मेटे , मिस्त्री प्रकरणात ड्रायव्हर ची चूक आहे. केवळ आपल्याकडे भारी गाडी आहे म्हणून कशीही दामटवायची वृत्ती या मृत्यू ना कारणीभूत ठरली आहे. भारतात रस्त्यावर हायवे ला ९० व राज्य मार्गावर ८० चे लिमिट आहे. ते पाळले असते तर खूप कमी धोका असतो.

मुंबई पुणे द्रुतगती मार्गावर विरुद्ध दिशेने जाणारे वाहन अनियंत्रित झाल्याने दुभाजक ओलांडून मराठी अभिनेते आनंद अभ्यंकर यांच्या कारवर धडकले आणि त्या अपघातात श्री अभ्यंकर यांचा मृत्यू झाला. म्हणजे यात अभ्यंकर यांच्या वाहनचालकाची (बहुधा ते स्वतः की त्यांचे मित्र वाहन चालवत होते, आता नीट आठवत नाही) कोणतीही चूक नव्हती.

श्री सायरस मिस्त्री यांना श्रध्दांजली --- धाग्यातील "जेव्हा कोणी दखलपात्र अपघात होईल तेव्हा ह्या धाग्यात त्याची नोंदी व्हावी." या विचाराशी सहमत.

>आपण किती नालायक आहोत याची जाणिव होत राहणे महत्वाचे आहे. आज श्री सायरस मिस्त्री यांना श्रध्दांजली अर्पण करुन, मी एक नालायक भारतीय म्हणुन दुसर्‍या भारतीयाची क्षमा मागतो. असहमत. तुम्ही एक चांगली, लायक व्यक्ती आहात असेच मला वाटते. तुम्ही अशी काय चूक केली आहे की क्षमा मागत आहेत?

सायरस मिस्त्री यांच्या अपघाताचे फोटो पाहिले, गाडीची कंडीशन पाहता (गाडीच्या काचासुद्धा शाबूत आहेत)आणि ती सुरक्षितता प्रथम या दृष्टिकोनातून डिझाईन केलेली मर्सिडीज आहे हे लक्षात घेऊन अपघात फक्त मागच्या दोघांनाच जागेवर प्राणघातक ठरला हे पटत नाही. ड्रायव्हिंग करणाऱ्यांकडून अधिक माहिती मिळेलच, त्यावेळी कळेल. कदाचित मागील दोघांनी सीटबेल्ट लावलेला नसावा असा माझा अंदाज आहे. तो जर लावलेला असता तर ते किरकोळ इजेनिशी नक्की वाचले असते असं वाटतं.

आता तुम्ही स्वतःच, स्वतः लिहून मी एक नालायक भारतीय म्हणुन दुसर्‍या भारतीयाची क्षमा मागतो. असे म्हणताच आहात तर, एक लायक भारतीय म्हणून मी तुमच्यासारख्या नालायक भारतीयाची क्षमायाचना स्वीकार करून श्री सायरस मिस्त्री ह्यांच्यासाठी प्रार्थना करतो. आशा आहे आपले दुःख अंमळ कमी होईल.

सीटबेल्ट लावलेला नसेल तर मानेला बसलेला हिसका सहन होत नाही. साधारणत: बेसावध स्थितीत अचानक ब्रेक दाबला गेल्यास डोके पुढच्या सीटवर जोरात आदळते. हे आदळणे सीटबेल्टमुळे कमी हानीकारक ठरते. मानेचे विकार असल्यास, सीटबेल्ट लावाच असे मी सुचवीन. अगदी २५-३० वेग असतानासुध्दा गाडी अपघाताने अचानक थांबल्यास, मोठा धोका संभवू शकतो.

वाचा ही बातमी, सीट बेल्ट नाहीत, ओव्हर स्पीडिंग, ९ मिनिटांत २० किलोमीटर अंतर कापलं. आता काय बोलणार ! १. नालायक भारतीयांच्या यादीत दिवंगत सायरस मिस्त्री पण जोडावेत ? २. का सरकारला शिव्या देऊन, सरकार अकार्यक्षम आहे हे माहिती असून आपण राष्ट्रीय महामार्ग म्हणवला गेलेल्या मृत्यूच्या सापळ्यावर आपण जीवावर खेळून असली स्टंट करून नंतर परत सरकार वर आगपाखड करावी ?

रस्ते अपघात होतात त्या मधे मनुष्याच्या चुका काय कमी आहेत काय ? ना सीटबेल्ट लावायचे ना स्पीड लिमिट पाळायचे ना लेण ची शिस्त पाळायची अर्थात सरकार म्हणून त्यांची जबाबदारी खूप जास्त आहे की कमीत कमी रोड सुरक्षित बनवून सामान्य पामर लोकाना वापर्णया साठी तयार करावा, मला वाटत चूक सर्वांचीच आहे त्यामुळे तुम्ही उगाच स्वताला नालायक वगैरे म्हणून घेऊ नका

जब होवेगी उमर पुरी जब छुटे हुकूम हुजूरी जम के दूत बडे मजबूत जम से पडा झमेला रे! उड जायेगा हंस अकेला माणूस काहीच करू शकत नाही व परमेश्वर कुणाच्या मृत्यूचे श्रेय घेत नाही. भावपूर्ण श्रद्धांजली.

मी एक नालायक भारतीय म्हणुन दुसर्‍या भारतीयाची क्षमा मागतो.

यातच सर्व आले !

मी एक नालायक भारतीय म्हणुन दुसर्‍या भारतीयाची क्षमा मागतो.

मी " एक नालायक आशियाई " असं म्हणत " दुसर्‍या आशियाईची क्षमा मागतो" असं म्हटलं तर जास्त समर्पक होईल का ?

आपण किती नालायक आहोत याची जाणिव होत राहणे महत्वाचे आहे.

दुर्दैवाने सहमत व्हावं लागत आहे. अश्या अपघाताचं खापर वेगावर फोडलं की झालं अशी समजूत आहे. मुळात 'वाहने सावकाश हाका', 'हळू जा' वगैरे रस्त्यावरच्या सुचना शुद्ध मुर्खपणा आहे. हळू म्हणजे किती? ८०, ६०, ५० की १०? स्पीड लिमिट किती रत्यांवर असतो. ते रस्ते त्यापर्यंतच्या वेगाने चालवण्यासारखे असतात का? लेन मार्कींग असतात का? बरं, सिटबेल्ट्साठी तरी साधे नियम आहेत का? जवळ जवळ सगळ्या टॅक्सीत मागचे सिटबेल्ट काढून टाकलेली किंवा (तीन पेक्षा प्रवासी बसत असल्याने त्यांच्या ढुंगणाला टोचू नये म्हणून) सीट कवरने झाकलेली असतात. रिक्षाला सीटबेल्ट का असू नये? हे मला न उलगडलेलं कोडं आहे. (जागतीक नियमानुसार वाहनाचा वेग तीसपेक्षा जास्त असेल तर सीट बेल्ट आवश्यक आहे). प्रत्येक गोष्टीत जबाबदारी नागरिकांवर टाकून मोकळं व्हायचं असं ठरवलेलं आहे. आत्ताच वाचलेल्या बातमीनुसार रस्त्यावरच्या भटक्या कुत्र्याने चावा घेतला तर तर त्याला खायला देणार्‍याला जबाबदार धरणार म्हणे. हास्यास्पद आहे हे सगळं.

मेटे , मिस्त्री प्रकरणात ड्रायव्हर ची चूक आहे. केवळ आपल्याकडे भारी गाडी आहे म्हणून कशीही दामटवायची वृत्ती या मृत्यू ना कारणीभूत ठरली आहे. भारतात रस्त्यावर हायवे ला ९० व राज्य मार्गावर ८० चे लिमिट आहे. ते पाळले असते तर खूप कमी धोका असतो.

मुंबई पुणे द्रुतगती मार्गावर विरुद्ध दिशेने जाणारे वाहन अनियंत्रित झाल्याने दुभाजक ओलांडून मराठी अभिनेते आनंद अभ्यंकर यांच्या कारवर धडकले आणि त्या अपघातात श्री अभ्यंकर यांचा मृत्यू झाला. म्हणजे यात अभ्यंकर यांच्या वाहनचालकाची (बहुधा ते स्वतः की त्यांचे मित्र वाहन चालवत होते, आता नीट आठवत नाही) कोणतीही चूक नव्हती.

श्री सायरस मिस्त्री यांना श्रध्दांजली --- धाग्यातील "जेव्हा कोणी दखलपात्र अपघात होईल तेव्हा ह्या धाग्यात त्याची नोंदी व्हावी." या विचाराशी सहमत.

>आपण किती नालायक आहोत याची जाणिव होत राहणे महत्वाचे आहे. आज श्री सायरस मिस्त्री यांना श्रध्दांजली अर्पण करुन, मी एक नालायक भारतीय म्हणुन दुसर्‍या भारतीयाची क्षमा मागतो. असहमत. तुम्ही एक चांगली, लायक व्यक्ती आहात असेच मला वाटते. तुम्ही अशी काय चूक केली आहे की क्षमा मागत आहेत?

सायरस मिस्त्री यांच्या अपघाताचे फोटो पाहिले, गाडीची कंडीशन पाहता (गाडीच्या काचासुद्धा शाबूत आहेत)आणि ती सुरक्षितता प्रथम या दृष्टिकोनातून डिझाईन केलेली मर्सिडीज आहे हे लक्षात घेऊन अपघात फक्त मागच्या दोघांनाच जागेवर प्राणघातक ठरला हे पटत नाही. ड्रायव्हिंग करणाऱ्यांकडून अधिक माहिती मिळेलच, त्यावेळी कळेल. कदाचित मागील दोघांनी सीटबेल्ट लावलेला नसावा असा माझा अंदाज आहे. तो जर लावलेला असता तर ते किरकोळ इजेनिशी नक्की वाचले असते असं वाटतं.

आता तुम्ही स्वतःच, स्वतः लिहून मी एक नालायक भारतीय म्हणुन दुसर्‍या भारतीयाची क्षमा मागतो. असे म्हणताच आहात तर, एक लायक भारतीय म्हणून मी तुमच्यासारख्या नालायक भारतीयाची क्षमायाचना स्वीकार करून श्री सायरस मिस्त्री ह्यांच्यासाठी प्रार्थना करतो. आशा आहे आपले दुःख अंमळ कमी होईल.

सीटबेल्ट लावलेला नसेल तर मानेला बसलेला हिसका सहन होत नाही. साधारणत: बेसावध स्थितीत अचानक ब्रेक दाबला गेल्यास डोके पुढच्या सीटवर जोरात आदळते. हे आदळणे सीटबेल्टमुळे कमी हानीकारक ठरते. मानेचे विकार असल्यास, सीटबेल्ट लावाच असे मी सुचवीन. अगदी २५-३० वेग असतानासुध्दा गाडी अपघाताने अचानक थांबल्यास, मोठा धोका संभवू शकतो.

वाचा ही बातमी, सीट बेल्ट नाहीत, ओव्हर स्पीडिंग, ९ मिनिटांत २० किलोमीटर अंतर कापलं. आता काय बोलणार ! १. नालायक भारतीयांच्या यादीत दिवंगत सायरस मिस्त्री पण जोडावेत ? २. का सरकारला शिव्या देऊन, सरकार अकार्यक्षम आहे हे माहिती असून आपण राष्ट्रीय महामार्ग म्हणवला गेलेल्या मृत्यूच्या सापळ्यावर आपण जीवावर खेळून असली स्टंट करून नंतर परत सरकार वर आगपाखड करावी ?

रस्ते अपघात होतात त्या मधे मनुष्याच्या चुका काय कमी आहेत काय ? ना सीटबेल्ट लावायचे ना स्पीड लिमिट पाळायचे ना लेण ची शिस्त पाळायची अर्थात सरकार म्हणून त्यांची जबाबदारी खूप जास्त आहे की कमीत कमी रोड सुरक्षित बनवून सामान्य पामर लोकाना वापर्णया साठी तयार करावा, मला वाटत चूक सर्वांचीच आहे त्यामुळे तुम्ही उगाच स्वताला नालायक वगैरे म्हणून घेऊ नका

जब होवेगी उमर पुरी जब छुटे हुकूम हुजूरी जम के दूत बडे मजबूत जम से पडा झमेला रे! उड जायेगा हंस अकेला माणूस काहीच करू शकत नाही व परमेश्वर कुणाच्या मृत्यूचे श्रेय घेत नाही. भावपूर्ण श्रद्धांजली.

मी एक नालायक भारतीय म्हणुन दुसर्‍या भारतीयाची क्षमा मागतो.

यातच सर्व आले !

मी एक नालायक भारतीय म्हणुन दुसर्‍या भारतीयाची क्षमा मागतो.

मी " एक नालायक आशियाई " असं म्हणत " दुसर्‍या आशियाईची क्षमा मागतो" असं म्हटलं तर जास्त समर्पक होईल का ?

आपण किती नालायक आहोत याची जाणिव होत राहणे महत्वाचे आहे.

दुर्दैवाने सहमत व्हावं लागत आहे. अश्या अपघाताचं खापर वेगावर फोडलं की झालं अशी समजूत आहे. मुळात 'वाहने सावकाश हाका', 'हळू जा' वगैरे रस्त्यावरच्या सुचना शुद्ध मुर्खपणा आहे. हळू म्हणजे किती? ८०, ६०, ५० की १०? स्पीड लिमिट किती रत्यांवर असतो. ते रस्ते त्यापर्यंतच्या वेगाने चालवण्यासारखे असतात का? लेन मार्कींग असतात का? बरं, सिटबेल्ट्साठी तरी साधे नियम आहेत का? जवळ जवळ सगळ्या टॅक्सीत मागचे सिटबेल्ट काढून टाकलेली किंवा (तीन पेक्षा प्रवासी बसत असल्याने त्यांच्या ढुंगणाला टोचू नये म्हणून) सीट कवरने झाकलेली असतात. रिक्षाला सीटबेल्ट का असू नये? हे मला न उलगडलेलं कोडं आहे. (जागतीक नियमानुसार वाहनाचा वेग तीसपेक्षा जास्त असेल तर सीट बेल्ट आवश्यक आहे). प्रत्येक गोष्टीत जबाबदारी नागरिकांवर टाकून मोकळं व्हायचं असं ठरवलेलं आहे. आत्ताच वाचलेल्या बातमीनुसार रस्त्यावरच्या भटक्या कुत्र्याने चावा घेतला तर तर त्याला खायला देणार्‍याला जबाबदार धरणार म्हणे. हास्यास्पद आहे हे सगळं.

भेट देण्याचा नक्कीच प्रयत्न करणार. हार्दिक शुभेच्छा.

धाग्याला 'कलादर्पण' असे नाव सुचवतो.

चिंचवड,पिंपरी पुणे परिसर कार्यक्रम.

मस्त. या निमित्ताने पिंपरी चिंचवड ह्या स्वतंत्र अस्मिता असलेल्या पण पुण्यामुळे झाकोळलेल्या शहराची दखल घेतली गेली याचा आनंद झाला. प्रदर्शन तर नक्कीच बघेन मात्र ह्या निमित्ताने चौथा कोनाडा यांनी एक कट्टा आयोजित केल्यास अधिक मिपाकरांना भेटता येईल असे वाटते.

शुभेच्छा आणी चौथा कोनाडा साहेबांचे हार्दिक अभिनंदन . बाकी प्रचेतस ह्यांच्या प्रतिसादाशी बाडीस . प्रदर्शन तर नक्कीच बघेन.

सर्व प्रतिसादकांचे मनापासुन आभार. "माझा बाप्पा" प्रदर्शनाच्या उद्घटनाची क्षणचित्रे : आणखी काही फोटोज खालील लिंकमध्ये: https://photos.app.goo.gl/aewRR6HPY3xbmpAx5 या संबंधीचे वृत्त खालील लिंकमध्ये: http://chikhalipimprinews.com/?p=5800

गेल्या वर्षभरात आणखी काय काय झाले त्याचा वृत्तांत तसेच आगामी काळात होऊ घातलेले कार्यक्रम, प्रदर्शने वगैरे देत राहून हा धागा चालता ठेवावा ही विनंती.

कळवण्यास आनंद होत आहे की गेल्या वर्षभरात ३० प्रदर्शने झाली. या संबंधीचे वृत्तपत्रातील कात्रण : स्मृतिरंग ७५ मालिकेतील प्रदर्शनांपैकी २५ प्रदर्शनांसाठी संयोजन सहाय्य आणि प्रदर्शन उद्घाटन समारंभाचे सुत्रसंचालन करण्याची संधी मला मिळाली हे आनंददायक होते. विविध नामवंत कलाकारांशी परिचय आणि त्यांची कला बघता आली हा एक छान योग म्हणायचा. चिन्ह आर्ट न्युज अर्थात चिन्ह या कलाविषयक मासिकाने उपक्रमाचे कौतुक करून त्यांच्या वेबपेज वर या संबंधी वृत्त दिले : (पुढील लिंक क्लिक करणे) https://chinha.in/features/smrutirang-exhibition-concluded/ फेसबुकवर "स्मृतिरंग ७५" अथवा "संस्कार भारती - पिंपरी चिंचवड" असा सर्च केल्यास सर्व पुष्पांचे (सर्व प्रदर्शनांचे ) फोटो, सहभागी कलाकार , प्रमुख पाहुणे ई सह वृत्तांत मिळून जाईल. चित्रगुप्तजी मनापासून धन्यवाद.

'चिन्ह' च्या दुव्याबद्दल अनेक आभार. या दुव्यावरील सगळे बघीनच, परंतु विशेषतः प्रभाकर कोलते यांची मुलाखत. माझ्याकडे 'चिन्ह' चे काही विशेषांक होते, परंतु 'आम्ही जातो आमुच्या गावा' मधे लिहील्याप्रमाणे ते सगळे शेवटी कुणाला तरी दिले गेले. असे काही बघितले-वाचले, की आपले वास्तव्य नेहमी पुणे-मुंबई पेक्षा खूप दूरच घडले, याचा थोडासा विषाद वाटतो.

पिंपरी चिंचवड भागातील चित्ररसिकांसाठी चांगली सोय झाली या दालनामुळे. मुंबईत जहांगीर हे एक.

पनवेलचं उदाहरण. पंचवीस वर्षांपूर्वी मुंबईतील काही कलाकारांनी पनवेलमध्ये मोठ्या जागा विकत घेऊन खाजगी स्टुडिओ थाटले. दूरदृष्टी. मुंबई,पुणे,कोकण तीन ठिकाणी जाण्यासाठी पनवेलमधूनच जावे लागते. पनवेल-नवीन पनवेल- माथेरान रस्ता (म्हणजे इथून माथेरानच्या सनसेट पॉईंटच्या खाली असलेल्या धोधाणी गावात जाता येते.) (इथून वर रोपवे करण्याचा प्रयत्न वनखात्याने बंद पाडला.) रम्य निसर्ग.

भारतीय स्वातंत्र्याच्या अमृत महोत्सवानिमित्त संस्कार भारती - पिंपरी चिंचवड" कला विभाग "स्मृतिरंग ७५" ही प्रदर्शन मालिका आयोजित केली होती. "स्मृतिरंग ७५" या अंतर्गत ३० प्रदर्शने (पुष्पे) पी. एन. गाडगीळ कलादालन, चाफेकर चौक, चिंचवडगाव येथे भरवण्यात आली होती. प्रदर्शनांना कलाकार आणि रसिकांचा मोठा प्रतिसाद मिळाला आणि प्रदर्शनांची नामवंतांनी वाखाणणी केली !

"स्मृतिरंग ७५" या उपक्रमाचा सांगता समारंभ :

प्रमुख पाहुणे : मा. श्री वासुदेवजी कामत (प्रख्यात चित्रकार आणि राष्ट्रीय अध्यक्ष, संस्कार भारती ) दिनांक : रविवार २० ऑगस्ट २०२३ वेळ : सकाळी ९:३० ते दु. १:३० पर्यंत सन्मान सोहळा, मार्गदर्शन, मनोगत इ. स्थळ : झपुर्झा आर्ट म्युझियम, कुडजे ( एनडीए, पी-कॉक बे च्या पुढे, खडकवासला जलाशय परिसर ) पुणे ( पुण्यापासून २५ किमी / दीड तास अंतरावर ) गुगल लोकेशन : https://goo.gl/maps/ZjWPvXtcHyUndzym9 दु. २: ३० ते सं ५:३० पर्यंत नामवंत शिल्पकार, चित्रकार यांची प्रात्यक्षिके होणार आहेत.

सर्व रसिकांनी आवर्जून उपस्थित रहावे.

"स्मृतिरंग ७५" प्रदर्शन मालिका हा उत्तम उपक्रम आहेच, शिवाय इथे अशी माहितीदेत रहाण्याचा उपक्रमही स्तुत्य. अनेक आभार.

मिपाचे दिग्गज कलाकार श्री चित्रगुप्त ( चित्रकार ) यांच्या कलाकृतीचे प्रदर्शन

सेव्हन आर्टिस्ट फ्रॉम इंदोर

आयोजक : इंदूरचे सप्तर्षि चित्रकार कालावधी : २० फेब्रुवारी २०२४ (मंगळवार) ते २५ फेब्रुवारी २०२४ (रविवार) असे ६ दिवस वेळ : दुपारी ४ ते रात्री ८ पर्यन्त स्थळ : अमदावद नी गुफा, नवरंगपुरा, अहमदाबाद. आसपास असणर्‍या मिपाकरांनी (कुटुंबीय, मित्रमंडळी यांच्यासह) आवर्जून भेट द्यावी ! चित्रगुप्त यांची या आधीची पेंटींग्ज पूढील लिंकवर पाहता येतील: १) रिसेंट पेंटिंग्ज २) लँडस्केप्स ३) अ‍ॅब्सट्रॅक्ट / नियर अ‍ॅब्सट्रॅक्ट ४) एन्शियण्ट इंडिया

प्रतिसादाबद्दल अनेक आभार. आजपासून प्रदर्शन सुरु आहे. वेळ संध्याकाळी चार ते आठ. या प्रदर्शनाच्या निमित्ताने कलाप्रदर्शनांबद्दल एकंदरित माहिती लिहिण्याचा विचार आहे.

भेट देण्याचा नक्कीच प्रयत्न करणार. हार्दिक शुभेच्छा.

धाग्याला 'कलादर्पण' असे नाव सुचवतो.

चिंचवड,पिंपरी पुणे परिसर कार्यक्रम.

मस्त. या निमित्ताने पिंपरी चिंचवड ह्या स्वतंत्र अस्मिता असलेल्या पण पुण्यामुळे झाकोळलेल्या शहराची दखल घेतली गेली याचा आनंद झाला. प्रदर्शन तर नक्कीच बघेन मात्र ह्या निमित्ताने चौथा कोनाडा यांनी एक कट्टा आयोजित केल्यास अधिक मिपाकरांना भेटता येईल असे वाटते.

शुभेच्छा आणी चौथा कोनाडा साहेबांचे हार्दिक अभिनंदन . बाकी प्रचेतस ह्यांच्या प्रतिसादाशी बाडीस . प्रदर्शन तर नक्कीच बघेन.

सर्व प्रतिसादकांचे मनापासुन आभार. "माझा बाप्पा" प्रदर्शनाच्या उद्घटनाची क्षणचित्रे : आणखी काही फोटोज खालील लिंकमध्ये: https://photos.app.goo.gl/aewRR6HPY3xbmpAx5 या संबंधीचे वृत्त खालील लिंकमध्ये: http://chikhalipimprinews.com/?p=5800

गेल्या वर्षभरात आणखी काय काय झाले त्याचा वृत्तांत तसेच आगामी काळात होऊ घातलेले कार्यक्रम, प्रदर्शने वगैरे देत राहून हा धागा चालता ठेवावा ही विनंती.

कळवण्यास आनंद होत आहे की गेल्या वर्षभरात ३० प्रदर्शने झाली. या संबंधीचे वृत्तपत्रातील कात्रण : स्मृतिरंग ७५ मालिकेतील प्रदर्शनांपैकी २५ प्रदर्शनांसाठी संयोजन सहाय्य आणि प्रदर्शन उद्घाटन समारंभाचे सुत्रसंचालन करण्याची संधी मला मिळाली हे आनंददायक होते. विविध नामवंत कलाकारांशी परिचय आणि त्यांची कला बघता आली हा एक छान योग म्हणायचा. चिन्ह आर्ट न्युज अर्थात चिन्ह या कलाविषयक मासिकाने उपक्रमाचे कौतुक करून त्यांच्या वेबपेज वर या संबंधी वृत्त दिले : (पुढील लिंक क्लिक करणे) https://chinha.in/features/smrutirang-exhibition-concluded/ फेसबुकवर "स्मृतिरंग ७५" अथवा "संस्कार भारती - पिंपरी चिंचवड" असा सर्च केल्यास सर्व पुष्पांचे (सर्व प्रदर्शनांचे ) फोटो, सहभागी कलाकार , प्रमुख पाहुणे ई सह वृत्तांत मिळून जाईल. चित्रगुप्तजी मनापासून धन्यवाद.

'चिन्ह' च्या दुव्याबद्दल अनेक आभार. या दुव्यावरील सगळे बघीनच, परंतु विशेषतः प्रभाकर कोलते यांची मुलाखत. माझ्याकडे 'चिन्ह' चे काही विशेषांक होते, परंतु 'आम्ही जातो आमुच्या गावा' मधे लिहील्याप्रमाणे ते सगळे शेवटी कुणाला तरी दिले गेले. असे काही बघितले-वाचले, की आपले वास्तव्य नेहमी पुणे-मुंबई पेक्षा खूप दूरच घडले, याचा थोडासा विषाद वाटतो.

पिंपरी चिंचवड भागातील चित्ररसिकांसाठी चांगली सोय झाली या दालनामुळे. मुंबईत जहांगीर हे एक.

पनवेलचं उदाहरण. पंचवीस वर्षांपूर्वी मुंबईतील काही कलाकारांनी पनवेलमध्ये मोठ्या जागा विकत घेऊन खाजगी स्टुडिओ थाटले. दूरदृष्टी. मुंबई,पुणे,कोकण तीन ठिकाणी जाण्यासाठी पनवेलमधूनच जावे लागते. पनवेल-नवीन पनवेल- माथेरान रस्ता (म्हणजे इथून माथेरानच्या सनसेट पॉईंटच्या खाली असलेल्या धोधाणी गावात जाता येते.) (इथून वर रोपवे करण्याचा प्रयत्न वनखात्याने बंद पाडला.) रम्य निसर्ग.

भारतीय स्वातंत्र्याच्या अमृत महोत्सवानिमित्त संस्कार भारती - पिंपरी चिंचवड" कला विभाग "स्मृतिरंग ७५" ही प्रदर्शन मालिका आयोजित केली होती. "स्मृतिरंग ७५" या अंतर्गत ३० प्रदर्शने (पुष्पे) पी. एन. गाडगीळ कलादालन, चाफेकर चौक, चिंचवडगाव येथे भरवण्यात आली होती. प्रदर्शनांना कलाकार आणि रसिकांचा मोठा प्रतिसाद मिळाला आणि प्रदर्शनांची नामवंतांनी वाखाणणी केली !

"स्मृतिरंग ७५" या उपक्रमाचा सांगता समारंभ :

प्रमुख पाहुणे : मा. श्री वासुदेवजी कामत (प्रख्यात चित्रकार आणि राष्ट्रीय अध्यक्ष, संस्कार भारती ) दिनांक : रविवार २० ऑगस्ट २०२३ वेळ : सकाळी ९:३० ते दु. १:३० पर्यंत सन्मान सोहळा, मार्गदर्शन, मनोगत इ. स्थळ : झपुर्झा आर्ट म्युझियम, कुडजे ( एनडीए, पी-कॉक बे च्या पुढे, खडकवासला जलाशय परिसर ) पुणे ( पुण्यापासून २५ किमी / दीड तास अंतरावर ) गुगल लोकेशन : https://goo.gl/maps/ZjWPvXtcHyUndzym9 दु. २: ३० ते सं ५:३० पर्यंत नामवंत शिल्पकार, चित्रकार यांची प्रात्यक्षिके होणार आहेत.

सर्व रसिकांनी आवर्जून उपस्थित रहावे.

"स्मृतिरंग ७५" प्रदर्शन मालिका हा उत्तम उपक्रम आहेच, शिवाय इथे अशी माहितीदेत रहाण्याचा उपक्रमही स्तुत्य. अनेक आभार.

मिपाचे दिग्गज कलाकार श्री चित्रगुप्त ( चित्रकार ) यांच्या कलाकृतीचे प्रदर्शन

सेव्हन आर्टिस्ट फ्रॉम इंदोर

आयोजक : इंदूरचे सप्तर्षि चित्रकार कालावधी : २० फेब्रुवारी २०२४ (मंगळवार) ते २५ फेब्रुवारी २०२४ (रविवार) असे ६ दिवस वेळ : दुपारी ४ ते रात्री ८ पर्यन्त स्थळ : अमदावद नी गुफा, नवरंगपुरा, अहमदाबाद. आसपास असणर्‍या मिपाकरांनी (कुटुंबीय, मित्रमंडळी यांच्यासह) आवर्जून भेट द्यावी ! चित्रगुप्त यांची या आधीची पेंटींग्ज पूढील लिंकवर पाहता येतील: १) रिसेंट पेंटिंग्ज २) लँडस्केप्स ३) अ‍ॅब्सट्रॅक्ट / नियर अ‍ॅब्सट्रॅक्ट ४) एन्शियण्ट इंडिया

प्रतिसादाबद्दल अनेक आभार. आजपासून प्रदर्शन सुरु आहे. वेळ संध्याकाळी चार ते आठ. या प्रदर्शनाच्या निमित्ताने कलाप्रदर्शनांबद्दल एकंदरित माहिती लिहिण्याचा विचार आहे.

कर पद्धती महाभारत काळापासून भारतात आहेच. शांतिपर्वातील पुढील श्लोक पहा विक्रयक्रयमध्वानं भक्तं च सपरिच्छदम् । योगक्षेमं च संप्रेक्ष्य वणिजा कारयेत्करान् || विकत घेण्याची किंमत, देण्याची किंमत, रस्त्याचा खर्च, नोकरांचा खर्च आणि स्वतःचे योगक्षेम इत्यादी पाहून वाणी (व्यापारी) लोकांवर कर बसवावा. अश्रोत्रियाः सर्व एव सर्वे चानाहिताग्नयः । तान् सर्वान् धार्मिकोराजा बलिविष्टिं च कारयेत्|| जो ब्राह्मण वेद जाणणारा नसेल व अग्नी ठेवणारा नसेल अशा सर्वांपासून धार्मिक राजाने कर आणि वेठ घ्यावी. याशिवाय सभापर्वातील कश्चिदअध्यायात नारद युधिष्ठिर संवादात पगार, कर, अकौंटिंग यांचे बरेच उल्लेख आले आहेत.

" ऋणं कृत्वा घृतं पिबेत्" - ऋणाची संकल्पना असणारा हा मूळच्या चार्वाकांच्या श्लोकाचा विपर्यास / विडंबन कुठल्या काळातलं आहे? टिपः माझा आयडी 'मिसळपाव' असला, मिपाच्या बाल्यावस्थेत तत्कालीन चालकांच्या संमतीने घेतलेला, तरी मी एक सामान्य सभासद आहे. या आयडीचा आणि या संस्थळाच्या चालकांचा / संपादकांचा काहीही संबंध नाही.

अकाउंट्सच्या स्कोपमधे काय काय धरलं आहे? नुसता हिशोब ? नुसती मोजणी? हिशेब म्हणजे संख्येची नोंद तोंडी / लेखी ठेवणे असा म्हणावा तर तो करन्सी / पैसा आस्तित्वात येण्यापूर्वी गायी गुरे, पाळीव पशू, शस्त्रे यांचाही जगभर होत असणार हे समजण्यासाठी पुराव्याची देखील गरज वाटत नाही. डेव्हिल इज इन द डीटेल्स. अ. हवेत काहीतरी उडवले असणार हे स्पष्ट आहे. कारण विमान शब्दाचा उल्लेख आलाय. ब. हवेपेक्षा जड (अधिक घनतेचे) मनुष्य वाहून नेईल असे वाहन एरोडायनामिक आकार (एरोफोईल) वापरुन आणि कण्ट्रोल करुन हवेत उडवले आणि हा सर्व तपशीलही त्या ग्रंथात आहे यात जो तपशिलाचा फरक आहे तत्सम. क्रेडिट, डेबिट किंवा कर्ज, व्याज अशा संज्ञांची यादी करुन त्यातल्या अमुक संज्ञा या या श्लोकात स्पष्ट मांडल्या आहेत अशी मांडणी निर्विवाद ठरेल. (वल्लीच्या प्रतिसादात जसे आहे तसे). मग असे म्हणता येईल की हो, आपल्याकडे किमान ५०% संकल्पना ज्ञात होत्या. मूळ ग्रंथ वास्तव कथा मांडतो की काल्पनिक हा मुद्दा महत्वाचा नाही, त्यात तपशील काय आहे हे मुख्य.. हा भाग अगदी मान्य.

मधले काहीच कळत नसल्याने आमचा permanent पास, फक्त नेहमीचे यशस्वी प्रतिसाद न येता सकाळी सकाळी अभ्यासू प्रतिसाद आल्याने आनंद झाला आहे. त्यामुळे पिटातील शीट पकडून नवीन काहीतरी शिकायला सीट धरून मी बसलोय धन्यवाद.

आहो परिस्थिती अशी आहे की, लाखाची बसविली घरी अन दमडीची चकरा मारी! गावचा बळी, परगावचे गाढवं वळी ! फॅशन झालीय. सुदंर विषय,लेखन आणी प्रतीसाद. आणी म्हणूनच मिसळपावने बांधून ठेवलयं.

Time reference ठरवणे अवघड आहे. गणपतीने महाभारत लिहिले ….. लिहिण्याची कला भारतात तेव्हापासून होती? क़ाही सन्दर्भ हे खूप नंतरचे आहेत.

सहि पकडे है

घाणक्याने कौटिल्य या नावाने लिहिलेल्या अर्थशास्त्राच्या पुस्तकात जमा खर्च ऋण हिशेब वगैरे उल्लेखलिल्या आहेत का?

त्या मानाने चाणक्य अगदीच नवीन आहे.

लेख आवडला गेला है

चित्रगुप्त ठेवत होता की पापपुण्याचे अकाउंटिंग.

पण ते त्या काकांनी ऐकायला पाहिजे नां !!!!!!!

एवढा सगळा उपद्व्याप करुन समजा तुम्ही सिध्द केलेच असते की अकाऊंटींग ही मूळ भारतीय संकल्पना आहे तर लगेच ज्युनियर डाव्याने म्हणले असते की- अकाऊंट्स हे मनुवादी ब्राह्मणी कारस्थान आहे, बामणाचे कसब आहे . बहुजनांच्या शोषणाकरिता सनातन्यांनी केलेली कपट क्लृप्ती आहे. =))))

म्हणू दे हो. स्वातंत्र्य मिळाल्यापासून असं काहीबाही ऐकतंच आलोय. मुद्दा तो नाहीच आहे. मुद्दा हा आहे की, हे असं म्हणण्यातला जोर गेल्या ७५ वर्षात कमी होताना दिसतोय की वाढताना दिसतोय? त्याआधारावर पुढे बघायचा प्रयत्न करायचाय. :)

कर पद्धती महाभारत काळापासून भारतात आहेच. शांतिपर्वातील पुढील श्लोक पहा विक्रयक्रयमध्वानं भक्तं च सपरिच्छदम् । योगक्षेमं च संप्रेक्ष्य वणिजा कारयेत्करान् || विकत घेण्याची किंमत, देण्याची किंमत, रस्त्याचा खर्च, नोकरांचा खर्च आणि स्वतःचे योगक्षेम इत्यादी पाहून वाणी (व्यापारी) लोकांवर कर बसवावा. अश्रोत्रियाः सर्व एव सर्वे चानाहिताग्नयः । तान् सर्वान् धार्मिकोराजा बलिविष्टिं च कारयेत्|| जो ब्राह्मण वेद जाणणारा नसेल व अग्नी ठेवणारा नसेल अशा सर्वांपासून धार्मिक राजाने कर आणि वेठ घ्यावी. याशिवाय सभापर्वातील कश्चिदअध्यायात नारद युधिष्ठिर संवादात पगार, कर, अकौंटिंग यांचे बरेच उल्लेख आले आहेत.

" ऋणं कृत्वा घृतं पिबेत्" - ऋणाची संकल्पना असणारा हा मूळच्या चार्वाकांच्या श्लोकाचा विपर्यास / विडंबन कुठल्या काळातलं आहे? टिपः माझा आयडी 'मिसळपाव' असला, मिपाच्या बाल्यावस्थेत तत्कालीन चालकांच्या संमतीने घेतलेला, तरी मी एक सामान्य सभासद आहे. या आयडीचा आणि या संस्थळाच्या चालकांचा / संपादकांचा काहीही संबंध नाही.

अकाउंट्सच्या स्कोपमधे काय काय धरलं आहे? नुसता हिशोब ? नुसती मोजणी? हिशेब म्हणजे संख्येची नोंद तोंडी / लेखी ठेवणे असा म्हणावा तर तो करन्सी / पैसा आस्तित्वात येण्यापूर्वी गायी गुरे, पाळीव पशू, शस्त्रे यांचाही जगभर होत असणार हे समजण्यासाठी पुराव्याची देखील गरज वाटत नाही. डेव्हिल इज इन द डीटेल्स. अ. हवेत काहीतरी उडवले असणार हे स्पष्ट आहे. कारण विमान शब्दाचा उल्लेख आलाय. ब. हवेपेक्षा जड (अधिक घनतेचे) मनुष्य वाहून नेईल असे वाहन एरोडायनामिक आकार (एरोफोईल) वापरुन आणि कण्ट्रोल करुन हवेत उडवले आणि हा सर्व तपशीलही त्या ग्रंथात आहे यात जो तपशिलाचा फरक आहे तत्सम. क्रेडिट, डेबिट किंवा कर्ज, व्याज अशा संज्ञांची यादी करुन त्यातल्या अमुक संज्ञा या या श्लोकात स्पष्ट मांडल्या आहेत अशी मांडणी निर्विवाद ठरेल. (वल्लीच्या प्रतिसादात जसे आहे तसे). मग असे म्हणता येईल की हो, आपल्याकडे किमान ५०% संकल्पना ज्ञात होत्या. मूळ ग्रंथ वास्तव कथा मांडतो की काल्पनिक हा मुद्दा महत्वाचा नाही, त्यात तपशील काय आहे हे मुख्य.. हा भाग अगदी मान्य.

मधले काहीच कळत नसल्याने आमचा permanent पास, फक्त नेहमीचे यशस्वी प्रतिसाद न येता सकाळी सकाळी अभ्यासू प्रतिसाद आल्याने आनंद झाला आहे. त्यामुळे पिटातील शीट पकडून नवीन काहीतरी शिकायला सीट धरून मी बसलोय धन्यवाद.

आहो परिस्थिती अशी आहे की, लाखाची बसविली घरी अन दमडीची चकरा मारी! गावचा बळी, परगावचे गाढवं वळी ! फॅशन झालीय. सुदंर विषय,लेखन आणी प्रतीसाद. आणी म्हणूनच मिसळपावने बांधून ठेवलयं.

Time reference ठरवणे अवघड आहे. गणपतीने महाभारत लिहिले ….. लिहिण्याची कला भारतात तेव्हापासून होती? क़ाही सन्दर्भ हे खूप नंतरचे आहेत.

सहि पकडे है

घाणक्याने कौटिल्य या नावाने लिहिलेल्या अर्थशास्त्राच्या पुस्तकात जमा खर्च ऋण हिशेब वगैरे उल्लेखलिल्या आहेत का?

त्या मानाने चाणक्य अगदीच नवीन आहे.

लेख आवडला गेला है

चित्रगुप्त ठेवत होता की पापपुण्याचे अकाउंटिंग.

पण ते त्या काकांनी ऐकायला पाहिजे नां !!!!!!!

एवढा सगळा उपद्व्याप करुन समजा तुम्ही सिध्द केलेच असते की अकाऊंटींग ही मूळ भारतीय संकल्पना आहे तर लगेच ज्युनियर डाव्याने म्हणले असते की- अकाऊंट्स हे मनुवादी ब्राह्मणी कारस्थान आहे, बामणाचे कसब आहे . बहुजनांच्या शोषणाकरिता सनातन्यांनी केलेली कपट क्लृप्ती आहे. =))))

म्हणू दे हो. स्वातंत्र्य मिळाल्यापासून असं काहीबाही ऐकतंच आलोय. मुद्दा तो नाहीच आहे. मुद्दा हा आहे की, हे असं म्हणण्यातला जोर गेल्या ७५ वर्षात कमी होताना दिसतोय की वाढताना दिसतोय? त्याआधारावर पुढे बघायचा प्रयत्न करायचाय. :)

एकदम समयोचित लेख! राकेश झुनझुनवाला हे नाव मी कधीतरी ऑफिसमधील गप्पात ऐकले आणि मग त्यांचा पोर्टफोलिओ गुगलुन बघितला. मग ऑफिसच्या गॉसिपमध्ये "आज राकेश ने ये स्टॉक उठाया" वगैरे ऐकत राहिलो. त्यांचे काही किस्से ऐकण्यात येउ लागले, ट्रेडर विरुद्ध इन्व्हेस्टर वगैरे कल्पना डोक्यात मूळ धरु लागली. थोडक्यात मार्केटकडे जरा लक्षपुर्वक पहायला लागलो. त्याचवेळेला १९९१ वेब सीरीज बघण्यात आली आणि माझ्या नजरेत राकेश झुनझुनवाला एक आयडॉल बनत गेले. राकेश झुनझुनवाला यांना श्रद्धांजली!!

सुंदर लेख..

उत्तम लिखाण !

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Main Nikla Gaddi Leke... :- Gadar

काही गोष्टी येथे लिहाव्याशा वाटतात. एक म्हणजे माणूस मनस्वी होता. जे आहे ते खुलेपणाने बोलण्याची हिम्मत ठेवणारा होता. मी भरपूर दारू आणि सिगरेट पितो हे खुलेपणाने जसे बोलत तसेच मी भाजपचा सपोर्टर आहे हेही मोकळेपणाने बोलत असत. तिसरी गोष्ट म्हंजे मी बाजारात पैसे लावला पण बाजारात कधी ढवळा ढवळ केली नाही( manipulate) हेही ते स्वच्छपणे सांगतात. याचबरोबर माझ्या बापाकडे पैसा होता भावाकडे बाजारात पत होती त्यामुळे लोकांनाही मला गुंतवायला पैसा दिला हि नशिबाची गोष्ट होती हेही प्रामाणिकपणे सांगत असत. मला वेळेत शिक्षण मिळाले आणि भाग्याने साथ दिली हेही ते स्वच्छपणे बोलत असत. आंबट द्राक्ष असणारे अनेक लोक- एवढा पैसा मिळाला पण ६२ व्या वर्षी शेवटी इथेच सोडून जावे लागले हे परत परत चघळताना दिसतात. अर्थात बाजारात बऱ्याच लोकांना त्यांच्या इतके यश मिळाले नाही म्हणून असणारा मत्सर सुद्धा याला कारणीभूत आहे. कारण केवळ आयुष्यभर सचोटीने सरकारी कारकुनी करणारे दारू सिगरेट सारखी कोणतीही व्यसने न करणारे आमचे स्नेही आणि नातेवाईक सुद्धा साठीच्या आत बाहेर कैलासवासी झालेले मी पाहतो आहे. तसेच लोकांच्या शिव्याशाप घेणारे, भयंकर व्यसने आणि अनके लफडी कुलंगडी करणारे पाताळयंत्री राजकारणी सुद्धा ऐशी पार करून पुढे वाटचाल करताना दिसतात. याला प्राक्तन/ भाग्यच म्हणावे लागेल. जाता जाता - केवळ सवंग गुजराती लोकांच्या द्वेषापायी राकेश झुनझुनवाला याना ( ते गुजराती आहेत समजून) शिव्याशाप देणारे लोकही जालावर आढळतात. पण झुनझुनवाला हे मारवाडी होते गुजराती नव्हे. श्री राकेश झुनझुनवाला याना भावपूर्ण श्रद्धांजली

राकेश झुनझुनवाला यांना श्रद्धांजली!

मस्त लेख! राकेश झुनझुनवाला यांना श्रद्धांजली!!

लेख आवडला खूप जोखीम घेऊन गुंतवणुक करणारा माणूस होता. बहुतेक गुंतवणुक कर्जात डुबलेल्या कंपन्यांमधे होती आणि हळूहळू कंपन्या त्यातून बाहेर यायच्या. काही कंपन्यां तितक्या चांगल्या करु शकल्या नाही. पब्लीक सेक्टर बँक, टाटा कंपन्यांमधे गुंतवणूक होती. डॉ. खरे यांच्या प्रतिसादाशी सहमत जे आहे ते बिनधास्त बोलणारा माणूस होता. लेखात म्हटल्याप्रमाणे भारत आणि भारताचे उज्वल भविष्य यावर विश्वास ठेवणारा माणूस होता. मला आवडलेले काही वाक्ये For country to grow it need two things Skills and Democracy. Growth comes from chaos not from order. श्रद्धांजली बिग बुल

श्रद्धांजली!

समयोचित लेख आवडला, पैजारबुवा,

लॉरी टांगटूंगकर यांनी फार सुंदर लेख लिहिला आहे. इन्व्हेस्टर/ शेअर होल्डर अ‍ॅक्टीविझम ची माहिती फार आवडली. समायोचित लेख.

छान लेख.

लेख माहितीपूर्ण आवडला. लिहिते राहा. शेअरमार्केटच्या दादा माणसाला _/\_ -दिलीप बिरुटे

(फेसबुकवरुन साभार) 46 हजार कोटींचा मालक होते... शेअर मार्केट कोळून प्यालेला माणूस... 1 :- मी माशासारखी दारू पितो म्हणायचा. सिगारेटला तर मोजदाद नव्हती. मधुमेह होऊन पाय सुजला आणि खुर्चीवरच आयुष्य जाऊ लागलं तेंव्हा म्हणाला, आयुष्याला शिस्त हवी. व्यायाम करायला हवा होता. 2 :- 1985 ला 5 हजार रुपयांची पहिली गुंतवणूक केली होती.2022 ला एकूण मालमत्ता 46 हजार कोटीवर गेली. याबद्दल कसं वाटतंय म्हणून विचारल्यावर म्हणाला, "कोण मोजत बसलंय संपत्ती? कुणाला दाखवायची आहे बॅलन्स शीट? माझी एक पार्टनर आहे पण तिलाही त्यात इंटरेस्ट नाही. आणि सध्याच्या तुलनेत 15-20 % संपत्ती असती तरी तीच गाडी, तेच घर असतं, तीच व्हिस्की पीत राहिलो असतो!" 3 :- राकेश झुणझूनवाला रिस्क घ्यायला कचरत नव्हता. रिटर्न मिळण्याची एकदा खात्री वाटली की बायकोच्या बांगड्या विकून गुंतवणूक करेन म्हणायचा. 4 :- 46 हजार कोटींचा मालक होता, पण पंतप्रधान मोदींना भेटायला गेला तेंव्हा शर्ट चुरगाळलेला होता. विचारल्यावर म्हणाला,600 रुपये देऊन इस्त्री केली, तरी तो चुरगाळला, मी काय करू? निर्मला सीतारामणला भेटला तेंव्हा पायात फ्लोटर होती. 5 :- झुणझूनवाला बोलायला बेधडक होता. मला मार्केट आणि स्त्रियांमध्ये जास्त रस आहे म्हणायचा. माझी पोरं 25 वर्षांची झालेली बघायची आहेत म्हणायचा, पण 2009 ला जन्मलेली जुळी पोरं अजून 14 च वर्षांची आहेत. मुलगी मात्र 18 वर्षांची आहे. पत्नी रेखा सोबत लग्न 1987 ला झाले, पण मुलं 17 वर्षांनी झाली. ययातिसारखे सारे भोगून झाल्यावर झुणझूनवाला "आयुष्याला शिस्त हवी होती" म्हणत राहिला. आपल्यासाठी हा एक मेसेजच.!!!

झुनझुनवाला हे ट्रेडर आणि इन्व्हेस्टर दोन्ही होते हे माहित नवहते ... त्यांनी कधी पब्लिक फंड उभा केलं होता कि फक्त स्वतःचेच पैसे गुंतव्ययचे / खेळायायचे ?

झुनझुनवालांना श्रद्धांजली.

छान माहितीपूर्ण लेख 👍 राकेश झुनझुनवाला ही व्यक्ती माहिती होती पण त्यांच्याबद्दल विशेष माहिती नव्हती. राकेश झुनझुनवालांना श्रद्धांजली 🙏

त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली. बाकी पैसा कमविता येतो पण तो उपभोग करण्यासाठी शरीर ही दुरुस्त पाहिजे. त्यांना जे उशिरा कळले ते आजच्या युवा पिढीने लक्षात ठेवले पाहिजे.

सुंदर व समयोचित लेख

@लॉरी टांगटूंगकर तुमच्या एखाद्या आवडत्या शेअरसाठी in जनातलं, मनातलं मधे मनीकंट्रोलसारखा धागा काढा की हो.

उत्तम लेख. माहितीपूर्ण आणि परिचयवजा. झुनझुनवाला हे एक स्पेशल रसायन होतं. श्रद्धांजली.

छान लिहिले आहे

खुप छान लेख .नवीन माहिती कळाली.

एकदम समयोचित लेख! राकेश झुनझुनवाला हे नाव मी कधीतरी ऑफिसमधील गप्पात ऐकले आणि मग त्यांचा पोर्टफोलिओ गुगलुन बघितला. मग ऑफिसच्या गॉसिपमध्ये "आज राकेश ने ये स्टॉक उठाया" वगैरे ऐकत राहिलो. त्यांचे काही किस्से ऐकण्यात येउ लागले, ट्रेडर विरुद्ध इन्व्हेस्टर वगैरे कल्पना डोक्यात मूळ धरु लागली. थोडक्यात मार्केटकडे जरा लक्षपुर्वक पहायला लागलो. त्याचवेळेला १९९१ वेब सीरीज बघण्यात आली आणि माझ्या नजरेत राकेश झुनझुनवाला एक आयडॉल बनत गेले. राकेश झुनझुनवाला यांना श्रद्धांजली!!

सुंदर लेख..

उत्तम लिखाण !

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Main Nikla Gaddi Leke... :- Gadar

काही गोष्टी येथे लिहाव्याशा वाटतात. एक म्हणजे माणूस मनस्वी होता. जे आहे ते खुलेपणाने बोलण्याची हिम्मत ठेवणारा होता. मी भरपूर दारू आणि सिगरेट पितो हे खुलेपणाने जसे बोलत तसेच मी भाजपचा सपोर्टर आहे हेही मोकळेपणाने बोलत असत. तिसरी गोष्ट म्हंजे मी बाजारात पैसे लावला पण बाजारात कधी ढवळा ढवळ केली नाही( manipulate) हेही ते स्वच्छपणे सांगतात. याचबरोबर माझ्या बापाकडे पैसा होता भावाकडे बाजारात पत होती त्यामुळे लोकांनाही मला गुंतवायला पैसा दिला हि नशिबाची गोष्ट होती हेही प्रामाणिकपणे सांगत असत. मला वेळेत शिक्षण मिळाले आणि भाग्याने साथ दिली हेही ते स्वच्छपणे बोलत असत. आंबट द्राक्ष असणारे अनेक लोक- एवढा पैसा मिळाला पण ६२ व्या वर्षी शेवटी इथेच सोडून जावे लागले हे परत परत चघळताना दिसतात. अर्थात बाजारात बऱ्याच लोकांना त्यांच्या इतके यश मिळाले नाही म्हणून असणारा मत्सर सुद्धा याला कारणीभूत आहे. कारण केवळ आयुष्यभर सचोटीने सरकारी कारकुनी करणारे दारू सिगरेट सारखी कोणतीही व्यसने न करणारे आमचे स्नेही आणि नातेवाईक सुद्धा साठीच्या आत बाहेर कैलासवासी झालेले मी पाहतो आहे. तसेच लोकांच्या शिव्याशाप घेणारे, भयंकर व्यसने आणि अनके लफडी कुलंगडी करणारे पाताळयंत्री राजकारणी सुद्धा ऐशी पार करून पुढे वाटचाल करताना दिसतात. याला प्राक्तन/ भाग्यच म्हणावे लागेल. जाता जाता - केवळ सवंग गुजराती लोकांच्या द्वेषापायी राकेश झुनझुनवाला याना ( ते गुजराती आहेत समजून) शिव्याशाप देणारे लोकही जालावर आढळतात. पण झुनझुनवाला हे मारवाडी होते गुजराती नव्हे. श्री राकेश झुनझुनवाला याना भावपूर्ण श्रद्धांजली

राकेश झुनझुनवाला यांना श्रद्धांजली!

मस्त लेख! राकेश झुनझुनवाला यांना श्रद्धांजली!!

लेख आवडला खूप जोखीम घेऊन गुंतवणुक करणारा माणूस होता. बहुतेक गुंतवणुक कर्जात डुबलेल्या कंपन्यांमधे होती आणि हळूहळू कंपन्या त्यातून बाहेर यायच्या. काही कंपन्यां तितक्या चांगल्या करु शकल्या नाही. पब्लीक सेक्टर बँक, टाटा कंपन्यांमधे गुंतवणूक होती. डॉ. खरे यांच्या प्रतिसादाशी सहमत जे आहे ते बिनधास्त बोलणारा माणूस होता. लेखात म्हटल्याप्रमाणे भारत आणि भारताचे उज्वल भविष्य यावर विश्वास ठेवणारा माणूस होता. मला आवडलेले काही वाक्ये For country to grow it need two things Skills and Democracy. Growth comes from chaos not from order. श्रद्धांजली बिग बुल

श्रद्धांजली!

समयोचित लेख आवडला, पैजारबुवा,

लॉरी टांगटूंगकर यांनी फार सुंदर लेख लिहिला आहे. इन्व्हेस्टर/ शेअर होल्डर अ‍ॅक्टीविझम ची माहिती फार आवडली. समायोचित लेख.

छान लेख.

लेख माहितीपूर्ण आवडला. लिहिते राहा. शेअरमार्केटच्या दादा माणसाला _/\_ -दिलीप बिरुटे

(फेसबुकवरुन साभार) 46 हजार कोटींचा मालक होते... शेअर मार्केट कोळून प्यालेला माणूस... 1 :- मी माशासारखी दारू पितो म्हणायचा. सिगारेटला तर मोजदाद नव्हती. मधुमेह होऊन पाय सुजला आणि खुर्चीवरच आयुष्य जाऊ लागलं तेंव्हा म्हणाला, आयुष्याला शिस्त हवी. व्यायाम करायला हवा होता. 2 :- 1985 ला 5 हजार रुपयांची पहिली गुंतवणूक केली होती.2022 ला एकूण मालमत्ता 46 हजार कोटीवर गेली. याबद्दल कसं वाटतंय म्हणून विचारल्यावर म्हणाला, "कोण मोजत बसलंय संपत्ती? कुणाला दाखवायची आहे बॅलन्स शीट? माझी एक पार्टनर आहे पण तिलाही त्यात इंटरेस्ट नाही. आणि सध्याच्या तुलनेत 15-20 % संपत्ती असती तरी तीच गाडी, तेच घर असतं, तीच व्हिस्की पीत राहिलो असतो!" 3 :- राकेश झुणझूनवाला रिस्क घ्यायला कचरत नव्हता. रिटर्न मिळण्याची एकदा खात्री वाटली की बायकोच्या बांगड्या विकून गुंतवणूक करेन म्हणायचा. 4 :- 46 हजार कोटींचा मालक होता, पण पंतप्रधान मोदींना भेटायला गेला तेंव्हा शर्ट चुरगाळलेला होता. विचारल्यावर म्हणाला,600 रुपये देऊन इस्त्री केली, तरी तो चुरगाळला, मी काय करू? निर्मला सीतारामणला भेटला तेंव्हा पायात फ्लोटर होती. 5 :- झुणझूनवाला बोलायला बेधडक होता. मला मार्केट आणि स्त्रियांमध्ये जास्त रस आहे म्हणायचा. माझी पोरं 25 वर्षांची झालेली बघायची आहेत म्हणायचा, पण 2009 ला जन्मलेली जुळी पोरं अजून 14 च वर्षांची आहेत. मुलगी मात्र 18 वर्षांची आहे. पत्नी रेखा सोबत लग्न 1987 ला झाले, पण मुलं 17 वर्षांनी झाली. ययातिसारखे सारे भोगून झाल्यावर झुणझूनवाला "आयुष्याला शिस्त हवी होती" म्हणत राहिला. आपल्यासाठी हा एक मेसेजच.!!!

झुनझुनवाला हे ट्रेडर आणि इन्व्हेस्टर दोन्ही होते हे माहित नवहते ... त्यांनी कधी पब्लिक फंड उभा केलं होता कि फक्त स्वतःचेच पैसे गुंतव्ययचे / खेळायायचे ?

झुनझुनवालांना श्रद्धांजली.

छान माहितीपूर्ण लेख 👍 राकेश झुनझुनवाला ही व्यक्ती माहिती होती पण त्यांच्याबद्दल विशेष माहिती नव्हती. राकेश झुनझुनवालांना श्रद्धांजली 🙏

त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली. बाकी पैसा कमविता येतो पण तो उपभोग करण्यासाठी शरीर ही दुरुस्त पाहिजे. त्यांना जे उशिरा कळले ते आजच्या युवा पिढीने लक्षात ठेवले पाहिजे.

सुंदर व समयोचित लेख

@लॉरी टांगटूंगकर तुमच्या एखाद्या आवडत्या शेअरसाठी in जनातलं, मनातलं मधे मनीकंट्रोलसारखा धागा काढा की हो.

उत्तम लेख. माहितीपूर्ण आणि परिचयवजा. झुनझुनवाला हे एक स्पेशल रसायन होतं. श्रद्धांजली.

छान लिहिले आहे

खुप छान लेख .नवीन माहिती कळाली.

दोन्ही आवडल्या

छान लिहिले आहे.

धन्यवाद

खूप छान.

मस्त लिहीलं आहे.

आवडले....

दोन्ही आवडल्या

दोन्ही कथा छान आहेत!

छान आहेत दोन्ही गोष्टी पैजारबुवा,

दोन्ही मस्त. गल्लीत पतंग ( दिल्लीत १५ ऑगस्ट रक्षाबंधन लोक पतंग उडवितात)विकणारा झेंडे ही विकत होता. मला म्हणाला, मोदीजी आमच्या सारख्यांचीही चिंता करतात. दोन ते तीन हजार रुपये त्याने तीन दिवसात कमविले असतील.

अलक २ फार आवडली. लिहीत राहा.

दोनिहि अलक आवडल्या.

दोन्ही आवडल्या

छान लिहिले आहे.

धन्यवाद

खूप छान.

मस्त लिहीलं आहे.

आवडले....

दोन्ही आवडल्या

दोन्ही कथा छान आहेत!

छान आहेत दोन्ही गोष्टी पैजारबुवा,

दोन्ही मस्त. गल्लीत पतंग ( दिल्लीत १५ ऑगस्ट रक्षाबंधन लोक पतंग उडवितात)विकणारा झेंडे ही विकत होता. मला म्हणाला, मोदीजी आमच्या सारख्यांचीही चिंता करतात. दोन ते तीन हजार रुपये त्याने तीन दिवसात कमविले असतील.

अलक २ फार आवडली. लिहीत राहा.

दोनिहि अलक आवडल्या.

लेख आवडला. पूर्वी मिपावर अशाप्रकारचे लेख येऊन त्यावर उत्तम चर्चा (किंवा खडाजंगी) व्हायची हे हा लेख वाचल्यावर आठवले. काही मुद्दे पटले नाहीत तरीही सुभाषचंद्र बोसांचे नक्की काय झाले हे समजायला पाहिजे याविषयी पूर्ण सहमती. जानेवारी १९६६ मध्ये लालबहादूर शास्त्री ताश्कंदला गेले होते तेव्हा सुभाषचंद्र बोस त्यांना तिथे भेटले होते ही एक थिअरी आहे. शास्त्रीजींनी अयुबखानबरोबर करारावर सह्या केल्यानंतर शास्त्री, अयुबखान आणि रशियाचे कोसीजीन यांचा पुढील फोटो प्रसिध्द आहे. त्या फोटोत अयुबखानच्या मागे उभी असलेली व्यक्ती म्हणजे सुभाषचंद्र बोसच आहेत अशी ती थिअरी आहे. खखोदेजा. त्याच थिअरीचा पुढचा भाग म्हणजे शास्त्रीजी ताश्कंदहून भारतात परत येताना सुभाषचंद्र बोसांना बरोबर घेऊन येणार होते म्हणून त्यांचा ताश्कंदमध्येच काटा काढला गेला.

ह्यांच्या भेटी घेतल्याचे व दीर्घ काळ त्यांचा संपर्क असल्याचे अनेक पुरावे उपलब्ध आहेत. गुमनामी बाबांनी लिहीलेली पत्र उपलब्ध आहेत. ह्या सगळ्या लोकांचं एकच विचारणं असायचं की, तुम्ही समोर का येत नाही? त्यावर ते म्हणायचे की, माझं समोर येणं देशहिताचं नाही.

इन द्याट केस, too many people knew it for it to remain secret. यामुळे ही आणि अशा थियरीज विश्वसनीय राहात नाहीत. सुभाषबाबूंच्या नातेवाईकांनी त्यांचे निधन रुढ थियरीनुसारच झाल्याचे मान्य करुन त्यावर पडदा टाकला आहे. जपान सरकार आणि इतर अनेक प्रत्यक्षदर्शींनी विमान अपघात आणि त्यानंतरच्या सुसंगत घटना नोन्दवल्या आहेत. अशा वेळी पुन्हा संशय उत्पन्न करुन त्यांच्या पुढच्या पिढीला मानसिक क्लेश होण्याखेरीज काही होईल असे वाटत नाही.

अनेक मृत्युंच्या बाबतीत अशा थियरीज असतात. अमेलिया एरहार्ट, हिटलर, सुभाषचंद्र बोस आणि इतरही असतील. एक लक्षात घेतलं पाहिजे की सतत आणि सलग कार्यरत असलेली, एखादे मिशन हाती घेतलेली ध्येयासक्त माणसे (मिशन भले की बुरे हा विषय वेगळा) ही अचानक एका रात्रीत किंवा एका अपघातानंतर अचानक कायमचे विजनवासात जाणे आणि अगदी नैसर्गिक मृत्यू येईपर्यंत पूर्ण काळ अज्ञात बनून राहणे हे तर्काने पटत नाही. आणि साधू, बैरागी बाबा, संन्यासी अशा रुपात राहणे तर त्याहून न पटण्यासारखे.

(१९३०-४० च्या दशकातील) जपानी साम्राज्याच्या सैन्याच्या तुलनेत अन्याय, शोषण आणि पिळवणूक करणारे ब्रिटिश नक्कीच जास्त सभ्य होते.

प्रचंड सहमत. काही मुद्दे पटले नाहीत असे वर प्रतिसादात लिहिले आहे त्याला तोच संदर्भ आहे. पण मागे झाले त्याप्रमाणे धाग्याचा मूळ विषय सोडून भलतीच चर्चा व्हायला लागून धागा हायजॅक होऊ नये म्हणून त्यावर जास्त लिहिले नाही.

इतरत्र लिहिलं आहे, इथे पण लिहितो. अनुज उत्तम शोध पत्रकार आहे*, हो मी आहे म्हणतो कारण तो विषयाच्या मुळाशी उत्तम जातो. पण नेताजी ह्या विषयात अनुजने ऑब्जेक्टिविटी हरवल्याचे दुर्दैवाने कायमच वाटत राहिले आहे, संशोधनाची वस्तू ओबसेशन झाली की असे होते कारण आपण घेत असलेल्या मेहनतीला फळ मिळावे अश्या पद्धतीने conformational biases माणूस आपलेसे करू लागतो. हे म्हणजे गूगलवर "हाऊ गांधी इज बॅड" सर्च करण्यासारखे आहे, गुगल तुम्हाला आवडेल असे सर्च रिझल्ट आणून समोर ठेवेल. हे झालं अनुज बद्दल माझं वैयक्तिक मत, आता आपण वळू आपल्या लेखनाकडे. काही मुद्दे आहेत ते खालीलप्रमाणे:-

स्वातंत्र्याच्या करारात (Transfer of powers) मध्ये कदाचित एक गोपनीय अट ही होती की, जर नेताजी भारतात आले असते तर युद्ध गुन्हेगार म्हणून सरकारला त्यांना ब्रिटीशांच्या स्वाधीन करावं लागलं असतं.

कदाचित हा शब्द आल्यावर नेताजींना युद्धकैदी केलं असतं, ब्रिटनच्या हवाली केलं असतं वगैरे सगळ्या hypothesis चा उभा केलेला डोलारा पोकळ होऊन थरथरू लागतो. भारत ब्रिटन गुप्त समझोता वगैरे विषय ओके आहे वाचायला पण ते पु ना ओक टाईप पुस्तकांत, माफ करा पण १९३८ हरिपुरा काँग्रेस अधिवेशन आणि १९३९ त्रिपुरी काँग्रेस अधिवेशनात हेच शिकवलं आहे आपल्याला, objective thinking and Questioning. मग महातम्याला प्रश्न विचारावे लागले तरी बेहत्तर Happy

जालियांवाला बागेमध्ये गोळ्या झाडणारे जे पोलिस होते- ते भारतीय पोलिस होते- त्यांना स्वतंत्र भारतामध्ये सरकारी नोकर म्हणून पेंशन मिळत होती आणि आझाद हिंद सेनेमध्ये लढलेल्या सैनिकांना व अधिका-यांना स्वातंत्र्यसैनिकसुद्धा मानलं जात नव्हतं.

छोटीशी दुरुस्ती, ते पोलीस नव्हते तर गोरखा रेजिमेंटचे लष्करी जवान होते. जर दुसऱ्या महायुद्धात इंग्रजांकडून लढलेले Cariappa, sam maneckshaw Field Marshal होऊ शकतात, तर सामान्य जवानांना पेन्शन नाकारण्यात काय हशील ?? आझाद हिंद सेनेच्या जवान व अधिकाऱ्यांना स्वातंत्र्यसैनिक दर्जा बहाल करून इंदिरा गांधींनी पेन्शन पण सुरू केली होती. अजूनही कैक मुद्दे आहेत, आत्ता वेळेअभावी इतकेच, उरलेले परत मांडतो आरामात सवड मिळेल तसे. (सुभाषवादी म्हणून objective ) वांड *अनुजला पार हिंदुस्तान टाईमस् अन् प्री ऑर्कुट याहू ग्रुप काळापासून बघत आलोय, मिशन नेताजींची कार्यक्रमाची सुरुवात अन् अनुजचे त्यात बुडून जाणे हे त्रयस्थपणे बघत आलो आहे सुरुवातीपासून

वाचल्याबद्दल व प्रतिक्रियांबद्दल सर्वांना मन:पूर्वक धन्यवाद! वेगवेगळे सर्व अँगल्स, बाजू, मतांचं व भुमिकांचं स्वागत करतो. मी लिहीली तीच भुमिका एकमेव बरोबर आहे, असं मला अजिबातच वाटत नाही. पुस्तक वाचल्यावर व पोडकास्टस ऐकल्यानंतरची प्रतिक्रिया, इतकाच लेखाचा स्कोप होता. अनेक जणांनी अभ्यासपूर्ण माहिती दिली आहे, त्यांना विशेष धन्यवाद. माझ्या माहितीमध्ये त्यामुळे भर पडली. ह्या विषयाच्या इतरही बाजू आहेत. मुळात २०१६ मध्ये डिक्लासिफाय केलेल्या कागदपत्रांमध्ये नव्याने समोर आलेले मुद्दे ह्या विषयामध्ये आहेत, ते लक्षात घ्यायला पाहिजे असं मला वाटतं. प्रत्येकाला कशाला योग्य मानायचं, कोणत्या गोष्टी, कोणते स्रोत खरे मानायचे, ह्याचं पूर्ण स्वातंत्र्य आहेच. पटणं न पटणं किरकोळ गोष्ट आहे. वेगवेगळे व्यापक मुद्दे विचारात घेता यावेत, इतकंच वाटतं. ज्यांना इंटरेस्ट असेल, त्यांना मी सुचवेन की, अनुज धरचं https://open.spotify.com/episode/0orD4XiUYwKk6vIdO5AmaP?si=9RKOxwpZSlerF11JFm9Rng&utm_source=whatsapp&nd=1 पोडकास्ट पूर्ण ऐकून आपली प्रतिक्रिया द्यावी. सर्वांना पुनश्च मन:पूर्वक धन्यवाद.

वाचल्याबद्दल व प्रतिक्रियांबद्दल सर्वांना मन:पूर्वक धन्यवाद! वेगवेगळे सर्व अँगल्स, बाजू, मतांचं व भुमिकांचं स्वागत करतो. मी लिहीली तीच भुमिका एकमेव बरोबर आहे, असं मला अजिबातच वाटत नाही. पुस्तक वाचल्यावर व पोडकास्टस ऐकल्यानंतरची प्रतिक्रिया, इतकाच लेखाचा स्कोप होता. अनेक जणांनी अभ्यासपूर्ण माहिती दिली आहे, त्यांना विशेष धन्यवाद. माझ्या माहितीमध्ये त्यामुळे भर पडली. ह्या विषयाच्या इतरही बाजू आहेत. मुळात २०१६ मध्ये डिक्लासिफाय केलेल्या कागदपत्रांमध्ये नव्याने समोर आलेले मुद्दे ह्या विषयामध्ये आहेत, ते लक्षात घ्यायला पाहिजे असं मला वाटतं. प्रत्येकाला कशाला योग्य मानायचं, कोणत्या गोष्टी, कोणते स्रोत खरे मानायचे, ह्याचं पूर्ण स्वातंत्र्य आहेच. पटणं न पटणं किरकोळ गोष्ट आहे. वेगवेगळे व्यापक मुद्दे विचारात घेता यावेत, इतकंच वाटतं. ज्यांना इंटरेस्ट असेल, त्यांना मी सुचवेन की, अनुज धरचं https://open.spotify.com/episode/0orD4XiUYwKk6vIdO5AmaP?si=9RKOxwpZSlerF11JFm9Rng&utm_source=whatsapp&nd=1 पोडकास्ट पूर्ण ऐकून आपली प्रतिक्रिया द्यावी. सर्वांना पुनश्च मन:पूर्वक धन्यवाद.

रंगो बापूजी गुप्ते हे स्वातंत्र्य सैनीक असेच बेपत्ता झाले. सातार्‍यात त्यांचे चार भिंती हे स्मारक आहे. ठाण्यात देखील एका चौकाला त्यांचे नाव आहे. ते ठाण्याला एका लग्नासाठी आले होते. तेथे ब्रिटीश सैनीकांनी त्यांना पकडण्याचा घात घातला. ते तेथून पळून गेले. त्या नंतर कोणालाच त्यांचा ठावठिकाणा लागला नाही.

धन्यवाद

धन्यवाद विजुभाऊ जी आणि सुरिया जी! खूप वेगळी माहिती आपण सांगितलीत. @ गामा पैलवान जी, मग तुम्हांला हे पुस्तक वाचणं जास्त सोपं जाईल. इतकं रंजक आणि फास्ट आहे की थांबवावसं वाटत नाही: https://www.amazon.in/Indias-Biggest-Cover-Up-Anuj-Dhar/dp/9380828691/ref=asc_df_9380828691/?tag=googleshopdes-21&linkCode=df0&hvadid=396986415048&hvpos=&hvnetw=g&hvrand=11053585802950893512&hvpone=&hvptwo=&hvqmt=&hvdev=c&hvdvcmdl=&hvlocint=&hvlocphy=9062093&hvtargid=pla-406164035713&psc=1&ext_vrnc=hi

नेताजींबद्दल एक प्रकारचे आकर्षण लहानपाणापासुनच वाटत आले आहे. त्यांचे नक्की काय झाले? ह्या प्रष्णाचे उत्तर कधी ना कधी तरी मिळेलच. पैजारबुवा,

लेख आवडला. पूर्वी मिपावर अशाप्रकारचे लेख येऊन त्यावर उत्तम चर्चा (किंवा खडाजंगी) व्हायची हे हा लेख वाचल्यावर आठवले. काही मुद्दे पटले नाहीत तरीही सुभाषचंद्र बोसांचे नक्की काय झाले हे समजायला पाहिजे याविषयी पूर्ण सहमती. जानेवारी १९६६ मध्ये लालबहादूर शास्त्री ताश्कंदला गेले होते तेव्हा सुभाषचंद्र बोस त्यांना तिथे भेटले होते ही एक थिअरी आहे. शास्त्रीजींनी अयुबखानबरोबर करारावर सह्या केल्यानंतर शास्त्री, अयुबखान आणि रशियाचे कोसीजीन यांचा पुढील फोटो प्रसिध्द आहे. त्या फोटोत अयुबखानच्या मागे उभी असलेली व्यक्ती म्हणजे सुभाषचंद्र बोसच आहेत अशी ती थिअरी आहे. खखोदेजा. त्याच थिअरीचा पुढचा भाग म्हणजे शास्त्रीजी ताश्कंदहून भारतात परत येताना सुभाषचंद्र बोसांना बरोबर घेऊन येणार होते म्हणून त्यांचा ताश्कंदमध्येच काटा काढला गेला.

ह्यांच्या भेटी घेतल्याचे व दीर्घ काळ त्यांचा संपर्क असल्याचे अनेक पुरावे उपलब्ध आहेत. गुमनामी बाबांनी लिहीलेली पत्र उपलब्ध आहेत. ह्या सगळ्या लोकांचं एकच विचारणं असायचं की, तुम्ही समोर का येत नाही? त्यावर ते म्हणायचे की, माझं समोर येणं देशहिताचं नाही.

इन द्याट केस, too many people knew it for it to remain secret. यामुळे ही आणि अशा थियरीज विश्वसनीय राहात नाहीत. सुभाषबाबूंच्या नातेवाईकांनी त्यांचे निधन रुढ थियरीनुसारच झाल्याचे मान्य करुन त्यावर पडदा टाकला आहे. जपान सरकार आणि इतर अनेक प्रत्यक्षदर्शींनी विमान अपघात आणि त्यानंतरच्या सुसंगत घटना नोन्दवल्या आहेत. अशा वेळी पुन्हा संशय उत्पन्न करुन त्यांच्या पुढच्या पिढीला मानसिक क्लेश होण्याखेरीज काही होईल असे वाटत नाही.

अनेक मृत्युंच्या बाबतीत अशा थियरीज असतात. अमेलिया एरहार्ट, हिटलर, सुभाषचंद्र बोस आणि इतरही असतील. एक लक्षात घेतलं पाहिजे की सतत आणि सलग कार्यरत असलेली, एखादे मिशन हाती घेतलेली ध्येयासक्त माणसे (मिशन भले की बुरे हा विषय वेगळा) ही अचानक एका रात्रीत किंवा एका अपघातानंतर अचानक कायमचे विजनवासात जाणे आणि अगदी नैसर्गिक मृत्यू येईपर्यंत पूर्ण काळ अज्ञात बनून राहणे हे तर्काने पटत नाही. आणि साधू, बैरागी बाबा, संन्यासी अशा रुपात राहणे तर त्याहून न पटण्यासारखे.

(१९३०-४० च्या दशकातील) जपानी साम्राज्याच्या सैन्याच्या तुलनेत अन्याय, शोषण आणि पिळवणूक करणारे ब्रिटिश नक्कीच जास्त सभ्य होते.

प्रचंड सहमत. काही मुद्दे पटले नाहीत असे वर प्रतिसादात लिहिले आहे त्याला तोच संदर्भ आहे. पण मागे झाले त्याप्रमाणे धाग्याचा मूळ विषय सोडून भलतीच चर्चा व्हायला लागून धागा हायजॅक होऊ नये म्हणून त्यावर जास्त लिहिले नाही.

इतरत्र लिहिलं आहे, इथे पण लिहितो. अनुज उत्तम शोध पत्रकार आहे*, हो मी आहे म्हणतो कारण तो विषयाच्या मुळाशी उत्तम जातो. पण नेताजी ह्या विषयात अनुजने ऑब्जेक्टिविटी हरवल्याचे दुर्दैवाने कायमच वाटत राहिले आहे, संशोधनाची वस्तू ओबसेशन झाली की असे होते कारण आपण घेत असलेल्या मेहनतीला फळ मिळावे अश्या पद्धतीने conformational biases माणूस आपलेसे करू लागतो. हे म्हणजे गूगलवर "हाऊ गांधी इज बॅड" सर्च करण्यासारखे आहे, गुगल तुम्हाला आवडेल असे सर्च रिझल्ट आणून समोर ठेवेल. हे झालं अनुज बद्दल माझं वैयक्तिक मत, आता आपण वळू आपल्या लेखनाकडे. काही मुद्दे आहेत ते खालीलप्रमाणे:-

स्वातंत्र्याच्या करारात (Transfer of powers) मध्ये कदाचित एक गोपनीय अट ही होती की, जर नेताजी भारतात आले असते तर युद्ध गुन्हेगार म्हणून सरकारला त्यांना ब्रिटीशांच्या स्वाधीन करावं लागलं असतं.

कदाचित हा शब्द आल्यावर नेताजींना युद्धकैदी केलं असतं, ब्रिटनच्या हवाली केलं असतं वगैरे सगळ्या hypothesis चा उभा केलेला डोलारा पोकळ होऊन थरथरू लागतो. भारत ब्रिटन गुप्त समझोता वगैरे विषय ओके आहे वाचायला पण ते पु ना ओक टाईप पुस्तकांत, माफ करा पण १९३८ हरिपुरा काँग्रेस अधिवेशन आणि १९३९ त्रिपुरी काँग्रेस अधिवेशनात हेच शिकवलं आहे आपल्याला, objective thinking and Questioning. मग महातम्याला प्रश्न विचारावे लागले तरी बेहत्तर Happy

जालियांवाला बागेमध्ये गोळ्या झाडणारे जे पोलिस होते- ते भारतीय पोलिस होते- त्यांना स्वतंत्र भारतामध्ये सरकारी नोकर म्हणून पेंशन मिळत होती आणि आझाद हिंद सेनेमध्ये लढलेल्या सैनिकांना व अधिका-यांना स्वातंत्र्यसैनिकसुद्धा मानलं जात नव्हतं.

छोटीशी दुरुस्ती, ते पोलीस नव्हते तर गोरखा रेजिमेंटचे लष्करी जवान होते. जर दुसऱ्या महायुद्धात इंग्रजांकडून लढलेले Cariappa, sam maneckshaw Field Marshal होऊ शकतात, तर सामान्य जवानांना पेन्शन नाकारण्यात काय हशील ?? आझाद हिंद सेनेच्या जवान व अधिकाऱ्यांना स्वातंत्र्यसैनिक दर्जा बहाल करून इंदिरा गांधींनी पेन्शन पण सुरू केली होती. अजूनही कैक मुद्दे आहेत, आत्ता वेळेअभावी इतकेच, उरलेले परत मांडतो आरामात सवड मिळेल तसे. (सुभाषवादी म्हणून objective ) वांड *अनुजला पार हिंदुस्तान टाईमस् अन् प्री ऑर्कुट याहू ग्रुप काळापासून बघत आलोय, मिशन नेताजींची कार्यक्रमाची सुरुवात अन् अनुजचे त्यात बुडून जाणे हे त्रयस्थपणे बघत आलो आहे सुरुवातीपासून

वाचल्याबद्दल व प्रतिक्रियांबद्दल सर्वांना मन:पूर्वक धन्यवाद! वेगवेगळे सर्व अँगल्स, बाजू, मतांचं व भुमिकांचं स्वागत करतो. मी लिहीली तीच भुमिका एकमेव बरोबर आहे, असं मला अजिबातच वाटत नाही. पुस्तक वाचल्यावर व पोडकास्टस ऐकल्यानंतरची प्रतिक्रिया, इतकाच लेखाचा स्कोप होता. अनेक जणांनी अभ्यासपूर्ण माहिती दिली आहे, त्यांना विशेष धन्यवाद. माझ्या माहितीमध्ये त्यामुळे भर पडली. ह्या विषयाच्या इतरही बाजू आहेत. मुळात २०१६ मध्ये डिक्लासिफाय केलेल्या कागदपत्रांमध्ये नव्याने समोर आलेले मुद्दे ह्या विषयामध्ये आहेत, ते लक्षात घ्यायला पाहिजे असं मला वाटतं. प्रत्येकाला कशाला योग्य मानायचं, कोणत्या गोष्टी, कोणते स्रोत खरे मानायचे, ह्याचं पूर्ण स्वातंत्र्य आहेच. पटणं न पटणं किरकोळ गोष्ट आहे. वेगवेगळे व्यापक मुद्दे विचारात घेता यावेत, इतकंच वाटतं. ज्यांना इंटरेस्ट असेल, त्यांना मी सुचवेन की, अनुज धरचं https://open.spotify.com/episode/0orD4XiUYwKk6vIdO5AmaP?si=9RKOxwpZSlerF11JFm9Rng&utm_source=whatsapp&nd=1 पोडकास्ट पूर्ण ऐकून आपली प्रतिक्रिया द्यावी. सर्वांना पुनश्च मन:पूर्वक धन्यवाद.

वाचल्याबद्दल व प्रतिक्रियांबद्दल सर्वांना मन:पूर्वक धन्यवाद! वेगवेगळे सर्व अँगल्स, बाजू, मतांचं व भुमिकांचं स्वागत करतो. मी लिहीली तीच भुमिका एकमेव बरोबर आहे, असं मला अजिबातच वाटत नाही. पुस्तक वाचल्यावर व पोडकास्टस ऐकल्यानंतरची प्रतिक्रिया, इतकाच लेखाचा स्कोप होता. अनेक जणांनी अभ्यासपूर्ण माहिती दिली आहे, त्यांना विशेष धन्यवाद. माझ्या माहितीमध्ये त्यामुळे भर पडली. ह्या विषयाच्या इतरही बाजू आहेत. मुळात २०१६ मध्ये डिक्लासिफाय केलेल्या कागदपत्रांमध्ये नव्याने समोर आलेले मुद्दे ह्या विषयामध्ये आहेत, ते लक्षात घ्यायला पाहिजे असं मला वाटतं. प्रत्येकाला कशाला योग्य मानायचं, कोणत्या गोष्टी, कोणते स्रोत खरे मानायचे, ह्याचं पूर्ण स्वातंत्र्य आहेच. पटणं न पटणं किरकोळ गोष्ट आहे. वेगवेगळे व्यापक मुद्दे विचारात घेता यावेत, इतकंच वाटतं. ज्यांना इंटरेस्ट असेल, त्यांना मी सुचवेन की, अनुज धरचं https://open.spotify.com/episode/0orD4XiUYwKk6vIdO5AmaP?si=9RKOxwpZSlerF11JFm9Rng&utm_source=whatsapp&nd=1 पोडकास्ट पूर्ण ऐकून आपली प्रतिक्रिया द्यावी. सर्वांना पुनश्च मन:पूर्वक धन्यवाद.

रंगो बापूजी गुप्ते हे स्वातंत्र्य सैनीक असेच बेपत्ता झाले. सातार्‍यात त्यांचे चार भिंती हे स्मारक आहे. ठाण्यात देखील एका चौकाला त्यांचे नाव आहे. ते ठाण्याला एका लग्नासाठी आले होते. तेथे ब्रिटीश सैनीकांनी त्यांना पकडण्याचा घात घातला. ते तेथून पळून गेले. त्या नंतर कोणालाच त्यांचा ठावठिकाणा लागला नाही.

धन्यवाद

धन्यवाद विजुभाऊ जी आणि सुरिया जी! खूप वेगळी माहिती आपण सांगितलीत. @ गामा पैलवान जी, मग तुम्हांला हे पुस्तक वाचणं जास्त सोपं जाईल. इतकं रंजक आणि फास्ट आहे की थांबवावसं वाटत नाही: https://www.amazon.in/Indias-Biggest-Cover-Up-Anuj-Dhar/dp/9380828691/ref=asc_df_9380828691/?tag=googleshopdes-21&linkCode=df0&hvadid=396986415048&hvpos=&hvnetw=g&hvrand=11053585802950893512&hvpone=&hvptwo=&hvqmt=&hvdev=c&hvdvcmdl=&hvlocint=&hvlocphy=9062093&hvtargid=pla-406164035713&psc=1&ext_vrnc=hi

नेताजींबद्दल एक प्रकारचे आकर्षण लहानपाणापासुनच वाटत आले आहे. त्यांचे नक्की काय झाले? ह्या प्रष्णाचे उत्तर कधी ना कधी तरी मिळेलच. पैजारबुवा,

कट्ट्याला शुभेछा.

कुटूंब, लहान मुले, घरातील पाहूणे यांचे स्वागत आहे. "नाशिकची मिसळ खाणे" हा कार्यक्रम होणार नाही याची कृपया नोंद घ्यावी. गुगल लोकेशन: https://maps.app.goo.gl/kTB3ST2XXTDap3BK8

.

नाशिककरांच्या क्ट्ट्याला शुभेच्छा !!!

क्ट्ट्याला शुभेच्छा.

सह्याद्री फार्म कारखाना भेट सह्याद्री फार्म हे माझा कॉलेज सिनियर विलास शिंदे यांनी सुरु केली आहे. मस्त जागा आहे ..

मिपाकर पाभे आयोजित नाशिक मोहोडी कट्ट्यास पिंचिंवाडी मिपाकट्टा मंडळातर्फे हार्दिक हार्दिक शुभेच्छा! कट्टा वृत्तांताची आतुरतेने वाट पाहत आहे !

पिंची कट्टा झालाच पाहिजे..

क्ट्ट्याला शुभेच्छा...!

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

शुभेच्छा

फार काळाने जुन्या मिपाचा मूड परत आला. :=)) बारा तेरा ड्यू प्रतिसाद आणि बारा तेरा आभार. बसवला टेंपोत.

कट्ट्याला शुभेच्छा! सचित्र कट्टा वृत्तांताच्या प्रतीक्षेत.

मी येतोय...

कट्ट्याला शुभेछा.

कुटूंब, लहान मुले, घरातील पाहूणे यांचे स्वागत आहे. "नाशिकची मिसळ खाणे" हा कार्यक्रम होणार नाही याची कृपया नोंद घ्यावी. गुगल लोकेशन: https://maps.app.goo.gl/kTB3ST2XXTDap3BK8

.

नाशिककरांच्या क्ट्ट्याला शुभेच्छा !!!

क्ट्ट्याला शुभेच्छा.

सह्याद्री फार्म कारखाना भेट सह्याद्री फार्म हे माझा कॉलेज सिनियर विलास शिंदे यांनी सुरु केली आहे. मस्त जागा आहे ..

मिपाकर पाभे आयोजित नाशिक मोहोडी कट्ट्यास पिंचिंवाडी मिपाकट्टा मंडळातर्फे हार्दिक हार्दिक शुभेच्छा! कट्टा वृत्तांताची आतुरतेने वाट पाहत आहे !

पिंची कट्टा झालाच पाहिजे..

क्ट्ट्याला शुभेच्छा...!

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

नाशिक सिटीलींक (सिटीबस) मध्येच दिवसभराचे तिकीट (पास) १०० रुपयात मिळते. दिवसभर कितीही वेळा भटकता येते. हा पास उपयोगी ठरावा.

शुभेच्छा

फार काळाने जुन्या मिपाचा मूड परत आला. :=)) बारा तेरा ड्यू प्रतिसाद आणि बारा तेरा आभार. बसवला टेंपोत.

कट्ट्याला शुभेच्छा! सचित्र कट्टा वृत्तांताच्या प्रतीक्षेत.

मी येतोय...

डोळ्यापुढे उभे राहिले सगळे. छान लिहीलंय

छान आठवणी . श्री . रविन्द्र पिंगे यांच्या लेखनाची आठवण झाली .

गारूड्याच्या पोतडी आणी जुन्या आठवणी नेहमीच मजेशीर आसतात.

बांबूंची घोंगडी वाळत घालण्याची तिकडम कि खाली पेटवलेली शेकोटी असा प्रश्न पडलाय. प्रशस्तीचे प्रतिसाद यायला लागल्यामुळे असा बावळट प्रश्न पडणारे फक्त आपणच आहोत का असा एक दुय्यम प्रश्न पण पडला आहे. शेवटी अज्ञान हे उघड केल्याशिवाय दूर होत नाही म्हणून मग शेवटी हे धाडस केले.

छान लिहिलय. आवडलं.

काही ठिकाणी आता, गोठे कमीच होत चालले आहेत....

शाळेत जाणेही कष्टाचे होते तेव्हा. ( हल्ली आया मुलांना स्कूटरवर बसवून 'क्लास'ला सोडतात भुरर तेव्हा पोर मागे फोनमध्ये स्टेटस आणि मेसेज पाहात असते हे पाहून गंमत वाटते.)

मला कोकणातील रोजच्या जीवनाचा तितकासा अनुभव किंवा आधुनिक पद्धतीने म्हणल्यास एक्सपोजर नाही, अश्या स्मरणरंजन असणाऱ्या लेखांतून ते कळते, लेखन फारच वास्तवदर्शी आहे, स्वतः धो धो पाऊस सुरू असताना पिरश्यासमोर बसल्यासारखे जाणवले इतके उबदार अन् सालस उत्तम लेखन

माझेही बालपण कोकणात काहीसे असेच गेले. मी तर स्वतःच गुरे राखलीत बरीच वर्षे. तुमच्या वरच्या बाजूच्या जिल्ह्यातील असूनही "पिरसा" असा उल्लेख कधी ऐकला नाही. अगदी तुम्ही उल्लेख केले ते दुसऱ्या नावानेही नाही. बहुतेक रत्नागिरी स्पेशल आहे पिरसा :)

छान लिहीलं आहे. काही शब्द मला नवीन आहेत.ग्रामीण भागाशी तसा कमी संपर्क असल्याने. त्यामुळे काही गोष्टी कळल्या नाहीत.

छान लिहीलं आहे. काही शब्द मला नवीन आहेत.ग्रामीण भागाशी तसा कमी संपर्क असल्याने. त्यामुळे काही गोष्टी कळल्या नाहीत.

मंदार कात्रे, लेख फक्कड जमलाय. वर्णन अगदी समोर घडतंय असं प्रत्ययी आहे. पिरसा हा प्रेस चा अपभ्रंश तर नाही ....? clothes pressing वरनं सहज शंका आली. आ.न., -गा.पै.

सर्व प्रतिसाददात्याना धन्यवाद.

छान लेख... तुमचा लेख वाचून लहानपणी थंडीच्या दिवसांत आम्ही शेकोटी समोर बसून मोठ्या माणसांच्या राजकारणावर आणि गावातील घडामोडींवर रंगलेल्या गप्पा ऐकत बसायचो त्याची आठवण झाली.

डोळ्यापुढे उभे राहिले सगळे. छान लिहीलंय

छान आठवणी . श्री . रविन्द्र पिंगे यांच्या लेखनाची आठवण झाली .

गारूड्याच्या पोतडी आणी जुन्या आठवणी नेहमीच मजेशीर आसतात.

बांबूंची घोंगडी वाळत घालण्याची तिकडम कि खाली पेटवलेली शेकोटी असा प्रश्न पडलाय. प्रशस्तीचे प्रतिसाद यायला लागल्यामुळे असा बावळट प्रश्न पडणारे फक्त आपणच आहोत का असा एक दुय्यम प्रश्न पण पडला आहे. शेवटी अज्ञान हे उघड केल्याशिवाय दूर होत नाही म्हणून मग शेवटी हे धाडस केले.

छान लिहिलय. आवडलं.

काही ठिकाणी आता, गोठे कमीच होत चालले आहेत....

शाळेत जाणेही कष्टाचे होते तेव्हा. ( हल्ली आया मुलांना स्कूटरवर बसवून 'क्लास'ला सोडतात भुरर तेव्हा पोर मागे फोनमध्ये स्टेटस आणि मेसेज पाहात असते हे पाहून गंमत वाटते.)

मला कोकणातील रोजच्या जीवनाचा तितकासा अनुभव किंवा आधुनिक पद्धतीने म्हणल्यास एक्सपोजर नाही, अश्या स्मरणरंजन असणाऱ्या लेखांतून ते कळते, लेखन फारच वास्तवदर्शी आहे, स्वतः धो धो पाऊस सुरू असताना पिरश्यासमोर बसल्यासारखे जाणवले इतके उबदार अन् सालस उत्तम लेखन

माझेही बालपण कोकणात काहीसे असेच गेले. मी तर स्वतःच गुरे राखलीत बरीच वर्षे. तुमच्या वरच्या बाजूच्या जिल्ह्यातील असूनही "पिरसा" असा उल्लेख कधी ऐकला नाही. अगदी तुम्ही उल्लेख केले ते दुसऱ्या नावानेही नाही. बहुतेक रत्नागिरी स्पेशल आहे पिरसा :)

छान लिहीलं आहे. काही शब्द मला नवीन आहेत.ग्रामीण भागाशी तसा कमी संपर्क असल्याने. त्यामुळे काही गोष्टी कळल्या नाहीत.

छान लिहीलं आहे. काही शब्द मला नवीन आहेत.ग्रामीण भागाशी तसा कमी संपर्क असल्याने. त्यामुळे काही गोष्टी कळल्या नाहीत.

मंदार कात्रे, लेख फक्कड जमलाय. वर्णन अगदी समोर घडतंय असं प्रत्ययी आहे. पिरसा हा प्रेस चा अपभ्रंश तर नाही ....? clothes pressing वरनं सहज शंका आली. आ.न., -गा.पै.

सर्व प्रतिसाददात्याना धन्यवाद.

छान लेख... तुमचा लेख वाचून लहानपणी थंडीच्या दिवसांत आम्ही शेकोटी समोर बसून मोठ्या माणसांच्या राजकारणावर आणि गावातील घडामोडींवर रंगलेल्या गप्पा ऐकत बसायचो त्याची आठवण झाली.

व्वा, सुंदर लेखन. माझ्या मामाचा व्हॉल्वचा रेडिओ आणि त्याच्याशी केलेल्या खटपटी आठवल्या. नंतर थेट हॉस्टेलला ट्रान्झिस्टर. त्या दशकातले रेडिओ श्रवण म्हणजे आयुष्यातील मोठाठेवा आहे

छान स्मरणरंजन. नातेवाईकांकडे मोठा (वाल्व्ह वाला) रेडिओ होता. अगदी १९९८-९९ पर्यंत पण चालू होता. नंतर संगणक घेतल्यामुळे त्याला जागा करण्यासाठी रेडिओ काढून टाकला. आता मोठे घर घेतल्यावर त्यांना हळहळ वाटते आहे की तो रेडीओ पाहिजे होता. शोपीस म्हणून तरी पाहिजे होता.

आमच्या घरी १९६९ साली रेडीओ आला. सकाळी पाच वाजून सत्तावन्न मिनिटांनी लागणारे 'वंदे मातरम्', सहाच्या दिल्ली केंद्रावरून प्रसारित होणाऱ्या हिंदी बातम्या आणि नंतरची 'मंगल प्रभात' यांनीच दिवसाची सुरुवात होत असे. आकाशवाणी मुंबई 'ब' केंद्रावरच्या बातम्यांसह अनेक कार्यक्रमांच्या आठवणी अद्याप मनात घोळतायत. काही निवडक कार्यक्रमांचा उल्लेख इथे करावासा वाटतो. सकाळी अकरा आणि संध्याकळी साडेसहाची कामगारसभा, दुपारचे वनिता मंडळ (हा आईचा कार्यक्रम), 'बिनाका गीतमाला' हा कार्यक्रम सुरुवातीला रेडीओ सिलोनवरून सादर होत असे,नंतर तो विविध भारतीवरून सादर होऊ लागला. संगीत सरिता, बेला के फुल, जयमाला, अनुरोध गीत, हवामहल हे विविध भारतीचे कार्यक्रम, मुंबई 'अ' वरील 'Sports Round Up' आणि 'Cricket Commentry', रेडीओ सिलोनवरून सादर होणारे सकाळी साडे सातचे 'पुरानी फिल्मोन्का संगीत' आणि पाठोपाठ आठ वाजता 'आप हि के गीत' हे कार्यक्रम म्हणजे शाळा, कार्यालयात जाणाऱ्यालोकांसाठी घड्याळाचे काम करत. अशाच आठवणीत रमू शकणार्यांसाठी बिनाका गीतमालेचा एक दुवा https://www.youtube.com/watch?v=jHCnQQxfrMU रेडीओच्या वापरासाठी वार्षिक परवाना शुल्क भरावे लागत असे ही सुद्धा एक आठवण.

आमच्या घरी १९६६ मधे रेडिओ आला. दोन मोठे बांबू मधे जाळीदार पट्टीची एरीयल,अन्टेना , जड सहा बाय चारची बॅटरी. एक मोठा कोनाडा ,रेडिओ वर क्रोशीया चे सजावटी कव्हर. दर बुधवार बिनाका गीतमाला ऐकण्यास गल्लीतले लोक जमा व्हायचे. पोस्ट ऑफिस मधे वार्षीक परवाना मीळत आसे. एक आठवण.

छान लेखन! थोड्याच वेळापूर्वी सिनेमा गल्लीवर तुमचा लेख वाचला. ....इस गीतके गीतकार शकील बदायुनी और संगीतकार जयदेव... हे ऐकताना कधीच ह्या कलाकारांचे चेहरे समोर येत नसत. फार ग्लॅमर नव्हतं त्यांना. योगायोगाने आज ह्या दोघांची जयंती आहे,त्यांना विनम्र अभिवादन.

माझ्या जन्माच्या आधीपासूनच मार्कोनी कंपनीचा रेडिओ घरात होता.खूप वर्ष वापरला. नंतर नंतर त्याला थपडा माराव्या लागत महच तो चालू होई.पण तो कधी विकला काही आठवत नाही. बिनाका गीतमाला,आपली आवड आणि ते महिलांचा कार्यक्रम अजून आठवतोय. तुम्ही त्या आठवणी ताज्या केल्या त्याबद्दल तुमचै मनापासून धन्यवाद. आणि एक आठवण म्हणजे गाणं लागले की त्यातले बोल लिहून घेण्याची धडपड.मला आयतं मिळायचं ते पण ताई लिहून घ्यायची आणि ती आणि तिच्या मैत्रीणींची धडपड असायची सगळे बोल मिळे पर्यंत मग ती एका वहीत सुरेख अक्शरात लिहून ठेवायची. तिला गाण्याची वही असं नांव दिलं होतं. म माझ्याकडे अजून ती वही आहे. ती हातात घेतली की तो रेडिओ आठवतो.

रेडीओच्या छान आठवणी . आकाशवाणीवरील आपली आवड , आपकी पसंद , चिंतन , श्रुतीका , मुलाखती हे कार्यक्रम लक्षात आहेत . तसेच "हॅलो तरंग" अशा काहिशा नावाचा कार्यक्रम असे . यामधे श्रोते एका ठराविक नंबरवर फोन करुन आपल्या आवडीच्या गाण्याची फर्माईश करत असत . व ते गाणे आपल्याला का आवडते आहे ते निवेद्काला सांगत असत .

माझी आजी आणि आई दोघींचा ट्रांन्झिस्टर लावुनच दिवस सुरु होत असे. स्वयंपाकघरात घड्याळ नसल्याने रेडिओमुळेच वेळ कळे. " वर सांगितलेले सर्व कार्यक्रम एकेक करुन चालु असत. आणि त्याच्या तालावर रोजची कामेही. एक गंमत--"आजच्या कार्यक्रमाची रुपरेषा" असा एक प्रकार सकाळी ६.५० ला रेडिओवर सांगत. ती लागली की घरुन निघायचेच नाहितर शाळेत पोचायला उशीर होत असे. कधीकधी रुपरेषा संपली तरी मी घरीच असे. मग मात्र जोरात धूम ठोकायची, नाहीतर शाळेत जन गण मन सुरु आणि उशीर झाल्याबद्दल शिक्षा ठरलेली.

ते एक गीर्वाणवाणीतले गाणे / भजन नेहमी सकाळी लागयचे. आता शब्द आठवत नाहीत. ऑनलाईन कुठे असेल तर कृपया लिंक पाठवा.

सर्व प्रतिसाददात्याना धन्यवाद

मंदार कात्रे, लहानपणी रेडियोने माझा पावलोव्हचा कुत्रा करून टाकला होता. सकाळी ११ वाजता कामगारांच्या कार्यक्रमाचं संगीत सुरू झालं की अस्मादिकांना भूक लागे. तोडम मोठं झाल्यावर हीच भूक 'मंगलप्रभात' च्या वेळेस उफाळून येई. यथावकाश जवानीत प्रवेश केल्यावर अभियांत्रिकी नामे छळछावणीत नियुक्ती झाली. तेव्हा वसतिगृहात रहात असल्याने 'बेलाके फूल' च्या समयी चायनीज भूक लागे. एकंदरीत रेडियो म्हंटलं की खाद्यजत्रा आठवते. पण एक रत्नं मात्र रेडियोवरंच सापडलं. ते म्हणजे रामदास कामतांनी गायलेलं शिवतांडवस्तोत्र. तूनळीवर इतर प्रकारे गायलेली स्तोत्रं बरीच आहेत. पण रामदास कामत ते रामदास कामतच. असो. स्मृतिरंजन आवडलं. लिहिते असा. आ.न., -गा.पै.

'आकाशवाणी पुणे, सुधा नरवणे आपल्याला प्रादेशिक बातम्या देत आहेत.' या आवाजानेच दिवसाची सुरुवात होत असे, हे आठवले. छानच झालंय स्मरणरंजन ! बिनाका गीतमाला, विविधभारती असे कार्यक्रम आजही आठवतात. माझे बाबा अजूनही सकाळच्या बातम्या रेडिओवरच ऐकतात. या आठवणी सदैव सोबत राहतील...! अगदी सहमत

व्वा, सुंदर लेखन. माझ्या मामाचा व्हॉल्वचा रेडिओ आणि त्याच्याशी केलेल्या खटपटी आठवल्या. नंतर थेट हॉस्टेलला ट्रान्झिस्टर. त्या दशकातले रेडिओ श्रवण म्हणजे आयुष्यातील मोठाठेवा आहे

छान स्मरणरंजन. नातेवाईकांकडे मोठा (वाल्व्ह वाला) रेडिओ होता. अगदी १९९८-९९ पर्यंत पण चालू होता. नंतर संगणक घेतल्यामुळे त्याला जागा करण्यासाठी रेडिओ काढून टाकला. आता मोठे घर घेतल्यावर त्यांना हळहळ वाटते आहे की तो रेडीओ पाहिजे होता. शोपीस म्हणून तरी पाहिजे होता.

आमच्या घरी १९६९ साली रेडीओ आला. सकाळी पाच वाजून सत्तावन्न मिनिटांनी लागणारे 'वंदे मातरम्', सहाच्या दिल्ली केंद्रावरून प्रसारित होणाऱ्या हिंदी बातम्या आणि नंतरची 'मंगल प्रभात' यांनीच दिवसाची सुरुवात होत असे. आकाशवाणी मुंबई 'ब' केंद्रावरच्या बातम्यांसह अनेक कार्यक्रमांच्या आठवणी अद्याप मनात घोळतायत. काही निवडक कार्यक्रमांचा उल्लेख इथे करावासा वाटतो. सकाळी अकरा आणि संध्याकळी साडेसहाची कामगारसभा, दुपारचे वनिता मंडळ (हा आईचा कार्यक्रम), 'बिनाका गीतमाला' हा कार्यक्रम सुरुवातीला रेडीओ सिलोनवरून सादर होत असे,नंतर तो विविध भारतीवरून सादर होऊ लागला. संगीत सरिता, बेला के फुल, जयमाला, अनुरोध गीत, हवामहल हे विविध भारतीचे कार्यक्रम, मुंबई 'अ' वरील 'Sports Round Up' आणि 'Cricket Commentry', रेडीओ सिलोनवरून सादर होणारे सकाळी साडे सातचे 'पुरानी फिल्मोन्का संगीत' आणि पाठोपाठ आठ वाजता 'आप हि के गीत' हे कार्यक्रम म्हणजे शाळा, कार्यालयात जाणाऱ्यालोकांसाठी घड्याळाचे काम करत. अशाच आठवणीत रमू शकणार्यांसाठी बिनाका गीतमालेचा एक दुवा https://www.youtube.com/watch?v=jHCnQQxfrMU रेडीओच्या वापरासाठी वार्षिक परवाना शुल्क भरावे लागत असे ही सुद्धा एक आठवण.

आमच्या घरी १९६६ मधे रेडिओ आला. दोन मोठे बांबू मधे जाळीदार पट्टीची एरीयल,अन्टेना , जड सहा बाय चारची बॅटरी. एक मोठा कोनाडा ,रेडिओ वर क्रोशीया चे सजावटी कव्हर. दर बुधवार बिनाका गीतमाला ऐकण्यास गल्लीतले लोक जमा व्हायचे. पोस्ट ऑफिस मधे वार्षीक परवाना मीळत आसे. एक आठवण.

छान लेखन! थोड्याच वेळापूर्वी सिनेमा गल्लीवर तुमचा लेख वाचला. ....इस गीतके गीतकार शकील बदायुनी और संगीतकार जयदेव... हे ऐकताना कधीच ह्या कलाकारांचे चेहरे समोर येत नसत. फार ग्लॅमर नव्हतं त्यांना. योगायोगाने आज ह्या दोघांची जयंती आहे,त्यांना विनम्र अभिवादन.

माझ्या जन्माच्या आधीपासूनच मार्कोनी कंपनीचा रेडिओ घरात होता.खूप वर्ष वापरला. नंतर नंतर त्याला थपडा माराव्या लागत महच तो चालू होई.पण तो कधी विकला काही आठवत नाही. बिनाका गीतमाला,आपली आवड आणि ते महिलांचा कार्यक्रम अजून आठवतोय. तुम्ही त्या आठवणी ताज्या केल्या त्याबद्दल तुमचै मनापासून धन्यवाद. आणि एक आठवण म्हणजे गाणं लागले की त्यातले बोल लिहून घेण्याची धडपड.मला आयतं मिळायचं ते पण ताई लिहून घ्यायची आणि ती आणि तिच्या मैत्रीणींची धडपड असायची सगळे बोल मिळे पर्यंत मग ती एका वहीत सुरेख अक्शरात लिहून ठेवायची. तिला गाण्याची वही असं नांव दिलं होतं. म माझ्याकडे अजून ती वही आहे. ती हातात घेतली की तो रेडिओ आठवतो.

रेडीओच्या छान आठवणी . आकाशवाणीवरील आपली आवड , आपकी पसंद , चिंतन , श्रुतीका , मुलाखती हे कार्यक्रम लक्षात आहेत . तसेच "हॅलो तरंग" अशा काहिशा नावाचा कार्यक्रम असे . यामधे श्रोते एका ठराविक नंबरवर फोन करुन आपल्या आवडीच्या गाण्याची फर्माईश करत असत . व ते गाणे आपल्याला का आवडते आहे ते निवेद्काला सांगत असत .

माझी आजी आणि आई दोघींचा ट्रांन्झिस्टर लावुनच दिवस सुरु होत असे. स्वयंपाकघरात घड्याळ नसल्याने रेडिओमुळेच वेळ कळे. " वर सांगितलेले सर्व कार्यक्रम एकेक करुन चालु असत. आणि त्याच्या तालावर रोजची कामेही. एक गंमत--"आजच्या कार्यक्रमाची रुपरेषा" असा एक प्रकार सकाळी ६.५० ला रेडिओवर सांगत. ती लागली की घरुन निघायचेच नाहितर शाळेत पोचायला उशीर होत असे. कधीकधी रुपरेषा संपली तरी मी घरीच असे. मग मात्र जोरात धूम ठोकायची, नाहीतर शाळेत जन गण मन सुरु आणि उशीर झाल्याबद्दल शिक्षा ठरलेली.

ते एक गीर्वाणवाणीतले गाणे / भजन नेहमी सकाळी लागयचे. आता शब्द आठवत नाहीत. ऑनलाईन कुठे असेल तर कृपया लिंक पाठवा.

सर्व प्रतिसाददात्याना धन्यवाद

मंदार कात्रे, लहानपणी रेडियोने माझा पावलोव्हचा कुत्रा करून टाकला होता. सकाळी ११ वाजता कामगारांच्या कार्यक्रमाचं संगीत सुरू झालं की अस्मादिकांना भूक लागे. तोडम मोठं झाल्यावर हीच भूक 'मंगलप्रभात' च्या वेळेस उफाळून येई. यथावकाश जवानीत प्रवेश केल्यावर अभियांत्रिकी नामे छळछावणीत नियुक्ती झाली. तेव्हा वसतिगृहात रहात असल्याने 'बेलाके फूल' च्या समयी चायनीज भूक लागे. एकंदरीत रेडियो म्हंटलं की खाद्यजत्रा आठवते. पण एक रत्नं मात्र रेडियोवरंच सापडलं. ते म्हणजे रामदास कामतांनी गायलेलं शिवतांडवस्तोत्र. तूनळीवर इतर प्रकारे गायलेली स्तोत्रं बरीच आहेत. पण रामदास कामत ते रामदास कामतच. असो. स्मृतिरंजन आवडलं. लिहिते असा. आ.न., -गा.पै.

'आकाशवाणी पुणे, सुधा नरवणे आपल्याला प्रादेशिक बातम्या देत आहेत.' या आवाजानेच दिवसाची सुरुवात होत असे, हे आठवले. छानच झालंय स्मरणरंजन ! बिनाका गीतमाला, विविधभारती असे कार्यक्रम आजही आठवतात. माझे बाबा अजूनही सकाळच्या बातम्या रेडिओवरच ऐकतात. या आठवणी सदैव सोबत राहतील...! अगदी सहमत

लेख आवडला! तेव्हासुद्धा दृकश्राव्य प्रसारमाध्यमातून खूप कमी प्रमाणात (आताच्या तुलनेत) युद्ध सामान्य माणसांपर्यंत पोहोचलं. किंवा कदाचित त्यावेळी वयाने लहान असल्यामुळे खूप बारकावे वगैरे पाहिल्याचे आता आठवत नाही.

सैन्याच्या रचनेची माहिती नसते. मला कित्येक वर्षे Infantry Unit आणि Artillery Unit मधला फरक माहिती नव्हता. गोपनीयता हा प्रमुख मुद्दा आसल्यामुळे ,Need to know या तत्त्वावर माहीती देण्यात येते. दुसरा मुद्दा हा आहे की ह्या माहितीचा सामान्य जनतेला तसा काहीच फायदा नसतो. सैनिकी कारवाया, लढाया, तत्कालीन आतंरराष्ट्रिय राजकिय परिस्थिती आणि राजकीय नेतृत्व या साऱ्याचा एकत्र विचार करुन निरपेक्ष विश्लेषण गरजेचे आहे. असा अभ्यास करुन १९४७ नंतरचा इतिहास लिहिला जावा, वाचला जावा, शाळा कॉलेजात शिकविला जावा. अशी अनेक पुस्तके सेवानिवृत्तीनंतर बर्‍याच प्रमाणात लिहीली आहेत व प्रकाशीतही झाली आहेत. आमच्या वेळेस मिलिट्री सायन्स नावाचा एक ऐच्छिक विषय होता. एन सी सी ची मुले तो घेत ,आताचे माहीती नाही. सैनिकी इतिहास फारसा लिहिला जात नाही वाचला जात नाही. सन सतराशे पासुन ते आतापर्यंत अनेक पुस्तके लिहीली आहेत. अंतरजालावर सुद्धा उपलब्ध आहेत. ज्यांना रूची आहे ते जरूर वाचतात. सरकार सुद्धा बरेच पेपर्स प्रकाशीत करते. बाकी लेख चांगला आहे.

धन्यवाद श्रीगणेशा आणि कर्नलतपस्वी @ कर्नलतपस्वी गोपनीयता पाळून जी माहिती इंटरनेटवर सर्रास उपलब्ध आहे तिच सांगावी. शालेय शिक्षणात नागरीक शास्त्राबरोबर सैन्याच्या रचेनेविषयी माहिती द्यावी असे माझे मत होते अर्थात गोपनीयता पाळून.

खूपच छान माहिती आहे.

लेख आवडला. या निमित्ताने काही गोष्टी लिहितो. १. पाकिस्तानचा कारगीलवर डोळा आहे हे भारत सरकारला अजिबात माहित नव्हते का? इथे भारत सरकार लिहित आहे कोणत्या पक्षाचे सरकार याचा संबंध नाही. २००३ मध्ये बेनझीर भुत्तोंनी म्हटले होते की परवेझ मुशर्रफ पाकिस्तानी सैन्याचा DGMO असताना त्याने पंतप्रधान बेनझीरकडे कारगील सारखे ऑपरेशन करायचा प्रस्ताव आणला होता. पण तो प्रस्ताव बेनझीरने नाकारला. https://www.rediff.com/news/2003/jun/25pak5.htm आता मुशर्रफ नक्की कोणत्या काळात DGMO होता हे आंतरजालावर तपासले तर तो काळ १९९३ ते १९९५ असा होता. बेनझीर १९९३-१९९६ या काळात पंतप्रधान होती. म्हणजे कालावधीचा मेळ बसत आहे. विकीपीडियावरील कारगील युध्दावरील लेखात अगदी झिया उल हक अध्यक्ष असतानाही असे प्रस्ताव दिले गेले होते असे काही पुस्तकात म्हटले आहे असा उल्लेख आहे. ती पुस्तके अर्थातच मी वाचलेली नाहीत पण झियाचा भारतद्वेष आणि काश्मीर मिळविण्यासाठी टोपॅक म्हणून योजना त्याने सुरू केली होती ते पाहता अगदी झियाच्या काळात म्हणजे १९८८ पूर्वी अशी कोणती तयारी पाकिस्तानने केली असेल हे अगदी असंभवनीय नसावे. आता एक गोष्ट माझ्या आठवणीतून लिहितो. कारगीलमध्ये पाकिस्तान घुसखोरी करायचा प्रयत्न करेल असे आमच्याकडे इनपुट्स आहेत हे १९९१ मध्ये हे सरकारच्या बाजूने कोणीतरी (बहुदा गृहमंत्री शंकरराव चव्हाण) संसदेत म्हणाले होते अशी बातमी आल्याचे पक्के आठवते. कारण त्यानंतरच कारगील हे ठिकाण कुठे आहे हे अ‍ॅटलासमध्ये बघितले होते हे पण आठवते. आणि १९९९ मध्ये जेव्हा खरोखरच कारगीलमध्ये घुसखोरी झाली तेव्हा कारगील हे नाव मला तरी त्या कारणाने अपरिचित नव्हते. याविषयीचा पुरावा विचाराल तर तो माझ्याकडे नाही. आंतरजालावर लोकसभा आणि राज्यसभा दोन्हींच्या चर्चांचे पी.डी.एफ उपलब्ध आहेत पण त्यातून ही माहिती काढणे जिकरीचे काम आहे, विशेषतः नक्की तारीख आणि हे उल्लेख लोकसभेत होते की राज्यसभेत हे माहिती नसेल तर. शंकरराव चव्हाणांचे ते स्टेटमेंट शोधायला मी अगदी जंग जंग पछाडले आहे असे म्हटले तरी चालेल पण तसे काही उल्लेख मिळाले नाहीत. तसे काही उल्लेख मिळत नाहीत तोपर्यंत त्याविषयी कोणतेही ठोस विधान करता येणार नाही. तरीही १९९१ सोडा- बेनझीर भुत्तोच्या दुसर्‍या कार्यकाळात म्हणजे १९९३-१९९६ या काळात असे काही डाव शिजत असतील तर त्याचा पत्ता भारत सरकारला नव्हता आणि खरोखरच घुसखोरी झाल्यावरच आपल्याला जाग आली? (अवांतरः ९/११ व्हायची शक्यता आहे हे अमेरिकन सरकारला २००१ पूर्वीच माहित होते याविषयीचे सगळे आंतरजालीय पुरावे अमेरिकन सरकारने मिटवले आहेत ना? तसे काही भारतातही झाले असेल का? त्यातही १९९१ मध्ये आंतरजालावर फार काही असायची शक्यता थोडी. तरीही लोकसभा-राज्यसभेच्या मिनिट्समधून पण ते उल्लेख गुपचूप हटविले असतील का? पूर्वीच्या काळी युजनेट म्हणून ग्रुप असायचे. भारताबाहेर, विशेषतः अमेरिकेत असलेल्या भारतीयांचा वावर त्यावर असायचा. त्यावेळचे जुने ग्रुप आंतरजालावर कुठेतरी मिळाले आणि त्यात हा उल्लेख सापडला तर बरे होईल.) २. कारगील युध्दाच्या वेळेस संरक्षणमंत्री जॉर्ज फर्नांडिस यांनी काही बेजबाबदार वक्तव्ये केली होती. कारगील आणि द्रास-तोलोलिंग वगैरे भागात पाकिस्तानी घुसखोर शिरले आहेत हे तोपर्यंत अगदी मिडियालाही १५ मे च्या सुमारासच माहित झाले होते. प्रत्यक्ष हवाई हल्ल्यांना सुरवात झाली २६ मे रोजी. त्याच्या ९ दिवस आधी म्हणजे १७ मे रोजी जॉर्ज फर्नांडिसांचे वक्तव्य होते की पाकिस्तानी घुसखोरांना ४८ तासात हाकलून देता येईल. https://www.rediff.com/news/1999/may/17kash.htm . ४८ तास म्हणजे २ दिवस. प्रत्यक्षात युध्द २ महिने चालू होते. ४८ तासात घुसखोरांना हाकलू वगैरे गोष्टी जॉर्ज फर्नांडिस नक्की कोणत्या आधारावर बोलले होते? त्यांनाही परिस्थिती किती गंभीर आहे याची कल्पना नव्हती असे म्हणायचे का? हे संरक्षणमंत्र्यांसारख्या मोठ्या माणसाला शोभले का? जॉर्ज फर्नांडिसांचे दुसरे वक्तव्य म्हणजे युध्द सुरू झाल्यानंतरचे- जून १९९९ मधील. तेव्हा ते म्हणाले होते की कारगील घुसखोरीची पाकिस्तानच्या पंतप्रधान आणि आय.एस.आय ला कल्पना असेलच असे नाही. त्यातून चित्र काय उभे राहिले? तर आपले सैनिक प्राण पणाला लाऊन लढत आहेत आणि आपलेच संरक्षणमंत्री पाकिस्तानच्या पंतप्रधानांना क्लीन चीट देत आहेत. नवाझ शरीफना समजा कारगील घुसखोरीविषयी कल्पना नव्हती हे गृहित धरले तरी हे युध्द सुरू असताना जाहीरपणे बोलायची काय गरज होती? तसेही पाकिस्तानात सैन्यच खरे सत्ताधारी असते हे जगजाहीर आहे तेव्हा हे वाक्य जाहीरपणे बोलून पाकिस्तानात फार काही फूट वगैरे पडायचा संबंधच नव्हता कारण तिथे पंतप्रधानाला फार किंमतच नाही. बाकी कारगील आणि आजूबाजूच्या भागात घुसखोरी होत आहे याविषयी फेब्रुवारी-मार्चमध्येच दिल्लीला लष्करी अधिकार्‍यांची पत्रे गेली होती हे त्यावेळेसही आले होते. तरीही त्याविषयी काहीही न करणे ही वाजपेयींच्या सरकारची अक्षम्य चूक होती. वाजपेयी अनेकदा झोपून राहिले आणि जोरदार धक्का बसल्यावर मग खडबडून जागे झाले हे नंतरही झाले होते. त्यातील एक सौम्य उदाहरण म्हणजे आग्रा परिषदेच्या वेळेस मुशर्रफ भारतात आलेला असताना त्याच्या पत्रकार परिषदेचे थेट प्रक्षेपण पाकिस्तानात चालू होते आणि त्याचा आपल्या सरकारला पत्ता नव्हता. दुसरे कितीतरी जास्त गंभीर उदाहरण म्हणजे १ ऑक्टोबर २००१ रोजी काश्मीर विधानसभेच्या बाहेर मोठा बॉम्बस्फोट झाला होता आणि तो काश्मीर विधानसभेवरचाच हल्ला होता. तेव्हा हेच दिल्लीत संसदेवर झाले तर काय होईल हा प्रश्न अनेक सामान्यांनाही पडला असेल. तरीही वाजपेयी सरकार झोपून राहिले आणि त्यानंतर दोनच महिन्यांनंतर संसदेवर हल्ला झालाच. केवळ नशीब बलवत्तर म्हणून आपण त्या महाभयानक प्रसंगातून सुटलो. खरं तर फिजीत झाले त्याप्रमाणे अख्खे मंत्रीमंडळ ओलीस ठेऊन वाटेल त्या मागण्या मान्य करून घेणे वगैरे काहीतरी प्रकारच व्हायचा त्या दिवशी. असो. कारगीलमध्ये सुरवातीला झोपून राहिल्यानंतर झालेल्या युध्दात झालेला विजय (?) म्हणजे वाजपेयींचे खंबीर नेतृत्व वगैरे प्रचार करून १९९९ च्या निवडणुकीत विजय मात्र त्यांनी मिळवला.

Himalayan Blunder by Brig Jon Dalvi अमेझोनवर उपलब्ध आहे. @क्लिंटन पाकिस्तानचा कारगीलवर डोळा आहे हे भारत सरकारला अजिबात माहित नव्हते का? काश्मीर वर पाकिस्तान चा डोळा आहे हे सुर्य प्रकाशात इतकेच स्वच्छ आहे. देशाच्या विभाजन पासुन त्याने अनेक प्रयत्न केले व इथून पुढे करतच रहाणार यात मला तरी शंका नाही. बाकी राजकारणात मला शिरायचे नाही.

कारगिल, द्रास इ. ठिकाणे सुमारे १४०००-१८००० फूट उंचीवर आहेत जी बहुतांशी वर्षातील बहुसंख्य काळ बर्फाच्छादित असतात. विशेषतः हिवाळ्यात तापमान खूप अंश शून्य अंशाखाली असते. बर्फाळ वाऱ्यामुळे तेथे वास्तव करणे जवळपास अशक्य असते. मुख्य म्हणजे जवळपास सर्व रस्ते बर्फाखाली असल्याने कोणत्याही प्रकारची वाहतूक, कोणत्याही वस्तूंचा किंवा औषधांचा किंवा अन्नाचा पुरवठा करण्यासाठी फक्त हेलिकॉप्टर वापरता येते व ते सुद्धा हवामान अनुकूल असेल तर. त्यामुळे १९८५ नंतर केव्हा तरी भारतीय व पाकिस्तानी लष्करात एक अलिखित स्वरूपाचा करार झाला होता. हिवाळ्यात दोन्ही बाजूंचे सैन्य शिखरे रिकामी करून आपापल्या भागात कमी उंचीवर परत जायचे व हिवाळा संपला की परत शिखरांवर जाऊन आपापल्या भागांचे संरक्षण करायचे. हा प्रघात अनेक वर्षे सुरू होता. प्रतिकूल हवामानामुळे आपल्या सैन्याची जीवितहानी टाळणे हा दोन्ही देशांचा उद्देश होता. परंतु १९९९ च्या हिवाळ्यात सुरूवातीला दोन्ही बाजूंचे सैन्य कमी उंचीवर आल्यानंतर पाकिस्तानी लष्कराने गुपचूप अत्यंत कडक उन्हाळ्यात आपले सैन्य परत शिखरांवर पाठवून भारतीय हद्दीतील काही शिखरांवर कब्जा केला व त्यातून पुढे कारगिल युद्ध घडले. एकदा युद्ध सुरू झाले की १९४८ प्रमाणे संयुक्त राष्ट्रसंघ, अमेरिका अशांकरवी भारतावर दबाव आणून दोन्ही बाजूच्या सैन्याला आहे तेथेच थांबायला लावायचे जेणेकरून आपण बळकावलेली शिखरे आपल्याच ताब्यात राहतील अशी योजना होती. यासंदर्भात खालील परिच्छेद पहा. Indian posts along the LoC at the mountain peaks were vacated before winter. The Pakistanis did likewise on their side of the Line of Control (LoC). This was an understanding between the two sides due to the inhospitable living conditions at posts 14,000 to 18,000 feet high, with heavy winter snowfall cutting them off from the rest of the world. Most of the roads to these posts were either not motorable or non-existent. Artillery guns - crucial for destroying enemy bunkers high up in the mountains or for accurately firing on enemy troops hiding behind boulders - were inadequate. Surveillance by high-technology equipment such as Unmanned Aerial Vehicles were not there. The Pakistan Army took advantage of these shortcomings, especially the lack of Indian troops during winters, and intruded into Mushkoh, Dras, Kargil, Batalik and Turtuk sub-sectors, between Zojila and Leh. They crossed the LoC and intruded 4-10 km into Indian territory and occupied 130 winter-vacated Indian posts. Pakistan wanted to cut off the highway connecting Srinagar with Leh, thereby cutting off Ladakh and Siachen –– a move India didn’t expect. https://m.economictimes.com/news/defence/kargil-war-what-happened-20-years-ago-and-why-it-may-not-happen-again/articleshow/70371791.cms हे सर्व झाले कारण वाजपेयी झोपलेले होते, भारतीय सैन्य सावध नव्हते वगैरे आरोप माझ्या मते पूर्ण चुकीचे आहेत. १९७१ नंतर १९९९ पर्यंत भारत-पाकिस्तान युद्ध झाले नव्हते, दोन्ही सैन्यात हिवाळ्यापुरता करार झाला होता जो दोन्ही देश पाळत होते. अश्या परिस्थितीत पाकिस्तानी लष्कर गुपचूप करार मोडेल असा संशय घ्यायचे कारण नव्हते.

धन्यवाद श्रीगुरुजी, क्लिंटन @ कर्नलतपस्वी पुस्तकाच्या माहितीबद्दल धन्यवाद उत्तम चर्चेबद्दल धन्यवाद मला वाटते कुठलीही मोठी घटना घडली की पहिला प्रश्न हाच उपस्थित होतो की गुप्तहेर खात्याला याची माहिती नव्हती का. त्यांनी माहिती पुरवली नाही का. माहिती दिली तर सरकारने काय केले, सैन्यापर्यंत ही माहीती पुरविली का वगैरे. जनरल मलिक नेहमीच त्याचा इन्कार करतात. त्यांच्या पुस्तकाचे नांव सुद्धा Surprise to Victory असे आहे. असे प्रश्न येतात त्याचा खूप ऊहापोह होतो. सरकार दरबारी त्याने काही फरक पडत असेलही तरीही या चर्चातून सामान्यांना फार काही हाती लागत नाही. सर्व एकमेकांना दोष देत असतात. पाकिसत्तानचा काश्मिर डोळा आहे हे कोणीही सांगू शकतो. पाकसैन्य, घुसखोर कारगिल भागातून येऊ शकतात याची कल्पना १९४७ पासून होती. तेंव्हाही त्याभागातून घुसखोरी झाली होती. मुळात काश्मिरच्या भागात घुसखोरी सतत होत असते. सतत घुसखोरांना हुसकावून लावण्यात येते. त्यामुळे घुसखोरी होणार आहे इतकेच इनपुट असेल तर त्यावर किती गांभीर्याने घेतले जाईल ही शंका आहे. एक योजनाबद्ध प्रकारे घुसखोरी होणार आहे. अगदी द्रासपासून टुरटुक पर्यंत एकाच वेळेस घुसखोरी होणार आहे. असे खातरीचे इनपुट होते अशी माहिती मिळत नाही. कदाचित तसे इनपुट असेल किंवा नसेलही. काहींच्या मते ऑक्टोबर १९९८ पासून घुसखोर येत होते. बेनझीर भुट्टो यांनी त्यांना मुशरफ यांनी अशा प्लॅनबद्दल सांगितले होेते आणि भुट्टो यांनी तो प्लॅन नाकारला हे कारगील झाल्यानंतर सांगितले. त्यावर किती विश्वास ठेवावा असा प्रश्न आहे. जर खरच तसे झाले असेल तर मात्र भारत सरकारला याची कल्पना असायला हवी होती. तशी कल्पना नसने एक मोठे अपयश आहे. अलिखित करार वगैरे मला नंतर केलेला प्रपोगंडा वाटतो. लिखित कराराचे उल्लंघन झाले असते तर विषय वेगळा असता. आंतरराष्ट्रिय राजकारणात लिखित करार सुद्धा बरोबर पाळल्या जात नाही तिथे अलिखित कराराचे उल्लंघन.