मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ

सवय झाली आहे

पाषाणभेद ·

शुचि 24/04/2010 - 01:31
>> हा पाषाण्या दररोज एक कविता टाकतोय लावणी काय लिहीतो आम्ही आपले वाचतोय हिरवीन नाचवतो कधी हिरो नाचवतो आज तरी नको तसलं नवीन काही उगाच आपलं म्हणायचं सवय झाली आहे याची.>> =)) =)) ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ Music and poetry only reach the ears of those in anguish.

मदनबाण 24/04/2010 - 01:54
दफोराव आजचं मुक्तक आवडलं... मदनबाण..... There is no need for temples, no need for complicated philosophies. My brain and my heart are my temples; my philosophy is kindness. Dalai Lama

शुचि 24/04/2010 - 01:31
>> हा पाषाण्या दररोज एक कविता टाकतोय लावणी काय लिहीतो आम्ही आपले वाचतोय हिरवीन नाचवतो कधी हिरो नाचवतो आज तरी नको तसलं नवीन काही उगाच आपलं म्हणायचं सवय झाली आहे याची.>> =)) =)) ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ Music and poetry only reach the ears of those in anguish.

मदनबाण 24/04/2010 - 01:54
दफोराव आजचं मुक्तक आवडलं... मदनबाण..... There is no need for temples, no need for complicated philosophies. My brain and my heart are my temples; my philosophy is kindness. Dalai Lama
लेखनविषय:
काव्यरस
सवय झाली आहे (फर्मास इडंबन आलं पाहीजे याच्यावालं बरं का मंडली!) कार्यालयात युपीएससी तून नवीन भरती झाली आहे. नवा साहेब तरणा आहे. पिकले केस अन अनूभव नाही दिसत त्याला. त्याची सवय झाली आता. सोसायटीच्या जिन्यात देवांच्या टाईल्स लावल्या आहेत. तरीही पान, तंबाखुच्या पिंका कोपर्‍यात पडतातच आहेत. मला त्याची सवय झाली आहे. काय सांगावं, पिंका टाकणार्‍यानाही त्याची आता सवय झाली आहे. शाळेत आताशा शिकवत नाही. म्हणून मुलाला ट्यूशन लावली. आमच्या वेळी नव्हत असं काही. असं एकायची सवय झाली. दररोज जाहिराती पहायच्या नोकरी अर्ज नेहमी करायचा मुलाखतीत उत्तरे द्यायची अन 'नंतर कळवू' चा नकार घ्यायचा सव

टाकून द्या ह्या वंगाळ सवयी

पाषाणभेद ·
लेखनविषय:
काव्यरस
टाकून द्या ह्या वंगाळ सवयी
(सरकारी झैरातीत असल्या कविता असतात का?)
दारू पिवून शरीराचा नाश तुमी का करता मला समजत नाही टाकून द्या हि वंगाळ सवय, लावून घेता कशापायी ||धृ|| दारूमुळं सौंसाराची धुळधाण होई, तिला सोडाया नका करू पण परंतू उगा आजार लावून घ्याल, सांगा माझं म्हनन खरं आहे का नाही? टाकून द्या हि वंगाळ सवय, लावून घेता कशापायी ||१|| असलीच सवय हाये पान तंबाकूची, अन त्ये खावून जागीच थुंकायची दुसरं कायतरी काम करा, उगा म्हनं तंबाकूबिगर येळ माजा जात नाही टाकून

नाच नाचूनी नाचू मी किती

पाषाणभेद ·

पाषाणभेद 09/04/2010 - 12:44
काळाचे चक्र चालू आहे. त्यात सेकंदा सेकंदाची भर पडत आहे. "नाचतांना" म्हणजे जीवन जगतांना भान हरपून गेले. हे सगळे थांबायची (शेवटाची) भिती मला वाटते आहे. असे असतांना मी जीवन जगू किती? बालपण / तरूणपणी मी अवखळ होतो. मी माझ्याच गुर्मीत होतो. जीवन जगण्याचा छंद लागला. तेच मला आवडू लागले. जन्मा आलो ते मरण (काळी चंद्रकळा) घेवून. जन्मानंतर फक्त जगण्याचा आनंद होता. मरणानंतर मी जगदिशाशी एकरूप झालो. त्याची अन माझी मिती एकच झाली (One Dimension). हे सगळे थांबायची (शेवटची) भिती मला वाटते आहे. असे असतांना मी जीवन जगू किती?

पाषाणभेद 09/04/2010 - 12:44
काळाचे चक्र चालू आहे. त्यात सेकंदा सेकंदाची भर पडत आहे. "नाचतांना" म्हणजे जीवन जगतांना भान हरपून गेले. हे सगळे थांबायची (शेवटाची) भिती मला वाटते आहे. असे असतांना मी जीवन जगू किती? बालपण / तरूणपणी मी अवखळ होतो. मी माझ्याच गुर्मीत होतो. जीवन जगण्याचा छंद लागला. तेच मला आवडू लागले. जन्मा आलो ते मरण (काळी चंद्रकळा) घेवून. जन्मानंतर फक्त जगण्याचा आनंद होता. मरणानंतर मी जगदिशाशी एकरूप झालो. त्याची अन माझी मिती एकच झाली (One Dimension). हे सगळे थांबायची (शेवटची) भिती मला वाटते आहे. असे असतांना मी जीवन जगू किती?
नाच नाचूनी नाचू मी किती
पैंजण वाजे छुम छुम छननन | नाचतांना गेले भान हरपून || थांबायाची वाटे मज भिती | नाच नाचूनी नाचू मी किती || ||धृ|| सुरूवातीला राही अवखळ अदा | मीच झाले माझ्यावर फिदा || नाचण्याचा छंद लागूनी | जडली वेडी प्रिती || ||१|| काळी चंद्रकळा आली नेसून | खडी त्यावरी चमके चमचम || मिलन होता जगदिशाशी | तुझी अन माझी एकच मिती || ||२|| थांबायाची वाटे मज भिती | नाच नाचूनी नाचू मी किती ||

रस्ता ओलांडता - २

sur_nair ·

shaileh vasudeo pathak 04/04/2010 - 19:23
कळत नाही दोष हा त्यांचा, माझा, कि नियम जुना पिढ्यानपिढ्यांचा वाऱ्यासोबत झाडापासून दूर कुठेसे बियांनी मुळे नवीन धरण्याचा
मस्त ! आवडले. शैलु.

पाषाणभेद 04/04/2010 - 19:39
एकदम मस्त. पुर्ण आस्वाद घेतला. The universal symbol for diabetes डायबेटीस विरुद्ध लढा महाराष्ट्र भाषा असे मराठी | घालीतसे लाथ नडणार्‍यांच्या कटी|| महाराष्ट्र संतकवी पाषाणभेद शके १५६३

sur_nair 21/06/2010 - 05:06
Father's Day निमित्त ही कविता पुन्हा वर आणण्याचा प्रयत्न करत आहे.

shaileh vasudeo pathak 04/04/2010 - 19:23
कळत नाही दोष हा त्यांचा, माझा, कि नियम जुना पिढ्यानपिढ्यांचा वाऱ्यासोबत झाडापासून दूर कुठेसे बियांनी मुळे नवीन धरण्याचा
मस्त ! आवडले. शैलु.

पाषाणभेद 04/04/2010 - 19:39
एकदम मस्त. पुर्ण आस्वाद घेतला. The universal symbol for diabetes डायबेटीस विरुद्ध लढा महाराष्ट्र भाषा असे मराठी | घालीतसे लाथ नडणार्‍यांच्या कटी|| महाराष्ट्र संतकवी पाषाणभेद शके १५६३

sur_nair 21/06/2010 - 05:06
Father's Day निमित्त ही कविता पुन्हा वर आणण्याचा प्रयत्न करत आहे.
लेखनविषय:
काव्यरस
काही बदल करून ही कविता पुन्हा प्रकाशित करत आहे.

पाणिग्रहण

स्पंदना ·

पाणिग्रहण करण्यासाठी मांडलेल्या अटी आवडल्या. पण पहिल्या काही ओळींचा काय अर्थ लागेना पाहा. :S [रसग्रहणासाठी कोणी मदत करेल का ? ] पुढील कवितेसाठी शुभेच्छा...! -दिलीप बिरुटे

पाणिग्रहण करण्यासाठी मांडलेल्या अटी आवडल्या. पण पहिल्या काही ओळींचा काय अर्थ लागेना पाहा. :S [रसग्रहणासाठी कोणी मदत करेल का ? ] पुढील कवितेसाठी शुभेच्छा...! -दिलीप बिरुटे
लेखनविषय:
काव्यरस
पाणिग्रहण......... रुढिन ठसवलेल इतरानि सुचवलेल 8> तु मनोमन असशिल जाणल तर हा हात धर र॑ग रुप शरिर मनि जाचत नसल त्या पलिकडे तुझ मन पोचल तर हा हात धर माझ्या मनिचा भाव माझ्या भावनन्चि गुम्फण हे सर्व तुला पुरेपुर उमगल्...भावल तर हा हात धर या प्रितिच प्रतिबिम्ब तुझ्या मनाच्या आरशात अगदि अस्सच उमटल तर हा हात धर घेण्यापेक्शा देण्या कड रागापेक्शा लोभाकड जर तुझ मन झुकल तर हा हात धर...... लेखक हो तुमच्यासाठि... अपर्णाचा सलामि नगमा चु.भु.द्या.घ्या.

दगडफोड्याचं गाणं (मेहनतीची लावणी: घावावर घाव घाला)

पाषाणभेद ·

पाषाणभेद 03/04/2010 - 09:48
मंडळी, लावनी म्हटली की पांढरपेशा समाज त्याकडे वेगळ्या नजरेने बघतो. पण शहरातल्या नाट्यगृहातली लावण्यांना होणारी गर्दी वेगळाच विचार करायला लावते. माझ्या इतर लावण्यांना प्रतिसाद आले नसते तर काहीच वाटले नसते. पण या लावणीला एकतरी प्रतिसाद हवा होता. या लावणीत काय 'वंगाळ' आहे ते सांगा. केवळ शिर्षकात लावणी आहे म्हणून तुम्ही नाक तर मुरडत नाही ना? तरी मी वरती ही लावणी वेगळ्या प्रकृतीची आहे असे लिहीलेले होते. असो. लिहीणार्‍याने लिहीत जावे, प्रतिसाद देणार्‍याने देत जावे. The universal symbol for diabetes डायबेटीस विरुद्ध लढा महाराष्ट्र भाषा असे मराठी | घालीतसे लाथ नडणार्‍यांच्या कटी|| महाराष्ट्र संतकवी पाषाणभेद शके १५६३

sur_nair 04/04/2010 - 07:16
प्रयत्न खरच चांगला आहे. पण प्रश्न असा पडतो कि अशी लावणी सादर कुठे करायची? माझा समज होता कि लावणी हा शब्दच 'लावण्य' या शब्दावरून आला आहे. त्यामुळेच बहुतेक सर्व शृंगारिक प्रकृतीच्या असतात. अध्यात्मिक लावणी मी समजू शकतो (दे रे कान्हा - पिंजरा) पण ती सुद्धा शृंगार रसाचा आधार घेते. अर्थात आमचा लावणीशी संबंध फक्त सिनेमातील लावणी यातूनच आहे त्यामुळे कदाचित त्याबद्दलचे ज्ञान तोकडे असेल

पुन्हा पुन्हा वाचून बघितल्यानंतर मला तुम्ही या गाण्यात लावणी प्रकाराच्या मर्यादा ताणल्या, विस्तारल्या असं वाटतं - पण नक्की खात्री नाही. याला कारण माझं लावणी विषयीचं ज्ञान हे सिनेमातल्या लावणीतनंच आहे. मी प्रत्यक्ष लावणी कधी पाह्यलेली नाही. पण जे माहीत आहे त्यावरून मुख्यत्वे - स्त्री पुरुषासाठी ती म्हणते. - त्यात पौरुषाचा महिमा (पुरुषाचा इगो सुखावणं) हा भाग असतो. - तीत शृंगारिक भाग असतो, द्वयर्थी काव्यातून, किंवा उघडपणे तो येतो. - स्त्रीची स्वत:ला अर्पण करण्याची, पुरुषासाठी नटण्याची, तयार होण्याची भावना त्यात असते (पदरावरती जरतारीचा, मोर नाचरा हवा) - काही वेळा ती भावना इतकी तरल असते की तो शृंगार की परमेश्वराची आराधना याबाबत संभ्रम निर्माण होतो. (दे रे कान्हा) तुमच्या लावणीत यातली काही अंगं आहेत. पण द्वयर्थ किंवा शृंगारिकता दिसत नाही. (ठरवलं असतं तर घावावर घाव घालणे, खणणे, वगैरेतून खूप ठसठशीत द्वयर्थी प्रतीकं वापरता आली असती..) पण आत्तापर्यंत मी कधी या अंगाची लावणी ऐकली , वाचली नाही. त्यामुळे हे लावणीच्या मर्यादा विस्तारणारं काव्य आहे असं वाटतं. 'आणि राजाराणी सुखाने संसार करू लागले' असं म्हणून सर्वसाधारण लावणीतल्या हिरो-हिरविनीची गोष्ट संपल्यानंतर जी गोष्ट सुरू होतो तीविषयक आहे असं वाटलं. राजेश

पाषाणभेद 04/04/2010 - 16:24
राजेशजी. आधीच्या लावण्या ह्या तुम्ही सांगितलेले मुद्दे धरून होत्या. वरील लावणीचा प्रयत्न जाणीवपुर्वक होता. माझे लावणीबाबतचे ज्ञानही तुमच्याइतकेच आहे. मी अजूनपर्यंत तमाशा पाहिलेला नाही. लहान असतांना मामाबरोबर एका तमाशाला (झोपून) गेलो होतो इतकेच. तरी थोडा विचार करता बैठकीच्या लावणी ही थोडी सभ्यतेच्या अंगाने जाते. त्याचप्रकारे वरील लावणीही जात असावी. पठ्ठेबापूराव यांची 'मुंबईची लावणी' वानगीदाखल ठरावी. अर्थात या लावणीला कोणत्या वर्गात टाकावे हा प्रश्नच आहे. माझ्या मनात येथे द्वयर्थी शब्द योजूनापुर्वक वापरणे येथे अपेक्षीत नव्हते. जे शब्द तसे वाटतात ते त्या प्रसंगाची गरज म्हणून आलेले आहेत. ह्या हिरवीणीला तिचा नायक हा सावळ्या अंगाचा असूनही मर्द वाटतो. ती त्याचे दुरून निरीक्षण करते आहे. त्याच्या अंगाकडे, छातीकडे, हाताकडे तिचे लक्ष आहे. डोळ्यात दगडाची कपची उडू नये म्हणून ती काळजी करते अन डोळा बंद करण्यास ती सांगते. मन लावून काम करण्यास ती सांगते. कामात तो मग्न असतांना घरादाराचाही त्याला विसर पडतो अन ती त्याच्या संग मिळत नाही म्हणून व्याकूळ होते. तुम्ही म्हणता तसा काही लावणी फक्त शृंगारापुरती मर्यादित निश्चितच नाही. आताच्या चित्रपटांनी त्याला मर्यादा आणल्या हे निश्चितच. या क्षेत्रात अजूनही गुणीजन आलेत तर मराठमोळ्या लावणीची वेगळी ओळख निर्माण होईल. (पण त्याचा अभ्यास करणे हे आपले काम नाही. आपण आनंद येईपर्यंत लिहीत जावे बास.) माझ्या पहिल्या प्रतिसादात या लावणीला काहीच प्रतिसाद न आल्याची मी तक्रार याच कारणासाठी केली होती. त्याची पुर्तता आपल्या प्रतिसादाने भरून निघाली आहे. आपल्या सगळ्यांच्या प्रतिक्रीया मला फारच अनमोल वाटतात. (येथीलच नव्हे तर इतरत्र आलेल्यासुद्धा) धन्यवाद. The universal symbol for diabetes डायबेटीस विरुद्ध लढा महाराष्ट्र भाषा असे मराठी | घालीतसे लाथ नडणार्‍यांच्या कटी|| महाराष्ट्र संतकवी पाषाणभेद शके १५६३

शाहीर ही लावणी काय जमली नाय पाहा ! आता लावणीवर चर्चा सुरुच केली आहे तर आमचेबी दोन शब्द...! लावणी लौकिक, पौराणिक, आध्यात्मिक असते यात शंकाच नाही. लावणीचे अभ्यासक म.वा.धोंडांनी असे म्हटले होते की, ग्राम्यता, शृंगार व गेयता ही लावणीची खास वैशिष्टे. आता आपल्या रचनेत शृंगार काय दिसत नाही. दुसरा काही द्वयर्थी शोध घ्यायचा प्रयत्न केला तर थोडेफार हाती लागेल असे वाटते. पण आपल्या रचनेचा तो उद्देशही दिसत नाही. कष्टक-याचे गीत वाटावे त्याप्रमाणे आपली वरील रचना वाटते. लावणीचा 'टच' अजिबात सापडत नाही.'कारभारी दमानं' च्या अंगाने जर आपली रचना समजून घेतली तर मग 'धनी तुमी आता घावावर घाव घाला' याचा काही अर्थ लागू शकतो. पण तो प्रयत्न बळजबरीचा ठरेल. लावणी ही पुरुषवर्गासाठीच लिहायची आहे, असे समजून लिहा. मग झकास मजा येईल. लावणी वाचल्याबरोबर त्याचा एक अर्थ आपल्या मनात सहज उलगडत जातो. 'लटपट लटपट तुझ चालणे मोठे नखर्‍याचे बोलणे मंजुळ मैनेचे'' असं वाचल्याबरोबर आपल्या डोळ्यासमोर नखरेल स्त्रीचं चित्र डोळ्यासमोर येते. अशी काही सहज रचना असावी असे वाटते. बैठकीच्या लावणी ही थोडी सभ्यतेच्या अंगाने जाते. लावणी कोणतीही सभ्यता असभ्यता पाळत नाही असे माझे वयक्तीक मत आहे. मग ती लावणी बैठकीची असो, फडाची असो, सवाल-जवाब असो किंवा अन्य कोणत्याही प्रकाराची असो. पाहा सुरेखा पुणेकरांची बैठकीच्या लावणीची ही झलक...! :) शाहीर बाकी काय इचार करु नका. झकास लावणी लिव्हा...! -दिलीप बिरुटे

In reply to by प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे

पाषाणभेद 04/04/2010 - 19:36
चर्चेबद्दल अन प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद. बाकी साहित्यावरच्या अभ्यासामुळे आपला मार्गदर्शन करण्याचा अधिकार आहेच. प्रस्तूत लावणीत हिरवीणीला तिचा नायक हा एक मर्दासारखा भासतो. ती त्याचे गुणगाण करते त्याची काळजी करते. म्हटले तर द्वैअर्थी शब्द वापरते. ( ते शब्द दोन अर्थी आहे की नाही हे वाचकावरच ठेवले आहे. प्रसंगाची गरज म्हणून आलेले आहेत हे मी सांगीतले म्हणून लक्षात आले आहे.) वर सांगितल्याप्रमाणे शाहिर पठ्ठे बापुरावांची मुंबई वरील लावणीत काहीच आक्षेपार्ह नाही. अन मसालाही नाही. तरीही ती लावणी म्हणूनच तिची ओळख आहे. >> लावणी ही पुरुषवर्गासाठीच लिहायची आहे, असे समजून लिहा. >> आपली सुचना एकदम मान्य. प्रयत्न करतो तसा. तरीही राहून राहून वाटते की या हिरवीणीचा नायक तर पुरूषच आहे ना? ती फक्त त्याच्यासाठीच गाते आहे. समूहासाठी नाही. बाकी तुम्ही सांगितल्याप्रमाणे लावणी ही नखरेल हवीच. सुचना मान्य करून मी तसा प्रयत्न करेन. बाकी मी पास की नापास ते सांगा. :-) The universal symbol for diabetes डायबेटीस विरुद्ध लढा महाराष्ट्र भाषा असे मराठी | घालीतसे लाथ नडणार्‍यांच्या कटी|| महाराष्ट्र संतकवी पाषाणभेद शके १५६३

पाषाणभेद 03/04/2010 - 09:48
मंडळी, लावनी म्हटली की पांढरपेशा समाज त्याकडे वेगळ्या नजरेने बघतो. पण शहरातल्या नाट्यगृहातली लावण्यांना होणारी गर्दी वेगळाच विचार करायला लावते. माझ्या इतर लावण्यांना प्रतिसाद आले नसते तर काहीच वाटले नसते. पण या लावणीला एकतरी प्रतिसाद हवा होता. या लावणीत काय 'वंगाळ' आहे ते सांगा. केवळ शिर्षकात लावणी आहे म्हणून तुम्ही नाक तर मुरडत नाही ना? तरी मी वरती ही लावणी वेगळ्या प्रकृतीची आहे असे लिहीलेले होते. असो. लिहीणार्‍याने लिहीत जावे, प्रतिसाद देणार्‍याने देत जावे. The universal symbol for diabetes डायबेटीस विरुद्ध लढा महाराष्ट्र भाषा असे मराठी | घालीतसे लाथ नडणार्‍यांच्या कटी|| महाराष्ट्र संतकवी पाषाणभेद शके १५६३

sur_nair 04/04/2010 - 07:16
प्रयत्न खरच चांगला आहे. पण प्रश्न असा पडतो कि अशी लावणी सादर कुठे करायची? माझा समज होता कि लावणी हा शब्दच 'लावण्य' या शब्दावरून आला आहे. त्यामुळेच बहुतेक सर्व शृंगारिक प्रकृतीच्या असतात. अध्यात्मिक लावणी मी समजू शकतो (दे रे कान्हा - पिंजरा) पण ती सुद्धा शृंगार रसाचा आधार घेते. अर्थात आमचा लावणीशी संबंध फक्त सिनेमातील लावणी यातूनच आहे त्यामुळे कदाचित त्याबद्दलचे ज्ञान तोकडे असेल

पुन्हा पुन्हा वाचून बघितल्यानंतर मला तुम्ही या गाण्यात लावणी प्रकाराच्या मर्यादा ताणल्या, विस्तारल्या असं वाटतं - पण नक्की खात्री नाही. याला कारण माझं लावणी विषयीचं ज्ञान हे सिनेमातल्या लावणीतनंच आहे. मी प्रत्यक्ष लावणी कधी पाह्यलेली नाही. पण जे माहीत आहे त्यावरून मुख्यत्वे - स्त्री पुरुषासाठी ती म्हणते. - त्यात पौरुषाचा महिमा (पुरुषाचा इगो सुखावणं) हा भाग असतो. - तीत शृंगारिक भाग असतो, द्वयर्थी काव्यातून, किंवा उघडपणे तो येतो. - स्त्रीची स्वत:ला अर्पण करण्याची, पुरुषासाठी नटण्याची, तयार होण्याची भावना त्यात असते (पदरावरती जरतारीचा, मोर नाचरा हवा) - काही वेळा ती भावना इतकी तरल असते की तो शृंगार की परमेश्वराची आराधना याबाबत संभ्रम निर्माण होतो. (दे रे कान्हा) तुमच्या लावणीत यातली काही अंगं आहेत. पण द्वयर्थ किंवा शृंगारिकता दिसत नाही. (ठरवलं असतं तर घावावर घाव घालणे, खणणे, वगैरेतून खूप ठसठशीत द्वयर्थी प्रतीकं वापरता आली असती..) पण आत्तापर्यंत मी कधी या अंगाची लावणी ऐकली , वाचली नाही. त्यामुळे हे लावणीच्या मर्यादा विस्तारणारं काव्य आहे असं वाटतं. 'आणि राजाराणी सुखाने संसार करू लागले' असं म्हणून सर्वसाधारण लावणीतल्या हिरो-हिरविनीची गोष्ट संपल्यानंतर जी गोष्ट सुरू होतो तीविषयक आहे असं वाटलं. राजेश

पाषाणभेद 04/04/2010 - 16:24
राजेशजी. आधीच्या लावण्या ह्या तुम्ही सांगितलेले मुद्दे धरून होत्या. वरील लावणीचा प्रयत्न जाणीवपुर्वक होता. माझे लावणीबाबतचे ज्ञानही तुमच्याइतकेच आहे. मी अजूनपर्यंत तमाशा पाहिलेला नाही. लहान असतांना मामाबरोबर एका तमाशाला (झोपून) गेलो होतो इतकेच. तरी थोडा विचार करता बैठकीच्या लावणी ही थोडी सभ्यतेच्या अंगाने जाते. त्याचप्रकारे वरील लावणीही जात असावी. पठ्ठेबापूराव यांची 'मुंबईची लावणी' वानगीदाखल ठरावी. अर्थात या लावणीला कोणत्या वर्गात टाकावे हा प्रश्नच आहे. माझ्या मनात येथे द्वयर्थी शब्द योजूनापुर्वक वापरणे येथे अपेक्षीत नव्हते. जे शब्द तसे वाटतात ते त्या प्रसंगाची गरज म्हणून आलेले आहेत. ह्या हिरवीणीला तिचा नायक हा सावळ्या अंगाचा असूनही मर्द वाटतो. ती त्याचे दुरून निरीक्षण करते आहे. त्याच्या अंगाकडे, छातीकडे, हाताकडे तिचे लक्ष आहे. डोळ्यात दगडाची कपची उडू नये म्हणून ती काळजी करते अन डोळा बंद करण्यास ती सांगते. मन लावून काम करण्यास ती सांगते. कामात तो मग्न असतांना घरादाराचाही त्याला विसर पडतो अन ती त्याच्या संग मिळत नाही म्हणून व्याकूळ होते. तुम्ही म्हणता तसा काही लावणी फक्त शृंगारापुरती मर्यादित निश्चितच नाही. आताच्या चित्रपटांनी त्याला मर्यादा आणल्या हे निश्चितच. या क्षेत्रात अजूनही गुणीजन आलेत तर मराठमोळ्या लावणीची वेगळी ओळख निर्माण होईल. (पण त्याचा अभ्यास करणे हे आपले काम नाही. आपण आनंद येईपर्यंत लिहीत जावे बास.) माझ्या पहिल्या प्रतिसादात या लावणीला काहीच प्रतिसाद न आल्याची मी तक्रार याच कारणासाठी केली होती. त्याची पुर्तता आपल्या प्रतिसादाने भरून निघाली आहे. आपल्या सगळ्यांच्या प्रतिक्रीया मला फारच अनमोल वाटतात. (येथीलच नव्हे तर इतरत्र आलेल्यासुद्धा) धन्यवाद. The universal symbol for diabetes डायबेटीस विरुद्ध लढा महाराष्ट्र भाषा असे मराठी | घालीतसे लाथ नडणार्‍यांच्या कटी|| महाराष्ट्र संतकवी पाषाणभेद शके १५६३

शाहीर ही लावणी काय जमली नाय पाहा ! आता लावणीवर चर्चा सुरुच केली आहे तर आमचेबी दोन शब्द...! लावणी लौकिक, पौराणिक, आध्यात्मिक असते यात शंकाच नाही. लावणीचे अभ्यासक म.वा.धोंडांनी असे म्हटले होते की, ग्राम्यता, शृंगार व गेयता ही लावणीची खास वैशिष्टे. आता आपल्या रचनेत शृंगार काय दिसत नाही. दुसरा काही द्वयर्थी शोध घ्यायचा प्रयत्न केला तर थोडेफार हाती लागेल असे वाटते. पण आपल्या रचनेचा तो उद्देशही दिसत नाही. कष्टक-याचे गीत वाटावे त्याप्रमाणे आपली वरील रचना वाटते. लावणीचा 'टच' अजिबात सापडत नाही.'कारभारी दमानं' च्या अंगाने जर आपली रचना समजून घेतली तर मग 'धनी तुमी आता घावावर घाव घाला' याचा काही अर्थ लागू शकतो. पण तो प्रयत्न बळजबरीचा ठरेल. लावणी ही पुरुषवर्गासाठीच लिहायची आहे, असे समजून लिहा. मग झकास मजा येईल. लावणी वाचल्याबरोबर त्याचा एक अर्थ आपल्या मनात सहज उलगडत जातो. 'लटपट लटपट तुझ चालणे मोठे नखर्‍याचे बोलणे मंजुळ मैनेचे'' असं वाचल्याबरोबर आपल्या डोळ्यासमोर नखरेल स्त्रीचं चित्र डोळ्यासमोर येते. अशी काही सहज रचना असावी असे वाटते. बैठकीच्या लावणी ही थोडी सभ्यतेच्या अंगाने जाते. लावणी कोणतीही सभ्यता असभ्यता पाळत नाही असे माझे वयक्तीक मत आहे. मग ती लावणी बैठकीची असो, फडाची असो, सवाल-जवाब असो किंवा अन्य कोणत्याही प्रकाराची असो. पाहा सुरेखा पुणेकरांची बैठकीच्या लावणीची ही झलक...! :) शाहीर बाकी काय इचार करु नका. झकास लावणी लिव्हा...! -दिलीप बिरुटे

In reply to by प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे

पाषाणभेद 04/04/2010 - 19:36
चर्चेबद्दल अन प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद. बाकी साहित्यावरच्या अभ्यासामुळे आपला मार्गदर्शन करण्याचा अधिकार आहेच. प्रस्तूत लावणीत हिरवीणीला तिचा नायक हा एक मर्दासारखा भासतो. ती त्याचे गुणगाण करते त्याची काळजी करते. म्हटले तर द्वैअर्थी शब्द वापरते. ( ते शब्द दोन अर्थी आहे की नाही हे वाचकावरच ठेवले आहे. प्रसंगाची गरज म्हणून आलेले आहेत हे मी सांगीतले म्हणून लक्षात आले आहे.) वर सांगितल्याप्रमाणे शाहिर पठ्ठे बापुरावांची मुंबई वरील लावणीत काहीच आक्षेपार्ह नाही. अन मसालाही नाही. तरीही ती लावणी म्हणूनच तिची ओळख आहे. >> लावणी ही पुरुषवर्गासाठीच लिहायची आहे, असे समजून लिहा. >> आपली सुचना एकदम मान्य. प्रयत्न करतो तसा. तरीही राहून राहून वाटते की या हिरवीणीचा नायक तर पुरूषच आहे ना? ती फक्त त्याच्यासाठीच गाते आहे. समूहासाठी नाही. बाकी तुम्ही सांगितल्याप्रमाणे लावणी ही नखरेल हवीच. सुचना मान्य करून मी तसा प्रयत्न करेन. बाकी मी पास की नापास ते सांगा. :-) The universal symbol for diabetes डायबेटीस विरुद्ध लढा महाराष्ट्र भाषा असे मराठी | घालीतसे लाथ नडणार्‍यांच्या कटी|| महाराष्ट्र संतकवी पाषाणभेद शके १५६३
लेखनविषय:
काव्यरस
दगडफोड्याचं गाणं (मेहनतीची लावणी: घावावर घाव घाला) मंडळी, लावणी म्हटली की ती शृंगाराची असावी/असते असा आपला समज. पण लावणी ही त्या पलिकडे जावून आध्यात्मिक किंवा सामाजिक पद्धतीचीही असू शकते. खालील लावणीत आपली नेहमीची हिरवीन थोडं वेगळं बोलतेय. ती काय म्हणते ते बघा तर खरं: दगडफोड्याचं गाणं (मेहनतीची लावणी: घावावर घाव घाला)
काम करोनी म्हेनत घ्येवूनी आपन वाढवू सौंसारा गरज तुमची चिल्यापिल्यांना तशीच गरज आहे मला नजर देवूनी धनी तुमी आता घावावर घाव घाला ||धृ||

सोनसाजिरी पौणिमा..

प्राजु ·

पक्या 30/03/2010 - 12:24
सुंदर कल्पना. कविता आवडली. फक्त एक समजले नाही - आवस म्हणजेच काळोख असणे ..त्या दोन एकच गोष्टी आहेत ....तर अवसेने काळोखाला कसे साथीला घेतले...इथे ही कल्पना तेवढी पटली नाही. बाकी सर्व कल्पना सु रे ख. जय महाराष्ट्र , जय मराठी !

मनीषा 30/03/2010 - 12:36
लाटांनी मग शुभ्र फ़ुलांची रांगोळी रेखिली क्षितिजावरती सोनसाजिरी, पौणिमा झळकली छान आहे कविता ...

जयवी 30/03/2010 - 13:31
सुरेख कल्पना आहे गं प्राजु :) पक्या शी सहमत. "आवस" हा शब्द बरोबर आहे की "अवस" ?

अरुंधती 30/03/2010 - 14:10
लाटांनी मग शुभ्र फ़ुलांची रांगोळी रेखिली क्षितिजावरती सोनसाजिरी, पौणिमा झळकली >> छान! :-) अरुंधती http://iravatik.blogspot.com/

शुचि 30/03/2010 - 20:36
सुंदर कविता ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ हम नहीं वह जो करें ख़ून का दावा तुझपर बल्कि पूछेगा ख़ुदा भी तो मुकर जायेंगे

sur_nair 31/03/2010 - 00:25
Technically चंद्राला सूर्याच्या किरणांपासून लपविते आणि अवस घडवते ती आपली 'अवनीच' नाही का? पण poetic license कि काय असतं ते ध्यानात घेता चांगलीच आहे कविता.

पक्या 30/03/2010 - 12:24
सुंदर कल्पना. कविता आवडली. फक्त एक समजले नाही - आवस म्हणजेच काळोख असणे ..त्या दोन एकच गोष्टी आहेत ....तर अवसेने काळोखाला कसे साथीला घेतले...इथे ही कल्पना तेवढी पटली नाही. बाकी सर्व कल्पना सु रे ख. जय महाराष्ट्र , जय मराठी !

मनीषा 30/03/2010 - 12:36
लाटांनी मग शुभ्र फ़ुलांची रांगोळी रेखिली क्षितिजावरती सोनसाजिरी, पौणिमा झळकली छान आहे कविता ...

जयवी 30/03/2010 - 13:31
सुरेख कल्पना आहे गं प्राजु :) पक्या शी सहमत. "आवस" हा शब्द बरोबर आहे की "अवस" ?

अरुंधती 30/03/2010 - 14:10
लाटांनी मग शुभ्र फ़ुलांची रांगोळी रेखिली क्षितिजावरती सोनसाजिरी, पौणिमा झळकली >> छान! :-) अरुंधती http://iravatik.blogspot.com/

शुचि 30/03/2010 - 20:36
सुंदर कविता ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ हम नहीं वह जो करें ख़ून का दावा तुझपर बल्कि पूछेगा ख़ुदा भी तो मुकर जायेंगे

sur_nair 31/03/2010 - 00:25
Technically चंद्राला सूर्याच्या किरणांपासून लपविते आणि अवस घडवते ती आपली 'अवनीच' नाही का? पण poetic license कि काय असतं ते ध्यानात घेता चांगलीच आहे कविता.
लेखनविषय:
काव्यरस
पुनवेवरती राग धरूनी, आवस धुसफ़ुसली काळोखाला घेत साथीला, चंद्रकळा लपविली.. भरात आला खेळ मोडला, अवनी थरथरली अवकाशाला रिक्त पाहूनी, मूकपणे रडली उदास झाल्या अवनीसाठी, 'प्रथमा' मग धावली चंद्रकोर ती नाजूक रेखीव, आकाशी सजली रोज नव्याने पुन्हा पुन्हा ती, कोर नटू लागली संध्याराणी तिच्या दर्शने, गोड हसू लागली नव्या यौवनी चंदाराणी, मोहरूनिया गेली तिला रिझविण्या सागरलाटही, उचंबळू लागली लाटांनी मग शुभ्र फ़ुलांची रांगोळी रेखिली क्षितिजावरती सोनसाजिरी, पौणिमा झळकली - प्राजु

रेडिओ

पाषाणभेद ·

शुचि 29/03/2010 - 19:34
युनिव्हेर्सल थीम दिसते. मी देखील रेडीओच्या बटणाच्या फटीला डोळा लावून आत पहायचे लोक दिसतात का ते. कविता मस्तच. ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ हम नहीं वह जो करें ख़ून का दावा तुझपर बल्कि पूछेगा ख़ुदा भी तो मुकर जायेंगे

नरेश_ 29/03/2010 - 19:50
या अप्रतिम कवितेला व निरागसतेला सॅल्यूट ! बालगीते तुम्ही उत्तम लिहू शकाल असे आमचे भाकीत आहे.

प्रमोद देव 30/03/2010 - 09:02
दगडफोडेशेठ,तुमच्या अंगात काव्य जंतू आहे आणि तो दिवसेंदिवस वाढत चाललाय. एक दिवस तुम्ही नक्कीच नामांकित कवी होणार. आजच्या घटकेला तुम्ही मिपाचे ’जगदीश खेबूडकर ’ आहात.

In reply to by प्रमोद देव

पाषाणभेद 30/03/2010 - 09:19
नाय वो देवा, आमी त्या सुर्यापुढं काजवं वो. बाकी सगळी ताकद तुमच्यासारक्या जाणत्या मान्सांकडूनच मिळती पगा. ताकद हाय तवरं लिहायचं नाय तर निसतं वाचायचं. The universal symbol for diabetes डायबेटीस विरुद्ध लढा महाराष्ट्र भाषा असे मराठी | घालीतसे लाथ नडणार्‍यांच्या कटी|| महाराष्ट्र संतकवी पाषाणभेद शके १५६३

sur_nair 31/03/2010 - 01:42
"आमच्यावेळच्या रेडिओची मजा तिला नाही कधी आली." एकदम पटले. आता काय हवे तेव्हा हवे ते ऐकता येते पण radio च्या वेळी एखादे आवडीचे गाणे ऐकले कि काय आनंद व्हायचा. लहानपणच्या कुतुहलाचे मस्त वर्णन केलंय. थोडी अजून काटून छोटी ( concise ) केली असती तर अजून चांगली वाटली असती.

शुचि 29/03/2010 - 19:34
युनिव्हेर्सल थीम दिसते. मी देखील रेडीओच्या बटणाच्या फटीला डोळा लावून आत पहायचे लोक दिसतात का ते. कविता मस्तच. ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ हम नहीं वह जो करें ख़ून का दावा तुझपर बल्कि पूछेगा ख़ुदा भी तो मुकर जायेंगे

नरेश_ 29/03/2010 - 19:50
या अप्रतिम कवितेला व निरागसतेला सॅल्यूट ! बालगीते तुम्ही उत्तम लिहू शकाल असे आमचे भाकीत आहे.

प्रमोद देव 30/03/2010 - 09:02
दगडफोडेशेठ,तुमच्या अंगात काव्य जंतू आहे आणि तो दिवसेंदिवस वाढत चाललाय. एक दिवस तुम्ही नक्कीच नामांकित कवी होणार. आजच्या घटकेला तुम्ही मिपाचे ’जगदीश खेबूडकर ’ आहात.

In reply to by प्रमोद देव

पाषाणभेद 30/03/2010 - 09:19
नाय वो देवा, आमी त्या सुर्यापुढं काजवं वो. बाकी सगळी ताकद तुमच्यासारक्या जाणत्या मान्सांकडूनच मिळती पगा. ताकद हाय तवरं लिहायचं नाय तर निसतं वाचायचं. The universal symbol for diabetes डायबेटीस विरुद्ध लढा महाराष्ट्र भाषा असे मराठी | घालीतसे लाथ नडणार्‍यांच्या कटी|| महाराष्ट्र संतकवी पाषाणभेद शके १५६३

sur_nair 31/03/2010 - 01:42
"आमच्यावेळच्या रेडिओची मजा तिला नाही कधी आली." एकदम पटले. आता काय हवे तेव्हा हवे ते ऐकता येते पण radio च्या वेळी एखादे आवडीचे गाणे ऐकले कि काय आनंद व्हायचा. लहानपणच्या कुतुहलाचे मस्त वर्णन केलंय. थोडी अजून काटून छोटी ( concise ) केली असती तर अजून चांगली वाटली असती.
लेखनविषय:
काव्यरस
रेडिओ
लहाणपणी मला पडायचा एक प्रश्न असतील का रेडिओमधील माणसं सुक्ष्म? असतील ही माणसे आपल्यापेक्षा वेगळी एकत्र बसून वाजवतात वाद्ये सगळी एकतर रेडिओचा आकार छोटा गायक, वादक, तबला, पेटी, वाद्ये इतर पसारा केवढा मोठा! खासच असतील ही माणसे एकजात तरीही प्रश्न पडे कशी वाजवतात गाणी एकसाथ? एका गाण्यासाठी लता मंगेशकर येते तिचे गाणे म्हणून ती निघून जाते नंतरच्या गाण्यासाठी किशोर कुमार येतो त्याचेही गाणे म्हणून तो निघून जातो निश्चितच आहे सगळे वेगळे त्याशिवाय का सुरळीत चाले सगळे? हे सगळे प्रश्न मी विचारले माझ्या काका

माझा चारोळी संग्रह (२२ चारोळ्या)

निमिष सोनार ·
लेखनविषय:
(मी आत्तापर्यंत लिहिलेल्या २२ चारोळ्या मिसळपाव च्या वाचकांसाठी देत आहे! ) ------------------------------------------------------- (१) गुढीवाडव्याच्या शुभेच्छा "चैत्र महिन्याशी करूया पुन्हा मैत्र... नव्या वर्षाचे रंगवूया सुखद चित्र...

रस्ता ओलांडता

sur_nair ·

आई बाबा जसे होते तिथेच राहिले रस्त्याच्या त्या दुसरया बाजूला मधेच कधीतरी आमच्यामधला तो रस्ता मात्र काहीसा रुंद झाला वा ! क्या बात है !Touching ! खुप आवडली.

दोन पिढ्यांच्या मध्ये असणारा रस्ता (आई वडिलांनी ओलांडायला मदत केलेला व आता रुंद झालेला) हे सुंदर प्रतीक आहे. फक्त कवितेत ते प्रतीक आहे असं सांगणं जरा बाळबोध वाटलं. राजेश

In reply to by राजेश घासकडवी

sur_nair 22/03/2010 - 19:41
राजेशजी, तुमच्या 'प्रतिका' बद्दलच्या प्रतिक्रिया पाहून थोडा बदल केला आहे. वाचून पहा. धन्यवाद.

In reply to by राजेश घासकडवी

श्री नायर, कविता चांगलीच झाली आहे. रूढी परंपरा जरी त्याच असल्या तरी आचार-विचारांचा फरक पडला घर, भिंती, खिडक्या त्याच असल्या तरी पडदे व भिंतींचा रंग मात्र बदलला पण वरच्या ओळी अजुन सखोल हव्या आहेत. तो कवितेचा आत्मा आहे पण ओळींमध्ये आहे तितका सरळपणे पाहता येत नाही. सरळपणा नसला तरी याविषयीचे कुतूहल कवितेत अधिक सखोलपणे आले तर मजा येईल.

आई बाबा जसे होते तिथेच राहिले रस्त्याच्या त्या दुसरया बाजूला मधेच कधीतरी आमच्यामधला तो रस्ता मात्र काहीसा रुंद झाला वा ! क्या बात है !Touching ! खुप आवडली.

दोन पिढ्यांच्या मध्ये असणारा रस्ता (आई वडिलांनी ओलांडायला मदत केलेला व आता रुंद झालेला) हे सुंदर प्रतीक आहे. फक्त कवितेत ते प्रतीक आहे असं सांगणं जरा बाळबोध वाटलं. राजेश

In reply to by राजेश घासकडवी

sur_nair 22/03/2010 - 19:41
राजेशजी, तुमच्या 'प्रतिका' बद्दलच्या प्रतिक्रिया पाहून थोडा बदल केला आहे. वाचून पहा. धन्यवाद.

In reply to by राजेश घासकडवी

श्री नायर, कविता चांगलीच झाली आहे. रूढी परंपरा जरी त्याच असल्या तरी आचार-विचारांचा फरक पडला घर, भिंती, खिडक्या त्याच असल्या तरी पडदे व भिंतींचा रंग मात्र बदलला पण वरच्या ओळी अजुन सखोल हव्या आहेत. तो कवितेचा आत्मा आहे पण ओळींमध्ये आहे तितका सरळपणे पाहता येत नाही. सरळपणा नसला तरी याविषयीचे कुतूहल कवितेत अधिक सखोलपणे आले तर मजा येईल.
लेखनविषय:
काव्यरस
रस्ता ओलांडता आठवते चतुर्थीला गणपतीच्या देवळात आईचा हात धरून दर्शन घेताना आठवते अजून तो भरगर्दीतला रस्ता बाबांचा हात धरून ओलांडताना आठवतं अंधुकसं पहिल्यांदा जेव्हा आईनं शाळेत सोडलं होतं आठवतं जेव्हा, माझ्या हट्टाखातर बाबांनी खांद्यावर घेतलं होतं देवळात असो वा रस्ता ओलांडता किती सुरक्षित आहोत वाटायचे खांद्यावर बसून बाबांच्या मला आपण उंच झालो असे भासायचे पुढे वयाने मोठा, देहाने उंच झालो शाळा- कोलेजात जाऊन सुशिक्षित झालो अन रस्ता पार करता करता जाणवले आपण एकटेच फक्त आता पुढे आलो आई बाबा जसे होते तिथेच राहिले रस्त्याच्या त्या दुसरया बाजूला मधेच