व्वा ... मस्त माहिती ! दोन्ही व्हिडो भारी आहे... महालेझिमचा तर लै अप्रतिम आवडला ! टाळ मृदंग दिंडी क्लासिकच ! खरंच किती छान वाटतं कर्णमधूर लेझीम संगीत, त्यातलं शारिर लालत्य...वेगवेग्ळे डाव ! असं वाटत, सांगलीलाच रहायला जावं ... तिथल्याच जवळच्या तांदुळवाडी गावात ४ दिवस रहायला होतो... दोन चार वेळा सांगली पार केली पण शहर दर्शन योग नाही आले. असो. मी त्या लेखात म्हटलं होतं त्या नुसार : ढोल बडवण्यावर बंदी घालून त्या जागी लेझीमला प्रमोट करायला हवे. त्यासाठी शासनाने "लाडका लेझीमनर्तक" अशी योजना सुरु करून अनुदान द्यायला हवं ! धन्यवाद स्वधर्म ..छान व्हिडो पाहण्याची संधी दिलीत !

अगदी बरोबर! लेझीम हे वाद्य अधिक प्रमोट केले पाहिजे. ही रील पहा,किती प्रचंड एनर्जी आहे.सांगलीचा विसावा ग्रुप वा चौक आहे. https://www.facebook.com/share/r/pSdFzsJD9vn1Hka9/?mibextid=oFDknk अजून सकारात्मक गोष्टी समजू द्या सांगलीच्या :)

गावोगावी परंपरा वेगवेगळ्या. जशी सोलापूराची लेझीम मंडळे, टिपरी नाच, सातारचे ढोलाचे खेळ, झांजापथक, उत्तर महाराष्ट्राचे झींगी पावरी, तीन पावली नाच, संबळ नाच, आदिवासी बांधवांचा तारपा नाच, कोकण चा शक्ती तुरा असे कितीतरी कलाप्रकार आज सुद्धा महाराष्ट्रात आहेत.

छान. माहितीपूर्ण आणि वेगळा विषय. सध्या सांगली-सोलापूरच्या लेझीम, विशेष संगीत आणि त्यांच्या स्टेप्सच्या रील्स सध्या फेसबूक्सवर धुम दिसते. आपल्या काळातल्या शाळेतल्या लेझीम जाऊन आता जरा दांडियातल्या गरबा सारख्या स्टेप्स या लेझीमला दिसू लागल्या आहेत, म्हणजे मला तसं वाटतं. पण भारीय. सगळं. -दिलीप बिरुटे

छान माहिती . या लेखामुळे सांगली गाव भागातील रणझुंजार , विजयंता , स्वरुप टॉकिज जवळील बालाजी मिल्स , शिलंगण चौक इत्यादी प्रसिद्ध गणेश मंडळे व त्यांचे भव्य देखावे आठवले .

छान. माहितीपूर्ण.

व्वा ... मस्त माहिती ! दोन्ही व्हिडो भारी आहे... महालेझिमचा तर लै अप्रतिम आवडला ! टाळ मृदंग दिंडी क्लासिकच ! खरंच किती छान वाटतं कर्णमधूर लेझीम संगीत, त्यातलं शारिर लालत्य...वेगवेग्ळे डाव ! असं वाटत, सांगलीलाच रहायला जावं ... तिथल्याच जवळच्या तांदुळवाडी गावात ४ दिवस रहायला होतो... दोन चार वेळा सांगली पार केली पण शहर दर्शन योग नाही आले. असो. मी त्या लेखात म्हटलं होतं त्या नुसार : ढोल बडवण्यावर बंदी घालून त्या जागी लेझीमला प्रमोट करायला हवे. त्यासाठी शासनाने "लाडका लेझीमनर्तक" अशी योजना सुरु करून अनुदान द्यायला हवं ! धन्यवाद स्वधर्म ..छान व्हिडो पाहण्याची संधी दिलीत !

अगदी बरोबर! लेझीम हे वाद्य अधिक प्रमोट केले पाहिजे. ही रील पहा,किती प्रचंड एनर्जी आहे.सांगलीचा विसावा ग्रुप वा चौक आहे. https://www.facebook.com/share/r/pSdFzsJD9vn1Hka9/?mibextid=oFDknk अजून सकारात्मक गोष्टी समजू द्या सांगलीच्या :)

गावोगावी परंपरा वेगवेगळ्या. जशी सोलापूराची लेझीम मंडळे, टिपरी नाच, सातारचे ढोलाचे खेळ, झांजापथक, उत्तर महाराष्ट्राचे झींगी पावरी, तीन पावली नाच, संबळ नाच, आदिवासी बांधवांचा तारपा नाच, कोकण चा शक्ती तुरा असे कितीतरी कलाप्रकार आज सुद्धा महाराष्ट्रात आहेत.

छान. माहितीपूर्ण आणि वेगळा विषय. सध्या सांगली-सोलापूरच्या लेझीम, विशेष संगीत आणि त्यांच्या स्टेप्सच्या रील्स सध्या फेसबूक्सवर धुम दिसते. आपल्या काळातल्या शाळेतल्या लेझीम जाऊन आता जरा दांडियातल्या गरबा सारख्या स्टेप्स या लेझीमला दिसू लागल्या आहेत, म्हणजे मला तसं वाटतं. पण भारीय. सगळं. -दिलीप बिरुटे

छान माहिती . या लेखामुळे सांगली गाव भागातील रणझुंजार , विजयंता , स्वरुप टॉकिज जवळील बालाजी मिल्स , शिलंगण चौक इत्यादी प्रसिद्ध गणेश मंडळे व त्यांचे भव्य देखावे आठवले .

छान. माहितीपूर्ण.

हे पुस्तक आणि खडकावरला अंकूर शालेय अभ्यासक्रमात अधिक वाचनासाठी होती.

माचीवरचा बुधा हा चित्रपट बघायचा राहूनच गेला. रिलीज झाला तेव्हा जेमतेम एखाद दुसरा शो फक्त एकच आठवडाभर तोही पुण्यात होता. नंतर कुठे ओटीटी आणि युट्युबवर पण आला नाही. हे गाणं मात्र पाहिलेलं आहे. गोनिदांची कादंबरी मत्र वाचलेली आहेच आणि संग्रही देखील आहे. निव्वळ अप्रतिम.

हे पुस्तक आणि खडकावरला अंकूर शालेय अभ्यासक्रमात अधिक वाचनासाठी होती.

माचीवरचा बुधा हा चित्रपट बघायचा राहूनच गेला. रिलीज झाला तेव्हा जेमतेम एखाद दुसरा शो फक्त एकच आठवडाभर तोही पुण्यात होता. नंतर कुठे ओटीटी आणि युट्युबवर पण आला नाही. हे गाणं मात्र पाहिलेलं आहे. गोनिदांची कादंबरी मत्र वाचलेली आहेच आणि संग्रही देखील आहे. निव्वळ अप्रतिम.

नर्मदे हरचा हा भाग वाचनीय होता. वरीजनल आणि संधी मिळाली होती तर, मोहाची घ्यायला हवी होती. उन्मनी अवस्थेत ढोल अजून तालात वाजला असता. पुढील भागाच्या प्रतिक्षेत. -दिलीप बिरुटे

फार छान सिद्धहस्त लेखणी आहे. नर्मदामाते सह सरस्वतीमातेचा ही आशिर्वाद आहे तुम्हावर हे नक्की! हा भागपण चित्रदर्शी झाला आहे. वाचतो आहोत असे वाटतच नाही. डोळ्यासमोर चित्रपट चालू लागतो... असेच लेखन करत रहा हीच विनंती.

एक एक करुन सर्व भाग वाचत आहे / ऐकत आहे. काल - तुम्हाला जिथे नर्मदेश्वर शिवलिंग प्राप्ती झाली त्या भागापर्यंत पोहचलो. तुम्ही युट्युब वरे केलेल्या रेकॉर्डिंग्समुळे खुप सोयीचे झाले आहे. मनःपुर्वक धन्यवाद :)

लेखन ओघवते आहे. चित्रदर्शी आहे. इतकी दीर्घ परिक्रमा, सर्व नियम पाळून चालत करणे हे साधे सोपे काम नव्हे. फार थोड्या लोकांना ते जमते. अनेक नर्मदा परिक्रमा वर्णने वाचून, (आणि त्यात मिपाकर यकुचे अनुभव देखील आठवणे अपरिहार्य ठरते), असे मत झाले आहे की या परिक्रमेत ती अनुभवणाऱ्या व्यक्तीत आपोआप एक सश्रद्धता निर्माण होऊन वाढत जाते. नंतर नंतर काही बाबतीत पॅरानॉर्मल घटना, भांग गांजा चिलीम, साधू, बाबा महाराज, गूढ अनुभव, चमत्कारांवर विश्वास बसत जाणे असे अपरिहार्यपणे सर्वच परिक्रमींच्या बाबतीत थोड्या फार फरकाने घडताना दिसते. हे खरे आहे का? की परिक्रमा पूर्ण करून देखील कोणताही गूढ अनुभव न आलेले लोकही आहेत? ही लेखमाला अजून सुरुवातीच्या स्टेजमध्ये आहे. रोचक आहे. पुढील भागांची उत्सुकता असेल. धन्यवाद आणि शुभेच्छा..

खूप छान ओघवते लिखाण! निनाद यांच्याशी सहमत. वाचतो आहोत असे वाटत नाही, तर एखादा चित्रपट बघतोय असे वाटते!

दुर्दैवाने हा धागा क्लिकबेटसारखा वाटला.

गरूडेश्वर,नानी मोटी पनौती या ठिकाणी मैय्याचे मनमोहक दर्शन घडले. एकवार मनात जरुर परिक्रमा करावी ही इच्छा जागृत झाली. जबलपूरला असताना भेडा घाटात मैय्याचे अद्भुत रुप व लोक मान्यता ऐकावयास मिळाल्या. परम पुज्य मामा देशपांडे (आजोबा) यांच्या कडून लहानपणी ऐकले होते. करोनाच्या आगोदर मुलीच्या सासूबाईंची परिक्रमा पुर्ण झाली त्यांचे अनुभव सुद्धा ऐकले. अद्भूत आहे.

अवघड आहे परिक्रमा.

हर हर नर्मदे

ओ ! इथे असे संक्षिप्त भाग टाकण्यात वेळ घालवण्यापेक्षा तिकडे पटापट लिहा बरं !! नंतर बसा इथे तिथे भाग टाकत... आमचं काही म्हणणं नाही. आधी तिकडचं पुरं करा.... नर्मदे हर !!

ब्लॉगवरील आजपर्यंत प्रकाशित सर्व ८२ लेख वाचून नुकतेच पुर्ण झाले. अद्भुत असा वाचनानुभव दिला तुम्ही, मनापासून आभार ! प्रत्येक लेखात नर्मदामाईचे चित्र शब्दांमधून डोळ्यांसमोर साकार झाले. नर्मदामाता परिक्रमा अक्षरक्ष: "Virtually" अनुभवायला मिळाली. रामदासबाबा, मोहन साधू, अमरकंटकच्या जंगलातील मुक्कामावेळी रात्री जेवण घेऊन येणार तरुण, संत मीरामाई, इंद्रावती नदीत वाचवणारा लहान मुलगा, शिव्या-शाप देणारा यवन व त्यावेळी नावेत घेऊन नदी पार करवणारा केवट, नर्मदाकाठी झोपडीतील मुकी मुलगी व तिचा परिवार या व इतरही अनेकांची व्यक्तिचित्रे डोळ्यांसमोर शब्दशः उभी राहीली. याशिवाय, लेखांमधुन नैसर्गिकपणे समोर येणारी वेगवेगळ्या क्षेत्रांतील तुमची मनस्वी मुशाफिरी, अनेक कला आणि विद्या यांवर असलेलं प्रभुत्व, उदयोग-व्यवसायातील वैविध्य, गुणी लोकसंग्रह, आश्चर्याने तोंडात बोट घालायला लागावे इतकं विविध विषयांसंबंधी असलेलं सखोल ज्ञान, सगळंच अद्भुत ! पुन्हा एकदा तुमचे मनापासून आभार !

आताच्या सरदार सरोवर धरणाच्या बाजूस शूलपाणिश्वराचे डोंगर आहेत. तिथली बोरे वेगळीच आणि छान आहेत.

अप्रतीम. _/\_ ताल व नाद आणि त्याच्या जोडीला नाम असेल तर ध्यानावस्थेचा अनुभव येणारच. ह्या स्थितीत सत्गुरूंचे सान्निध्य असेल तर निर्विचार स्थिती प्राप्त होणे हेही शक्य आहे.

लेख आवडला.

नर्मदे हरचा हा भाग वाचनीय होता. वरीजनल आणि संधी मिळाली होती तर, मोहाची घ्यायला हवी होती. उन्मनी अवस्थेत ढोल अजून तालात वाजला असता. पुढील भागाच्या प्रतिक्षेत. -दिलीप बिरुटे

फार छान सिद्धहस्त लेखणी आहे. नर्मदामाते सह सरस्वतीमातेचा ही आशिर्वाद आहे तुम्हावर हे नक्की! हा भागपण चित्रदर्शी झाला आहे. वाचतो आहोत असे वाटतच नाही. डोळ्यासमोर चित्रपट चालू लागतो... असेच लेखन करत रहा हीच विनंती.

एक एक करुन सर्व भाग वाचत आहे / ऐकत आहे. काल - तुम्हाला जिथे नर्मदेश्वर शिवलिंग प्राप्ती झाली त्या भागापर्यंत पोहचलो. तुम्ही युट्युब वरे केलेल्या रेकॉर्डिंग्समुळे खुप सोयीचे झाले आहे. मनःपुर्वक धन्यवाद :)

लेखन ओघवते आहे. चित्रदर्शी आहे. इतकी दीर्घ परिक्रमा, सर्व नियम पाळून चालत करणे हे साधे सोपे काम नव्हे. फार थोड्या लोकांना ते जमते. अनेक नर्मदा परिक्रमा वर्णने वाचून, (आणि त्यात मिपाकर यकुचे अनुभव देखील आठवणे अपरिहार्य ठरते), असे मत झाले आहे की या परिक्रमेत ती अनुभवणाऱ्या व्यक्तीत आपोआप एक सश्रद्धता निर्माण होऊन वाढत जाते. नंतर नंतर काही बाबतीत पॅरानॉर्मल घटना, भांग गांजा चिलीम, साधू, बाबा महाराज, गूढ अनुभव, चमत्कारांवर विश्वास बसत जाणे असे अपरिहार्यपणे सर्वच परिक्रमींच्या बाबतीत थोड्या फार फरकाने घडताना दिसते. हे खरे आहे का? की परिक्रमा पूर्ण करून देखील कोणताही गूढ अनुभव न आलेले लोकही आहेत? ही लेखमाला अजून सुरुवातीच्या स्टेजमध्ये आहे. रोचक आहे. पुढील भागांची उत्सुकता असेल. धन्यवाद आणि शुभेच्छा..

खूप छान ओघवते लिखाण! निनाद यांच्याशी सहमत. वाचतो आहोत असे वाटत नाही, तर एखादा चित्रपट बघतोय असे वाटते!

दुर्दैवाने हा धागा क्लिकबेटसारखा वाटला.

गरूडेश्वर,नानी मोटी पनौती या ठिकाणी मैय्याचे मनमोहक दर्शन घडले. एकवार मनात जरुर परिक्रमा करावी ही इच्छा जागृत झाली. जबलपूरला असताना भेडा घाटात मैय्याचे अद्भुत रुप व लोक मान्यता ऐकावयास मिळाल्या. परम पुज्य मामा देशपांडे (आजोबा) यांच्या कडून लहानपणी ऐकले होते. करोनाच्या आगोदर मुलीच्या सासूबाईंची परिक्रमा पुर्ण झाली त्यांचे अनुभव सुद्धा ऐकले. अद्भूत आहे.

अवघड आहे परिक्रमा.

हर हर नर्मदे

ओ ! इथे असे संक्षिप्त भाग टाकण्यात वेळ घालवण्यापेक्षा तिकडे पटापट लिहा बरं !! नंतर बसा इथे तिथे भाग टाकत... आमचं काही म्हणणं नाही. आधी तिकडचं पुरं करा.... नर्मदे हर !!

ब्लॉगवरील आजपर्यंत प्रकाशित सर्व ८२ लेख वाचून नुकतेच पुर्ण झाले. अद्भुत असा वाचनानुभव दिला तुम्ही, मनापासून आभार ! प्रत्येक लेखात नर्मदामाईचे चित्र शब्दांमधून डोळ्यांसमोर साकार झाले. नर्मदामाता परिक्रमा अक्षरक्ष: "Virtually" अनुभवायला मिळाली. रामदासबाबा, मोहन साधू, अमरकंटकच्या जंगलातील मुक्कामावेळी रात्री जेवण घेऊन येणार तरुण, संत मीरामाई, इंद्रावती नदीत वाचवणारा लहान मुलगा, शिव्या-शाप देणारा यवन व त्यावेळी नावेत घेऊन नदी पार करवणारा केवट, नर्मदाकाठी झोपडीतील मुकी मुलगी व तिचा परिवार या व इतरही अनेकांची व्यक्तिचित्रे डोळ्यांसमोर शब्दशः उभी राहीली. याशिवाय, लेखांमधुन नैसर्गिकपणे समोर येणारी वेगवेगळ्या क्षेत्रांतील तुमची मनस्वी मुशाफिरी, अनेक कला आणि विद्या यांवर असलेलं प्रभुत्व, उदयोग-व्यवसायातील वैविध्य, गुणी लोकसंग्रह, आश्चर्याने तोंडात बोट घालायला लागावे इतकं विविध विषयांसंबंधी असलेलं सखोल ज्ञान, सगळंच अद्भुत ! पुन्हा एकदा तुमचे मनापासून आभार !

आताच्या सरदार सरोवर धरणाच्या बाजूस शूलपाणिश्वराचे डोंगर आहेत. तिथली बोरे वेगळीच आणि छान आहेत.

अप्रतीम. _/\_ ताल व नाद आणि त्याच्या जोडीला नाम असेल तर ध्यानावस्थेचा अनुभव येणारच. ह्या स्थितीत सत्गुरूंचे सान्निध्य असेल तर निर्विचार स्थिती प्राप्त होणे हेही शक्य आहे.

लेख आवडला.

बाकी सगळं ठीक पण बाईक चालवताना कानात हेडफोन घालून कमी असो वा जास्त आवाजात गाणी ऐकू नका ही मनापासून विनंती. लेखावर विरजण टाकणारा प्रतिसाद दिल्याबद्द्ल क्षमस्व !

लेखकाचे नाव तीन चार वेळा वाचून पुन्हा पुन्हा खात्री केली की नाव चुकीचं तर वाचलं नाही ना! आमिर खानसारखं वर्षातून एकच लेख लिहायचा संकल्प आहे की काय?

पण लेखाशी मनापासून सहमत. विठ्ठल विठ्ठल गाण्याविषयी .. गिटारच्या स्वरांनी हलकी सुरुवात होते. काही सेकंदाने त्याला टाळाची जोड मग शंखध्वनी आणि मग तो परिचित पखवाज. पुढे पाच मिनिटे निव्वळ सुख! रिपीट - परत एकदा सुख.. रिपीट - परत एकदा सुख.. कितीही वेळा!

शंकर एहसान लॉयचं रॉकफर्ड सिनेमातलं आसमां के पार आठवलं. त्यात २:४५ ला सुरू होणारा ९-१० सेकंदाचा व्हॉयोलिनचा पीस असाच वेड लावणारा आहे

ती प्रत्यक्ष संवादाविना प्रतिसादातून पोहचविणं हे एक आव्हानच आहे. तरी पण प्रयत्न करून बघतो. तसं पाहायला गेलो तर वाद्यमेळाच्या बाबतीत ज्यांचा नेहमीच दबदबा असतो असे संगीतकार सहसा आत्ताच्या चर्चेत दिसणार नाही. याचं कारण म्हणजे काही तरी अचंबित करणारा अनुभव देण्यामध्ये हि मंडळी कमी पडतात. वाद्यमेळाच्या सुरेख लडी सुरवातीला आणि इंटरल्युडमध्ये वापरणं हिच त्यांची खासियत असते. असो. मी काही मला भावलेल्या गाण्यांचं मी संगीतकारांनुसार वर्गीकरण केलं आहे ते या प्रमाणे:

1. शंकर जयकिशन: संगीत देण्याच्या त्यांचा आवाका आणि गाणं सजवणं हे केवळ थक्क करणारे असायचे. आणि त्यातही चमकून आपण नक्की काय अनुभवलंय असा परीणाम करणारी त्यांची गाणी अशी:
   • सिनेमा: दिल एक मंदिर. गाणं: "याद ना जाये बिते दिनों की". यातला अगदी काही सेकंदाचा अकोर्डीअनचा पीस. याच सिनेमातलं दुसरं गाणं म्हणजे "रुक जा रात ठहर जारे रे चंदा". या गाण्याच्या सुरवातीचा सिम्फनी प्रकारचा वाद्यमेळ.
   • सिनेमा: प्रोफेसर. गाणं: "आवाज देके न हमें तुम बुलाओ". यातला गाण्याच्या सुरवातीचा तबल्याचा वळसा.
   • सिनेमा: झुक गया आस्मान. गाणं: "मेरे तुम्हारे बीच में अब तो ना परबत ना सागर". यात धृपदताच वापरलेला तबल्याचा वळसा.
2. मदन मोहन: निव्वळ मधाळ संगीत. वाद्यमेळ नसता तरी देखील भावलं असतं अशा चाली. तरी पण काही तरी विस्मयकारक परिणाम ते निर्माण करीत असत.
   • सिनेमा: दुल्हन एक रात की. गाणं: "मैं ने रंगली आज चुनरिया सजना तोरे रंग में". सुरुवातीचा वाद्यमेळ एकदम थबकतो आणि काही सेकंदांनंतर सुरु होतो सतार आणि बासरीचा मुखडा.
3. सी. रामचंद्र: मधाळ संगीतासाठी अजून एक दिग्गज नाव.
   • सिनेमा: अमरदीप. गाणं: "मेरे मन का बांवरा पंछी क्यों बार बार डोले". लताच्या सुरवातीच्या आलापीनंतर अचानक येणारा तबल्याचा वळसा.
4. आर. डी. बर्मन: आर. डी. ने स्वतःच्या चालींपेक्षा आपल्या वडिलांच्या चालींसाठी खुप सुंदर वाद्यमेळ रचला असं मला वाटतं.
   • सिनेमा: तलाश. गाणं: "कितनी अकेली, कितनी तनाहा". लताच्या सुरवातीच्या आलापीनंतर येणारा गिटारचा झंकार आणि अगदी काही सेकंदांचा सिम्फनी प्रकारचा वाद्यमेळ.
   • सिनेमा: शर्मिली. गाणं: "मेघा छाये आधी रात". सुरवातीचा वाद्यमेळ काहीतरी उडत्या चालीचं गाणं असेल अशी वातावरण निर्मिती करतो आणि अचानक सतार, तबला आणि बहुदा अकोर्डीअन चा चकीत करणारा पीस येतो.

शेप ओफ यू हे गाणं वेस्टर्न मध्ये सुरूवातीचे बिट्स आणि हून हा वगैरे म्हणतो ते आणि तेच कर्नाटिक क्लासिकल धूम ताना ना...हे वाजत ती ट्यूनच खुप वेळा ऐकते. बाकी लेखामधले सगळ्या ट्यून कानात आपोआप वाजल्या.

माझे पण एक दोन मोती १. बाहुबली - किरावानी ची व्हायोलिन पिस जबरी आहे . व्हायोलिन सारखे वाद्य रण वाद्य स्वरूपात वापर निव्वळ अशक्य आहे. गाणी व पार्श्वसंगीत दोन्ही अव्वल दर्जा २. मेरे सनम - " पुकारता चला हू में " गिटार वर मस्त खेळलेले गाणे आहे ३. दिल चाहता है - सगळी गाणी - शंकर एहसान लॉय ने धुमाकूळ घातलाय . " जाने क्यू " गाण्यात ते ऑस्ट्रलियन वाद्य " डीजेरीदू " चित्रविचित्र आवाज वाले पण सुखावते. तन्हाई गाण्यातील पोकळी फास्ट पेस वाद्याने कशी साधली हि एक किमयाच आहे . " वो लाडकी है कहा " यात बासरी चे पीस भारी आहेत . ४. नटरंग - काय नि किती लिहू "मला जाऊ ना द्या घरी" या गाण्यातील ढोलकीसाठी!!!! खेळ मांडला मध्ये सोनाली कुलकर्णी भेटल्यावर टाळवाड्याचा पीस अप्रतिम आहे . सध्या एवढेच लिहून थांबतो

किसन देवा , मिपावर परत आल्याचे , लिहिते झाल्याचे पाहुन आनंद झाला :) गाणी खूप आहेत अशी. पण सध्या मुकुल शिवपुत्र ह्यांच्या जुन्या इन्टर्व्यु मधील "जुगन जुगन हम योगी" ही कबीराची रचना डोक्यात फिरते आहे कित्येक दिवस. https://www.youtube.com/watch?v=93YU_QJUItI&t=43s आणि राकेश चौरसिया ह्यांचे आफ्टर्नून मेडिटेशन https://www.youtube.com/watch?v=7LuavP-CcEc&t=826s बाकी लिहिते रहा . जुन्या मित्रांना इथे परत आलेले पाहुन छन वाटतं

सुंदर लेख ! माझ्या कडुन वानगी दाखल : सपनें सिनेमातील :आवारा भंवरें जो हौले हौले गायें (ए आर रेहमान - गुलजार - हेमा सरदेसाई- आणि मलेशिया वासुदेवन. यात अप्रतिम सुरावटी आणि संगीत आहे... रोझातल्या गाण्यांची आठवण करुन देणारं

कसं जमतं लोकांना असं लिहायला? आणि असं ऐकायला?

विठ्ठल विठ्ठल गाण्या बद्दल सहमत, असंख्य वेळा एकतो गाणं तसंच मोरया सिनेमातील मोरया गाण्याचं संगीत ऐका निव्वळ अप्रतिम. सुरूवातीचा आलाप (का काय म्हणतात ते) संपल्यावर जे ताशा नी ढोल ज्या लयीत वाजतात ते कुठलंच ढोलपथक वाजवू शकत नाही. हेडफोन घालून लगेच ऐका, १.२० पासून पुढे खास करून. https://youtu.be/DPH4r-nRNE0?si=HlO6RC8-IAsdtlsC मराठीतील आतापर्यंत सर्वात सुंदर, कल्पक नी श्रवणीय गाणं बनलं असेल तर माझ्यामते अगं बाई अरेच्चा मधलं प्रभातगीत हे गाणं सिनेमाचा१९६०-८० -२००० चा काळ एकामागे एक ऊभं करत जातं. पहात पहात ऐका https://youtu.be/8YpbLqps_w4?si=auX3GvNznZFBfAZj तसंच चम चम करता है नशीला बदन मधली एक धून पण भारीय. बाकी अंकीत तिवारी हा गायक अरजीतसींगमुळे झाकोळला गेलाय. त्याची गाणी भयानक सुंदर असतात. एकदा अंकीत तिवारीची प्लेलीस्ट प्ले करून पहा. मी चारचाकीत जाता येताना हे लव मॅशप प्ले करून ऐकत बसतो. https://youtu.be/mUtW9z8_cOY?si=DQLltd7HTcF3JUUx इंग्रजी आवडते गाणे. ओन एंड ओन हर्लीस इन हवाई लेट मी लव यू अलोन अजून बरेच आहेत पण आठवेना. रच्याकने गाणे ऐकून ऐकून पण बोर व्हायला होतं. मग ध्रूव राठीचे विडीओ ऐकत बसतो. रच्याकने सध्या टीवीवरच्या म्यूसीक चॅनल्स वर सतत रडते गाणे चालू असतात. त्यात एखादं दनदनाट करनारं गाणं लागलं की माझा सव्वा वर्षाचा मूलगा मस्त ठेका धरतो. तेवढाच काय त्याचा डांस पहायला मिळतो. लॅपटाॅप किंवा स्पिकरवर गाणं लावलं तर तो आजिबात नाचत नाही. गाणं टीवीवरच हवं नी दनदनाट करनारंच हवं तरच भट्टी जमून येते. आपण स्क्रिन मीररींग करून लावावं तर तेही त्याला चालत नाही. (कसं कळतं काय माहीत) :)

हा अवलिया भारतीय सिने सृष्टीत धूमकेतु सारखा अवतरला आणि ३-४ चित्रपटांना संगीत देउन निवर्तला. अर्थात पाकिस्तानात आणि जगभरात ते आधी लोकप्रिय होतेच. जावेद अख्तर बरोबर "संगम" हा त्यांचा अल्बम साधारण १९९७ मध्ये आला त्यातील अनेक गाणी सुंदर असली तरी "आफ्रीन आफ्रीन" या गाण्याने सगळ्यात जास्त विक्रम केले. त्यातील सानीधपमगनीसा-सानीधपमगरेगसा या सुरुवातीच्या आलापाबरोबर वाजणारा ढोलक आणि घटम(यानंतर कोरस सुरु होतो) सुंदरच आहे. मग बॉबी देओल आणि ऐश्वर्या रायचा पडेल "और प्यार हो गया" हया चित्रपटाचे त्यांचे संगीत .पुन्हा जावेद अख्तरचे शब्द आणि नुसरत साहेबांचा साज "फूलो पर शबनम की नमी है,रंगो की मेहेफील सी जमी है,मौसम भी मंजर भी मै भी ,कहते है बस तेरी कमी है" प्रत्येक ओळीनंतर येणारा म्युझिक पीस मस्तच. पण त्यांचे माझ्यामते सगळ्यात भारी काम म्हणजे कच्चे धागे चित्रपटाचे संगीत. प्रत्येक गाण्यात अनवट पहाडी धून "तेरे बिन नै जीना मर जाना ढोलणा" च्या ईंटरल्युड मधील वाद्यमेळ, "खाली दिल नही जान भी" मधील ढोलक आणि व्हायोलीन मस्त. बाकी प्रतिसादांमधील अजय-अतुल आणि शिव-हरी यांच्या संगीताबद्दल सहमत.

बाकी सगळं ठीक पण बाईक चालवताना कानात हेडफोन घालून कमी असो वा जास्त आवाजात गाणी ऐकू नका ही मनापासून विनंती. लेखावर विरजण टाकणारा प्रतिसाद दिल्याबद्द्ल क्षमस्व !

लेखकाचे नाव तीन चार वेळा वाचून पुन्हा पुन्हा खात्री केली की नाव चुकीचं तर वाचलं नाही ना! आमिर खानसारखं वर्षातून एकच लेख लिहायचा संकल्प आहे की काय?

पण लेखाशी मनापासून सहमत. विठ्ठल विठ्ठल गाण्याविषयी .. गिटारच्या स्वरांनी हलकी सुरुवात होते. काही सेकंदाने त्याला टाळाची जोड मग शंखध्वनी आणि मग तो परिचित पखवाज. पुढे पाच मिनिटे निव्वळ सुख! रिपीट - परत एकदा सुख.. रिपीट - परत एकदा सुख.. कितीही वेळा!

शंकर एहसान लॉयचं रॉकफर्ड सिनेमातलं आसमां के पार आठवलं. त्यात २:४५ ला सुरू होणारा ९-१० सेकंदाचा व्हॉयोलिनचा पीस असाच वेड लावणारा आहे

ती प्रत्यक्ष संवादाविना प्रतिसादातून पोहचविणं हे एक आव्हानच आहे. तरी पण प्रयत्न करून बघतो. तसं पाहायला गेलो तर वाद्यमेळाच्या बाबतीत ज्यांचा नेहमीच दबदबा असतो असे संगीतकार सहसा आत्ताच्या चर्चेत दिसणार नाही. याचं कारण म्हणजे काही तरी अचंबित करणारा अनुभव देण्यामध्ये हि मंडळी कमी पडतात. वाद्यमेळाच्या सुरेख लडी सुरवातीला आणि इंटरल्युडमध्ये वापरणं हिच त्यांची खासियत असते. असो. मी काही मला भावलेल्या गाण्यांचं मी संगीतकारांनुसार वर्गीकरण केलं आहे ते या प्रमाणे:

1. शंकर जयकिशन: संगीत देण्याच्या त्यांचा आवाका आणि गाणं सजवणं हे केवळ थक्क करणारे असायचे. आणि त्यातही चमकून आपण नक्की काय अनुभवलंय असा परीणाम करणारी त्यांची गाणी अशी:
   • सिनेमा: दिल एक मंदिर. गाणं: "याद ना जाये बिते दिनों की". यातला अगदी काही सेकंदाचा अकोर्डीअनचा पीस. याच सिनेमातलं दुसरं गाणं म्हणजे "रुक जा रात ठहर जारे रे चंदा". या गाण्याच्या सुरवातीचा सिम्फनी प्रकारचा वाद्यमेळ.
   • सिनेमा: प्रोफेसर. गाणं: "आवाज देके न हमें तुम बुलाओ". यातला गाण्याच्या सुरवातीचा तबल्याचा वळसा.
   • सिनेमा: झुक गया आस्मान. गाणं: "मेरे तुम्हारे बीच में अब तो ना परबत ना सागर". यात धृपदताच वापरलेला तबल्याचा वळसा.
2. मदन मोहन: निव्वळ मधाळ संगीत. वाद्यमेळ नसता तरी देखील भावलं असतं अशा चाली. तरी पण काही तरी विस्मयकारक परिणाम ते निर्माण करीत असत.
   • सिनेमा: दुल्हन एक रात की. गाणं: "मैं ने रंगली आज चुनरिया सजना तोरे रंग में". सुरुवातीचा वाद्यमेळ एकदम थबकतो आणि काही सेकंदांनंतर सुरु होतो सतार आणि बासरीचा मुखडा.
3. सी. रामचंद्र: मधाळ संगीतासाठी अजून एक दिग्गज नाव.
   • सिनेमा: अमरदीप. गाणं: "मेरे मन का बांवरा पंछी क्यों बार बार डोले". लताच्या सुरवातीच्या आलापीनंतर अचानक येणारा तबल्याचा वळसा.
4. आर. डी. बर्मन: आर. डी. ने स्वतःच्या चालींपेक्षा आपल्या वडिलांच्या चालींसाठी खुप सुंदर वाद्यमेळ रचला असं मला वाटतं.
   • सिनेमा: तलाश. गाणं: "कितनी अकेली, कितनी तनाहा". लताच्या सुरवातीच्या आलापीनंतर येणारा गिटारचा झंकार आणि अगदी काही सेकंदांचा सिम्फनी प्रकारचा वाद्यमेळ.
   • सिनेमा: शर्मिली. गाणं: "मेघा छाये आधी रात". सुरवातीचा वाद्यमेळ काहीतरी उडत्या चालीचं गाणं असेल अशी वातावरण निर्मिती करतो आणि अचानक सतार, तबला आणि बहुदा अकोर्डीअन चा चकीत करणारा पीस येतो.

शेप ओफ यू हे गाणं वेस्टर्न मध्ये सुरूवातीचे बिट्स आणि हून हा वगैरे म्हणतो ते आणि तेच कर्नाटिक क्लासिकल धूम ताना ना...हे वाजत ती ट्यूनच खुप वेळा ऐकते. बाकी लेखामधले सगळ्या ट्यून कानात आपोआप वाजल्या.

माझे पण एक दोन मोती १. बाहुबली - किरावानी ची व्हायोलिन पिस जबरी आहे . व्हायोलिन सारखे वाद्य रण वाद्य स्वरूपात वापर निव्वळ अशक्य आहे. गाणी व पार्श्वसंगीत दोन्ही अव्वल दर्जा २. मेरे सनम - " पुकारता चला हू में " गिटार वर मस्त खेळलेले गाणे आहे ३. दिल चाहता है - सगळी गाणी - शंकर एहसान लॉय ने धुमाकूळ घातलाय . " जाने क्यू " गाण्यात ते ऑस्ट्रलियन वाद्य " डीजेरीदू " चित्रविचित्र आवाज वाले पण सुखावते. तन्हाई गाण्यातील पोकळी फास्ट पेस वाद्याने कशी साधली हि एक किमयाच आहे . " वो लाडकी है कहा " यात बासरी चे पीस भारी आहेत . ४. नटरंग - काय नि किती लिहू "मला जाऊ ना द्या घरी" या गाण्यातील ढोलकीसाठी!!!! खेळ मांडला मध्ये सोनाली कुलकर्णी भेटल्यावर टाळवाड्याचा पीस अप्रतिम आहे . सध्या एवढेच लिहून थांबतो

किसन देवा , मिपावर परत आल्याचे , लिहिते झाल्याचे पाहुन आनंद झाला :) गाणी खूप आहेत अशी. पण सध्या मुकुल शिवपुत्र ह्यांच्या जुन्या इन्टर्व्यु मधील "जुगन जुगन हम योगी" ही कबीराची रचना डोक्यात फिरते आहे कित्येक दिवस. https://www.youtube.com/watch?v=93YU_QJUItI&t=43s आणि राकेश चौरसिया ह्यांचे आफ्टर्नून मेडिटेशन https://www.youtube.com/watch?v=7LuavP-CcEc&t=826s बाकी लिहिते रहा . जुन्या मित्रांना इथे परत आलेले पाहुन छन वाटतं

सुंदर लेख ! माझ्या कडुन वानगी दाखल : सपनें सिनेमातील :आवारा भंवरें जो हौले हौले गायें (ए आर रेहमान - गुलजार - हेमा सरदेसाई- आणि मलेशिया वासुदेवन. यात अप्रतिम सुरावटी आणि संगीत आहे... रोझातल्या गाण्यांची आठवण करुन देणारं

कसं जमतं लोकांना असं लिहायला? आणि असं ऐकायला?

विठ्ठल विठ्ठल गाण्या बद्दल सहमत, असंख्य वेळा एकतो गाणं तसंच मोरया सिनेमातील मोरया गाण्याचं संगीत ऐका निव्वळ अप्रतिम. सुरूवातीचा आलाप (का काय म्हणतात ते) संपल्यावर जे ताशा नी ढोल ज्या लयीत वाजतात ते कुठलंच ढोलपथक वाजवू शकत नाही. हेडफोन घालून लगेच ऐका, १.२० पासून पुढे खास करून. https://youtu.be/DPH4r-nRNE0?si=HlO6RC8-IAsdtlsC मराठीतील आतापर्यंत सर्वात सुंदर, कल्पक नी श्रवणीय गाणं बनलं असेल तर माझ्यामते अगं बाई अरेच्चा मधलं प्रभातगीत हे गाणं सिनेमाचा१९६०-८० -२००० चा काळ एकामागे एक ऊभं करत जातं. पहात पहात ऐका https://youtu.be/8YpbLqps_w4?si=auX3GvNznZFBfAZj तसंच चम चम करता है नशीला बदन मधली एक धून पण भारीय. बाकी अंकीत तिवारी हा गायक अरजीतसींगमुळे झाकोळला गेलाय. त्याची गाणी भयानक सुंदर असतात. एकदा अंकीत तिवारीची प्लेलीस्ट प्ले करून पहा. मी चारचाकीत जाता येताना हे लव मॅशप प्ले करून ऐकत बसतो. https://youtu.be/mUtW9z8_cOY?si=DQLltd7HTcF3JUUx इंग्रजी आवडते गाणे. ओन एंड ओन हर्लीस इन हवाई लेट मी लव यू अलोन अजून बरेच आहेत पण आठवेना. रच्याकने गाणे ऐकून ऐकून पण बोर व्हायला होतं. मग ध्रूव राठीचे विडीओ ऐकत बसतो. रच्याकने सध्या टीवीवरच्या म्यूसीक चॅनल्स वर सतत रडते गाणे चालू असतात. त्यात एखादं दनदनाट करनारं गाणं लागलं की माझा सव्वा वर्षाचा मूलगा मस्त ठेका धरतो. तेवढाच काय त्याचा डांस पहायला मिळतो. लॅपटाॅप किंवा स्पिकरवर गाणं लावलं तर तो आजिबात नाचत नाही. गाणं टीवीवरच हवं नी दनदनाट करनारंच हवं तरच भट्टी जमून येते. आपण स्क्रिन मीररींग करून लावावं तर तेही त्याला चालत नाही. (कसं कळतं काय माहीत) :)

हा अवलिया भारतीय सिने सृष्टीत धूमकेतु सारखा अवतरला आणि ३-४ चित्रपटांना संगीत देउन निवर्तला. अर्थात पाकिस्तानात आणि जगभरात ते आधी लोकप्रिय होतेच. जावेद अख्तर बरोबर "संगम" हा त्यांचा अल्बम साधारण १९९७ मध्ये आला त्यातील अनेक गाणी सुंदर असली तरी "आफ्रीन आफ्रीन" या गाण्याने सगळ्यात जास्त विक्रम केले. त्यातील सानीधपमगनीसा-सानीधपमगरेगसा या सुरुवातीच्या आलापाबरोबर वाजणारा ढोलक आणि घटम(यानंतर कोरस सुरु होतो) सुंदरच आहे. मग बॉबी देओल आणि ऐश्वर्या रायचा पडेल "और प्यार हो गया" हया चित्रपटाचे त्यांचे संगीत .पुन्हा जावेद अख्तरचे शब्द आणि नुसरत साहेबांचा साज "फूलो पर शबनम की नमी है,रंगो की मेहेफील सी जमी है,मौसम भी मंजर भी मै भी ,कहते है बस तेरी कमी है" प्रत्येक ओळीनंतर येणारा म्युझिक पीस मस्तच. पण त्यांचे माझ्यामते सगळ्यात भारी काम म्हणजे कच्चे धागे चित्रपटाचे संगीत. प्रत्येक गाण्यात अनवट पहाडी धून "तेरे बिन नै जीना मर जाना ढोलणा" च्या ईंटरल्युड मधील वाद्यमेळ, "खाली दिल नही जान भी" मधील ढोलक आणि व्हायोलीन मस्त. बाकी प्रतिसादांमधील अजय-अतुल आणि शिव-हरी यांच्या संगीताबद्दल सहमत.

सचिनदेव बर्मन यांचे संगीत आणि त्यांनी स्वतः गायलेली गाणी एका वेगळ्याच विश्वात घेऊन जातात. साहिर-सचिनदेव बर्मन या जोडीने निर्माण केलेल्या गीतांविषयी वाचायला उत्सुक.

धन्यवाद

सुरेख..सुरिला लेख.. पुढील लेखाच्या प्रतीक्षेत.

साहिरची मूळ गजलः तंग आ चुके हैं कशमकश-ए-ज़िंदगी से हम ठुकरा न दें जहाँ को कहीं बेदिली से हम मायूसी-ए-मआल-ए-मोहब्बत न पूछिए अपनों से पेश आए हैं बेगानगी से हम लो आज हम ने तोड़ दिया रिश्ता-ए-उमीद लो अब कभी गिला न करेंगे किसी से हम उभरेंगे एक बार अभी दिल के वलवले गो दब गए हैं बार-ए-ग़म-ए-ज़िंदगी से हम गर ज़िंदगी में मिल गए फिर इत्तिफ़ाक़ से पूछेंगे अपना हाल तिरी बेबसी से हम अल्लाह-रे फ़रेब-ए-मशिय्यत कि आज तक दुनिया के ज़ुल्म सहते रहे ख़ामुशी से हम ... १९५७ सालच्या गुरुदत्तच्या 'प्यासा' मधे रफीने गायलेली ( संगीतः सचिनदेव बर्मन) ही गजल आज विस्मरणात गेलेली असली तरी नंतरच्या १९५८ मधील 'लाईट हाऊस' मधले हेच गीत अजरामर झालेले आहे. (सिनेमातील गाण्यांमधे मूळ गजलेपेक्षा थोडी वेगळी रचना आहे) आशा भोसले/दत्ता नाईक (लाईट हाऊस) तंग आ चुके हैं कशमकश-ए-ज़िंदगी से हम ठुकरा न दें जहाँ को कहीं बे-दिली से हम तंग आ चुके.. लो आज हम ने तोड़ दिया रिश्ता-ए-उम्मीद लो अब कभी गिला ना करेंगे किसी से हम ठुकरा न दें जहाँ को कहीं बे-दिली से हम तंग आ चुके.. गर ज़िंदगी में मिल गए फिर इत्तफ़ाक़ से पूछेंगे अपना हाल तेरी बेबसी से हम ठुकरा न दें जहाँ को कहीं बे-दिली से हम तंग आ चुके.. ओ आसमान वाले कभी तो निगाह कर अब तक ये ज़ुल्म सहते रहे ख़ामोशी से हम ठुकरा न दें जहाँ को कहीं बे-दिली से हम तंग आ चुके.. -- 'प्यासा' मधील गझलेची (पारंपारिक ?) चाल वापरून ओपी नय्यर यांनी संगीतबद्ध केलेले 'एक मुसाफिर एक हसीना' (१९६२) मधले रफीचे "हमको तुम्हारे इष्क ने क्या क्या बना दिया" हे गीत अतिशय लोकप्रिय झाले. वरील तिन्ही गीतांचे दुवे: प्यासा मधील 'तंग आ चुके' https://www.youtube.com/watch?v=SqqpIR39Y_I एक मुसाफिर एक हसीना' मधील "हमको तुम्हारे इष्क ने" https://www.youtube.com/watch?v=AZZ2cDL8Q5I लाईट हाऊस मधील 'तंग आ चुके' https://www.youtube.com/watch?v=SLtEvjg-mDo

साहिरने १२२ हिंदी सिनेमांसाठी ७३३ गाणी लिहीलेली आहेत असे दिसते. पैकी प्रत्येक गायकाने किती गाणी गायलेली आहेत त्याचा तक्ता: आशा भोसले: 223 रफी: 188 लता: 160 किशोरः. 69 महेन्द्र कपूरः. 61 गीता दत्तः 54 मन्ना डे: 38 मुकेशः. 22 तलतः 20 सुधा मल्होत्रः 19 सुमन कल्याणपूरः. 18 हेमंत कुमारः. 12 याच प्रकारे कोणकोणत्या संगीत दिग्दर्शकांची किती गाणी, हेही कुणाला मिळाल्यास इथे अवश्य द्यावे.

खरं बोललात.. शायरीचा कळस! सगळ्याच रचना चांगल्या आहेत यातल्या. उणं काढणारे आपण कोण! :-) मला आवडते एका रचनेतील हे जीवघेणं कडवं - इसको ही जीना कहते है तो यूँही जी लेंगे उफ़ न करेगे.. लब सी लेंगे.. आँसूं पी लेंगे ग़म से अब घबराना कैसा.. ग़म सौ बार मिला हमने तो जब कलियाँ मांगी काँटों का हार मिला जाने वो कैसे लोग थे जिनके प्यार को प्यार मिला खतरनाक!

हे गीत एवढे उत्कट होण्यात साहिर इतकाच हेमंतकुमार आणि सचिनदेव बर्मन यांचाही महत्वाचा वाटा आहे. माझेपण अत्यंत आवडते गीत. https://www.youtube.com/watch?v=t6nHfdKgshg

एकेका महारथीने काय काम करुन ठेवले आहे चित्रपट संगीतामधे. हे काम म्हणजे नुसतेच पोटाची खळगी भरण्यासाठी नक्कीच नव्हते. त्यामागे त्यांची प्रतिभा पणाला लागली असेल, आणि तरीही मायानगरी मुंबईत राहताना त्यांना आपल्या राहण्याचा, पोटापाण्याचा प्रश्न सतावत असेलच. शिवाय तिथले लॉबिंग्,राजकारण, गळेकापू स्पर्धा याचाही सामना करावा लागलाच असेल. अनेक कलाकार पडद्यामागच्या अंधारातच संपले, काही थोडा प्रकाश दिसू लागताच व्यसने आणि उधळपट्टीमुळे डुबले, थोडेसे टिकले आणि त्यातही थोडेजण पैसे वगैरे साठवुन निवांतपणे निवृत्त झाले. पडद्यामागची बदनाम(??) अंधारी दुनिया आहे ही. उगवत्या सूर्याला नमस्कार याची सतत जाणीव करुन देणारी.

प्यासा मधील अजून एक आवडते गीत म्हणजे "हम आपकी आंखो". साहिरवर अजूनही लिहा.

सचिनदेव बर्मन यांचे संगीत आणि त्यांनी स्वतः गायलेली गाणी एका वेगळ्याच विश्वात घेऊन जातात. साहिर-सचिनदेव बर्मन या जोडीने निर्माण केलेल्या गीतांविषयी वाचायला उत्सुक.

धन्यवाद

सुरेख..सुरिला लेख.. पुढील लेखाच्या प्रतीक्षेत.

साहिरची मूळ गजलः तंग आ चुके हैं कशमकश-ए-ज़िंदगी से हम ठुकरा न दें जहाँ को कहीं बेदिली से हम मायूसी-ए-मआल-ए-मोहब्बत न पूछिए अपनों से पेश आए हैं बेगानगी से हम लो आज हम ने तोड़ दिया रिश्ता-ए-उमीद लो अब कभी गिला न करेंगे किसी से हम उभरेंगे एक बार अभी दिल के वलवले गो दब गए हैं बार-ए-ग़म-ए-ज़िंदगी से हम गर ज़िंदगी में मिल गए फिर इत्तिफ़ाक़ से पूछेंगे अपना हाल तिरी बेबसी से हम अल्लाह-रे फ़रेब-ए-मशिय्यत कि आज तक दुनिया के ज़ुल्म सहते रहे ख़ामुशी से हम ... १९५७ सालच्या गुरुदत्तच्या 'प्यासा' मधे रफीने गायलेली ( संगीतः सचिनदेव बर्मन) ही गजल आज विस्मरणात गेलेली असली तरी नंतरच्या १९५८ मधील 'लाईट हाऊस' मधले हेच गीत अजरामर झालेले आहे. (सिनेमातील गाण्यांमधे मूळ गजलेपेक्षा थोडी वेगळी रचना आहे) आशा भोसले/दत्ता नाईक (लाईट हाऊस) तंग आ चुके हैं कशमकश-ए-ज़िंदगी से हम ठुकरा न दें जहाँ को कहीं बे-दिली से हम तंग आ चुके.. लो आज हम ने तोड़ दिया रिश्ता-ए-उम्मीद लो अब कभी गिला ना करेंगे किसी से हम ठुकरा न दें जहाँ को कहीं बे-दिली से हम तंग आ चुके.. गर ज़िंदगी में मिल गए फिर इत्तफ़ाक़ से पूछेंगे अपना हाल तेरी बेबसी से हम ठुकरा न दें जहाँ को कहीं बे-दिली से हम तंग आ चुके.. ओ आसमान वाले कभी तो निगाह कर अब तक ये ज़ुल्म सहते रहे ख़ामोशी से हम ठुकरा न दें जहाँ को कहीं बे-दिली से हम तंग आ चुके.. -- 'प्यासा' मधील गझलेची (पारंपारिक ?) चाल वापरून ओपी नय्यर यांनी संगीतबद्ध केलेले 'एक मुसाफिर एक हसीना' (१९६२) मधले रफीचे "हमको तुम्हारे इष्क ने क्या क्या बना दिया" हे गीत अतिशय लोकप्रिय झाले. वरील तिन्ही गीतांचे दुवे: प्यासा मधील 'तंग आ चुके' https://www.youtube.com/watch?v=SqqpIR39Y_I एक मुसाफिर एक हसीना' मधील "हमको तुम्हारे इष्क ने" https://www.youtube.com/watch?v=AZZ2cDL8Q5I लाईट हाऊस मधील 'तंग आ चुके' https://www.youtube.com/watch?v=SLtEvjg-mDo

साहिरने १२२ हिंदी सिनेमांसाठी ७३३ गाणी लिहीलेली आहेत असे दिसते. पैकी प्रत्येक गायकाने किती गाणी गायलेली आहेत त्याचा तक्ता: आशा भोसले: 223 रफी: 188 लता: 160 किशोरः. 69 महेन्द्र कपूरः. 61 गीता दत्तः 54 मन्ना डे: 38 मुकेशः. 22 तलतः 20 सुधा मल्होत्रः 19 सुमन कल्याणपूरः. 18 हेमंत कुमारः. 12 याच प्रकारे कोणकोणत्या संगीत दिग्दर्शकांची किती गाणी, हेही कुणाला मिळाल्यास इथे अवश्य द्यावे.

खरं बोललात.. शायरीचा कळस! सगळ्याच रचना चांगल्या आहेत यातल्या. उणं काढणारे आपण कोण! :-) मला आवडते एका रचनेतील हे जीवघेणं कडवं - इसको ही जीना कहते है तो यूँही जी लेंगे उफ़ न करेगे.. लब सी लेंगे.. आँसूं पी लेंगे ग़म से अब घबराना कैसा.. ग़म सौ बार मिला हमने तो जब कलियाँ मांगी काँटों का हार मिला जाने वो कैसे लोग थे जिनके प्यार को प्यार मिला खतरनाक!

हे गीत एवढे उत्कट होण्यात साहिर इतकाच हेमंतकुमार आणि सचिनदेव बर्मन यांचाही महत्वाचा वाटा आहे. माझेपण अत्यंत आवडते गीत. https://www.youtube.com/watch?v=t6nHfdKgshg

एकेका महारथीने काय काम करुन ठेवले आहे चित्रपट संगीतामधे. हे काम म्हणजे नुसतेच पोटाची खळगी भरण्यासाठी नक्कीच नव्हते. त्यामागे त्यांची प्रतिभा पणाला लागली असेल, आणि तरीही मायानगरी मुंबईत राहताना त्यांना आपल्या राहण्याचा, पोटापाण्याचा प्रश्न सतावत असेलच. शिवाय तिथले लॉबिंग्,राजकारण, गळेकापू स्पर्धा याचाही सामना करावा लागलाच असेल. अनेक कलाकार पडद्यामागच्या अंधारातच संपले, काही थोडा प्रकाश दिसू लागताच व्यसने आणि उधळपट्टीमुळे डुबले, थोडेसे टिकले आणि त्यातही थोडेजण पैसे वगैरे साठवुन निवांतपणे निवृत्त झाले. पडद्यामागची बदनाम(??) अंधारी दुनिया आहे ही. उगवत्या सूर्याला नमस्कार याची सतत जाणीव करुन देणारी.

प्यासा मधील अजून एक आवडते गीत म्हणजे "हम आपकी आंखो". साहिरवर अजूनही लिहा.

वरील प्रतयेक शब्दाशी सहमत या मनीचे त्या मनीने उतरविले सही सही सहमत व गाणीही खूप आवडीची.

तुमचा संग्रह,आवड,छंद भारी आहे.

छान!

खूप छान लेख मलाही ही गाणी आवडतात. मला स्वतःला तरी वसंतराव देशपांडे यांचे गाणे प्रत्यक्ष ऐकण्याचा कधी अनुभव आला नाही. मी जे ऐकले ते फक्त विडियोच्या माध्यमातून. मला सर्वच गाणी आवडतात पण शतजन्म शोधिताना, मृगनयना, बगळ्याची माळफुले, दाटूनी कंठ येतो ही गाणी विशेष आवडतात. माझ्या लेखामुळे तुम्हाला लिहावेसे वाटले खूप आनंद झाला. मला वसंतरावांचा प्रवास माहित नव्हता तो चित्रपटात बघितला. मी लिहिले. खूप धन्यवाद

हा घ्या त्यांच्या गाण्यांचा खजिना https://www.aathavanitli-gani.com/Swar/Vasantrao_Deshpande

अगदी सहजतेने लिहील्यासारखा वाटणारा लेख खूप आवडला. 'दाटून कंठ येतो' हे पद प्रथमच वाचले/ऐकले. यूट्यूबवर याचे तीन-चार विडियो आहेत ते बघितले. त्यातला 'अष्टविनायक' मधील वसंतरावांचा गातानाचा बघताना डोळे पाणावले (यात 'बोलात बोबडीच्या' हे कडवे कसे नाही कुणास ठाऊक) : https://www.youtube.com/watch?v=43YytYS9G_8 'बोलात बोबडीच्या' सहित असलेला (फक्त आडियो) विडियो: https://www.youtube.com/watch?v=yzMxuCiuyGE -- हल्ली काही लोक मूळ गाणे पाश्वसंगीत म्हणून वापरत विडियोत कैच्याकै भलतीभलती दृष्ये टाकतात तो प्रकार मलातरी बीभत्स वाटतो. (तसला एक विडियो पण आहे): https://www.youtube.com/watch?v=R96yUlQt4Hs

छान लेख . कै. वसन्तराव देशपांडे यांची गीत संगीताच्या अनेक शैलींवर हुकुमत होती . त्यामुळे त्यांनी गायलेली अनेक नाट्यगीते , भावगीते , भक्तीगीते ,लोकगीते ही जनमानसात लोकप्रिय झाली . संगीत क्षेत्रात कुण्या एका गायन शैलीचा , घराण्याचा शिक्का नसल्यामुळे , आपले गाणे , आपली गायकी लोकांपर्यंत पोचवण्यासाठी बरीच वर्षे त्यांना संघर्ष करावा लागला . या संघर्षामुळेच त्यांची गायकी ही अधिकाधिक आक्रमक , धारदार होत गेली . "कट्यार काळजात घुसली" मधील खांसाहेबांच्या भुमिकेला त्यांची ही गायकी बरोबर शोभुन दिसली . सदाशिवच्या गायकीबद्दल असलेली आवड पण त्याच वेळी आपल्या घराण्याच्या गायकीशी अखेरपर्यंत तडजोड न करणारा खांसाहेब हे पात्र त्यांनी जिवंत उभे केले . "मी वसंतराव" चित्रपटाची सुरुवातही त्यांनी साकारलेले , जिवंत केलेले खांसाहेब हे पात्र आपल्या साकारकर्त्याचे मनोगत , जीवन प्रवास जाणुन घेत आहे या कल्पनेवर बेतलेले आहे . "मराठी संगीत नाटकाची वाटचाल" या विषयावर श्री. व. पु. काळे यांनी श्री. वसंतराव यांच्या घेतलेल्या मुलाखतीचा संगीतमय कार्यक्रमही ऐकण्याजोगा आहे .

त्यांचे परममित्र पुलंनी वसंतराव गेल्यावर आपल्या मित्राच्या आठवणी लिहिलेला लेख अतिशय हृद्य आहे.

त्यांचे परममित्र पुलंनी वसंतराव गेल्यावर आपल्या मित्राच्या आठवणी लिहिलेला लेख अतिशय हृद्य आहे.

पंडितजींचे कट्यार काळजात घुसली हे नाटक प्रत्यक्ष पाहिल्याचे मला भाग्य लाभले आहे. श्री प्रकाश घांग्रेकर (सदाशिव) सौ फैयाज, श्री भार्गवराम आचरेकर या संचासह असलेला हा प्रयोग शिवाजी मंदिरात पाहिला होता. आजही त्यातील कोणतेही गाणे लागले तरी त्यांचा खां साहेब डोळ्यापुढे स्पष्ट उभा राहतो. बाकी पंडितजींबद्दल मी काही बोलावे अशी माझि काय लायकी आहे? त्यांना साष्टांग वंदन.

धन्यवाद. संगीत क्षेत्रात कुण्या एका गायन शैलीचा , घराण्याचा शिक्का नसल्यामुळे , आपले गाणे , आपली गायकी लोकांपर्यंत पोचवण्यासाठी बरीच वर्षे त्यांना संघर्ष करावा लागला . या संघर्षामुळेच त्यांची गायकी ही अधिकाधिक आक्रमक , धारदार होत गेली . काही अंशी सहमत. पंडितजींनी शास्त्रीय संगीताचे शिक्षण घेतले होते. भालजी पेंढारकर यांनीच त्यानां आपल्या कालच्या मर्दन या चित्रपटात भुमीका १९३५ साली दिली होती.

वसंतराव देशपांडे यांच्या गाण्याचा संघर्ष या भवनातील गीत पुराणे या कट्यारमधील गाण्यात जसा सांगितला आहे तसाच आहे. या भवनातील गीत पुराणे मवाळ हळवे सूर जाऊ द्या येथूनी दूर भावभक्तिची भावुक गाथा पराभूत होईल नमविल माथा नवे सूर आणि नवे तराणे हवा नवा तो नूर जाऊ द्या दूर जुने ते सूर वर लेखात सांगितल्याप्रमाणे या गाण्याच्या वेळीच त्यांचा देहान्त झाला असेल तर त्याला काय म्हणायचे कळत नाही.

वरील प्रतयेक शब्दाशी सहमत या मनीचे त्या मनीने उतरविले सही सही सहमत व गाणीही खूप आवडीची.

तुमचा संग्रह,आवड,छंद भारी आहे.

छान!

खूप छान लेख मलाही ही गाणी आवडतात. मला स्वतःला तरी वसंतराव देशपांडे यांचे गाणे प्रत्यक्ष ऐकण्याचा कधी अनुभव आला नाही. मी जे ऐकले ते फक्त विडियोच्या माध्यमातून. मला सर्वच गाणी आवडतात पण शतजन्म शोधिताना, मृगनयना, बगळ्याची माळफुले, दाटूनी कंठ येतो ही गाणी विशेष आवडतात. माझ्या लेखामुळे तुम्हाला लिहावेसे वाटले खूप आनंद झाला. मला वसंतरावांचा प्रवास माहित नव्हता तो चित्रपटात बघितला. मी लिहिले. खूप धन्यवाद

हा घ्या त्यांच्या गाण्यांचा खजिना https://www.aathavanitli-gani.com/Swar/Vasantrao_Deshpande

अगदी सहजतेने लिहील्यासारखा वाटणारा लेख खूप आवडला. 'दाटून कंठ येतो' हे पद प्रथमच वाचले/ऐकले. यूट्यूबवर याचे तीन-चार विडियो आहेत ते बघितले. त्यातला 'अष्टविनायक' मधील वसंतरावांचा गातानाचा बघताना डोळे पाणावले (यात 'बोलात बोबडीच्या' हे कडवे कसे नाही कुणास ठाऊक) : https://www.youtube.com/watch?v=43YytYS9G_8 'बोलात बोबडीच्या' सहित असलेला (फक्त आडियो) विडियो: https://www.youtube.com/watch?v=yzMxuCiuyGE -- हल्ली काही लोक मूळ गाणे पाश्वसंगीत म्हणून वापरत विडियोत कैच्याकै भलतीभलती दृष्ये टाकतात तो प्रकार मलातरी बीभत्स वाटतो. (तसला एक विडियो पण आहे): https://www.youtube.com/watch?v=R96yUlQt4Hs

छान लेख . कै. वसन्तराव देशपांडे यांची गीत संगीताच्या अनेक शैलींवर हुकुमत होती . त्यामुळे त्यांनी गायलेली अनेक नाट्यगीते , भावगीते , भक्तीगीते ,लोकगीते ही जनमानसात लोकप्रिय झाली . संगीत क्षेत्रात कुण्या एका गायन शैलीचा , घराण्याचा शिक्का नसल्यामुळे , आपले गाणे , आपली गायकी लोकांपर्यंत पोचवण्यासाठी बरीच वर्षे त्यांना संघर्ष करावा लागला . या संघर्षामुळेच त्यांची गायकी ही अधिकाधिक आक्रमक , धारदार होत गेली . "कट्यार काळजात घुसली" मधील खांसाहेबांच्या भुमिकेला त्यांची ही गायकी बरोबर शोभुन दिसली . सदाशिवच्या गायकीबद्दल असलेली आवड पण त्याच वेळी आपल्या घराण्याच्या गायकीशी अखेरपर्यंत तडजोड न करणारा खांसाहेब हे पात्र त्यांनी जिवंत उभे केले . "मी वसंतराव" चित्रपटाची सुरुवातही त्यांनी साकारलेले , जिवंत केलेले खांसाहेब हे पात्र आपल्या साकारकर्त्याचे मनोगत , जीवन प्रवास जाणुन घेत आहे या कल्पनेवर बेतलेले आहे . "मराठी संगीत नाटकाची वाटचाल" या विषयावर श्री. व. पु. काळे यांनी श्री. वसंतराव यांच्या घेतलेल्या मुलाखतीचा संगीतमय कार्यक्रमही ऐकण्याजोगा आहे .

त्यांचे परममित्र पुलंनी वसंतराव गेल्यावर आपल्या मित्राच्या आठवणी लिहिलेला लेख अतिशय हृद्य आहे.

त्यांचे परममित्र पुलंनी वसंतराव गेल्यावर आपल्या मित्राच्या आठवणी लिहिलेला लेख अतिशय हृद्य आहे.

पंडितजींचे कट्यार काळजात घुसली हे नाटक प्रत्यक्ष पाहिल्याचे मला भाग्य लाभले आहे. श्री प्रकाश घांग्रेकर (सदाशिव) सौ फैयाज, श्री भार्गवराम आचरेकर या संचासह असलेला हा प्रयोग शिवाजी मंदिरात पाहिला होता. आजही त्यातील कोणतेही गाणे लागले तरी त्यांचा खां साहेब डोळ्यापुढे स्पष्ट उभा राहतो. बाकी पंडितजींबद्दल मी काही बोलावे अशी माझि काय लायकी आहे? त्यांना साष्टांग वंदन.

धन्यवाद. संगीत क्षेत्रात कुण्या एका गायन शैलीचा , घराण्याचा शिक्का नसल्यामुळे , आपले गाणे , आपली गायकी लोकांपर्यंत पोचवण्यासाठी बरीच वर्षे त्यांना संघर्ष करावा लागला . या संघर्षामुळेच त्यांची गायकी ही अधिकाधिक आक्रमक , धारदार होत गेली . काही अंशी सहमत. पंडितजींनी शास्त्रीय संगीताचे शिक्षण घेतले होते. भालजी पेंढारकर यांनीच त्यानां आपल्या कालच्या मर्दन या चित्रपटात भुमीका १९३५ साली दिली होती.

वसंतराव देशपांडे यांच्या गाण्याचा संघर्ष या भवनातील गीत पुराणे या कट्यारमधील गाण्यात जसा सांगितला आहे तसाच आहे. या भवनातील गीत पुराणे मवाळ हळवे सूर जाऊ द्या येथूनी दूर भावभक्तिची भावुक गाथा पराभूत होईल नमविल माथा नवे सूर आणि नवे तराणे हवा नवा तो नूर जाऊ द्या दूर जुने ते सूर वर लेखात सांगितल्याप्रमाणे या गाण्याच्या वेळीच त्यांचा देहान्त झाला असेल तर त्याला काय म्हणायचे कळत नाही.