसरत फतेह अली नी म्हंटलेली कव्वाली सुद्धा झकास आहे दुर्दैवाने चित्रपट फारसा चालला नाही आणि एक उत्तम संगीत मागे पडले.

१. पाय नसून दूर जातो (रस्ता माहीत नसला तर फिर फिर दूर फिरवतो), २. हा स-अक्षर असतो ("आई तुझा आशीर्वाद") पण हा पंडित नसतो, ३. याला तोंड नसते, (पण सायलेन्सर नेहमीच फुटका असल्यामुळे) "फटर्र्-स्फुट्-स्फुट्" असा मोठ्याने आवाज करतो. (आणि काही भागात "हा रिक्षा" ऐवजी "ही रिक्षा" अशी नाजुकाही असते म्हणे.) - - - गमतीदार आणि मनोरंजक लेख.

मस्तच. कोड्याचे उत्तर 'पत्र/खलिता/व्यनि' असू शकेलसे वाटते ;)

नंदन
मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी

लेख आवडला. कोड्याचे उत्तर ऐकायला उत्सुक आहे.

छान लेख...कोड्याचं उत्तर ऐकायला उत्सुक. *********************************************************** http://shilpasview.blogspot.com/

घट असावे असे वाटते आहे. (पालथाघडा)चतुरंग

मस्त रे!!

पत्रच वाटतय, (तोंड आहे पण बोलत नाही म्हणजे बंद पाकिटातलं पत्र असावं ) पुष्करिणी

बर्‍याच जणांनी ओळखलेलं दिसतंय! 'पत्र/खलिता/व्यनि' =)) हो. 'पत्र' हेच याचे उत्तर आहे. बाकी धनंजय यांनी कल्पकरित्या दिलेलं उत्तरसुद्धा छान! पण रिक्षाला 'पाय' नाहीत असं म्हणता येणार नाही. त्यामुळे ते उत्तर बाद! सर्व प्रतिसादकांचे आभार. नवीन प्रहेलिका धाग्यात दिली आहे. :)

मी सांगू का या कोड्याचे उत्तर???? :) मस्त कलंदर.. नीट आवरलेलं घर ही घरचा संगणक बंद पडल्याची खूण आहे!!!!

वृक्षस्याग्रे फलं दॄष्टं, फलाग्रे वृक्षमेव च। अकारादि सकारान्तं यो जानाति स पण्डितः॥ झाडाच्य टोकाला फळ दिसतं आणि फळाच्या टोकाला झाड, "अ" ने सुरुवात होते (अकारादि), "स" ने शेवट (सकारान्त), जो जाणतो तो पंडित.

टोपणनाव - अगदी बरोबर! अननसच ते! या वेळचे 'पंडित' किताबाचे मानकरी - उत्तर देण्याच्या क्रमानुसार - नंदन, यशोधरा, महेश हतोळकर आणि टॉपणनाव. मस्त कलन्दर यांना उत्तेजनार्थ बक्षिस देण्यात येत आहे! ;) पुढील प्रहेलिका धाग्यावर!

चीझ, चेरी, ...... ;)

झाडाच्या टोकावर बसतो पण गरूड (पक्षीराज) नाही ; गवताच्या शय्येवर झोपतो पण राजयोगी नाही; सोन्यासारखी काया असून सोने नाही आणि पुल्लिंगी (??) असला तरी राजपुत्र नाही.. असा हा फळांचा राजा आंबा..

संपूर्ण लेखमालाच छान. हा लेखही आवडला. सवतचि भासे मला| दूती नसे ही माला|| नच एकांती सोडी नाथा| भेटू न दे हृदयाला||

वा वा मेघ, लेखन खुपच भारी आहे हो! लेखमाला पण सुंदर झालीय. मेहनत घेतली की असल्या सुंदर लेणी तयार होतात. आम्हास अजून आनंद द्या. मधुमेहा विरुद्ध लढा माझी जालवही

यावेळेस प्रमोद_पुणे, मधुमती, टोपणनाव यांनी उत्तर ओळखलेलं आहे. पुढील प्रहेलिका धाग्यावर!

मस्त धागा!!! -क्रेमर (पूर्वीचा अक्षय पुर्णपात्रे (पूर्वीचा कर्क)) _________________ बाकी चालू द्या.

.....

उत्तर : टिचकी! अंगठा आणि मध्यमा या नरनारीनी समुत्पन्न अशी ती देहविवर्जित स्त्री, तोंड नसतानाही आवाज करणारी आणि जन्मताच नष्ट होणारी. आता, या प्रहेलिकांचा खेळ इथंच थांबवतो. सर्व वाचक आणि प्रतिसादकांस मनापासून धन्यवाद! :) पुन्हा भेटू पुढल्या भागात.

मेवे एक्दम शॉल्लेड उपक्रम हो ! ©º°¨¨°º© परा ©º°¨¨°º© आमचे राज्य

सर येउ द्या अजुन पुढचे भाग आणि असेच सुंदर लेखन !!

१. पाय नसून दूर जातो (रस्ता माहीत नसला तर फिर फिर दूर फिरवतो), २. हा स-अक्षर असतो ("आई तुझा आशीर्वाद") पण हा पंडित नसतो, ३. याला तोंड नसते, (पण सायलेन्सर नेहमीच फुटका असल्यामुळे) "फटर्र्-स्फुट्-स्फुट्" असा मोठ्याने आवाज करतो. (आणि काही भागात "हा रिक्षा" ऐवजी "ही रिक्षा" अशी नाजुकाही असते म्हणे.) - - - गमतीदार आणि मनोरंजक लेख.

मस्तच. कोड्याचे उत्तर 'पत्र/खलिता/व्यनि' असू शकेलसे वाटते ;)

नंदन
मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी

लेख आवडला. कोड्याचे उत्तर ऐकायला उत्सुक आहे.

छान लेख...कोड्याचं उत्तर ऐकायला उत्सुक. *********************************************************** http://shilpasview.blogspot.com/

घट असावे असे वाटते आहे. (पालथाघडा)चतुरंग

मस्त रे!!

पत्रच वाटतय, (तोंड आहे पण बोलत नाही म्हणजे बंद पाकिटातलं पत्र असावं ) पुष्करिणी

बर्‍याच जणांनी ओळखलेलं दिसतंय! 'पत्र/खलिता/व्यनि' =)) हो. 'पत्र' हेच याचे उत्तर आहे. बाकी धनंजय यांनी कल्पकरित्या दिलेलं उत्तरसुद्धा छान! पण रिक्षाला 'पाय' नाहीत असं म्हणता येणार नाही. त्यामुळे ते उत्तर बाद! सर्व प्रतिसादकांचे आभार. नवीन प्रहेलिका धाग्यात दिली आहे. :)

मी सांगू का या कोड्याचे उत्तर???? :) मस्त कलंदर.. नीट आवरलेलं घर ही घरचा संगणक बंद पडल्याची खूण आहे!!!!

वृक्षस्याग्रे फलं दॄष्टं, फलाग्रे वृक्षमेव च। अकारादि सकारान्तं यो जानाति स पण्डितः॥ झाडाच्य टोकाला फळ दिसतं आणि फळाच्या टोकाला झाड, "अ" ने सुरुवात होते (अकारादि), "स" ने शेवट (सकारान्त), जो जाणतो तो पंडित.

टोपणनाव - अगदी बरोबर! अननसच ते! या वेळचे 'पंडित' किताबाचे मानकरी - उत्तर देण्याच्या क्रमानुसार - नंदन, यशोधरा, महेश हतोळकर आणि टॉपणनाव. मस्त कलन्दर यांना उत्तेजनार्थ बक्षिस देण्यात येत आहे! ;) पुढील प्रहेलिका धाग्यावर!

चीझ, चेरी, ...... ;)

झाडाच्या टोकावर बसतो पण गरूड (पक्षीराज) नाही ; गवताच्या शय्येवर झोपतो पण राजयोगी नाही; सोन्यासारखी काया असून सोने नाही आणि पुल्लिंगी (??) असला तरी राजपुत्र नाही.. असा हा फळांचा राजा आंबा..

संपूर्ण लेखमालाच छान. हा लेखही आवडला. सवतचि भासे मला| दूती नसे ही माला|| नच एकांती सोडी नाथा| भेटू न दे हृदयाला||

वा वा मेघ, लेखन खुपच भारी आहे हो! लेखमाला पण सुंदर झालीय. मेहनत घेतली की असल्या सुंदर लेणी तयार होतात. आम्हास अजून आनंद द्या. मधुमेहा विरुद्ध लढा माझी जालवही

यावेळेस प्रमोद_पुणे, मधुमती, टोपणनाव यांनी उत्तर ओळखलेलं आहे. पुढील प्रहेलिका धाग्यावर!

मस्त धागा!!! -क्रेमर (पूर्वीचा अक्षय पुर्णपात्रे (पूर्वीचा कर्क)) _________________ बाकी चालू द्या.

.....

उत्तर : टिचकी! अंगठा आणि मध्यमा या नरनारीनी समुत्पन्न अशी ती देहविवर्जित स्त्री, तोंड नसतानाही आवाज करणारी आणि जन्मताच नष्ट होणारी. आता, या प्रहेलिकांचा खेळ इथंच थांबवतो. सर्व वाचक आणि प्रतिसादकांस मनापासून धन्यवाद! :) पुन्हा भेटू पुढल्या भागात.

मेवे एक्दम शॉल्लेड उपक्रम हो ! ©º°¨¨°º© परा ©º°¨¨°º© आमचे राज्य

सर येउ द्या अजुन पुढचे भाग आणि असेच सुंदर लेखन !!

सुरेख लेख..! गजला सवडीने ऐकतो.. तात्या.

मास्टर मदन यांचे नाव ऐकले होते. पण तुमच्या लेखातून अधिक माहिती मिळाली.गजला ऐकल्या ... त्या अलौकिक आवाजाचे काय वर्णन करावे? ईश्वराला त्या बाल गंधर्वाचा विरह सहन झाला नाही बहुदा,म्हणूनच इतक्या लवकर स्वतःच्या दरबारी बोलवून घेतले. सुंदर लेख आणि गजलांबद्दल आपले आभार!

छान

कामचोर नावाचा राकेशरोशन आणि जयाप्रदा यांचा चित्रपट होता. त्यात आळशी राकेशरोशन श्रीमंत जयाप्रदाला गटवण्यासाथी मास्टर मदन यांची रेकॉर्ड भेट म्हणून देतो असे दाखवले आहे. ते हेच मास्टर मदन असावेत का? (प्रत्यक्षात राकेश रोशन जी रेकॉर्ड ऐकवतो ती सैगल टाईपच्या आवाजात होती.....तुमसे बढकर दुनिया में न देखा कोई और) गाणे उत्तमच आहे. आवडले. नितिन थत्ते

सुंदर लेख....

तुमच्या या लेखामुळे एका अनोख्या कलाकाराशी ओळख झाली. :) मदनबाण..... "Life is like a coin. You can spend it any way you choose, but you can only spend it once." Lillian Dickson

वरील दोन्ही गझल मास्टर मदन ह्याच्याच आहेत काय? खुपच सुंदर आवाज आहे. वेताळ

ही एकच गजल आतापर्यंत ऐकली होती. मौजेच्या (बहुतेक) एका दिवाळी अंकात लेख वाचला होता.तो पण आज तुम्ही लिहीलेल्या लेखापेक्षा छोटा होता. आपल्या अभ्यासाची दाद देतो आणि मागणं पण करतो की आणखी असेच लेख येऊ द्या.

१) पंजाबी गाणे: बागांविच पिंगन पैंया " alt="" /> २) मन की मन मे ३) मोरी बिनती मानो कान्हा रे ४) गोरी गोरी बैंया शाम सुंदर ५) बहुधा आणखी एक पंजाबी गाणे: रावी दे पार्ले कांदे

खूप माहिती मिळाली. गझल मस्त आहेत. युट्युबवर सुध्दा ऐकायला मिळाले. मीनल. http://myurmee.blogspot.com/

कुलकर्णी साहेब... सुंदर लेख, सुंदर गाणे... मला गाणे कळत नाही, पण या गाण्यातली गायकी, शब्दोच्चार वगैरे उच्च आहेत एवढे कळते आहे मला. असेच येऊ द्या अजून. बिपिन कार्यकर्ते

छान लेख. माहीतीत छान भर घातलीत. निश्चित आवाजात दम होता. एवढ्या लहान वयात ही जाण म्हणजे देणगीच. - वा..

छान मा॑हिती. Doing what you like is freedom. Liking what you do is happiness.

लेख खुप छान आहे. खुप आवडला ! - नीलकांत

हाही चान आहे. हे लेखक हल्ली मिपावर दिसत नाहीत .

स्वर्गीय आवाज.. (कानसेन) - गणा

सुंदर लेख जयंतराव, 'मास्टर मदन' यांची ओळख दोन ते अडीच वर्षांपूर्वी अचानकपणे तू-नळीवर काही ठुमर्‍या शोधताना झाली होती. त्यांच्या त्या बालवयातील गायकीबद्दल काय बोलावे.........!!!! त्यांची 'यूँ न रह रह कर हमें तरसाईये' तर तेव्हा ऐकलीच होती, केवळ अप्रतिम. तीच सगर निझामी यांची गजल 'डॉ. राधिका चोप्रा, दिल्ली.' यांनी गायलेली तेव्हा सापडली होती, तिचा दुवा खाली देत आहे. https://www.youtube.com/watch?v=mi0uWmKRn2U धन्यवाद,

अप्रतिम लेख! स्वर्गीय आवाज. लेख आलां तेव्हा मिपा माहीतच नव्हते , पण नंतरही कधी वाचला नव्हता. वर आणल्याबद्दल धन्यवाद.

सुंदर लेख! छान माहिती. गझला नंतर ऐकेन.. लेख वर आणल्याबद्दल विनोद१८ यांना धन्यवाद !

सुरेख लेख..! गजला सवडीने ऐकतो.. तात्या.

मास्टर मदन यांचे नाव ऐकले होते. पण तुमच्या लेखातून अधिक माहिती मिळाली.गजला ऐकल्या ... त्या अलौकिक आवाजाचे काय वर्णन करावे? ईश्वराला त्या बाल गंधर्वाचा विरह सहन झाला नाही बहुदा,म्हणूनच इतक्या लवकर स्वतःच्या दरबारी बोलवून घेतले. सुंदर लेख आणि गजलांबद्दल आपले आभार!

छान

कामचोर नावाचा राकेशरोशन आणि जयाप्रदा यांचा चित्रपट होता. त्यात आळशी राकेशरोशन श्रीमंत जयाप्रदाला गटवण्यासाथी मास्टर मदन यांची रेकॉर्ड भेट म्हणून देतो असे दाखवले आहे. ते हेच मास्टर मदन असावेत का? (प्रत्यक्षात राकेश रोशन जी रेकॉर्ड ऐकवतो ती सैगल टाईपच्या आवाजात होती.....तुमसे बढकर दुनिया में न देखा कोई और) गाणे उत्तमच आहे. आवडले. नितिन थत्ते

सुंदर लेख....

तुमच्या या लेखामुळे एका अनोख्या कलाकाराशी ओळख झाली. :) मदनबाण..... "Life is like a coin. You can spend it any way you choose, but you can only spend it once." Lillian Dickson

वरील दोन्ही गझल मास्टर मदन ह्याच्याच आहेत काय? खुपच सुंदर आवाज आहे. वेताळ

ही एकच गजल आतापर्यंत ऐकली होती. मौजेच्या (बहुतेक) एका दिवाळी अंकात लेख वाचला होता.तो पण आज तुम्ही लिहीलेल्या लेखापेक्षा छोटा होता. आपल्या अभ्यासाची दाद देतो आणि मागणं पण करतो की आणखी असेच लेख येऊ द्या.

१) पंजाबी गाणे: बागांविच पिंगन पैंया " alt="" /> २) मन की मन मे ३) मोरी बिनती मानो कान्हा रे ४) गोरी गोरी बैंया शाम सुंदर ५) बहुधा आणखी एक पंजाबी गाणे: रावी दे पार्ले कांदे

खूप माहिती मिळाली. गझल मस्त आहेत. युट्युबवर सुध्दा ऐकायला मिळाले. मीनल. http://myurmee.blogspot.com/

कुलकर्णी साहेब... सुंदर लेख, सुंदर गाणे... मला गाणे कळत नाही, पण या गाण्यातली गायकी, शब्दोच्चार वगैरे उच्च आहेत एवढे कळते आहे मला. असेच येऊ द्या अजून. बिपिन कार्यकर्ते

छान लेख. माहीतीत छान भर घातलीत. निश्चित आवाजात दम होता. एवढ्या लहान वयात ही जाण म्हणजे देणगीच. - वा..

छान मा॑हिती. Doing what you like is freedom. Liking what you do is happiness.

लेख खुप छान आहे. खुप आवडला ! - नीलकांत

हाही चान आहे. हे लेखक हल्ली मिपावर दिसत नाहीत .

स्वर्गीय आवाज.. (कानसेन) - गणा

सुंदर लेख जयंतराव, 'मास्टर मदन' यांची ओळख दोन ते अडीच वर्षांपूर्वी अचानकपणे तू-नळीवर काही ठुमर्‍या शोधताना झाली होती. त्यांच्या त्या बालवयातील गायकीबद्दल काय बोलावे.........!!!! त्यांची 'यूँ न रह रह कर हमें तरसाईये' तर तेव्हा ऐकलीच होती, केवळ अप्रतिम. तीच सगर निझामी यांची गजल 'डॉ. राधिका चोप्रा, दिल्ली.' यांनी गायलेली तेव्हा सापडली होती, तिचा दुवा खाली देत आहे. https://www.youtube.com/watch?v=mi0uWmKRn2U धन्यवाद,

अप्रतिम लेख! स्वर्गीय आवाज. लेख आलां तेव्हा मिपा माहीतच नव्हते , पण नंतरही कधी वाचला नव्हता. वर आणल्याबद्दल धन्यवाद.

सुंदर लेख! छान माहिती. गझला नंतर ऐकेन.. लेख वर आणल्याबद्दल विनोद१८ यांना धन्यवाद !