पिपीलीका, चांडाळ आवडले.

वाचतोय.

ताज्या बातमीनुसार इसरो ने नविन humanoid robot आपल्या गगनयान प्रकल्पासाठी बनवलेला आहे. या लेडी रोबोट चे नाव त्यांनी ठेवलेले आहे " व्योमित्रा" हे सुंदर नाव जमलेले आहे. व्योम चा अर्थ आकाश असा होतो आणि त्याची मित्र व्योमित्रा व्योम चा चटकन आठवणारा मराठीतला वापर म्हणजे बालकवीच्या फुलराणी त ही ओळ तो व्योमीच्या प्रेमदेवता – वार्यावरती फिरता फिरता हळूच आल्या उतरुन खाली – फुलराणीसह करण्या केली परस्परांना खुणवुनी नयनी – त्या वदल्या ही अमुची राणी त्यांच्याच एका कवितेत " व्योमपटी जलदांची झाली दाटी " अशी ओळ येते कुठे ते नेमके आठवत नाही पण ही ओळ आहे. दुसर उदाहरण म्हणजे फेमस बंगाली डिटेक्टीव्ह "व्योमकेश बक्षी " यातील व्योमकेश हे नाव शंकराचे आहे कारण का तर शंकराचे मोठे मोकळे केस आकाशत उडत असतात म्हणून असे केस असणारा व्योमकेश शंकर अजुन एक शब्द आहे " व्योमचारी " त्याचा अर्थ पक्षी चिमणी जे आकाशात विहार करतात बाय द वे कवि ग्रेस यांनी पक्ष्यांना दिलेले एक सुंदर नाव आठवले ते म्हणतात पक्षी म्हणजे " आभाळछंदाचे प्रवासी "

हा भाग देखिल आवडला काही परिचीत शब्दांचे अपरिचीत अर्थ समजले. काही शब्दांचा नव्याने परिचय झाला आणि काही नवे शब्द समजले. पैजारबुवा,

मस्तच !

पिपीलीका, चांडाळ आवडले.

वाचतोय.

ताज्या बातमीनुसार इसरो ने नविन humanoid robot आपल्या गगनयान प्रकल्पासाठी बनवलेला आहे. या लेडी रोबोट चे नाव त्यांनी ठेवलेले आहे " व्योमित्रा" हे सुंदर नाव जमलेले आहे. व्योम चा अर्थ आकाश असा होतो आणि त्याची मित्र व्योमित्रा व्योम चा चटकन आठवणारा मराठीतला वापर म्हणजे बालकवीच्या फुलराणी त ही ओळ तो व्योमीच्या प्रेमदेवता – वार्यावरती फिरता फिरता हळूच आल्या उतरुन खाली – फुलराणीसह करण्या केली परस्परांना खुणवुनी नयनी – त्या वदल्या ही अमुची राणी त्यांच्याच एका कवितेत " व्योमपटी जलदांची झाली दाटी " अशी ओळ येते कुठे ते नेमके आठवत नाही पण ही ओळ आहे. दुसर उदाहरण म्हणजे फेमस बंगाली डिटेक्टीव्ह "व्योमकेश बक्षी " यातील व्योमकेश हे नाव शंकराचे आहे कारण का तर शंकराचे मोठे मोकळे केस आकाशत उडत असतात म्हणून असे केस असणारा व्योमकेश शंकर अजुन एक शब्द आहे " व्योमचारी " त्याचा अर्थ पक्षी चिमणी जे आकाशात विहार करतात बाय द वे कवि ग्रेस यांनी पक्ष्यांना दिलेले एक सुंदर नाव आठवले ते म्हणतात पक्षी म्हणजे " आभाळछंदाचे प्रवासी "

हा भाग देखिल आवडला काही परिचीत शब्दांचे अपरिचीत अर्थ समजले. काही शब्दांचा नव्याने परिचय झाला आणि काही नवे शब्द समजले. पैजारबुवा,

मस्तच !

शब्दविहार आवडला. आपण जर शब्दांशी समरस झालो, तर ते सुद्धा आपल्याशी बोलतात !

अप्रतिम... पुन्हा पुन्हा वाचण्यासारखे.. उद्या निवांत पुन्हा वाचणार लेख.. एकूण तुमचा शब्दवेध आणि त्यासाठीचे शब्द संचित जबरदस्त आहे.. जाता जाता : कुमार यांच्या धाग्यातील 'माळवद' हा शब्द वाचला आणि मन माझ्या आजोळी गेले, तेथील सर्व घरे माळवदाची होती.. ते बालपण... शब्दांवरून असे आठवनिंच्या राज्यात पण मस्त जाता येते.. कधी काळी थोडे लिखाण करायचो, तेंव्हा 'शब्दमेघ' नावाने लिहायचो... त्यावरून तर खूप आठवणी... धन्यवाद...

लेखक राजकारणी शशी थरुर हे कठिण विलक्षण असामान्य इंग्रजी शब्दांचा वापर त्यांच्या लेखनात बोलण्यात करण्यासाठी प्रसिद्ध आहेत. त्यांच्या विधांनावरुन बरेचदा वाद होत असतात. फार पुर्वी एकदा त्यांच्या cattle class च्या विधानावर मोठी राळ उडाली होती. तर मागे एकदा त्यांनी एक ट्वीट करुन त्यांच्या अशा लांब कठीण इंग्रजी शब्दवापरासाठी वाचकांची माफी मागितलेलेली होती त्यातही त्यांनी एक विलक्षण शब्द वापरुन उपहासात्मक टोमणा मारला ते ट्वीट असे होते. I'm sorry if one of my tweets y'day gave rise to an epidemic of hippopotomonstrosesquipedaliophobia! [Don't bother looking it up: it's just a word describing a fear of long words]. But #TheParadoxicalPrimeMinister contains no words longer than Paradoxical! या शब्दाचा अर्थ ही त्यांनी दिलेला अजुन खणायचे तर या सस्थळावर बघु शकता इथे विविध प्रकारच्या फोबियांची विस्तृत माहीती आहे. या भीतीचे परीणाम या भितीच्या एका सर्वेक्षणाचा अहवाल वगैरे ही आहे. https://www.fearof.net/fear-of-long-words-phobia-hippopotomonstrosesquippedaliophobia/ People suffering from Hippopotomonstrosesquippedaliophobia tend to experience a great deal of anxiety when faced with long words. It is indeed ironical that the scientific name given to this phobia is such a long one इथपर्यंत ठिक होते पण हे कमी होते की काय त्यांच्या या वरील ट्वीट ला जयेश गोपीनाथन नावाच्या व्यक्तीने उत्तर दिले ते म्हणजे कहर च होते ते असे Being a sesquipedalian, Mr. Tharoor is quite ebullient in gasconading about his habit of circumlocution. Little does he show any perspicaciousness or excogitate before assuming rest of the people are saxicolous. This is idiosyncratic with his personality of being anomalistic! माझी लांब शब्दांची भिती वाढुन मला सध्या घाम फुटलेला आहे मला पॅनिक अटॅक आलेला आहे. सायटीत दाखवलेली खालील लक्षणे मी अनुभवतोय काय म्हणावे या स्थितीला ? पळुन जा गडे पळुंजा !!! People suffering from Hippopotomonstrosesquippedaliophobia tend to experience a great deal of anxiety when faced with long words. It is indeed ironical that the scientific name given to this phobia is such a long one

"फ़क़त" माझा मित्र(इंग्लिश मिडीयमवाला ), हा शब्द जेव्हा , ऐकायचा (गाणं हिंदी असलं तरीही ) तेव्हा लय हसायचा.. म्हटलं , का रे बाबा, यात हसण्यासारखं काय ?.. उस हसीन ने कहा, सुनो जान-ए-वफ़ा ये फ़लक़ ये ज़मीं, तेरे बिन कुछ नहीं तुझपे मरती हूँ मैं, प्यार करती हूँ मैं बात कुछ और थी, वो नज़र चोर थी उसके दिल में छुपी, चाहत और गर्ज़ी थी प्यार का, तो फ़क़त, इक बहाना था इक हसीना थी, इक दीवाना था ...

वा सुंदर लेख आहे हा

शासन आणि चेष्टा हे दोन मुळात संस्कृत मधून मराठीत आलेले शब्द. पण त्यांचा अर्थ मराठी मध्ये बदलतो. संस्कृत मध्ये किंवा हिंदी मध्ये त्यांचा अर्थ शिक्षा आणि प्रयास असा आहे. पण मराठीत तेच शब्द ऍडमिनिस्ट्रेशन आणि मस्करी या अर्थाने वापरतात.

Queen चा प्रचलित अर्थ एखाद्या स्वतंत्र राज्याची स्त्री शासक किंवा राजाची पत्नी असा आहे. जो सर्वात जास्त प्रचलित आहे. दुसरा एक अर्थ एखाद्या विशिष्ट क्षेत्रातील एक यशस्वी श्रेष्ठ स्त्री उदा. ब्युटी क्विन टेनिस क्विन इ. असा ही एक प्रचलित वापर आढळतो तर या व्यतिरीक्त याचा जो समलैंगिक संदर्भातील अर्थ आहे व शब्द आहेत ते बघु या. शब्दकोशात दिलेला अर्थ असा a homosexual man, especially one regarded as ostentatiously effeminate. How the Homosexuals Saved Civilization: Cathy Crimmins या पुस्तकात लेखिका या शब्दाचा मागोवा घेते.त्यात खालील शब्दांचा उल्लेख येतो. १- Drag Queen a man who ostentatiously dresses up in women's clothes. या प्रकारचा समलैंगिक पुरुष स्त्रीयांची वस्त्रे पोषाख घालुन वावरतो. २-Size Queen A man who prefers large penises 3-Curry Queen a white Caucasian man who exclusively prefers to date South Asian (Indian, Pakistani etc.) men. यात लेखिकेचे एक् असे रोचक मत आहे की Queen हा शब्द कालांतराने हेट्रोंच्या विश्वात संक्रमित झालेला आहे त्या म्हणतात की या शब्दाचा आता जो अर्थ स्थिर झालेला आहे तो असा की " To be a queen means you are particularly intense about something इथे उदा. ज्याला सिनेमाचं वेड आहे त्याला मुव्ही क्विन म्हणू शकतो. त्यांच्या मते हेट्रोंच्या हद्दीत हा शब्द ( या शब्दाचा वापर ) हा गेल्याचे सर्वोत्तम उदाहरण म्हणजे Drama Queen हा शब्द आहे. याच्या प्रत्यक्ष वापराचे एखादे उदाहरण आढळल्यास शोधुन टाकतो

१ श्री अनिरुद्ध कुलकर्णी त्यांच्या ब्लॉगमध्ये Toska या रशियन शब्दा संदर्भात झपुर्झा चा उल्लेख करतात हे रोचक आहे अवश्य पहावे. त्यांच्या मते Toska एक it is a sensation of great spiritual anguish आहे. आणि झपुर्झा हा मराठी शब्द याच प्रकारची अर्थछटा दाखवतो. http://searchingforlaugh.blogspot.com/2012/09/is-toska-zapurza.html २ उगमा बद्दल बोलायच तर माझ्या मते हा शब्द केशवसुतांनी नव्यानेच निर्माण केलेला आहे. यामागे कारण असे असावे की सहसा आध्यात्मिक अनुभुती च्या प्रांतात किंवा त्या श्रेणीतला अनुभव कवीला आलेला असेल तर तिथे एक समस्या असते. म्हणजे असा जो " पल्याड चा अनुभव " असतो तो भाषेतील उपलब्ध शब्दांच्या व त्यांना चिकटलेल्या रुढ अर्थांमधुन व्यक्त च होऊ शकत नाही असे कवीला वाटत असावे. म्हणुन त्यांना उपलब्ध जुन्या शब्दापैकी एक वापरण्यात अडचण असावी कारण तो चुकीचा अर्थ पोहोचवेल. मग आपली अनुभुती पोहोचवण्यासाठी कवीला नवाच शब्द निर्माण करण्याची गरज निर्माण होत असावी. या उर्मीतुन अशा विलक्षण शब्दाची निर्मीती झाली असावी होत असावी. नेती नेती या मार्गानेही जसा ते हे नाही ते ते हे ही नाही असे करत करत ते काय असावे याकडे निर्देश करत तिथपर्यंत पोहोचवण्याचा एक प्रयत्न असतो. इथेही कवी त्याचा अनुभव पोहोचवण्याचा डेस्परेटली प्रयत्न करत आहे. मात्र इथे तो नविन शब्दनिर्मीती ही करुन मदत करतोय. हर्षखेद ते मावळते, हास्य निवालें अश्रु पळाले; कण्टकशल्यें बोंथटलीं, मखमालीची लव वठली; कांही न दिसे दृष्टीला, प्रकाश गेला, तिमिर हरपला; काय म्हणावें या स्थितिला ?- झपूर्झा ! गडे झपूर्झा ! १ आता झपुर्झा हा शब्द कुठुन सुचला असेल ते फारसे महत्वाचे यासाठी वाटत नाही की त्यांना एक युनिक लेबलींग त्यांच्या युनिक अनुभुतीसाठी हवे होते हे महत्वाचे आहे तरी गुगलल्यावर हे सापडले. उद्गा . ( काव्य ) जा , पोरी , जा , हें वाक्य झपाटयानें उच्चारलें असतांना होणारा ध्वनि , शब्द . हा शब्द केशवसुत कवीनें प्रत्यानंदाच्या सीमेचा वाचक याअर्थी रूढ केला . झपूर्झा ! गडे झपुर्झा ! - केक १०६ . अजुन एक पर्याय असतो That whereof we cannot speak, thereof we must remain silent’, पण असे कवीच्या बाबतीत अवघड असावे कदाचित. एक "गुंगे का गुड" संकल्पना आहे ती अशीच एखाद्या मुक्या माणसाने गुड खाल्ला तर आता त्याने त्याचा गोडवा कसा वर्णावा ?

शिवकालीन महसुल व्यवस्थेवरील एका पुस्तकात खालील माहीती आढळली.शिवरायांच्या राज्यकारभारात त्याचे अष्टप्रधान मंडळ होते. या अष्टप्रधान मंडळाच्या हाताखाली खालील १८ कारखाने होते त्यांची नावे अशी १-खजिना २- जवाहिरखाना ३-अंबरखाना ४-शरबतखाना ५- तोफखाना ६-दफ्तरखाना ७- जामदारखाना ८-जिरातखाना ९- मुतबखखाना १०-उष्टरखाना ११-नगारखाना १२- तालीमखाना १३-पीलखाना १४-फरासखाना १५-दारुखाना १६-शरतखाना या व्यतिरीक्त या व्यवस्थेत १२ महाल होते ते असे १- पोते २- सौदागिर ३- पालखी ४-कोठी ५- इमारत ६ -बहिली ७-पागा ८-शेरी ९- दरुनी १०-थट्टी ११-टांकसाळ १२-छबिना यातील वेगळा वाटला व आजही रीलेट करता येइल असे दोन अगोदर घेउ. पीलखाना -फिलखाना हैद्राबादेत जुन्या हैद्राबादेत एक भाग आहे बहुधा बेगम बजार च्या जवळ त्याचे नाव पीलखाना असे आजही आहे. तेथे प्लास्टीक जनरल ट्रेडींग चे मोठे सेंटर आहे अनेक ठोक किरकोळ दुकाने असलेला हा व्यापारी भाग आजही आहे. तर याचा अर्थ हत्ती ठेवण्याची जागा असा होतो. म्हणजे इथे सैन्यासाठी वा इतर राज्याचे जे हत्त्ती आहे ते इथे ठेवले जात असावेत. याचा अचुक उच्चार फिलखाना असा आहे फिल हा अरेबिक फारशी उगम असलेला शब्द आहे फिल चा अर्थ हत्ती असा दिलेला आहे. यावरुन हा शब्द फिलखाना असा आहे. आता वरती अजुन एक अंबरखाना हा शब्द आहे.याठिकाणी हत्तीवरील सामान अंबारी संबंधित शस्त्रे इत्यादी बाळगणे साठी हा आहे ( उत्पादनही होत असावे कदाचित माहीत नाही ) फरासखाना पुणे नगरीत एका पोलिस चौकीचे नाव " फरासखाना पोलिस चौकी " असे आहे. फरासखाना चा अर्थ जो मला सापडलाय एका शब्दकोशात तो वस्तुभांडार या अर्थाने आहे.म्हणजे मंडप सामाना या अर्थाने मला वाटते कदाचित सैन्या साठी चे तंबु व ते उभारण्यासाठीचे कापड दोरखंड बांबु हा सेट फरासखान्यात ठेवला बनविला जात असावा. उष्टरखाना म्हणजे उंट व त्याच्या संबंधित सामानाच्या कारखान्याचे नाव. शरबतखाना हा शब्द रोचक वाटला. शरबत ही आपली मर्यादीत ओळख सध्याची आहे. एक प्रकारचे फळाचा अर्क असलेले गोड पेय जसे रुह अफजा इत्यादी. पण शरबत चा म्हणजे या द्रावणाचा या शरबत ला एक औषधी अर्थाची छटाही आहे. खर म्हणजे शरबत ची व्याख्या फार व्यापक आहे. शब्दकोशात शरबत चा अर्थ डिस्पेन्सरी असाही दिलेला आहे. हा इथे डिटेल अर्थ बघावा पुर्ण अर्थ अनेक बाबी दाखवतो न्ह्वाव्या कडील एक परंपराही त्यात येते. P شربت sharbat (for A. شربة, n. of un. fr. sharb, inf. n. of شرب 'to drink'), s.m. A draught (of water, &c.), drink, beverage, cup; sherbet, sugar and water (the most com. signification); a dose of medicine, draught, potion:—sharbat pilānā (-ko), To give (a barber) sherbet to drink (and so seal the betrothal which he has arranged):—sharbat-pilāʼī, s.f. The present made by a bride and bridegroom to the barber who arranged the marriage:—sharbat-ḵẖāna, s.m. A dispensary:—sharbat-dār, s.m. A servant who has charge of the water, wine, &c.; a butler:—sharbat-ke-se ghūṅṭ pīnā, To gulp down as sherbet; (fig.) to suffer meekly. यातील एक किती छान आहे बघा शरबत के से घुट पीना चा अर्थ तो म्हणतो to suffer meekly. ( हे सिद्ध करते की शरबत हा कडु औषधी काढा सारखेही असेल की जे सहन करणे अवघड असावे त्यावरुन हा वाकप्रचार आलेला असावा. सध्याच्या शरबत च्या रुह अफजा इमेज चे हे शरबत नाही ) तर वरील शरबत चा व्यापक अर्थ बघितल्यावर शरबत खाना हा १८ पैकी एक कारखाना असण्याइतका महत्वाचा विषय का होता याची कल्पना येते. महालापैकी बहिली चा अर्थ रथ असा दिलेला आहे याचा अर्थ रथाशी संबंधित काही कारखाना असावा इतकेच आकलन होते. तसेच थट्टी चा अर्थ गोठा इतकाच दिलेला आहे यावरुन फारसा बोध होत नाही दरुनी महाल मात्र लक्ष वेधुन घेतले ते दरुनी ने अर्थ दिलेला आहे अन्त:पुर या शब्दाचा शोध घेतला तर मजेदार माहीती कळते. एक दरुनी म्हणजे आंतील असा एक लिटरल अर्थ उर्दु शब्दकोश दाखवतो आता बघा अंदरुनी हा प्रचलित शब्द पण हाच अर्थ दाखवतो म्हणजे लिंक बरी लागते. दुसरा अर्थ उर्दु शब्दकोशात सरळ सरळ जनाना जनानखाना असाच दिलेला आहे. गंमत म्हणजे अंत;पुर हा ही शब्द सरळ सरळ सारखाच अर्थ दाखवतो. ते काही त्याला जनानखानाच आहे असे म्हणत नसावेत त्यांच्या दृष्टीने आंतील कार्ये करण्याची जागा स्थान इतकेच् महालातील पोते चा निर्देश खजिना असा केलेला आहे. हे सांभाळणारा व्यक्ति "पोतदार" हा म्हणजे धातुपरीक्षक अधिकारी होता अशी जुजबी माहीती मिळते. सध्या पण पोतदार हे आडनाव आढळते. पण रोचक बाब म्हणजे दरुनी महाल शिवाजी महाराजांच्या ऑफिशीयल कारभाराचे एक अभिन्न अंग होते.

शब्दविहार आवडला. आपण जर शब्दांशी समरस झालो, तर ते सुद्धा आपल्याशी बोलतात !

अप्रतिम... पुन्हा पुन्हा वाचण्यासारखे.. उद्या निवांत पुन्हा वाचणार लेख.. एकूण तुमचा शब्दवेध आणि त्यासाठीचे शब्द संचित जबरदस्त आहे.. जाता जाता : कुमार यांच्या धाग्यातील 'माळवद' हा शब्द वाचला आणि मन माझ्या आजोळी गेले, तेथील सर्व घरे माळवदाची होती.. ते बालपण... शब्दांवरून असे आठवनिंच्या राज्यात पण मस्त जाता येते.. कधी काळी थोडे लिखाण करायचो, तेंव्हा 'शब्दमेघ' नावाने लिहायचो... त्यावरून तर खूप आठवणी... धन्यवाद...

लेखक राजकारणी शशी थरुर हे कठिण विलक्षण असामान्य इंग्रजी शब्दांचा वापर त्यांच्या लेखनात बोलण्यात करण्यासाठी प्रसिद्ध आहेत. त्यांच्या विधांनावरुन बरेचदा वाद होत असतात. फार पुर्वी एकदा त्यांच्या cattle class च्या विधानावर मोठी राळ उडाली होती. तर मागे एकदा त्यांनी एक ट्वीट करुन त्यांच्या अशा लांब कठीण इंग्रजी शब्दवापरासाठी वाचकांची माफी मागितलेलेली होती त्यातही त्यांनी एक विलक्षण शब्द वापरुन उपहासात्मक टोमणा मारला ते ट्वीट असे होते. I'm sorry if one of my tweets y'day gave rise to an epidemic of hippopotomonstrosesquipedaliophobia! [Don't bother looking it up: it's just a word describing a fear of long words]. But #TheParadoxicalPrimeMinister contains no words longer than Paradoxical! या शब्दाचा अर्थ ही त्यांनी दिलेला अजुन खणायचे तर या सस्थळावर बघु शकता इथे विविध प्रकारच्या फोबियांची विस्तृत माहीती आहे. या भीतीचे परीणाम या भितीच्या एका सर्वेक्षणाचा अहवाल वगैरे ही आहे. https://www.fearof.net/fear-of-long-words-phobia-hippopotomonstrosesquippedaliophobia/ People suffering from Hippopotomonstrosesquippedaliophobia tend to experience a great deal of anxiety when faced with long words. It is indeed ironical that the scientific name given to this phobia is such a long one इथपर्यंत ठिक होते पण हे कमी होते की काय त्यांच्या या वरील ट्वीट ला जयेश गोपीनाथन नावाच्या व्यक्तीने उत्तर दिले ते म्हणजे कहर च होते ते असे Being a sesquipedalian, Mr. Tharoor is quite ebullient in gasconading about his habit of circumlocution. Little does he show any perspicaciousness or excogitate before assuming rest of the people are saxicolous. This is idiosyncratic with his personality of being anomalistic! माझी लांब शब्दांची भिती वाढुन मला सध्या घाम फुटलेला आहे मला पॅनिक अटॅक आलेला आहे. सायटीत दाखवलेली खालील लक्षणे मी अनुभवतोय काय म्हणावे या स्थितीला ? पळुन जा गडे पळुंजा !!! People suffering from Hippopotomonstrosesquippedaliophobia tend to experience a great deal of anxiety when faced with long words. It is indeed ironical that the scientific name given to this phobia is such a long one

"फ़क़त" माझा मित्र(इंग्लिश मिडीयमवाला ), हा शब्द जेव्हा , ऐकायचा (गाणं हिंदी असलं तरीही ) तेव्हा लय हसायचा.. म्हटलं , का रे बाबा, यात हसण्यासारखं काय ?.. उस हसीन ने कहा, सुनो जान-ए-वफ़ा ये फ़लक़ ये ज़मीं, तेरे बिन कुछ नहीं तुझपे मरती हूँ मैं, प्यार करती हूँ मैं बात कुछ और थी, वो नज़र चोर थी उसके दिल में छुपी, चाहत और गर्ज़ी थी प्यार का, तो फ़क़त, इक बहाना था इक हसीना थी, इक दीवाना था ...

वा सुंदर लेख आहे हा

शासन आणि चेष्टा हे दोन मुळात संस्कृत मधून मराठीत आलेले शब्द. पण त्यांचा अर्थ मराठी मध्ये बदलतो. संस्कृत मध्ये किंवा हिंदी मध्ये त्यांचा अर्थ शिक्षा आणि प्रयास असा आहे. पण मराठीत तेच शब्द ऍडमिनिस्ट्रेशन आणि मस्करी या अर्थाने वापरतात.

Queen चा प्रचलित अर्थ एखाद्या स्वतंत्र राज्याची स्त्री शासक किंवा राजाची पत्नी असा आहे. जो सर्वात जास्त प्रचलित आहे. दुसरा एक अर्थ एखाद्या विशिष्ट क्षेत्रातील एक यशस्वी श्रेष्ठ स्त्री उदा. ब्युटी क्विन टेनिस क्विन इ. असा ही एक प्रचलित वापर आढळतो तर या व्यतिरीक्त याचा जो समलैंगिक संदर्भातील अर्थ आहे व शब्द आहेत ते बघु या. शब्दकोशात दिलेला अर्थ असा a homosexual man, especially one regarded as ostentatiously effeminate. How the Homosexuals Saved Civilization: Cathy Crimmins या पुस्तकात लेखिका या शब्दाचा मागोवा घेते.त्यात खालील शब्दांचा उल्लेख येतो. १- Drag Queen a man who ostentatiously dresses up in women's clothes. या प्रकारचा समलैंगिक पुरुष स्त्रीयांची वस्त्रे पोषाख घालुन वावरतो. २-Size Queen A man who prefers large penises 3-Curry Queen a white Caucasian man who exclusively prefers to date South Asian (Indian, Pakistani etc.) men. यात लेखिकेचे एक् असे रोचक मत आहे की Queen हा शब्द कालांतराने हेट्रोंच्या विश्वात संक्रमित झालेला आहे त्या म्हणतात की या शब्दाचा आता जो अर्थ स्थिर झालेला आहे तो असा की " To be a queen means you are particularly intense about something इथे उदा. ज्याला सिनेमाचं वेड आहे त्याला मुव्ही क्विन म्हणू शकतो. त्यांच्या मते हेट्रोंच्या हद्दीत हा शब्द ( या शब्दाचा वापर ) हा गेल्याचे सर्वोत्तम उदाहरण म्हणजे Drama Queen हा शब्द आहे. याच्या प्रत्यक्ष वापराचे एखादे उदाहरण आढळल्यास शोधुन टाकतो

१ श्री अनिरुद्ध कुलकर्णी त्यांच्या ब्लॉगमध्ये Toska या रशियन शब्दा संदर्भात झपुर्झा चा उल्लेख करतात हे रोचक आहे अवश्य पहावे. त्यांच्या मते Toska एक it is a sensation of great spiritual anguish आहे. आणि झपुर्झा हा मराठी शब्द याच प्रकारची अर्थछटा दाखवतो. http://searchingforlaugh.blogspot.com/2012/09/is-toska-zapurza.html २ उगमा बद्दल बोलायच तर माझ्या मते हा शब्द केशवसुतांनी नव्यानेच निर्माण केलेला आहे. यामागे कारण असे असावे की सहसा आध्यात्मिक अनुभुती च्या प्रांतात किंवा त्या श्रेणीतला अनुभव कवीला आलेला असेल तर तिथे एक समस्या असते. म्हणजे असा जो " पल्याड चा अनुभव " असतो तो भाषेतील उपलब्ध शब्दांच्या व त्यांना चिकटलेल्या रुढ अर्थांमधुन व्यक्त च होऊ शकत नाही असे कवीला वाटत असावे. म्हणुन त्यांना उपलब्ध जुन्या शब्दापैकी एक वापरण्यात अडचण असावी कारण तो चुकीचा अर्थ पोहोचवेल. मग आपली अनुभुती पोहोचवण्यासाठी कवीला नवाच शब्द निर्माण करण्याची गरज निर्माण होत असावी. या उर्मीतुन अशा विलक्षण शब्दाची निर्मीती झाली असावी होत असावी. नेती नेती या मार्गानेही जसा ते हे नाही ते ते हे ही नाही असे करत करत ते काय असावे याकडे निर्देश करत तिथपर्यंत पोहोचवण्याचा एक प्रयत्न असतो. इथेही कवी त्याचा अनुभव पोहोचवण्याचा डेस्परेटली प्रयत्न करत आहे. मात्र इथे तो नविन शब्दनिर्मीती ही करुन मदत करतोय. हर्षखेद ते मावळते, हास्य निवालें अश्रु पळाले; कण्टकशल्यें बोंथटलीं, मखमालीची लव वठली; कांही न दिसे दृष्टीला, प्रकाश गेला, तिमिर हरपला; काय म्हणावें या स्थितिला ?- झपूर्झा ! गडे झपूर्झा ! १ आता झपुर्झा हा शब्द कुठुन सुचला असेल ते फारसे महत्वाचे यासाठी वाटत नाही की त्यांना एक युनिक लेबलींग त्यांच्या युनिक अनुभुतीसाठी हवे होते हे महत्वाचे आहे तरी गुगलल्यावर हे सापडले. उद्गा . ( काव्य ) जा , पोरी , जा , हें वाक्य झपाटयानें उच्चारलें असतांना होणारा ध्वनि , शब्द . हा शब्द केशवसुत कवीनें प्रत्यानंदाच्या सीमेचा वाचक याअर्थी रूढ केला . झपूर्झा ! गडे झपुर्झा ! - केक १०६ . अजुन एक पर्याय असतो That whereof we cannot speak, thereof we must remain silent’, पण असे कवीच्या बाबतीत अवघड असावे कदाचित. एक "गुंगे का गुड" संकल्पना आहे ती अशीच एखाद्या मुक्या माणसाने गुड खाल्ला तर आता त्याने त्याचा गोडवा कसा वर्णावा ?

शिवकालीन महसुल व्यवस्थेवरील एका पुस्तकात खालील माहीती आढळली.शिवरायांच्या राज्यकारभारात त्याचे अष्टप्रधान मंडळ होते. या अष्टप्रधान मंडळाच्या हाताखाली खालील १८ कारखाने होते त्यांची नावे अशी १-खजिना २- जवाहिरखाना ३-अंबरखाना ४-शरबतखाना ५- तोफखाना ६-दफ्तरखाना ७- जामदारखाना ८-जिरातखाना ९- मुतबखखाना १०-उष्टरखाना ११-नगारखाना १२- तालीमखाना १३-पीलखाना १४-फरासखाना १५-दारुखाना १६-शरतखाना या व्यतिरीक्त या व्यवस्थेत १२ महाल होते ते असे १- पोते २- सौदागिर ३- पालखी ४-कोठी ५- इमारत ६ -बहिली ७-पागा ८-शेरी ९- दरुनी १०-थट्टी ११-टांकसाळ १२-छबिना यातील वेगळा वाटला व आजही रीलेट करता येइल असे दोन अगोदर घेउ. पीलखाना -फिलखाना हैद्राबादेत जुन्या हैद्राबादेत एक भाग आहे बहुधा बेगम बजार च्या जवळ त्याचे नाव पीलखाना असे आजही आहे. तेथे प्लास्टीक जनरल ट्रेडींग चे मोठे सेंटर आहे अनेक ठोक किरकोळ दुकाने असलेला हा व्यापारी भाग आजही आहे. तर याचा अर्थ हत्ती ठेवण्याची जागा असा होतो. म्हणजे इथे सैन्यासाठी वा इतर राज्याचे जे हत्त्ती आहे ते इथे ठेवले जात असावेत. याचा अचुक उच्चार फिलखाना असा आहे फिल हा अरेबिक फारशी उगम असलेला शब्द आहे फिल चा अर्थ हत्ती असा दिलेला आहे. यावरुन हा शब्द फिलखाना असा आहे. आता वरती अजुन एक अंबरखाना हा शब्द आहे.याठिकाणी हत्तीवरील सामान अंबारी संबंधित शस्त्रे इत्यादी बाळगणे साठी हा आहे ( उत्पादनही होत असावे कदाचित माहीत नाही ) फरासखाना पुणे नगरीत एका पोलिस चौकीचे नाव " फरासखाना पोलिस चौकी " असे आहे. फरासखाना चा अर्थ जो मला सापडलाय एका शब्दकोशात तो वस्तुभांडार या अर्थाने आहे.म्हणजे मंडप सामाना या अर्थाने मला वाटते कदाचित सैन्या साठी चे तंबु व ते उभारण्यासाठीचे कापड दोरखंड बांबु हा सेट फरासखान्यात ठेवला बनविला जात असावा. उष्टरखाना म्हणजे उंट व त्याच्या संबंधित सामानाच्या कारखान्याचे नाव. शरबतखाना हा शब्द रोचक वाटला. शरबत ही आपली मर्यादीत ओळख सध्याची आहे. एक प्रकारचे फळाचा अर्क असलेले गोड पेय जसे रुह अफजा इत्यादी. पण शरबत चा म्हणजे या द्रावणाचा या शरबत ला एक औषधी अर्थाची छटाही आहे. खर म्हणजे शरबत ची व्याख्या फार व्यापक आहे. शब्दकोशात शरबत चा अर्थ डिस्पेन्सरी असाही दिलेला आहे. हा इथे डिटेल अर्थ बघावा पुर्ण अर्थ अनेक बाबी दाखवतो न्ह्वाव्या कडील एक परंपराही त्यात येते. P شربت sharbat (for A. شربة, n. of un. fr. sharb, inf. n. of شرب 'to drink'), s.m. A draught (of water, &c.), drink, beverage, cup; sherbet, sugar and water (the most com. signification); a dose of medicine, draught, potion:—sharbat pilānā (-ko), To give (a barber) sherbet to drink (and so seal the betrothal which he has arranged):—sharbat-pilāʼī, s.f. The present made by a bride and bridegroom to the barber who arranged the marriage:—sharbat-ḵẖāna, s.m. A dispensary:—sharbat-dār, s.m. A servant who has charge of the water, wine, &c.; a butler:—sharbat-ke-se ghūṅṭ pīnā, To gulp down as sherbet; (fig.) to suffer meekly. यातील एक किती छान आहे बघा शरबत के से घुट पीना चा अर्थ तो म्हणतो to suffer meekly. ( हे सिद्ध करते की शरबत हा कडु औषधी काढा सारखेही असेल की जे सहन करणे अवघड असावे त्यावरुन हा वाकप्रचार आलेला असावा. सध्याच्या शरबत च्या रुह अफजा इमेज चे हे शरबत नाही ) तर वरील शरबत चा व्यापक अर्थ बघितल्यावर शरबत खाना हा १८ पैकी एक कारखाना असण्याइतका महत्वाचा विषय का होता याची कल्पना येते. महालापैकी बहिली चा अर्थ रथ असा दिलेला आहे याचा अर्थ रथाशी संबंधित काही कारखाना असावा इतकेच आकलन होते. तसेच थट्टी चा अर्थ गोठा इतकाच दिलेला आहे यावरुन फारसा बोध होत नाही दरुनी महाल मात्र लक्ष वेधुन घेतले ते दरुनी ने अर्थ दिलेला आहे अन्त:पुर या शब्दाचा शोध घेतला तर मजेदार माहीती कळते. एक दरुनी म्हणजे आंतील असा एक लिटरल अर्थ उर्दु शब्दकोश दाखवतो आता बघा अंदरुनी हा प्रचलित शब्द पण हाच अर्थ दाखवतो म्हणजे लिंक बरी लागते. दुसरा अर्थ उर्दु शब्दकोशात सरळ सरळ जनाना जनानखाना असाच दिलेला आहे. गंमत म्हणजे अंत;पुर हा ही शब्द सरळ सरळ सारखाच अर्थ दाखवतो. ते काही त्याला जनानखानाच आहे असे म्हणत नसावेत त्यांच्या दृष्टीने आंतील कार्ये करण्याची जागा स्थान इतकेच् महालातील पोते चा निर्देश खजिना असा केलेला आहे. हे सांभाळणारा व्यक्ति "पोतदार" हा म्हणजे धातुपरीक्षक अधिकारी होता अशी जुजबी माहीती मिळते. सध्या पण पोतदार हे आडनाव आढळते. पण रोचक बाब म्हणजे दरुनी महाल शिवाजी महाराजांच्या ऑफिशीयल कारभाराचे एक अभिन्न अंग होते.

धन्यवाद

__/\__ अनेक आभार काही उल्लेख लेख लिहिताना वेळ कमी पडल्याने राहुन गेले. हिंदी भाषेतील 'कुदी' हा 'उडी' शब्दाशी संबंधीत आहे हे चटकन लक्षात येत नाही पण 'कुदी' शब्दातील 'उदी' हे उच्चारण लक्षात घेता यावे. मराठीत उदो बोला उदो बोला ....उदोकारें गर्जती हा जयजयकार स्वरुप 'उद्घोष' उच्चारण मुळात आदीवास कालीन समुह मोहीमांचे सुतोवाचक राहीले असू शकेल का? सोबत देवता पुजेसोबतचा संबंधतर स्पष्टच अधोरेखित होतो अनेक देवतांचे पुजन वनस्पती स्वरुपातही होत आले हेही लक्षात घेता येते. हिन्दीत उदो/उदौ म्हणजे उदय आणि त्याशी संबंधीत उदोत, उदित, उदोती, उदोतकर हे प्रकाशाशी संबंधीत शब्द योजना येते. हिन्दी उदुआ : पुं० [?] एक तरह का मोटा जड़हन धान। हा वनस्पती संबंधीत शब्द मिळतो हिन्दी उदुंबर मराठी औदुंबर संस्कृत उडुम्बर हे आपल्या परिचयात आहेच. आणि मग दाळीतील 'उडीद' - (हिन्दीत अन्न) शब्दाच्या व्युत्पत्तीचा आणि वनस्पतींच्या प्राचीनतेचा अंदाज येतो. उदंड या शब्दाच्या व्युत्पत्तीचाही अंदाज यावा.

धन्यवाद

__/\__ अनेक आभार काही उल्लेख लेख लिहिताना वेळ कमी पडल्याने राहुन गेले. हिंदी भाषेतील 'कुदी' हा 'उडी' शब्दाशी संबंधीत आहे हे चटकन लक्षात येत नाही पण 'कुदी' शब्दातील 'उदी' हे उच्चारण लक्षात घेता यावे. मराठीत उदो बोला उदो बोला ....उदोकारें गर्जती हा जयजयकार स्वरुप 'उद्घोष' उच्चारण मुळात आदीवास कालीन समुह मोहीमांचे सुतोवाचक राहीले असू शकेल का? सोबत देवता पुजेसोबतचा संबंधतर स्पष्टच अधोरेखित होतो अनेक देवतांचे पुजन वनस्पती स्वरुपातही होत आले हेही लक्षात घेता येते. हिन्दीत उदो/उदौ म्हणजे उदय आणि त्याशी संबंधीत उदोत, उदित, उदोती, उदोतकर हे प्रकाशाशी संबंधीत शब्द योजना येते. हिन्दी उदुआ : पुं० [?] एक तरह का मोटा जड़हन धान। हा वनस्पती संबंधीत शब्द मिळतो हिन्दी उदुंबर मराठी औदुंबर संस्कृत उडुम्बर हे आपल्या परिचयात आहेच. आणि मग दाळीतील 'उडीद' - (हिन्दीत अन्न) शब्दाच्या व्युत्पत्तीचा आणि वनस्पतींच्या प्राचीनतेचा अंदाज येतो. उदंड या शब्दाच्या व्युत्पत्तीचाही अंदाज यावा.

Anagram बद्दल धन्यवाद. ..

नेहमीप्रमाणे छान माहितीपूर्ण आणि रंजक लेख. एक चांगला छंद अनेक वर्षे जोपासून त्यात प्राविण्य मिळवण्याच्या आपल्या चिकाटीला सलाम!

तुमचे लेख वाचुन मला आवडलेल्या काही रोचक शब्दांवर लेख लिहिण्याची इच्छा वाढत चालली आहे. कधी कधी काही शब्द जरी नेहमीचे असले तरी त्याचे वापर प्रांतागणिक बदलतात यात खुप मजा असते. तुमचे शब्दप्रेम लोभसवाणे आहे.

हे अवघड आहे बुआ, कधी स्क्रीबल खेळले आहे काय ?

सुन्दर!! एखाद्या छन्दाची जोपासना कशी चिकाटीने करावी याचे उत्तम उदाहरण !!! अर्थात नेहेमीसारखीच सोपी, साधी, सरळ मान्डणी अर्थात आहेच. Enjoyed !!

नेहमीप्रमाणे छान माहितीपूर्ण आणि रंजक लेख. +१ __________ तुमचे इंग्रजी कोड्यांचे उपाय वाचून सुचलं की कोडं आणि त्याचं उत्तर असे एका पिडीएफमध्ये* एका पानावर कोडे आणि दुसऱ्या पानावर उत्तर असं मोबाईलमध्ये साठवायचे. प्रश्न आणि उत्तर लगेच पाहायचे. हे सोपेही पडेल आणि प्रवासात कामाला येईल. निरनिराळ्या विषयावरचे प्रश्न असतात आणि ते आपल्या बटरफिंगर्समधून निसटणारच आहेत तर धडपड कशाला करायची! गंमत चालू ठेवायची. *- फोटो काढायचे कोडे आणि उत्तराचे आणि एप वापरून पिडीएफ करायची. दोन्ही एकाच पिडीएफमध्ये येणार.

मात्र कोड्यातील इतर जे प्रांत आहेत त्यात आपण जेमतेम रांगणारे बाळ आहोत !

हे आवडले. थिएटर आणि बटरफिंगर्स आवडली. झेल सोडणार्‍याला चिकनफार्मर असेही म्हणतात. मराठीत आम्ही कोंबडीपकड म्हणत असू. हत्ती आवडलाच. १ आणि २ असे दोन्ही अ‍ॅनाग्राम्स सुरेख.

ही पातळी आनंद आणि समाधानाची आहे. याहून अधिक कोड्यांत बागडून ‘कोडे-किडा’ होण्याची इच्छा नाही !

ही पातळी अत्युच्च समाधानाची आहे. त्याबद्दल अभिनंदन. फारच थोड्यांना हे जमते. दोन चित्रातील फरक ओळखा इ. छोट्यांची कोडी पण आनंद देऊन जातात. एखादे गाणे कोणत्या शास्त्रीय संगीतातल्या रागावर आधारित आहे हे ओळखणे या गोष्टी पण असाच निर्भेळ आनंद देऊन जातात. या सर्वातला आनंद कळला की मग आपण किरकोळ राजकारण, डावपेच, शह-काटशह यापासून दूर होतो आणि आयुष्यच सुंदर बनून जाते. या नितांतसुंदर लेखद्वयाबद्दल अनेक अनेक धन्यवाद.

अप्रतिम.. मस्त. पण इंग्लिश कोडे अवघड आहे.. तुम्ही सुंदर लिहिले आहे.. असेच लिहीत रहा... वाचत आहे..

माझ्या आजोबांना मराठी कोडी सोडवण्याचा फार नाद होता. त्याकाळी म्हणजे १९८० च्या दशकात मासिकातून येणारी कोडी सोडवण्यासाठी बक्षिसे असत. त्यातल्या त्यात थोडेफार चावट म्हणून प्रसिद्ध असलेले 'जत्रा' मासिक, विशेषतः त्याचा दिवाळी अंक यात येणारे कोडे बहुतेक मोठ्या बक्षीसाचे असावे. आजोबांना त्यात गती असल्यानं बहुदा बरीच बक्षिसे मिळतही असावीत. त्यामुळे कोड्याच्या निमित्ताने ते अंक घरात येत. तसेच बाकी मजकूर पाहून आपण घेणार नाही असे पेपर, मासिके कोड्यांसाठी घरात येत - 'दक्षता', पोलीस टाइम्स अशी काही नावे आता आठवतात. एकदा कोडी सोडवून झाली की जुने अंक आम्हा लहान मुलांच्या हातात लागत. त्या लेखामधील बरेच काही कळायचे ते वय नव्हते, पण त्या लेखांचे आणि शब्दांचे अर्थ कुणाला विचारण्याची हिम्मत होत नसे हे ही खरे. तुमच्या लेखामुळे त्या सगळ्या आठवणी ताज्या झाल्या, धन्यवाद, असेच लिहीत रहा.

सुधीर, • चिकनफार्मर असेही म्हणतात. मराठीत कोंबडीपकड म्हणत असू. >>>> चिकणे शब्द ! •

एखादे गाणे कोणत्या शास्त्रीय संगीतातल्या रागावर आधारित आहे हे ओळखणे या गोष्टी पण असाच निर्भेळ आनंद देऊन जातात. ......आणि आयुष्यच सुंदर बनून जाते.

>>>> क्या बात है ! गणेशा, मराठीपेक्षा इंग्लिश कोडे अवघड हे मान्यच. मनो,

बाकी मजकूर पाहून आपण घेणार नाही असे पेपर, मासिके कोड्यांसाठी घरात येत –

>>>>> अगदी ! रोचक आठवणी

लेख आणि छंद, दोन्ही आवडले. अजून येऊ द्या.

वामन, धन्यवाद. .................... या विषयाचे सादरीकरण मुद्दाम २ भागांत ( मराठी व इंग्लिश कोडी) केले होते. ज्यांना लेख आवडले असतील त्यांनी या दोनपैकी कोणता भाग अधिक भावला, हे सांगितल्यास आभारी होईन. (आत्मपरीक्षण हा हेतू).

दोनपैकी कोणता भाग अधिक भावला, >> दोन्हीही. छंदासाठी, पुस्तकवाचनासाठी कुणीतरी वेळीच डिवचावे लागते. अरेच्चा अशीही गंमत असते काय? आणि मग ती आपण करून बघतो. आयुष्यात जेवढ्या लहानपणी डिवचलो जाऊ तेवढे चांगले. नाही जमलं तर सोडून देतो पण वेळ निघून गेल्यावर पिपाण्या वाजवण्यात शिकण्यात गंमत निघून जाते. आता ते का तुम्ही केलेत. छान.

इंग्रजी कोड्यांच्या वाट्याला जायची कधी हिम्मत झाली नाही. पण स्क्रॅबल मात्र भरपुर खेळलो आहे. मी आणि माझा लहान भाउ डिक्षनरी घेउन बसायचो स्क्रॅबल खेळायला. मोबाईल वर एक हॅगमॅन नावाचा गेम होता तो पण खेळायला मजा यायची. पैजारबुवा,

वामन, बरोबर. मराठीचा भाग लिहिताना आत्मीयता जरा जास्तच राहते. कंजूस, अगदी बरोबर. सहमत. ज्ञा पै , अनुभव आवडले. इंग्लीशच्या नादी लागण्याअही माझाही एक पाय मागे ओढला जात होता !

कुमारेक, वर्णपालट (अॅनॅग्राम) वरनं आठवलं : eleven plus two = twelve plus one आ.न., -गा.पै.

गा पै, छान ! Anagram ला ‘विपर्ययी नवशब्द’ असे नाव मी भाषातज्ञांच्या लेखात वाचले होते. ..... बघूया आता १-२ मोठे मराठी शब्द जमतात का.

तुमचे दोन्ही भाग चांगले आहेत. खरं तर तुमच्या सगळेच लेखन हे अतिशय दर्जेदार लेखना पैकी आहे असे म्हणले गेले पाहिजे .तुमचे सर्वच लेख माहितीपूर्ण व सर्वांना समजेल अशा साध्या सरळ सोप्या भाषेत असतात. तुमच्या सर्वच लेखांची मी पंखा आहे. मी इंग्रजी शब्द कोड्यांच्या वाट्याला फारशी गेलेली नाही .तरीही हा भाग आवडला.

दोन्ही लेख एकेकाळच्या रम्य विश्वात घेऊन गेले. लहानपणी लोकसत्ता,लोकमत, तरुण भारत, मार्मिक, चित्रलेखा, साप्ताहिक सकाळ नंतरच्या काळात पुण्यनगरी, मुंबई चौफेर अश्या अनेक वृत्तपत्रांमध्ये कोडे मी सोडवायचो. In fact, आज कोण शब्दकोडे सोडवणार यावरून आम्हा भावंडांमध्ये वादंग व्हायचं. मामांकडे, काकांकडे गेल्यानंतर त्यांच्याइथले जुने पेपर्स शोधून काढून त्यातले शब्दकोडे आम्ही सोडवायचो. अर्थात हे सगळं मराठीपुरतंच मर्यादित होतं. त्याकाळात चित्रलेखा वृत्त समूहाचं "जी" ह्या नावाचं मराठी फिल्मी मासिक यायचं. त्यात सिनेमासंबंधी शब्दकोडी असायची. ती आम्ही सोडवायचो. शब्दकोड्यांमुळे शब्दसंपत्ती वाढायला खरंच खूप हातभार लागला. कधीकधी गंमतीनं, शब्दकोड्यांना मी शब्दकोंडा म्हणतो. म्हणजे,ज्याप्रमाणे काळा केसांमध्ये पांढरा कोंडा असतो त्याप्रमाणे काळ्या चौकटींच्या दरम्यान कोंड्यासारखे शब्द पसरलेले असतात!

श्वेता, तुमच्यासारख्या अभ्यासू वाचकांच्या प्रोत्साहनामुळेच लेखनातील सातत्य राहते. धन्यवाद. वामन, शब्दकोंडा >>>>> मस्तच !

भावंडांतील वादंग

>>> माझ्या माहितीतील एक एकत्र कुटुंब आहे. तिथे २ वेगळे मराठी व १ इंग्लिश दैनिके घेतात. दोन्ही मराठीत कोडी असतात. त्या दोघांची सक्त विभागणी झालेली आहे – एक आजोबांचे व दुसरे आजीचे. एखादे वेळीस जर आजोबांनी चुकून आजीच्या पेपरातले कोडे सोडवून ठेवले, तर मग त्या दिवशी त्यांचे काही खरे नसते !

नुकताच एक विचित्र शब्द कोड्यात आला. सूत्र : लांबलचक कंटाळा आणणारे भाषण ४ अक्षरी : * प * * बघा जमतोय का !

जॉन, स्क्रीबल फक्त लांबून पाहिले आहे ! तुम्ही लिहा ना एखादा परिच्छेद त्यावर.

कसे खेळावे ते नियम जालावर आहेतच. सोळाव्या वर्षी मला हट्टी मुलगा म्हणून मानसोपचार तज्ञाकडे समुपदेशनाला न्हेण्यात आले होते तेथे त्याने माझ्याशी गप्पा मारायला हा खेळ बाहेर काढला, इंग्रजीचा इ सुद्धा ओळखीचा नसल्याने जाम गडबडलो होतो पण अर्धा तास म्हणता म्हणता दीड तास कसा गेला ते कळले नाही मला विशेष आवड वा नावडही नंतर निर्माण झाली नाही पण HIGHLY INTELECTUAL PERSON असे इंप्रेशन जमा करायला हा खेळ मी विकत घेतला व समोरच्याला खेळायला बसायलाही भाग पाडायचो :)

* कोड्याचे उत्तर : लांबलचक कंटाळा आणणारे भाषण >>>> लापणिका जॉन, पूरक माहितीसाठी आभार !

लापणिका

इंग्लिश कोड्यांत आपल्याला गंडवणारी एक शब्दजोडी आहे : salon & saloon . आपण बहुतेक दोघांचा उच्चार 'सलून' असाच करतो व त्यानुसार स्पेलिंग करायला जातो. आता दोन्हीच्या अर्थातला फरक पहा. salon - दुकान किंवा प्रदर्शनाची खोली. saloon - मद्यविक्री आणि मद्यपानाचे ठिकाण !

दोन्ही लेख आवडले तरीही पहिला अधिक आवडला कारण मराठी नाळ. मी स्वतः शब्द कोड्यांचा बऱ्यापैकी छंदिष्ट आहे. सुडोकुचीही आवड आहे. महानगर मधील शनिवारचे महा शब्द कोडे आम्ही काही मित्र शर्यत लावून सोडवत असू. चित्रलेखा साप्ताहिकातिल शब्द कोडे सोडवून दोन वेळा बक्षीसही मिळाले आहे... सुडोकू सारखी कोडी सोडवून logical thinking सुधारते असं मला वाटतं. गमतीची एक वैयक्तिक गोष्ट सांगावीशी वाटते.... शब्द कोडे सोडवण्याची आवड बायकोलाही आहे. वयाच्या पंचावन्न नंतर(तिच्या) अलीकडेच तिला सुडोकू सोडवण्यातली गंमत समजावून सांगितली आणि आता तीही आनंदाने सुडोकू सोडवत असते. हे दोन्ही लेख अंमळ उशिरा वाचले गेले. अशाच रोचक लिखाणासाठी खूप खूप शुभेच्छा.

धन्यवाद. इथे तुमच्यासारखे छंदिष्ट भेटल्याने आनंद झाला हे वे सां न ल ☺️

मस्त लेख कुमार सहेब!!!

अ आ, धन्यवाद ! तुमचे चलतचित्र सुरेख आहे. अथांग जालसागरात डुबकी मारून तुम्ही जे अनुरूप चित्र शोधून काढता, त्याबद्दल कौतुक वाटते. म्हणतात ना, की एका चित्रातून १००० शब्दांचा आशय व्यक्त होतो. याची प्रचिती तुमचे चित्र नक्कीच देते. जर एखाद्या वाचकाने तुमचे चित्र आधी पाहिले तर मग त्याने हा लेख वाचला नाही तरी चालेल ! ☺️

इंग्लिश कोड्यांत काही रंजक वाक्प्रचार वारंवार येतात. त्यांचे मूळ युरोपच्या इतिहासात आहे. तेव्हा इंग्रजांचे आजूबाजूच्या देशांशी वैर होते; त्यातल्या काहींशी तर त्यांची युद्धे झाली. त्यामुळे इंग्लिश माणूस टीका करताना किंवा नकारात्मक / कुत्सित बोलताना त्या देशांची नावे असलेले वाक्प्रचार वापरतो. अशा काहींचा परिचय करून देत आहे. आता Dutch चा वापर असलेले २ बघू. १. Go Dutch : जेव्हा एखाद्या समूहाने केलेला खर्च सर्वांनी वाटून घ्यायचा असतो तेव्हा असे म्हणतात. २. double Dutch : जेव्हा एखादा मूर्खासारखी बडबड करत असतो, तेव्हा He just speaks “double Dutch“ !

आता फ्रेंचांना उद्देशून असलेले वाक्प्रचार पाहू: १. French leave : याचा मूळ अर्थ असा. जेव्हा समारंभाला आलेला एखादा पाहुणा यजमानांचा निरोप न घेताच निघून जातो तेव्हा असे म्हणतात. पुढे कालौघात असा अर्थ झाला. 'विना परवानगी कामावर सुटी घेणे" = दांडी मारणे ! २. French shower: स्वच्छ अंघोळ करण्याऐवजी अंगावर सुगंधी फवारा मारून काम भागवणे.

एकच शब्द लागोपाठ लिहून तयार झालेले हे काही मजेदार शब्द: hush-hush = अत्यंत गुप्त boo-boo = घोडचूक chop-chop = घाईने bling-bling = महागडे दागिने.

सध्या छापील पेपर बंद आहेत. सक्तीच्या स्थानबद्धतेमुळे कोड्यांची गरज अजूनच वाढली आहे. म्हणून मग जालावरच्या क्रॉसवर्ड्सकडे वळलो. टिचकी मारून सोडवायची पद्धत छान असते, पण सतत पडद्याकडे पहावे लागल्याने डोळ्यांना ताण येतो. एका कोड्यात एक छान इंग्लीश वाक्प्रचार मिळाला. शोधसूत्र होते : प्रेमपत्रातील खास शब्द. उत्तरासाठी तब्बल १५ जागा सोडलेल्या. चांगले आव्हान होते. प्रयत्न करता आधी शेवटची ४ अक्षरे जमली ‘kiss’. मग एकदम उत्साह संचारला ! इतर शब्द जुळवत शेवटी उत्तर गावले : Sealed with a kiss . मस्तच ! प्रथमच ऐकला. इंग्लीश जगतात याला SWAK असे लघुरूप आहे. काही वेळेस अशा पत्रावर बाहेरून लिपस्टिकची खूण उमटवली जाते !

काही खेळांच्या सामन्यांत जेव्हा एखादा खेळाडू असामान्य कामगिरी करतो, त्याचे वर्णन करण्यासाठी काही खास वाक्प्रचार आहेत. ते कोड्यातून समजले. ते मनोरंजक वाटले. हे पाहा नमुने : १. बॉक्सिंग : punched the clock २. व्हॉलीबॉल : Spiked a drink ३. बेसबॉल : pitched a tent ४. फुटबॉल : Passed the butter

दोन मजेदार शोधसूत्रे : १. ‘current problem?’ हे सूत्र होते. मी आपला करोना, कोविड, आर्थिक मंदी असे उत्तर शोधत बसलो. पण शेवटी सोडवताना उत्तर आले ‘short circuit’ ! २. ‘food processor’ साठी मी mixer, blender वगैरे शोधत बसलो. पण उत्तर आले ‘stomach’ ! .....यातूनच निखळ आनंद मिळतो.

इंग्लीश क्रॉसवर्ड्सच्या उगमाबद्दलचा एक रोचक लेख इथे: मुळातील त्या खेळाचे नाव होते “FUN’s Word-Cross Puzzle.” पण नंतर छपाईतील चुकीने क्रॉसवर्ड असे झाले. पुढे तेच नाव कायम राहिले !

सर्वात लांब असलेला इंग्लिश शब्द असा आहे. या मूळ ग्रीक शब्दात 175 अक्षरे असून त्याच्या इंग्लिश रूपांतरात 183 अक्षरे आहेत: Lopado­temacho­selacho­galeo­kranio­leipsano­drim­hypo­trimmato­silphio­karabo­melito­katakechy­meno­kichl­epi­kossypho­phatto­perister­alektryon­opte­kephallio­kigklo­peleio­lagoio­siraio­baphe­tragano­pterygon पण याचा अर्थ काय? तर हा एक खाद्यपदार्थ आहे , जो सोळा विविध घटक वापरून तयार केला जातो ! असा हा चित्रविचित्र शब्द सर्वात लांब म्हणून गिनिज बुकात नोंदलेला आहे. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lopado%C2%ADtemacho%C2%ADselacho%C2%ADgaleo%C2%ADkranio%C2%ADleipsano%C2%ADdrim%C2%ADhypo%C2%ADtrimmato%C2%ADsilphio%C2%ADkarabo%C2%ADmelito%C2%ADkatakechy%C2%ADmeno%C2%ADkichl%C2%ADepi%C2%ADkossypho%C2%ADphatto%C2%ADperister%C2%ADalektryon%C2%ADopte%C2%ADkephallio%C2%ADkigklo%C2%ADpeleio%C2%ADlagoio%C2%ADsiraio%C2%ADbaphe%C2%ADtragano%C2%ADpterygon

जे आपण म्हणू ते !!

ज्यांना ऑनलाइन इंग्लिश शब्दखेळ आवडतात त्यांच्यासाठी हा एक मस्त खेळ इथे आहे दररोज एक पाच अक्षरी शब्द ओळखायचा असतो. खेळण्याची प्रक्रिया खूप छान आहे. जरूर खेळुन बघा !

2021 हे वर्ष जागतिक स्तरावर कोविडमय होते. त्या काळात अमेरिकी संगणक अभियंता Josh Wardle आणि त्याची शब्दप्रेमी प्रेमिका पलक शाह यांनी मिळून Wordle हा खेळ विकसित केला. पुढे तो जालावर उपलब्ध झाला आणि प्रचंड लोकप्रिय झाला. या खेळाची एक पुढची पायरी म्हणून या द्वयीने Absurdle या खेळाची निर्मिती केली. या दोन्ही खेळांची लोकप्रियता बघून अन्य लोकांनी त्या खेळासारखी काही प्रारूपे तयार केली. ती सुद्धा जालावर खेळण्यास उपलब्ध आहेत. ऑनलाइन इंग्लिश शब्दखेळांच्या विश्वातील हा एक महत्त्वाचा टप्पा ठरला आहे. यानिमित्ताने या सर्व खेळांची एकत्रित यादी इथे करून ठेवणे महत्त्वाचे वाटते. १. Wordle याची माहिती वरील प्रतिसादात आलीच आहे. २. Absurdle याची सर्व माहिती इथे मिळेल. ३. Primel : हा अंकप्रेमींसाठी असून त्यात पाच अंकी मूळ संख्या तयार करायची असते. (https://converged.yt/primel/) ४. Sweardle : हे चार शब्दांचे Wordle असून इथे फक्त बोलीभाषेतील उद्धट शब्दांचा वापर केला जातो. ५. Lewdle : या खेळात बोलीभाषेतील लैंगिक शब्दांचा वापर केला जातो. अशा तर्‍हेने एका सूत्रावर आधारित वरील प्रकारचे विविध खेळ जालावर उपलब्ध आहेत. प्रत्येकाला आपापल्या आवडीप्रमाणे हवा तो खेळ निवडता येईल. धन्यवाद !

Anagram बद्दल धन्यवाद. ..

नेहमीप्रमाणे छान माहितीपूर्ण आणि रंजक लेख. एक चांगला छंद अनेक वर्षे जोपासून त्यात प्राविण्य मिळवण्याच्या आपल्या चिकाटीला सलाम!

तुमचे लेख वाचुन मला आवडलेल्या काही रोचक शब्दांवर लेख लिहिण्याची इच्छा वाढत चालली आहे. कधी कधी काही शब्द जरी नेहमीचे असले तरी त्याचे वापर प्रांतागणिक बदलतात यात खुप मजा असते. तुमचे शब्दप्रेम लोभसवाणे आहे.

हे अवघड आहे बुआ, कधी स्क्रीबल खेळले आहे काय ?

सुन्दर!! एखाद्या छन्दाची जोपासना कशी चिकाटीने करावी याचे उत्तम उदाहरण !!! अर्थात नेहेमीसारखीच सोपी, साधी, सरळ मान्डणी अर्थात आहेच. Enjoyed !!

नेहमीप्रमाणे छान माहितीपूर्ण आणि रंजक लेख. +१ __________ तुमचे इंग्रजी कोड्यांचे उपाय वाचून सुचलं की कोडं आणि त्याचं उत्तर असे एका पिडीएफमध्ये* एका पानावर कोडे आणि दुसऱ्या पानावर उत्तर असं मोबाईलमध्ये साठवायचे. प्रश्न आणि उत्तर लगेच पाहायचे. हे सोपेही पडेल आणि प्रवासात कामाला येईल. निरनिराळ्या विषयावरचे प्रश्न असतात आणि ते आपल्या बटरफिंगर्समधून निसटणारच आहेत तर धडपड कशाला करायची! गंमत चालू ठेवायची. *- फोटो काढायचे कोडे आणि उत्तराचे आणि एप वापरून पिडीएफ करायची. दोन्ही एकाच पिडीएफमध्ये येणार.

मात्र कोड्यातील इतर जे प्रांत आहेत त्यात आपण जेमतेम रांगणारे बाळ आहोत !

हे आवडले. थिएटर आणि बटरफिंगर्स आवडली. झेल सोडणार्‍याला चिकनफार्मर असेही म्हणतात. मराठीत आम्ही कोंबडीपकड म्हणत असू. हत्ती आवडलाच. १ आणि २ असे दोन्ही अ‍ॅनाग्राम्स सुरेख.

ही पातळी आनंद आणि समाधानाची आहे. याहून अधिक कोड्यांत बागडून ‘कोडे-किडा’ होण्याची इच्छा नाही !

ही पातळी अत्युच्च समाधानाची आहे. त्याबद्दल अभिनंदन. फारच थोड्यांना हे जमते. दोन चित्रातील फरक ओळखा इ. छोट्यांची कोडी पण आनंद देऊन जातात. एखादे गाणे कोणत्या शास्त्रीय संगीतातल्या रागावर आधारित आहे हे ओळखणे या गोष्टी पण असाच निर्भेळ आनंद देऊन जातात. या सर्वातला आनंद कळला की मग आपण किरकोळ राजकारण, डावपेच, शह-काटशह यापासून दूर होतो आणि आयुष्यच सुंदर बनून जाते. या नितांतसुंदर लेखद्वयाबद्दल अनेक अनेक धन्यवाद.

अप्रतिम.. मस्त. पण इंग्लिश कोडे अवघड आहे.. तुम्ही सुंदर लिहिले आहे.. असेच लिहीत रहा... वाचत आहे..

माझ्या आजोबांना मराठी कोडी सोडवण्याचा फार नाद होता. त्याकाळी म्हणजे १९८० च्या दशकात मासिकातून येणारी कोडी सोडवण्यासाठी बक्षिसे असत. त्यातल्या त्यात थोडेफार चावट म्हणून प्रसिद्ध असलेले 'जत्रा' मासिक, विशेषतः त्याचा दिवाळी अंक यात येणारे कोडे बहुतेक मोठ्या बक्षीसाचे असावे. आजोबांना त्यात गती असल्यानं बहुदा बरीच बक्षिसे मिळतही असावीत. त्यामुळे कोड्याच्या निमित्ताने ते अंक घरात येत. तसेच बाकी मजकूर पाहून आपण घेणार नाही असे पेपर, मासिके कोड्यांसाठी घरात येत - 'दक्षता', पोलीस टाइम्स अशी काही नावे आता आठवतात. एकदा कोडी सोडवून झाली की जुने अंक आम्हा लहान मुलांच्या हातात लागत. त्या लेखामधील बरेच काही कळायचे ते वय नव्हते, पण त्या लेखांचे आणि शब्दांचे अर्थ कुणाला विचारण्याची हिम्मत होत नसे हे ही खरे. तुमच्या लेखामुळे त्या सगळ्या आठवणी ताज्या झाल्या, धन्यवाद, असेच लिहीत रहा.

सुधीर, • चिकनफार्मर असेही म्हणतात. मराठीत कोंबडीपकड म्हणत असू. >>>> चिकणे शब्द ! •

एखादे गाणे कोणत्या शास्त्रीय संगीतातल्या रागावर आधारित आहे हे ओळखणे या गोष्टी पण असाच निर्भेळ आनंद देऊन जातात. ......आणि आयुष्यच सुंदर बनून जाते.

>>>> क्या बात है ! गणेशा, मराठीपेक्षा इंग्लिश कोडे अवघड हे मान्यच. मनो,

बाकी मजकूर पाहून आपण घेणार नाही असे पेपर, मासिके कोड्यांसाठी घरात येत –

>>>>> अगदी ! रोचक आठवणी

लेख आणि छंद, दोन्ही आवडले. अजून येऊ द्या.

वामन, धन्यवाद. .................... या विषयाचे सादरीकरण मुद्दाम २ भागांत ( मराठी व इंग्लिश कोडी) केले होते. ज्यांना लेख आवडले असतील त्यांनी या दोनपैकी कोणता भाग अधिक भावला, हे सांगितल्यास आभारी होईन. (आत्मपरीक्षण हा हेतू).

दोनपैकी कोणता भाग अधिक भावला, >> दोन्हीही. छंदासाठी, पुस्तकवाचनासाठी कुणीतरी वेळीच डिवचावे लागते. अरेच्चा अशीही गंमत असते काय? आणि मग ती आपण करून बघतो. आयुष्यात जेवढ्या लहानपणी डिवचलो जाऊ तेवढे चांगले. नाही जमलं तर सोडून देतो पण वेळ निघून गेल्यावर पिपाण्या वाजवण्यात शिकण्यात गंमत निघून जाते. आता ते का तुम्ही केलेत. छान.

इंग्रजी कोड्यांच्या वाट्याला जायची कधी हिम्मत झाली नाही. पण स्क्रॅबल मात्र भरपुर खेळलो आहे. मी आणि माझा लहान भाउ डिक्षनरी घेउन बसायचो स्क्रॅबल खेळायला. मोबाईल वर एक हॅगमॅन नावाचा गेम होता तो पण खेळायला मजा यायची. पैजारबुवा,

वामन, बरोबर. मराठीचा भाग लिहिताना आत्मीयता जरा जास्तच राहते. कंजूस, अगदी बरोबर. सहमत. ज्ञा पै , अनुभव आवडले. इंग्लीशच्या नादी लागण्याअही माझाही एक पाय मागे ओढला जात होता !

कुमारेक, वर्णपालट (अॅनॅग्राम) वरनं आठवलं : eleven plus two = twelve plus one आ.न., -गा.पै.

गा पै, छान ! Anagram ला ‘विपर्ययी नवशब्द’ असे नाव मी भाषातज्ञांच्या लेखात वाचले होते. ..... बघूया आता १-२ मोठे मराठी शब्द जमतात का.

तुमचे दोन्ही भाग चांगले आहेत. खरं तर तुमच्या सगळेच लेखन हे अतिशय दर्जेदार लेखना पैकी आहे असे म्हणले गेले पाहिजे .तुमचे सर्वच लेख माहितीपूर्ण व सर्वांना समजेल अशा साध्या सरळ सोप्या भाषेत असतात. तुमच्या सर्वच लेखांची मी पंखा आहे. मी इंग्रजी शब्द कोड्यांच्या वाट्याला फारशी गेलेली नाही .तरीही हा भाग आवडला.

दोन्ही लेख एकेकाळच्या रम्य विश्वात घेऊन गेले. लहानपणी लोकसत्ता,लोकमत, तरुण भारत, मार्मिक, चित्रलेखा, साप्ताहिक सकाळ नंतरच्या काळात पुण्यनगरी, मुंबई चौफेर अश्या अनेक वृत्तपत्रांमध्ये कोडे मी सोडवायचो. In fact, आज कोण शब्दकोडे सोडवणार यावरून आम्हा भावंडांमध्ये वादंग व्हायचं. मामांकडे, काकांकडे गेल्यानंतर त्यांच्याइथले जुने पेपर्स शोधून काढून त्यातले शब्दकोडे आम्ही सोडवायचो. अर्थात हे सगळं मराठीपुरतंच मर्यादित होतं. त्याकाळात चित्रलेखा वृत्त समूहाचं "जी" ह्या नावाचं मराठी फिल्मी मासिक यायचं. त्यात सिनेमासंबंधी शब्दकोडी असायची. ती आम्ही सोडवायचो. शब्दकोड्यांमुळे शब्दसंपत्ती वाढायला खरंच खूप हातभार लागला. कधीकधी गंमतीनं, शब्दकोड्यांना मी शब्दकोंडा म्हणतो. म्हणजे,ज्याप्रमाणे काळा केसांमध्ये पांढरा कोंडा असतो त्याप्रमाणे काळ्या चौकटींच्या दरम्यान कोंड्यासारखे शब्द पसरलेले असतात!

श्वेता, तुमच्यासारख्या अभ्यासू वाचकांच्या प्रोत्साहनामुळेच लेखनातील सातत्य राहते. धन्यवाद. वामन, शब्दकोंडा >>>>> मस्तच !

भावंडांतील वादंग

>>> माझ्या माहितीतील एक एकत्र कुटुंब आहे. तिथे २ वेगळे मराठी व १ इंग्लिश दैनिके घेतात. दोन्ही मराठीत कोडी असतात. त्या दोघांची सक्त विभागणी झालेली आहे – एक आजोबांचे व दुसरे आजीचे. एखादे वेळीस जर आजोबांनी चुकून आजीच्या पेपरातले कोडे सोडवून ठेवले, तर मग त्या दिवशी त्यांचे काही खरे नसते !

नुकताच एक विचित्र शब्द कोड्यात आला. सूत्र : लांबलचक कंटाळा आणणारे भाषण ४ अक्षरी : * प * * बघा जमतोय का !

जॉन, स्क्रीबल फक्त लांबून पाहिले आहे ! तुम्ही लिहा ना एखादा परिच्छेद त्यावर.

कसे खेळावे ते नियम जालावर आहेतच. सोळाव्या वर्षी मला हट्टी मुलगा म्हणून मानसोपचार तज्ञाकडे समुपदेशनाला न्हेण्यात आले होते तेथे त्याने माझ्याशी गप्पा मारायला हा खेळ बाहेर काढला, इंग्रजीचा इ सुद्धा ओळखीचा नसल्याने जाम गडबडलो होतो पण अर्धा तास म्हणता म्हणता दीड तास कसा गेला ते कळले नाही मला विशेष आवड वा नावडही नंतर निर्माण झाली नाही पण HIGHLY INTELECTUAL PERSON असे इंप्रेशन जमा करायला हा खेळ मी विकत घेतला व समोरच्याला खेळायला बसायलाही भाग पाडायचो :)

* कोड्याचे उत्तर : लांबलचक कंटाळा आणणारे भाषण >>>> लापणिका जॉन, पूरक माहितीसाठी आभार !

लापणिका

इंग्लिश कोड्यांत आपल्याला गंडवणारी एक शब्दजोडी आहे : salon & saloon . आपण बहुतेक दोघांचा उच्चार 'सलून' असाच करतो व त्यानुसार स्पेलिंग करायला जातो. आता दोन्हीच्या अर्थातला फरक पहा. salon - दुकान किंवा प्रदर्शनाची खोली. saloon - मद्यविक्री आणि मद्यपानाचे ठिकाण !

दोन्ही लेख आवडले तरीही पहिला अधिक आवडला कारण मराठी नाळ. मी स्वतः शब्द कोड्यांचा बऱ्यापैकी छंदिष्ट आहे. सुडोकुचीही आवड आहे. महानगर मधील शनिवारचे महा शब्द कोडे आम्ही काही मित्र शर्यत लावून सोडवत असू. चित्रलेखा साप्ताहिकातिल शब्द कोडे सोडवून दोन वेळा बक्षीसही मिळाले आहे... सुडोकू सारखी कोडी सोडवून logical thinking सुधारते असं मला वाटतं. गमतीची एक वैयक्तिक गोष्ट सांगावीशी वाटते.... शब्द कोडे सोडवण्याची आवड बायकोलाही आहे. वयाच्या पंचावन्न नंतर(तिच्या) अलीकडेच तिला सुडोकू सोडवण्यातली गंमत समजावून सांगितली आणि आता तीही आनंदाने सुडोकू सोडवत असते. हे दोन्ही लेख अंमळ उशिरा वाचले गेले. अशाच रोचक लिखाणासाठी खूप खूप शुभेच्छा.

धन्यवाद. इथे तुमच्यासारखे छंदिष्ट भेटल्याने आनंद झाला हे वे सां न ल ☺️

मस्त लेख कुमार सहेब!!!

अ आ, धन्यवाद ! तुमचे चलतचित्र सुरेख आहे. अथांग जालसागरात डुबकी मारून तुम्ही जे अनुरूप चित्र शोधून काढता, त्याबद्दल कौतुक वाटते. म्हणतात ना, की एका चित्रातून १००० शब्दांचा आशय व्यक्त होतो. याची प्रचिती तुमचे चित्र नक्कीच देते. जर एखाद्या वाचकाने तुमचे चित्र आधी पाहिले तर मग त्याने हा लेख वाचला नाही तरी चालेल ! ☺️

इंग्लिश कोड्यांत काही रंजक वाक्प्रचार वारंवार येतात. त्यांचे मूळ युरोपच्या इतिहासात आहे. तेव्हा इंग्रजांचे आजूबाजूच्या देशांशी वैर होते; त्यातल्या काहींशी तर त्यांची युद्धे झाली. त्यामुळे इंग्लिश माणूस टीका करताना किंवा नकारात्मक / कुत्सित बोलताना त्या देशांची नावे असलेले वाक्प्रचार वापरतो. अशा काहींचा परिचय करून देत आहे. आता Dutch चा वापर असलेले २ बघू. १. Go Dutch : जेव्हा एखाद्या समूहाने केलेला खर्च सर्वांनी वाटून घ्यायचा असतो तेव्हा असे म्हणतात. २. double Dutch : जेव्हा एखादा मूर्खासारखी बडबड करत असतो, तेव्हा He just speaks “double Dutch“ !

आता फ्रेंचांना उद्देशून असलेले वाक्प्रचार पाहू: १. French leave : याचा मूळ अर्थ असा. जेव्हा समारंभाला आलेला एखादा पाहुणा यजमानांचा निरोप न घेताच निघून जातो तेव्हा असे म्हणतात. पुढे कालौघात असा अर्थ झाला. 'विना परवानगी कामावर सुटी घेणे" = दांडी मारणे ! २. French shower: स्वच्छ अंघोळ करण्याऐवजी अंगावर सुगंधी फवारा मारून काम भागवणे.

एकच शब्द लागोपाठ लिहून तयार झालेले हे काही मजेदार शब्द: hush-hush = अत्यंत गुप्त boo-boo = घोडचूक chop-chop = घाईने bling-bling = महागडे दागिने.

सध्या छापील पेपर बंद आहेत. सक्तीच्या स्थानबद्धतेमुळे कोड्यांची गरज अजूनच वाढली आहे. म्हणून मग जालावरच्या क्रॉसवर्ड्सकडे वळलो. टिचकी मारून सोडवायची पद्धत छान असते, पण सतत पडद्याकडे पहावे लागल्याने डोळ्यांना ताण येतो. एका कोड्यात एक छान इंग्लीश वाक्प्रचार मिळाला. शोधसूत्र होते : प्रेमपत्रातील खास शब्द. उत्तरासाठी तब्बल १५ जागा सोडलेल्या. चांगले आव्हान होते. प्रयत्न करता आधी शेवटची ४ अक्षरे जमली ‘kiss’. मग एकदम उत्साह संचारला ! इतर शब्द जुळवत शेवटी उत्तर गावले : Sealed with a kiss . मस्तच ! प्रथमच ऐकला. इंग्लीश जगतात याला SWAK असे लघुरूप आहे. काही वेळेस अशा पत्रावर बाहेरून लिपस्टिकची खूण उमटवली जाते !

काही खेळांच्या सामन्यांत जेव्हा एखादा खेळाडू असामान्य कामगिरी करतो, त्याचे वर्णन करण्यासाठी काही खास वाक्प्रचार आहेत. ते कोड्यातून समजले. ते मनोरंजक वाटले. हे पाहा नमुने : १. बॉक्सिंग : punched the clock २. व्हॉलीबॉल : Spiked a drink ३. बेसबॉल : pitched a tent ४. फुटबॉल : Passed the butter

दोन मजेदार शोधसूत्रे : १. ‘current problem?’ हे सूत्र होते. मी आपला करोना, कोविड, आर्थिक मंदी असे उत्तर शोधत बसलो. पण शेवटी सोडवताना उत्तर आले ‘short circuit’ ! २. ‘food processor’ साठी मी mixer, blender वगैरे शोधत बसलो. पण उत्तर आले ‘stomach’ ! .....यातूनच निखळ आनंद मिळतो.

इंग्लीश क्रॉसवर्ड्सच्या उगमाबद्दलचा एक रोचक लेख इथे: मुळातील त्या खेळाचे नाव होते “FUN’s Word-Cross Puzzle.” पण नंतर छपाईतील चुकीने क्रॉसवर्ड असे झाले. पुढे तेच नाव कायम राहिले !

सर्वात लांब असलेला इंग्लिश शब्द असा आहे. या मूळ ग्रीक शब्दात 175 अक्षरे असून त्याच्या इंग्लिश रूपांतरात 183 अक्षरे आहेत: Lopado­temacho­selacho­galeo­kranio­leipsano­drim­hypo­trimmato­silphio­karabo­melito­katakechy­meno­kichl­epi­kossypho­phatto­perister­alektryon­opte­kephallio­kigklo­peleio­lagoio­siraio­baphe­tragano­pterygon पण याचा अर्थ काय? तर हा एक खाद्यपदार्थ आहे , जो सोळा विविध घटक वापरून तयार केला जातो ! असा हा चित्रविचित्र शब्द सर्वात लांब म्हणून गिनिज बुकात नोंदलेला आहे. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Lopado%C2%ADtemacho%C2%ADselacho%C2%ADgaleo%C2%ADkranio%C2%ADleipsano%C2%ADdrim%C2%ADhypo%C2%ADtrimmato%C2%ADsilphio%C2%ADkarabo%C2%ADmelito%C2%ADkatakechy%C2%ADmeno%C2%ADkichl%C2%ADepi%C2%ADkossypho%C2%ADphatto%C2%ADperister%C2%ADalektryon%C2%ADopte%C2%ADkephallio%C2%ADkigklo%C2%ADpeleio%C2%ADlagoio%C2%ADsiraio%C2%ADbaphe%C2%ADtragano%C2%ADpterygon

जे आपण म्हणू ते !!

ज्यांना ऑनलाइन इंग्लिश शब्दखेळ आवडतात त्यांच्यासाठी हा एक मस्त खेळ इथे आहे दररोज एक पाच अक्षरी शब्द ओळखायचा असतो. खेळण्याची प्रक्रिया खूप छान आहे. जरूर खेळुन बघा !

2021 हे वर्ष जागतिक स्तरावर कोविडमय होते. त्या काळात अमेरिकी संगणक अभियंता Josh Wardle आणि त्याची शब्दप्रेमी प्रेमिका पलक शाह यांनी मिळून Wordle हा खेळ विकसित केला. पुढे तो जालावर उपलब्ध झाला आणि प्रचंड लोकप्रिय झाला. या खेळाची एक पुढची पायरी म्हणून या द्वयीने Absurdle या खेळाची निर्मिती केली. या दोन्ही खेळांची लोकप्रियता बघून अन्य लोकांनी त्या खेळासारखी काही प्रारूपे तयार केली. ती सुद्धा जालावर खेळण्यास उपलब्ध आहेत. ऑनलाइन इंग्लिश शब्दखेळांच्या विश्वातील हा एक महत्त्वाचा टप्पा ठरला आहे. यानिमित्ताने या सर्व खेळांची एकत्रित यादी इथे करून ठेवणे महत्त्वाचे वाटते. १. Wordle याची माहिती वरील प्रतिसादात आलीच आहे. २. Absurdle याची सर्व माहिती इथे मिळेल. ३. Primel : हा अंकप्रेमींसाठी असून त्यात पाच अंकी मूळ संख्या तयार करायची असते. (https://converged.yt/primel/) ४. Sweardle : हे चार शब्दांचे Wordle असून इथे फक्त बोलीभाषेतील उद्धट शब्दांचा वापर केला जातो. ५. Lewdle : या खेळात बोलीभाषेतील लैंगिक शब्दांचा वापर केला जातो. अशा तर्‍हेने एका सूत्रावर आधारित वरील प्रकारचे विविध खेळ जालावर उपलब्ध आहेत. प्रत्येकाला आपापल्या आवडीप्रमाणे हवा तो खेळ निवडता येईल. धन्यवाद !

सुडोकू पण उत्तम आहे. सध्या तरी सुडोकूच सोडवत बसतो. www.websudoku.com ही उत्तम साईट आहे. ... केवळ शब्दकोडी सोडवायला म्हणून, दर शनिवारी "महानगर" घेत होतो.

मी पण एसटीत वा आगगाडीत बसतांना कोड्यांसाठी वर्तमानपत्रे घेतो. बातम्या पाचदहा मिनिटात वाचून होतात. पण एक कोडे तासभर पुरते. एक मात्र नक्की. शब्दकोडी नित्यनेमाने सोडवल्यामुळे मेंदूचे 'शब्द सर्च इंजिन' मस्त कार्यक्षम राहते अणि इतर सर्व कामात त्याचा उपयोग होतो. बहुतेक मराठी वृत्तपत्रातील कोड्यांमधले शब्द बहुधा एकाच डाटाबेसमधून घेतलेले असतात आणि तेच तेच शब्द पुन्हा पुन्हा येतात. कधीकधी लबाडी पण असते. तरी रटाळ बातम्यांपेक्षा कोडे नक्कीच मनोरंजक असते. एक शब्दकोडेकार महाशय तर दर कोड्याच्या बाजूला स्वत:चा फोटो पण छापून आणतात. पुढील भागाची वाट पाहतो आहे.

गेली १० वर्षे त्यांतही मुरलो आहे.

चविष्ट मुरांबा कसा आहे याची उत्सुकता आहे.

१) मुम्बईच्या विभागाचा मोठेपणा --- २) कधीतरीच वापरायचे फिरकी गोलंदाजाचे अस्त्र

वरील सर्वांना धन्यवाद. मु वि, उपयुक्त माहिती. पण मी अंककोड्याच्या अजिबात नादी लागलेलो नाही. एकदोनदा प्रयत्न केलाय पण मला आपले शब्दांचेच राज्य बरे वाटते. सुधीर, अनुभवाशी सहमत. मेंदूचे इंजिन मस्त पळते खरे. चौरा, तुमच्या क्र. १ चे उत्तर ‘महानगर’.

अल्झायमर व्हायची शक्यता कमी होते. ..ही गोष्ट खरी आहे का? व्हायची शक्यता कमी होते. ..ही गोष्ट खरी आहे का?

>>> मु वि, तुमचा प्रश्न चांगला आहे. पण त्याचे उत्तर जरा चाचपडतच ‘हो’ असे द्यावे लागेल. यावर अजून बऱ्याच संशोधनाची गरज आहे. तूर्त असे म्हणता येईल: १. काही तज्ञांचे मते विविध कोडी नियमित सोडविण्याने या आजाराचा धोका कमी होऊ शकतो. २. अशी कोडी ही व्यक्तीनुसार ‘झेपेल’ इतक्याच कठीणतेची असावीत. ३. फक्त एकट्याने कोड्यात डोके घालून बसण्यापेक्षा दोघातिघांत मिळून काही बौद्धिक खेळ खेळल्यास अधिक फायदा होतो. ४. यासंबंधी अजून बरेच प्रयोग आणि त्यांचे प्रमाणीकरण होणे आवश्यक आहे.

सुरेख

पावसाळ्यात मुंबई होते तुंबई. महानगर वाराणसीला म्हणण्याची चाल आहे. मुंबई नगरी बडी बांका। मग दिल्ली? असो. इंग्रजी कोड्याचं उत्तर समोर ठेवून प्रश्न पाहिला तरी याचं उत्तर हे का हे कळत नाही इतकं (क्रिप्टीक )गूढ असतं. चौकटराजांची आइडिआ सुरू करायला हवी. प्रथम सर्वांनी आपापले प्रश्न आणि उत्तर कुणा एकाकडे संदेशाने पाठवायचे, त्याने प्रश्न एका धाग्यात मिपाकोडे १/२/३प्रसिद्ध करून आठवड्याने उत्तर प्रसिद्ध करायची.

जा लो, धन्यवाद कंजूस, छान उदाहरणे व सूचना .

@ कुमार१, 'चौकटीतील रत्ने' समर्पक शीर्षक आहे लेखाला. असे छंद भाषा समृद्ध करतात. शब्दसंग्रह तोकडा असल्यामुळे एकट्याला शब्दकोडे क्वचितच सोडवता येते, पण 'एन्जॉय द प्रोसेस' म्हणतात तसे आहे. घरी येणाऱ्या तीनही वृत्तपत्रांमधली मराठी आणि इंग्रजी शब्दकोडी पिताश्री काही मिनिटातच सोडवतात, हेवा वाटतो. इंग्रजी शब्दकोडी लीलया सोडवणाऱ्या माझ्या धाकट्या काकांचेही असेच कौतुक वाटत राहते, स्वतःला कधी जमत नाही :-) पुभाप्र

माझ्या बहिणीमुळे मलाही मराठी शब्दकोडे सोडवायची सवय लागली. त्याचा फायदा म्हणजे शब्दसंग्रह वाढून भाषेवर एकप्रकारची हुकुमत आली. त्याचा फायदा पुढे वक्तृत्व स्पर्धांमध्ये झाला. आम्ही बहिणी नेटाने पूर्ण शब्द कोडे सोडवितच असू. माझी सवय पुढे अभ्याासत सुटली पण बहिण अजुनही सोडवते. मध्यंतरी एका ऑफीसमधल्या सरांना कोणी कायप्पावर शब्दकोडे टाकले होते. पण एक दोन अक्षरी शब्द अडला होता- पान थुंकायचे तबक/भांडे असा. मला शब्द माहित असूनही नेमका आठवेना पण खात्री होती बहिणीला माहित असेल. तीला लगेच कायप्पावर संदेश पाठविला व अपेक्षेप्रमाणे तीने तात्काळ प्रतिसादर पाठविला- तस्त. खूप वाईट वाटले मला त्यावेळी या आनंदापासून मी आता दू गेले आहे. तुमच्या लेखामुळे माझे मस्त स्मरणरंजन झाले. धन्यवाद. पु.भा.प्र.

श्वेता, धन्यवाद

पान थुंकायचे तबक/भांडे = तस्त.

>>> अगदी ! हा शब्द खूप वेळा येतो कोड्यात. हे तस्त मी फक्त चित्रपटातच पाहिले आहे.

कुमारेक, एका वयात मलाही मराठी शब्दकोडी सोडवायचा छंद लागला होता. तो आता सुडोकूत रुपांतरीत झाला आहे. :-) एक गंमत करता येते ती म्हणजे लेखणी न वापरता कोडे सोडवणे. कोड्यातल्या चौकटी रिकाम्याच ठेवायच्या. फक्त मनातल्या मनात अक्षरांची नोंद करायची. तुम्हाला कदाचित पुढचा टप्पा म्हणून प्रयत्न करून पाहता येतील. आ.न., -गा.पै.

गा पै व मु वि +१. ............ मितवा : हिंदीतला आणि मराठीतला ! आज ‘मितवा’ हा मराठी चित्रपट पाहिला आणि या शब्दाची मजा त्यात ऐकून मग जालावर वाचली. मितवा चा हिंदी भाषेतला अर्थ आहे : अगदी जवळचा, आपला माणूस. मराठीत या शब्दाचा एक वेगळाच अर्थ शोधण्यात आलाय: मित्र, तत्त्वज्ञ व वाटाड्या या ३ शब्दांतील पहिले अक्षर घेऊन मितवा हा संयोग शब्द तयार केलाय ! म्हणजे इंग्रजीत आपण म्हणतो ना फ्रेंड, फिलॉसॉफर व गाईड. त्याचेच हे रुपांतर .

मु वि, आणि आमची पण हो तुमच्याप्रमाणेच !

आपण सर्वात पहिली गोष्ट कोणती शिकत असू तर ते म्हणजे शब्द म्हणूनच मेंदूमधे याचे मॅपिंग भरपूर झालेले असते व जेंव्हा आपण कोंडी सोडवतो तेंव्हा या मॅपिंगला चालना व विकास मिळत असल्याने मेंदू तरतरीत होत असावा, प्रयत्न करतो आजपासून :) धन्यवाद.

शब्द कोडे सोडवायला मजा येते पण एखाद्या शब्दावर अडायला झाले डोक्यात जो भुंगा सुरु होतो तो थांबवणे अशक्य होउन जाते. काही दिवसांपूर्वी अडलेले एक कोडे :- राजाचा खाजगी कारकून, कारभारी लेखक (३ अक्षरी शब्द) सगळे कोडे सोडवून झाले तरी हा एक शब्द काही केल्या सापडत नव्हता. जेव्हा उत्तर समजले तेव्हा अगदी "ह्या" वाटले. अजून एक :- कजाग, नाठाळ, भांडखोर स्त्री (४ अक्षरी शब्द) या वरही बराच काळ असाच अडलो होतो. पैजारबुवा,

हायला.. लोक्स एवढं सिरियसली घेत असतात कोड्यांना? :D मी कधी एवढा विचार करून वगैरे कोडं सोडवलं नाही तसं.. जमेल तसं आणि तेवढं सोडवत जायचं, असंच माझं "जिओ और जीने दो" वालं धोरण! सुडोकू आवडतं, पण काही कठीण म्हणजे फारच कठीण असतात. त्यामुळं फार भुगा झाला डोक्याचा की सोडून द्यावं लागतं. पण त्यातून एक कळलं, एखाद्या ठिकाणी कोणता अंक येणार यासोबतच कोणता येणार नाही हेही ओळखता आलं पाहिजे. This goes close to the "Theory of Deduction" by the great Sherlock Holmes!! तरीही अजून फार पुढची सुडोकू नाही सोडवता येत. अर्थात् तेवढा वेळही दिला पाहिजे म्हणा.. :-)

* आपण कोंडी सोडवतो तेंव्हा या मॅपिंगला चालना व विकास मिळत असल्याने मेंदू तरतरीत होत असावा * अडायला झाले डोक्यात जो भुंगा सुरु होतो तो थांबवणे अशक्य होउन जाते. * फार भुगा झाला डोक्याचा की सोडून द्यावं लागतं. या सगळ्याशी अगदी सहमत.

आणि पूरक माहितीबद्दल (मु वि) सर्वांचे आभार ! उत्तरार्ध इथे : https://misalpav.com/node/45833

काय सुंदर पणे लिहिले आहे.. खूप आवडले. शाळेत असताना, किंवा कॉलेज मध्ये असताना घरी गेल्यावर हे सोडवत असे. आई वडीलां बरोबर बसून. हे सर्व आठवले आणि हळू हळू तुम्ही लिहिलेल्या प्रत्येक गोष्टीत अक्षरश: तुम्हीच दिसू लागला, रेल्वे मध्ये बसलेला, एकटा असलेला.. समरसुन जायला झाले..

गणेशा, मनापासून आभार ! तुम्ही जी दाद दिली आहे त्यातून पुढील लेखन अजून समरसून करायला प्रेरणा मिळाली आहे.

कोडे शौकिनांना आवाहन: तुमच्या कोड्यांत जेव्हा फारसे न ऐकलेले / विचित्र शब्द येतील, तेव्हा या धाग्यावर जरूर लिहा. मी असे २ लिहितो गळू, बेंड = करट संशयी = दिकतखोर

कडधान्या संबंधी दोन वेगळे शब्द मध्ये सापडले. शोधसूत्रे: १. अजिबात न भिजणारे ( मोड आणताना) २. अर्धवट शिजलेले दोन्ही शब्द ३ अक्षरी. ओळ्खताय ?

दुसरे असे : द * * रच्याकने... चाडगा चा दुसरा अर्थ चुगलखोर !

दडस हा शब्द न शिजलेल्या मटणासही वापरतात.

या धाग्याच्या निमित्ताने आपल्यातील शब्दप्रेमींची भेट झाली याचा आनंद वाटतो. सर्वांचे अनुभव रोचक आहेत. तसेच काहीजण अंक कोडेप्रेमी आहेत हेही दिसले. एक विनंती: तुमच्या शब्दकोड्यांत जेव्हा फारसे न ऐकलेले / विचित्र शब्द येतील, तेव्हा या धाग्यावर जरूर लिहा. त्याचा सर्व इच्छुकांना उपयोग होईल. धन्यवाद !

नुकताच होळीचे दरम्यान शब्दकोड्यात एक मजेदार शब्द आला: होळीचे होळकर = (लाक्षणिक अर्थाने) उडाणटप्पू लोक

हा धागा राहिलाच होता. चांगला छंद आहे! मराठी कधीमधी करायचो, पण इथे दिलेले काही शब्द वाचून कळलं कि बहुधा मी 'महाशब्दकोडे' च सोडवले असेल :-D इंग्रजी तर कधीच जमलं नाही.

धन्यवाद.

बहुधा मी 'महाशब्दकोडे' च सोडवले असेल

>>> काही हरकत नाही. सोडवले हे महत्वाचे !

आजच्या एका शब्दकोड्यात ‘खवलेमांजर’ शब्द आला आहे. सध्याच्या करोना वातावरणाशी हे सुसंगत आहे ! कसे ते सांगतो. खवले मांजर (पँगोलिन) चीनमध्ये लोकप्रिय आहे. त्याच्या मांसातून करोनाचा संसर्ग झाल्याची शक्यता पडताळली जात आहे. ( संदर्भ : नेचर’ नियतकालिक)

अजून छापील वृत्तपत्र घरी येत नसल्याने मराठी कोडी सोडविण्याची उपासमार होत आहे ! इंग्लिश शब्द कोडे जालावर सहज मिळते, ते सोडविणे चालू आहे. पण छापील मराठी शब्दकोड्याची आतुरतेने वाट पाहत आहे. ....

'क्षितिज' चा नेहमीचा अर्थ आपण जाणतोच. परवा कोड्यात याचे अन्य दोन अर्थ समजले आणि स्तिमित झालो. 'क्षितिज = झाड, गांडूळ . ( 'क्षिति = जमीन . म्हणून त्यातून जन्मलेले ते, अशा अर्थाने).

ती माहिती अशोक श्री. रानडे यांच्या 'शब्दयात्रा' या दै. सकाळ मधील सदरातून घेतली आहे.

कोड्यांचे गॉडफादर, सुडोकूचे निर्माते माकी काजी यांचं निधन आदरांजली !

‘लट’ चे विभिन्न अर्थ स्तिमित करतात. १. गुह्येंद्रियावरील केंस २. साठ कागदांचा संच ३. लाट ४. गुंतागुंत ( केसांची , लोकरीच्या , सुतांची , तंतूंची ) https://www.transliteral.org/dictionary/%E0%A4%B2%E0%A4%9F/word …. कागद मोजण्याची दस्ता, रीम आणि quire ही परिमाणे माहिती होती. लट हे नवे समजले. दोन लटांची एक जोडी , चार जोड्यांची एक गड्डी होते .

ही म्हण माहित ी कोणाकोणाला आहे व तिचा अर्थ ?? आला गेला गोसावी दाढेला दिला. माझी आई ही म्हण नेहमी वापरत असे. कोणाची दाढ व कोणाला दिले या काही hints . hints समानार्थी शब्द ? आठवत नाही.

सुडोकू पण उत्तम आहे. सध्या तरी सुडोकूच सोडवत बसतो. www.websudoku.com ही उत्तम साईट आहे. ... केवळ शब्दकोडी सोडवायला म्हणून, दर शनिवारी "महानगर" घेत होतो.

मी पण एसटीत वा आगगाडीत बसतांना कोड्यांसाठी वर्तमानपत्रे घेतो. बातम्या पाचदहा मिनिटात वाचून होतात. पण एक कोडे तासभर पुरते. एक मात्र नक्की. शब्दकोडी नित्यनेमाने सोडवल्यामुळे मेंदूचे 'शब्द सर्च इंजिन' मस्त कार्यक्षम राहते अणि इतर सर्व कामात त्याचा उपयोग होतो. बहुतेक मराठी वृत्तपत्रातील कोड्यांमधले शब्द बहुधा एकाच डाटाबेसमधून घेतलेले असतात आणि तेच तेच शब्द पुन्हा पुन्हा येतात. कधीकधी लबाडी पण असते. तरी रटाळ बातम्यांपेक्षा कोडे नक्कीच मनोरंजक असते. एक शब्दकोडेकार महाशय तर दर कोड्याच्या बाजूला स्वत:चा फोटो पण छापून आणतात. पुढील भागाची वाट पाहतो आहे.

गेली १० वर्षे त्यांतही मुरलो आहे.

चविष्ट मुरांबा कसा आहे याची उत्सुकता आहे.

१) मुम्बईच्या विभागाचा मोठेपणा --- २) कधीतरीच वापरायचे फिरकी गोलंदाजाचे अस्त्र

वरील सर्वांना धन्यवाद. मु वि, उपयुक्त माहिती. पण मी अंककोड्याच्या अजिबात नादी लागलेलो नाही. एकदोनदा प्रयत्न केलाय पण मला आपले शब्दांचेच राज्य बरे वाटते. सुधीर, अनुभवाशी सहमत. मेंदूचे इंजिन मस्त पळते खरे. चौरा, तुमच्या क्र. १ चे उत्तर ‘महानगर’.

अल्झायमर व्हायची शक्यता कमी होते. ..ही गोष्ट खरी आहे का? व्हायची शक्यता कमी होते. ..ही गोष्ट खरी आहे का?

>>> मु वि, तुमचा प्रश्न चांगला आहे. पण त्याचे उत्तर जरा चाचपडतच ‘हो’ असे द्यावे लागेल. यावर अजून बऱ्याच संशोधनाची गरज आहे. तूर्त असे म्हणता येईल: १. काही तज्ञांचे मते विविध कोडी नियमित सोडविण्याने या आजाराचा धोका कमी होऊ शकतो. २. अशी कोडी ही व्यक्तीनुसार ‘झेपेल’ इतक्याच कठीणतेची असावीत. ३. फक्त एकट्याने कोड्यात डोके घालून बसण्यापेक्षा दोघातिघांत मिळून काही बौद्धिक खेळ खेळल्यास अधिक फायदा होतो. ४. यासंबंधी अजून बरेच प्रयोग आणि त्यांचे प्रमाणीकरण होणे आवश्यक आहे.

सुरेख

पावसाळ्यात मुंबई होते तुंबई. महानगर वाराणसीला म्हणण्याची चाल आहे. मुंबई नगरी बडी बांका। मग दिल्ली? असो. इंग्रजी कोड्याचं उत्तर समोर ठेवून प्रश्न पाहिला तरी याचं उत्तर हे का हे कळत नाही इतकं (क्रिप्टीक )गूढ असतं. चौकटराजांची आइडिआ सुरू करायला हवी. प्रथम सर्वांनी आपापले प्रश्न आणि उत्तर कुणा एकाकडे संदेशाने पाठवायचे, त्याने प्रश्न एका धाग्यात मिपाकोडे १/२/३प्रसिद्ध करून आठवड्याने उत्तर प्रसिद्ध करायची.

जा लो, धन्यवाद कंजूस, छान उदाहरणे व सूचना .

@ कुमार१, 'चौकटीतील रत्ने' समर्पक शीर्षक आहे लेखाला. असे छंद भाषा समृद्ध करतात. शब्दसंग्रह तोकडा असल्यामुळे एकट्याला शब्दकोडे क्वचितच सोडवता येते, पण 'एन्जॉय द प्रोसेस' म्हणतात तसे आहे. घरी येणाऱ्या तीनही वृत्तपत्रांमधली मराठी आणि इंग्रजी शब्दकोडी पिताश्री काही मिनिटातच सोडवतात, हेवा वाटतो. इंग्रजी शब्दकोडी लीलया सोडवणाऱ्या माझ्या धाकट्या काकांचेही असेच कौतुक वाटत राहते, स्वतःला कधी जमत नाही :-) पुभाप्र

माझ्या बहिणीमुळे मलाही मराठी शब्दकोडे सोडवायची सवय लागली. त्याचा फायदा म्हणजे शब्दसंग्रह वाढून भाषेवर एकप्रकारची हुकुमत आली. त्याचा फायदा पुढे वक्तृत्व स्पर्धांमध्ये झाला. आम्ही बहिणी नेटाने पूर्ण शब्द कोडे सोडवितच असू. माझी सवय पुढे अभ्याासत सुटली पण बहिण अजुनही सोडवते. मध्यंतरी एका ऑफीसमधल्या सरांना कोणी कायप्पावर शब्दकोडे टाकले होते. पण एक दोन अक्षरी शब्द अडला होता- पान थुंकायचे तबक/भांडे असा. मला शब्द माहित असूनही नेमका आठवेना पण खात्री होती बहिणीला माहित असेल. तीला लगेच कायप्पावर संदेश पाठविला व अपेक्षेप्रमाणे तीने तात्काळ प्रतिसादर पाठविला- तस्त. खूप वाईट वाटले मला त्यावेळी या आनंदापासून मी आता दू गेले आहे. तुमच्या लेखामुळे माझे मस्त स्मरणरंजन झाले. धन्यवाद. पु.भा.प्र.

श्वेता, धन्यवाद

पान थुंकायचे तबक/भांडे = तस्त.

>>> अगदी ! हा शब्द खूप वेळा येतो कोड्यात. हे तस्त मी फक्त चित्रपटातच पाहिले आहे.

कुमारेक, एका वयात मलाही मराठी शब्दकोडी सोडवायचा छंद लागला होता. तो आता सुडोकूत रुपांतरीत झाला आहे. :-) एक गंमत करता येते ती म्हणजे लेखणी न वापरता कोडे सोडवणे. कोड्यातल्या चौकटी रिकाम्याच ठेवायच्या. फक्त मनातल्या मनात अक्षरांची नोंद करायची. तुम्हाला कदाचित पुढचा टप्पा म्हणून प्रयत्न करून पाहता येतील. आ.न., -गा.पै.

गा पै व मु वि +१. ............ मितवा : हिंदीतला आणि मराठीतला ! आज ‘मितवा’ हा मराठी चित्रपट पाहिला आणि या शब्दाची मजा त्यात ऐकून मग जालावर वाचली. मितवा चा हिंदी भाषेतला अर्थ आहे : अगदी जवळचा, आपला माणूस. मराठीत या शब्दाचा एक वेगळाच अर्थ शोधण्यात आलाय: मित्र, तत्त्वज्ञ व वाटाड्या या ३ शब्दांतील पहिले अक्षर घेऊन मितवा हा संयोग शब्द तयार केलाय ! म्हणजे इंग्रजीत आपण म्हणतो ना फ्रेंड, फिलॉसॉफर व गाईड. त्याचेच हे रुपांतर .

मु वि, आणि आमची पण हो तुमच्याप्रमाणेच !

आपण सर्वात पहिली गोष्ट कोणती शिकत असू तर ते म्हणजे शब्द म्हणूनच मेंदूमधे याचे मॅपिंग भरपूर झालेले असते व जेंव्हा आपण कोंडी सोडवतो तेंव्हा या मॅपिंगला चालना व विकास मिळत असल्याने मेंदू तरतरीत होत असावा, प्रयत्न करतो आजपासून :) धन्यवाद.

शब्द कोडे सोडवायला मजा येते पण एखाद्या शब्दावर अडायला झाले डोक्यात जो भुंगा सुरु होतो तो थांबवणे अशक्य होउन जाते. काही दिवसांपूर्वी अडलेले एक कोडे :- राजाचा खाजगी कारकून, कारभारी लेखक (३ अक्षरी शब्द) सगळे कोडे सोडवून झाले तरी हा एक शब्द काही केल्या सापडत नव्हता. जेव्हा उत्तर समजले तेव्हा अगदी "ह्या" वाटले. अजून एक :- कजाग, नाठाळ, भांडखोर स्त्री (४ अक्षरी शब्द) या वरही बराच काळ असाच अडलो होतो. पैजारबुवा,

हायला.. लोक्स एवढं सिरियसली घेत असतात कोड्यांना? :D मी कधी एवढा विचार करून वगैरे कोडं सोडवलं नाही तसं.. जमेल तसं आणि तेवढं सोडवत जायचं, असंच माझं "जिओ और जीने दो" वालं धोरण! सुडोकू आवडतं, पण काही कठीण म्हणजे फारच कठीण असतात. त्यामुळं फार भुगा झाला डोक्याचा की सोडून द्यावं लागतं. पण त्यातून एक कळलं, एखाद्या ठिकाणी कोणता अंक येणार यासोबतच कोणता येणार नाही हेही ओळखता आलं पाहिजे. This goes close to the "Theory of Deduction" by the great Sherlock Holmes!! तरीही अजून फार पुढची सुडोकू नाही सोडवता येत. अर्थात् तेवढा वेळही दिला पाहिजे म्हणा.. :-)

* आपण कोंडी सोडवतो तेंव्हा या मॅपिंगला चालना व विकास मिळत असल्याने मेंदू तरतरीत होत असावा * अडायला झाले डोक्यात जो भुंगा सुरु होतो तो थांबवणे अशक्य होउन जाते. * फार भुगा झाला डोक्याचा की सोडून द्यावं लागतं. या सगळ्याशी अगदी सहमत.

आणि पूरक माहितीबद्दल (मु वि) सर्वांचे आभार ! उत्तरार्ध इथे : https://misalpav.com/node/45833

काय सुंदर पणे लिहिले आहे.. खूप आवडले. शाळेत असताना, किंवा कॉलेज मध्ये असताना घरी गेल्यावर हे सोडवत असे. आई वडीलां बरोबर बसून. हे सर्व आठवले आणि हळू हळू तुम्ही लिहिलेल्या प्रत्येक गोष्टीत अक्षरश: तुम्हीच दिसू लागला, रेल्वे मध्ये बसलेला, एकटा असलेला.. समरसुन जायला झाले..

गणेशा, मनापासून आभार ! तुम्ही जी दाद दिली आहे त्यातून पुढील लेखन अजून समरसून करायला प्रेरणा मिळाली आहे.

कोडे शौकिनांना आवाहन: तुमच्या कोड्यांत जेव्हा फारसे न ऐकलेले / विचित्र शब्द येतील, तेव्हा या धाग्यावर जरूर लिहा. मी असे २ लिहितो गळू, बेंड = करट संशयी = दिकतखोर

कडधान्या संबंधी दोन वेगळे शब्द मध्ये सापडले. शोधसूत्रे: १. अजिबात न भिजणारे ( मोड आणताना) २. अर्धवट शिजलेले दोन्ही शब्द ३ अक्षरी. ओळ्खताय ?

दुसरे असे : द * * रच्याकने... चाडगा चा दुसरा अर्थ चुगलखोर !

दडस हा शब्द न शिजलेल्या मटणासही वापरतात.

या धाग्याच्या निमित्ताने आपल्यातील शब्दप्रेमींची भेट झाली याचा आनंद वाटतो. सर्वांचे अनुभव रोचक आहेत. तसेच काहीजण अंक कोडेप्रेमी आहेत हेही दिसले. एक विनंती: तुमच्या शब्दकोड्यांत जेव्हा फारसे न ऐकलेले / विचित्र शब्द येतील, तेव्हा या धाग्यावर जरूर लिहा. त्याचा सर्व इच्छुकांना उपयोग होईल. धन्यवाद !

नुकताच होळीचे दरम्यान शब्दकोड्यात एक मजेदार शब्द आला: होळीचे होळकर = (लाक्षणिक अर्थाने) उडाणटप्पू लोक

हा धागा राहिलाच होता. चांगला छंद आहे! मराठी कधीमधी करायचो, पण इथे दिलेले काही शब्द वाचून कळलं कि बहुधा मी 'महाशब्दकोडे' च सोडवले असेल :-D इंग्रजी तर कधीच जमलं नाही.

धन्यवाद.

बहुधा मी 'महाशब्दकोडे' च सोडवले असेल

>>> काही हरकत नाही. सोडवले हे महत्वाचे !

आजच्या एका शब्दकोड्यात ‘खवलेमांजर’ शब्द आला आहे. सध्याच्या करोना वातावरणाशी हे सुसंगत आहे ! कसे ते सांगतो. खवले मांजर (पँगोलिन) चीनमध्ये लोकप्रिय आहे. त्याच्या मांसातून करोनाचा संसर्ग झाल्याची शक्यता पडताळली जात आहे. ( संदर्भ : नेचर’ नियतकालिक)

अजून छापील वृत्तपत्र घरी येत नसल्याने मराठी कोडी सोडविण्याची उपासमार होत आहे ! इंग्लिश शब्द कोडे जालावर सहज मिळते, ते सोडविणे चालू आहे. पण छापील मराठी शब्दकोड्याची आतुरतेने वाट पाहत आहे. ....

'क्षितिज' चा नेहमीचा अर्थ आपण जाणतोच. परवा कोड्यात याचे अन्य दोन अर्थ समजले आणि स्तिमित झालो. 'क्षितिज = झाड, गांडूळ . ( 'क्षिति = जमीन . म्हणून त्यातून जन्मलेले ते, अशा अर्थाने).

ती माहिती अशोक श्री. रानडे यांच्या 'शब्दयात्रा' या दै. सकाळ मधील सदरातून घेतली आहे.

कोड्यांचे गॉडफादर, सुडोकूचे निर्माते माकी काजी यांचं निधन आदरांजली !

‘लट’ चे विभिन्न अर्थ स्तिमित करतात. १. गुह्येंद्रियावरील केंस २. साठ कागदांचा संच ३. लाट ४. गुंतागुंत ( केसांची , लोकरीच्या , सुतांची , तंतूंची ) https://www.transliteral.org/dictionary/%E0%A4%B2%E0%A4%9F/word …. कागद मोजण्याची दस्ता, रीम आणि quire ही परिमाणे माहिती होती. लट हे नवे समजले. दोन लटांची एक जोडी , चार जोड्यांची एक गड्डी होते .

ही म्हण माहित ी कोणाकोणाला आहे व तिचा अर्थ ?? आला गेला गोसावी दाढेला दिला. माझी आई ही म्हण नेहमी वापरत असे. कोणाची दाढ व कोणाला दिले या काही hints . hints समानार्थी शब्द ? आठवत नाही.

Were you our ambassador to Republik Indonesia?

सुधीर तुकाराम देवरे, दिल्लीला राहतात

आम्ही जकार्ताला असताना बर्‍याचदा एकमेकांना भेटलो होतो व आमची बरीच मैत्री झाली होती. तुमचे नांव वाचून मला त्यांची आठवण झाली.

त्याना आई मरिन खाल्ल बुचक बाखोड. अर्थ कधी कळला नाही पण एक म्हातारी आम्हा मुलांना नियमीत ओरडायची.

Were you our ambassador to Republik Indonesia?

सुधीर तुकाराम देवरे, दिल्लीला राहतात

आम्ही जकार्ताला असताना बर्‍याचदा एकमेकांना भेटलो होतो व आमची बरीच मैत्री झाली होती. तुमचे नांव वाचून मला त्यांची आठवण झाली.

त्याना आई मरिन खाल्ल बुचक बाखोड. अर्थ कधी कळला नाही पण एक म्हातारी आम्हा मुलांना नियमीत ओरडायची.

पण एक गोष्ट आपल्याला शिकवावीशी वाटते धाग्याना नुसतेच समीक्षा हे नाव देणे बंद करा.

कादंबरी वाचावी. आभार

पण एक गोष्ट आपल्याला शिकवावीशी वाटते धाग्याना नुसतेच समीक्षा हे नाव देणे बंद करा.

कादंबरी वाचावी. आभार

भाषेवर बोलताना काही लोक व्यासपीठांवरून म्हणतात, ‘आमची भाषा शुध्द आहे.’ (म्हणजे त्यांना म्हणायचं असतं की आमच्या परिसरातली भाषा सोडून बाकीच्या भाषा अशुध्द आहेत.)

याचा अर्थ आमची बोलीभाषा ही व्याकरण नियमाच्यादृष्ट्या बिनचूक आहे आणी इतरांच्या बोलीभाषेत व्याकरणाचा विरोधोभासी वापर जाणावण्याइतपत उठून दिसतो. शुद्ध हा शब्द व्याकरणदृष्ट्या शुद्ध या अर्थाने वापरला जातो. तरीही बोली भाषेत शुद्ध अशुद्ध हुडकणे बिनडोकपणाच आहे कारण बोली भाषा ही संस्कार आणी अभिव्यक्तीचा मुक्त आविष्कार यांचे मिश्रण असते आणी असलेच पाहिजे. मी सकाळी आली हे व्याकरणदृष्ट्या चूक आहे पण हे जेंव्हा मुंबईकर पोरगी लाडीळवाणेपणे सांगून जाते तेंव्हा फक्त चू*च त8चो बोली भाषा चुकीची होऊ रायले म्हणताल

बरोबर.धन्यवाद

भाषेवर बोलताना काही लोक व्यासपीठांवरून म्हणतात, ‘आमची भाषा शुध्द आहे.’ (म्हणजे त्यांना म्हणायचं असतं की आमच्या परिसरातली भाषा सोडून बाकीच्या भाषा अशुध्द आहेत.)

याचा अर्थ आमची बोलीभाषा ही व्याकरण नियमाच्यादृष्ट्या बिनचूक आहे आणी इतरांच्या बोलीभाषेत व्याकरणाचा विरोधोभासी वापर जाणावण्याइतपत उठून दिसतो. शुद्ध हा शब्द व्याकरणदृष्ट्या शुद्ध या अर्थाने वापरला जातो. तरीही बोली भाषेत शुद्ध अशुद्ध हुडकणे बिनडोकपणाच आहे कारण बोली भाषा ही संस्कार आणी अभिव्यक्तीचा मुक्त आविष्कार यांचे मिश्रण असते आणी असलेच पाहिजे. मी सकाळी आली हे व्याकरणदृष्ट्या चूक आहे पण हे जेंव्हा मुंबईकर पोरगी लाडीळवाणेपणे सांगून जाते तेंव्हा फक्त चू*च त8चो बोली भाषा चुकीची होऊ रायले म्हणताल

बरोबर.धन्यवाद

बोलीभाषा टिकल्या पाहिजेत, पण भाषा आणि लेखन अशुद्धी मात्र जिथे मिळेल तिथे ठेचून काढल्या पाहिजेत.

अशा विचारांच्या लोकांनी मराठी भाषेत तरी का बोलावं आणि मराठीत का लिहावं? कारण मराठी सुध्दा महाराष्ट्रापुरती एक बोलीभाषाच आहे. या बोलीभाषेत व्यवहार करून प्रतिगामी ठरण्यापेक्षा त्यांनी जागतिक भाषेत म्हणजे फक्त. इंग्रजीत व्यवहार करून पुरोगामी असणं इष्ट ठरेल.

उचित प्रत्त्युत्तर

आता यावडा म्हॉटा लिवलाव तुमी तो सगला वाचनार कोन. जरा वाईच कमी लिवला आसताव तं वाचला आसता. ;)

बोलीभाषा टिकल्या पाहिजेत, पण भाषा आणि लेखन अशुद्धी मात्र जिथे मिळेल तिथे ठेचून काढल्या पाहिजेत.

अशा विचारांच्या लोकांनी मराठी भाषेत तरी का बोलावं आणि मराठीत का लिहावं? कारण मराठी सुध्दा महाराष्ट्रापुरती एक बोलीभाषाच आहे. या बोलीभाषेत व्यवहार करून प्रतिगामी ठरण्यापेक्षा त्यांनी जागतिक भाषेत म्हणजे फक्त. इंग्रजीत व्यवहार करून पुरोगामी असणं इष्ट ठरेल.

उचित प्रत्त्युत्तर

आता यावडा म्हॉटा लिवलाव तुमी तो सगला वाचनार कोन. जरा वाईच कमी लिवला आसताव तं वाचला आसता. ;)