मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ

पाऊस सांजवेळी डोळ्यांत दाटलेला (आनंदकंद वृत्त)

कौस्तुभ भोसले ·

निनाद 18/05/2020 - 08:20
मुक्तछंद नावाच्या आळशी कचर्‍यात वृत्तबद्ध कवितेचे हे फुल उगवलेले पाहून अतिशय आनंद वाटला. वृत्ताचे नाव आनंदकंद असले तरी कविता मात्र दु:खी आहे. असो, आता आनंदकंद वृत्ताची लघु-गुरु क्रम लगावली पण द्या. या वृत्तातले एखादे गाणे कुणाला माहित आहे का?

In reply to by निनाद

गागालगा लगागा गागालगा लगागा -आनंदकंद वृत्त उदाहरणेः १. केव्हां तरी पहाटे उतरून रात्र गेली । - सुरेश भट २. अंदाज आरशाचा वाटे खरा असावा । - ईलाही जमादार ३. प्रेमस्वरूप आई ! वात्सल्यसिंधु आई ! - माधव ज्युलिअन ४. आनंदकंद ऐसा । हा हिंददेश माझा । - आनंदराव टेकाडे ५. एका तळ्यात होती बदके पिले सुरेख । - ग.दि.माडगुळकर ६. गवतात कोळियाने, विणले सुरेख जाळे । - नरेंद्र गोळे ७. राजास जी महाली, सौख्ये कधी मिळाली । - राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज

सचिन 21/05/2020 - 13:52
वृत्तबद्ध कविता दुर्मिळ झालेल्या असतांना हा अत्यंत सुखद धक्का .. कविता जरा दु:खद वाटत असली तरी ... वृत्तबद्ध कवितेला आपोआपच गेयता प्राप्त होते आणि त्या लयीत छान झोके घेता येतात.

निनाद 18/05/2020 - 08:20
मुक्तछंद नावाच्या आळशी कचर्‍यात वृत्तबद्ध कवितेचे हे फुल उगवलेले पाहून अतिशय आनंद वाटला. वृत्ताचे नाव आनंदकंद असले तरी कविता मात्र दु:खी आहे. असो, आता आनंदकंद वृत्ताची लघु-गुरु क्रम लगावली पण द्या. या वृत्तातले एखादे गाणे कुणाला माहित आहे का?

In reply to by निनाद

गागालगा लगागा गागालगा लगागा -आनंदकंद वृत्त उदाहरणेः १. केव्हां तरी पहाटे उतरून रात्र गेली । - सुरेश भट २. अंदाज आरशाचा वाटे खरा असावा । - ईलाही जमादार ३. प्रेमस्वरूप आई ! वात्सल्यसिंधु आई ! - माधव ज्युलिअन ४. आनंदकंद ऐसा । हा हिंददेश माझा । - आनंदराव टेकाडे ५. एका तळ्यात होती बदके पिले सुरेख । - ग.दि.माडगुळकर ६. गवतात कोळियाने, विणले सुरेख जाळे । - नरेंद्र गोळे ७. राजास जी महाली, सौख्ये कधी मिळाली । - राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज

सचिन 21/05/2020 - 13:52
वृत्तबद्ध कविता दुर्मिळ झालेल्या असतांना हा अत्यंत सुखद धक्का .. कविता जरा दु:खद वाटत असली तरी ... वृत्तबद्ध कवितेला आपोआपच गेयता प्राप्त होते आणि त्या लयीत छान झोके घेता येतात.
पाऊस सांजवेळी, डोळ्यांत दाटलेला, वाराच काळजाच्या, ओघात साठलेला. पाळीव हस्तकांनी, मागून वार केले, त्यांच्या मनातलाही, विश्वास बाटलेला. माझे खरे प्रबंधी, माझेच प्राण झाले, त्यांचाच फार वेळा, आधार वाटलेला. प्रारब्ध ग्रासलेले, कोऱ्याच सावल्यांनी, रंगांध भावनांचा, हा खेळ थाटलेला. आभाळ रुक्ष झाले, शोकात चंद्रवेली, झाडांत खोल गेला, अंधार फाटलेला. -कौस्तुभ वृत्त -आनंदकंद

स्वप्नांची गोष्ट (गझल)

कहर ·
कुठे होते नशा आता पिल्यावर भांग स्वप्नांची किती पेलायची ओझी शिरी अथांग स्वप्नांची क्षणासाठीही नव्हती ती नजर नजरेस भिडलेली रात्रभर संपली नाही पुढे ती रांग स्वप्नांची किती हा घाम गाळावा किती हे रक्त आटवावे इथे भरतात का पोटे कधी तू सांग स्वप्नांची गावची वेसही साधी कधी ना लांघली ज्याने कशी पोहचे नभाच्या पार त्याची ढांग स्वप्नांची किती ओसाडला तो पार जेथे तोडले नाते हसूनी त्याच वृक्षावर शवे मग टांग स्वप्नांची भरवश्यावर कुणी मारू नये पोकळ बढाया बसता लाथ बघ जाहलीच पांगापांग स्वप्नांची कोंबडा झाकुन कुणी केला गजर बंद आली नेमकी पहाटे गुलाबी बांग स्वप्नांची नशीबास पाहतो नेहमी स्वप्ने आठवता मी मग क

तुझे नाव

कहर ·
इतके अलगद उच्चारावे नाव तुझे ओठाने एकाच शब्दामध्ये सामावून गावे अवघे गाणे काना होऊन वीज रहावी खडीच भूमीवरती मात्र्याने मग नभासमोर खोटेच द्यावे बहाणे अनुस्वाराचे टपोर मोती अंगठित सजवावे रेखीव कोरावीत तयास्तव अर्धचंद्र कोंदने पाय मोडल्या अक्षरांनी मारावी तिरकी गिरकी ऊकाराने रुणझुणावे पायात बनून पैंजणे नदी वळवावी कडेकडेने रफार वेलांटीच्या विसर्ग घेऊन पुरी सजावी उर्वरित व्यंजने हरेक वळण, गाठ नि कोन मनामध्ये ठसावा नाव उमटता सुटून जावे जिंदगीचे उखाणे -- विशाल

खरी वाटते, पूरी वाटते

कहर ·
खरी वाटते, पूरी वाटते, जवळ असून ती दूरी वाटते भितो तुला मी, नको मजवरी ऐशी रागावूस प्रिये क्षणभर समशेरीसम मजला तुझ्या हातची सूरी वाटते हरेक सुंदरी समोर असता, हीच फक्त माझ्यासाठी पण हवेत विरते, कणी न उरते, जातच ही कर्पूरी वाटते सारे लिहिले, तारे लिहिले, शेवट ना परी मनासारखा तुझे नाव टाळतो म्हणूनच गोष्ट जरा अधुरी वाटते तू असताना सुचे न काही, आठवांनी पण भरे वही काय करू मी? हाय!

फलीत

कहर ·

खिलजि 11/06/2018 - 13:22
एस जी म्हणतात त्याप्रमाणे खरंच गुंतागुंत वाढली आहे . माफ करा पण मी आपली गझल खालीलप्रमाणे जुळवली आहे आणि देत आहे . राग मानू नका , हलकेच घ्या ओळ आहे खूप साधी वाच अन सोडून दे शोधते आहे तयातील अर्थ तू गर्भित का इथपर्यंत मला आवडली पण पुढे थोडी सैल झाली म्हणून मी खालील प्रमाणे जशी मला योग्य वाटली तशी बनवली आहे . राग नसावा .. अर्थ साधा मीही साधा भासतो का वेगळा इशारे कळूनही तुजला आज मी अपरिचित का बीज बोता अंकुर फुटले वृक्ष त्याचा जाहला लगडली फळे विखारी हेच त्याचे फलित का सिद्धेश्वर विलास पाटणकर

कहर 11/06/2018 - 20:35
आपल्या निर्भेळ प्रतिसादासाठी धन्यवाद. काही शेर लयीत आणण्यासाठी नक्की प्रयत्न करेन. वरील प्रतिसाद वाचून एक नवीन शेर सुचला दूर तू अन दूर मी राहिली कुठली कमी भेट ना घडे या जन्मी ही अंतरे शापित का

मदनबाण 12/06/2018 - 23:30
घाव सोसून देव होतो वेदनेतून हो सृजन अन दुःखी होताच मन जन्म घे संगीत का वा...

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- मागू कसा मी अन् मागू कुणा,माझी व्यथा ही समजावू कुणा... :- भिकारी

खिलजि 11/06/2018 - 13:22
एस जी म्हणतात त्याप्रमाणे खरंच गुंतागुंत वाढली आहे . माफ करा पण मी आपली गझल खालीलप्रमाणे जुळवली आहे आणि देत आहे . राग मानू नका , हलकेच घ्या ओळ आहे खूप साधी वाच अन सोडून दे शोधते आहे तयातील अर्थ तू गर्भित का इथपर्यंत मला आवडली पण पुढे थोडी सैल झाली म्हणून मी खालील प्रमाणे जशी मला योग्य वाटली तशी बनवली आहे . राग नसावा .. अर्थ साधा मीही साधा भासतो का वेगळा इशारे कळूनही तुजला आज मी अपरिचित का बीज बोता अंकुर फुटले वृक्ष त्याचा जाहला लगडली फळे विखारी हेच त्याचे फलित का सिद्धेश्वर विलास पाटणकर

कहर 11/06/2018 - 20:35
आपल्या निर्भेळ प्रतिसादासाठी धन्यवाद. काही शेर लयीत आणण्यासाठी नक्की प्रयत्न करेन. वरील प्रतिसाद वाचून एक नवीन शेर सुचला दूर तू अन दूर मी राहिली कुठली कमी भेट ना घडे या जन्मी ही अंतरे शापित का

मदनबाण 12/06/2018 - 23:30
घाव सोसून देव होतो वेदनेतून हो सृजन अन दुःखी होताच मन जन्म घे संगीत का वा...

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- मागू कसा मी अन् मागू कुणा,माझी व्यथा ही समजावू कुणा... :- भिकारी
पाळते तू टाळतो मी ही जगाची रीत का जी बनवणाऱ्यास होता भेटला प्रेषित का काय त्या सांजेस त्याचे शब्द होते संपले अर्धवटसे वाटते आहे मला हे गीत का भंगले याच्यात काही खंगले याच्यात काही दंगले होते जयात ही ती अघोरी प्रीत का नाक डोळे ओठ कुंतल वर्णिले गेले किती नाद नाही हो जयाविन कान दुर्लक्षित का घाव सोसून देव होतो वेदनेतून हो सृजन अन दुःखी होताच मन जन्म घे संगीत का खोडले तव नाव आणि वाचली कविता पुन्हा तीच कविता भासते आहे अशी विपरीत का बंदी झाली बंदी गेली वाढली किंमत जरा जे खिशाला परवडेना ते म्हणू जनहित का उतरता उन्माद कळले एकटाच रणांगणी मित्र नाही आप्त नाही ही म्हणावी जीत का ओळ आहे खूप

पदर

कहर ·

श्वेता२४ 05/06/2018 - 14:16
शेवटच्या दोन ओळी का कुणास ठाऊक शोभत नाहीत असं वाटलं. त्या दोन ओळी सोडून बाकी छान लिहीलय. खरं तर याही ओळी छान आहेत फक्त त्या वरच्या आशयाला शोभत नाहीत असं वाटलं. माफ करा

In reply to by श्वेता२४

कहर 06/06/2018 - 00:04
अगदी बरोबर आहे. गझलेच्या नियमानुसार प्रत्येक शेर स्वतंत्र हवा.. आणि शेवटच्या शेराने ही गझल नियमबाह्य होते. लिहिताना लक्षात आले पण तुम्हाला वाटले तसेच तो एक स्वतंत्र शेर म्हणून तसाच राहू दिला.. कविमनाच्या समाधानासाठी ☺

श्वेता२४ 05/06/2018 - 14:16
शेवटच्या दोन ओळी का कुणास ठाऊक शोभत नाहीत असं वाटलं. त्या दोन ओळी सोडून बाकी छान लिहीलय. खरं तर याही ओळी छान आहेत फक्त त्या वरच्या आशयाला शोभत नाहीत असं वाटलं. माफ करा

In reply to by श्वेता२४

कहर 06/06/2018 - 00:04
अगदी बरोबर आहे. गझलेच्या नियमानुसार प्रत्येक शेर स्वतंत्र हवा.. आणि शेवटच्या शेराने ही गझल नियमबाह्य होते. लिहिताना लक्षात आले पण तुम्हाला वाटले तसेच तो एक स्वतंत्र शेर म्हणून तसाच राहू दिला.. कविमनाच्या समाधानासाठी ☺
युष्या मला तुझी खबर मिळू दे केलेल्या सर्व नोंदीची बखर मिळू दे प्रेमरोगी कधी होत नाही बरा औषधाच्या नावावर जहर मिळू दे जन्म जावो उभा वाळवंटी फिरून अंत समयी परी तुझे शहर मिळू दे काट मारल्या स्वप्नांची खाडाखोड सारी कागद कोरा कराया रबर मिळू दे नको ती ठाम काळ्या धोंड्यावरली रेष मिळणारा हर क्षण जर-तर मिळू दे वाट पंढरीची सरता सरे ना झाली विठुनामी अमृताचा गजर मिळू दे मंजूर आहे मरण अगदी या क्षणीही एक तुझी हळहळती नजर मिळू दे किनाऱ्यावर आता नाही राहिली मजा खोल आत ओढून नेणारी लहर मिळू दे सात जन्म संपत आले गोष्ट तरी बाकी सोबतीचा अजून एखादा प्रहर मिळू दे काहीच यातले वा नको तुझ्या कुशीत लपायला तु

पिंपळपान

कहर ·
आधी क्षमेच्या कारणांची खाण शोधू मग फुलांनी केलेला अपमान शोधू दाखवा पदवी अगोदर वाल्मीकीची अन्यथा रामायणात अज्ञान शोधू सोसेना गलका सभोवती शांततेचा दूर याहून एक स्थळ सुनसान शोधू बोलण्या आधीच सुरू होती लढाया ऐकूनी घेतील असले कान शोधू प्रेमामध्ये जीवही टाकू ओवाळुन भंगल्यावर नफा कि नुकसान शोधू आदेश हा कारागृहे खुली करण्याचा पळूच ना शकेल तो बंदिवान शोधू शब्दांच्या कचऱ्यातही मोती एखादा थेट मनाला भिडणारे लिखाण शोधू जिवंत दुनिया जळते एकमेकांवर मृतदेहांना जाळायाला स्मशान शोधू शिव्या शाप जरी रोजचेच ठरलेले नशिबातील एखादे समाधान शोधू खंत नको कालची वा तमा उद्याची खुल्या बाहूंनी जगू..

सखे..फुलांसवेच आज माळ चांदवा!

सत्यजित... ·

एस 18/05/2018 - 23:47
तनू-तनू तहानली सहाण वाटते हळूच वेच चांदणे,उगाळ चांदवा!
जियो! अप्रतिम कल्पना...! एकेक शब्द मनात घोळवत घोळवत हे कडवं म्हणतोय केव्हापासून. सये तुझ्या तनूवरी हा चंद्र मी उगाळतो चांदण्यांच्या वणव्यात साऱ्या जीव कसा पोळतो

In reply to by एस

सत्यजित... 22/05/2018 - 04:22
प्रतिसादाबद्दल मनःपूर्वक धन्यवाद एस! आपण लिहिलेल्या ओळीही सुंदर आहेत! त्यांतील पहिल्या ओळीवरुन अजून दोन ओळी सुचल्या,ज्या सदर गझलेसाठीच,दुसरा मतला—'हुस्नेमतला',असू शकतील... "सये तुझ्या तनूवरी उगाळ चांदवा, दिसेन मग जरा तरी नव्हाळ चांदवा!" धन्यवाद!

श्वेता२४ 19/05/2018 - 13:39
शशीस चेहरा तुझा म्हणू कसा? प्रिये, तुझ्यापुढे दिसे मला गव्हाळ चांदवा! हे भारी आवडलं. असं कधी वाचनात नव्हतं आलं. मस्तच

सत्यजित... 22/05/2018 - 04:40
शाली,प्राची,प्रचेतस,पद्मश्री,शिव कन्या,संजय पाटिल,सविता,अभ्या,बिरुटे सर,यशोधरा... आपण सर्वांनी अनेकवेळा अवर्जून प्रतिसाद नोंदवून दाद दिलीत,लिखाणास प्रोत्साहन दिलेत,त्याबद्दल आपणा सर्वांचे मनःपूर्वक आभार!

एस 18/05/2018 - 23:47
तनू-तनू तहानली सहाण वाटते हळूच वेच चांदणे,उगाळ चांदवा!
जियो! अप्रतिम कल्पना...! एकेक शब्द मनात घोळवत घोळवत हे कडवं म्हणतोय केव्हापासून. सये तुझ्या तनूवरी हा चंद्र मी उगाळतो चांदण्यांच्या वणव्यात साऱ्या जीव कसा पोळतो

In reply to by एस

सत्यजित... 22/05/2018 - 04:22
प्रतिसादाबद्दल मनःपूर्वक धन्यवाद एस! आपण लिहिलेल्या ओळीही सुंदर आहेत! त्यांतील पहिल्या ओळीवरुन अजून दोन ओळी सुचल्या,ज्या सदर गझलेसाठीच,दुसरा मतला—'हुस्नेमतला',असू शकतील... "सये तुझ्या तनूवरी उगाळ चांदवा, दिसेन मग जरा तरी नव्हाळ चांदवा!" धन्यवाद!

श्वेता२४ 19/05/2018 - 13:39
शशीस चेहरा तुझा म्हणू कसा? प्रिये, तुझ्यापुढे दिसे मला गव्हाळ चांदवा! हे भारी आवडलं. असं कधी वाचनात नव्हतं आलं. मस्तच

सत्यजित... 22/05/2018 - 04:40
शाली,प्राची,प्रचेतस,पद्मश्री,शिव कन्या,संजय पाटिल,सविता,अभ्या,बिरुटे सर,यशोधरा... आपण सर्वांनी अनेकवेळा अवर्जून प्रतिसाद नोंदवून दाद दिलीत,लिखाणास प्रोत्साहन दिलेत,त्याबद्दल आपणा सर्वांचे मनःपूर्वक आभार!
बघूच धावतो कसा? खट्याळ चांदवा... सखे..फुलांसवेच आज माळ चांदवा! अजून पाहिली न मी भरात पौर्णिमा उगाच दावतो मला घड्याळ चांदवा!

रक्त त्या डोळ्यातले सांगा पुसावे मी कसे?

विशाल कुलकर्णी ·

एस 24/04/2018 - 18:38
कविता आवडली.
हासऱ्या त्या लेकराचे हरवले हसणे कुठे, रक्त त्या डोळ्यातले सांगा पुसावे मी कसे?
हे कडवे विशेष आवडले.

श्वेता२४ 25/04/2018 - 12:29
एस यांच्या अभिप्रायाशी सहमत. खुपच छान गुंफलीय कविता. अजुन वाचायला आवडेल. पुकप्र.

एस 24/04/2018 - 18:38
कविता आवडली.
हासऱ्या त्या लेकराचे हरवले हसणे कुठे, रक्त त्या डोळ्यातले सांगा पुसावे मी कसे?
हे कडवे विशेष आवडले.

श्वेता२४ 25/04/2018 - 12:29
एस यांच्या अभिप्रायाशी सहमत. खुपच छान गुंफलीय कविता. अजुन वाचायला आवडेल. पुकप्र.
कोण अपुला कोण परका ओळखावे मी कसे? काळजाचे प्रश्न अवघड समजवावे मी कसे? कोरड्या रस्त्यात स्वप्नांचे विखुरले पंख कां, जखम ओली, तप्त रुधिरा आवरावे मी कसे? हासऱ्या त्या लेकराचे हरवले हसणे कुठे, रक्त त्या डोळ्यातले सांगा पुसावे मी कसे? ऐक वेड्या ओळखीचे चोर दिसती साजरे या घडीला माणसांना पारखावे मी कसे ? स्वार्थ सत्ता द्वेष मत्सर माणसांचे सोयरे बंधुभावाचे नगारे वाजवावे मी कसे ? शांतचित्ताने विशाला आळवावे राघवा दांभिकांचे दंभ फुसके जोजवावे मी कसे? © विशाल कुलकर्णी

रातराणीचे सुगंधी फूल आहे ती!

सत्यजित... ·

गामा पैलवान 13/04/2018 - 01:22
सत्यजित, गझल आवडली. विशेषत: निखारेवालं कडवं अत्यंत समर्पक आहे. शेवटल्या कडव्यात कर्ज च्या जागी मर्म चपखल दिसला असता असं वैयक्तिक मत. आ.न., -गा.पै.

गामा पैलवान 13/04/2018 - 01:22
सत्यजित, गझल आवडली. विशेषत: निखारेवालं कडवं अत्यंत समर्पक आहे. शेवटल्या कडव्यात कर्ज च्या जागी मर्म चपखल दिसला असता असं वैयक्तिक मत. आ.न., -गा.पै.
चांदण्या रात्रीस पडली..'भूल' आहे ती... रातराणीचे सुगंधी फूल आहे ती! वाढत्या पाऱ्यासवे तीही फुलत जाते... मोगऱ्याची मल्मली चाहूल आहे ती!