मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ

गझल

तू पुन्हा

कौतुक शिरोडकर ·
लेखनविषय:
काव्यरस
आसमंती लाघवी गंध जेव्हा लाजले मोगर्‍याने गे तुझे, नाव तेव्हा घेतले पैंजणांच्या किलबिली, पाखरे नादावली थिरकता तव पावले, सूर साती छेडले मोकळ्या ओल्या बटा, फिरविता वार्‍यावरी थेंब ते सारे झणी, चातकाने झेलले भास्कराने पाहता, वळविला तू चेहरा अन नभीचे मेघ ते, पश्चिमी झेपावले गौर अंगाला तुझ्या, चुंबणारे ऊनही ती झळाळी कांचनी, लेवुनी सरसावले स्मित गाली विलसता, दशदिशा आसावल्या हात अपुले गुंतुनी, जगपरिघ आकुंचले शब्द ही ना बोलल्या, पाकळ्या अधरातल्या श्वास माझा तोलती, अर्थ ते नजरेतले

बहुधा

क्रान्ति ·
लेखनविषय:
त्याला माझे मोहरणे रुचलेच नसावे त्याचे माझे बंध कधी जुळलेच नसावे शब्दांचे हे गाव पोरके, केविलवाणे, भावार्थाचे बीज इथे रुजलेच नसावे भासांनी सावल्या जपाव्या, तसली नाती, वेडे मन त्यांचे सावज पहिलेच नसावे ! त्याच्या वाटा कशा कोरड्या? बहुधा त्याला आषाढाचे आमंत्रण दिसलेच नसावे मैलाच्या दगडांवरचे अंतर मिटलेले, या वाटेवर पुन्हा कुणी फिरलेच नसावे येता जाता श्रावण येथे थांबत होता, त्याचे आर्जव मातीला कळलेच नसावे ! कालकुपीतुन काही क्षण हलकेच चोरले, त्यांत जशी जगले मी, कधि जगलेच नसावे ! पात्यावरच्या दंवबिंदूसम अलिप्त व्हावे, इथे असावे तरी कधी इथलेच नसावे !

'काका' वदून गेल्या, आता बघेन म्हणतो

चतुरंग ·
लेखनविषय:
काव्यरस
आंतरजालावर दिवाळी फराळ चालू असताना ही खमंग भाजणी हाती लागली लगोलग थालीपीठ लावून टाकले!

'उ'कारावर चंद्रानुस्वार कसा काढायचा?

सुधीर काळे ·
लेखनविषय:
लेखनप्रकार
उर्दू (देवनागरीत) किंवा हिंदी लिहितांना चंद्रानुस्वार वारंवार लागतात. मिपावरील गमभन सॉफ्टवेअर वापरताना 'उ'कार सोडून 'आँटी', 'कँटीन'सारखे शब्द लिहिता आले, पण हूं, यूं घूं येईनात. 'बराहा'मध्ये ते कसे लिहायचे ते माहीत होते पण 'गमभन'मध्ये लिहिता येई ना. म्हणून मी कांहीं निवडक लोकांना "'ऊ'कारावर चंद्रानुस्वार कसा द्यायचा हे कुणी सांगू शकेल काय?" हा प्रश्न विचारला उदा: "घूंघट"मधला घूं , "यूं तो हमने"मधील यूं, "मैं नशेमें हूं"मधील हूं वगैरे बर्‍याच लोकांनी त्यांनाही माहीत नाही असे कळवले, पण 'कांजी'प्रवीण (चिनी-जपानी चित्रलिपी) 'सुबक ठेंगणी'ने ताबडतोब कळवले.

भैरवी

क्रान्ति ·
लेखनविषय:
काव्यरस
एक एक पाश तोड, गुंतण्याची वेळ नाही परतीचा प्रवास हा, थांबण्याची वेळ नाही विसर ते हेवेदावे, घाल अपराध पोटी, कोण कसे चुकले हे सांगण्याची वेळ नाही तुझे नसलेले सारे गुन्हे इथे सिद्ध झाले, वेड्या मना, तुझी बाजू मांडण्याची वेळ नाही संकटांनी आयुष्याशी उभे दावे मांडलेले, रात्र ही वै-याची आहे, पेंगण्याची वेळ नाही पैलतीर दिसे आता, आवरून घे सुरांना, भैरवीवाचून काही रंगण्याची वेळ नाही

हास आयुष्या

क्रान्ति ·
लेखनविषय:
सुरांनी मांडली दारी तुझ्या आरास आयुष्या अरे, आता तरी सोडून चिंता हास आयुष्या ! कधी काट्यापरी सलणे, कधी गंधाळणे, फुलणे दिले तू वेदनेला चांदण्यांचे श्वास आयुष्या ! तुला माझी, मला त्याची सदा हुलकावणी चाले, जिवाचा खेळखंडोबा पुन्हा केलास आयुष्या जिथे होते तुझे घरटे, अता ती मोडली फांदी तसे माझे तरी उरले कितीसे श्वास आयुष्या ? कधी जन्मांतरीचे आपले नाते खरे होते ? कधी होतास तू माझ्याचसाठी ख़ास आयुष्या ? दिवे मंदावता येशील माझ्या सोबतीसाठी मला तू एवढा देशील का विश्वास आयुष्या ?

अजून

अजिंक्य ·
लेखनविषय:
काळचक्र काळ ओढतो अजून, का मनुष्य व्यास मोजतो अजून ||१|| मात्र रात्र झोपण्या मिळे तयास, का उगाच स्वप्न पाहतो अजून ||२|| पाहतो जगात तो हिरे अनेक, कोळसे उगाच वेचतो अजून ||३|| लागते जमीन फक्त चार हात, वाटणीवरून भांडतो अजून ||४|| का स्वत:तला न सापडे प्रकाश, देवळात देव शोधतो अजून ||५||

पुन्हा केव्हातरी

क्रान्ति ·
लेखनविषय:
संवाद काही राहिले, साधू पुन्हा केव्हातरी काही तराणेही नवे, छेडू पुन्हा केव्हातरी! "सांगू पुन्हा केव्हातरी" नादात मागे राहिल्या, सांगायच्या गोष्टी अशा, सांगू पुन्हा केव्हातरी झाले कधी हाराकिरीचे वाद; केली भांडणे, तेव्हा असे का वागलो, बोलू पुन्हा केव्हातरी दोघांसही काहीतरी होते जरी मागायचे, आली कधी ना वेळ ती, मागू पुन्हा केव्हातरी! सांगून नाही भेटलो तेव्हा; कधी भेटूनही हे एवढेसे बोललो, "भेटू पुन्हा केव्हातरी" आयुष्य शोभादर्शकाच्या काचनक्षीसारखे, काही नवे आकारले, पाहू पुन्हा केव्हातरी!

मी

अजिंक्य ·
लेखनविषय:
जाणुनी, झुंजीत नाही शूर मी, दौडलो ऐसा कसा चौखूर मी ||१| काव्यप्रांती काय माझी थोरवी, आग बाकीचे, फुकाचा धूर मी ||२|| ओघ हे मोठे नद्यांचे वाहती, गावच्या छोट्या नळाचा पूर मी ||३|| या जगी जे मोठमोठे गायले, वाटतो त्यांच्यापुढे बेसूर मी ||४|| का अजिंक्या, मोह काव्याचा पडे, त्याच त्या स्वप्नात का हो चूर मी? ||५||

मंजूर नाही

क्रान्ति ·
लेखनविषय:
नको बंधने, जाच मंजूर नाही नदीला किनाराच मंजूर नाही ! कशी साथ द्यावी तुझ्या कीर्तनाला? मृदंगास ठेकाच मंजूर नाही ! तुला शिंपडावे सुखाच्या सरींनी, तुझ्या श्रावणालाच मंजूर नाही हसू तेच ओठी, खळी तीच गाली, कशी आज ही लाच मंजूर नाही ? तुझ्या सांगण्यानेच मी का फुलावे? वसंता, तुझा जाच मंजूर नाही ! मिळेना तुझ्या साक्षिने न्याय येथे, दिलेला पुरावाच मंजूर नाही लपेटून घ्यावे तुला मी, मला तू, दुरावा कुणालाच मंजूर नाही ! अरे, त्या 'उद्या'ला कुणी आज सांगा, 'तुझी भेट आताच मंजूर नाही '