मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ
प्रवेश करा | सदस्य व्हा
मिसळपाव

एका गुलाबी संध्याकाळी

प्रसाद गोडबोले ·

प्रसाद गोडबोले 03/11/2024 - 14:06
कथेचा पुढचाही भाग येऊ द्यात ;)
आपल्या प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद वल्ली सर. काही सूचना असल्यास जरूर कळवा. ;) आणि हो, पुढील भाग "तयार" आहेच, जरा वेळ मिळाला की लिहून काढतो. #स्वांत:सुखाय ;)

प्रसाद गोडबोले 03/11/2024 - 14:06
कथेचा पुढचाही भाग येऊ द्यात ;)
आपल्या प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद वल्ली सर. काही सूचना असल्यास जरूर कळवा. ;) आणि हो, पुढील भाग "तयार" आहेच, जरा वेळ मिळाला की लिहून काढतो. #स्वांत:सुखाय ;)
एका गुलाबी संध्याकाळी ________________________ संध्याकाळची वेळ ... साधारण साडेचार पाच वाजले असावेत. शांतपणे टेरेसवर उभा होतो सुर्यास्ताची वाट पाहात. नुकतेच दिवाळी संपुन गेली होती पण ह्यावर्षी दिवाळी अशी दिवाळी वाटलीच नाही. लॉकडाऊनमध्ये जशी संधी मिळाली, जसे वातावरण रिलॅक्स झाले, तसे तसे सोसायटीमधले सर्व लोकं आपापल्या मुळ गावी निघुन गेले होते. अगदी मोजक्या फ्लॅट्सच्या बाल्कन्यांना रोषणाई केलेली होती, कुठे फटाक्यांच्या आवाज नाही की लहान मुलांचा गोंगाट नाही. अगदी इतर दिवाळीत संध्याकाळ झाली की टेरेसवर मुलांची लगबग सुरु व्हायची रात्रीची आतिषबाजी पहायला अन करायलाही.
वाङ्मय
प्रतिभा

श्रीकांत बोल्ला: दृष्टीहिन व्यक्तीचा डोळे उघडणारा प्रवास

मार्गी ·

चौथा कोनाडा 06/09/2024 - 13:21
थक्क करणारा संघर्ष .... लेखातुन उतरलेलं चित्र सिनेमा पहावाच असं वाटायला लावणारं आहे. एकच म्हणावेसे वाटते : दिव्यत्वाची जेथ प्रचिति, तेथे कर माझे जुळती !

मार्गी 14/09/2024 - 11:52
वाचनाबद्दल व प्रतिक्रियांबद्दल सर्वांना मन:पूर्वक धन्यवाद व नमस्कार.

चौथा कोनाडा 06/09/2024 - 13:21
थक्क करणारा संघर्ष .... लेखातुन उतरलेलं चित्र सिनेमा पहावाच असं वाटायला लावणारं आहे. एकच म्हणावेसे वाटते : दिव्यत्वाची जेथ प्रचिति, तेथे कर माझे जुळती !

मार्गी 14/09/2024 - 11:52
वाचनाबद्दल व प्रतिक्रियांबद्दल सर्वांना मन:पूर्वक धन्यवाद व नमस्कार.
✪ “मै कोई बेचारा नही हूँ, हमें बेचारगी नही, बराबरी चाहिए" ✪ २% लोकांकडे दृष्टी नाही, पण ९८% लोकांकडे व्हिजन नाही ✪ जन्मल्यावर अंध बाळ म्हणून वडिलांनी जमिनीत पुरायचं ठरवलं ✪ वैज्ञानिक डॉ. एपीजे अब्दूल कलामांसोबत भेट आणि त्यांची मदत ✪ क्षमतेला साकार करण्याची‌ वाट दाखवणारी शिक्षिका ✪ सिस्टीमसोबत संघर्ष करून बारावीनंतर विज्ञान घेतलेला पहिला भारतीय दृष्टीहिन विद्यार्थी ✪ अमेरिकेमध्ये उच्च शिक्षण आणि भारतामध्ये ८०% दिव्यांगांना रोजगार देणारा उद्योगपती ✪ प्रतिष्ठेचा पुरस्कार "स्पेशल कॅटेगरीतून नको" म्हणून नाकारण्याची हिंमत ✪ Know us not for our disability, but for our abilities! नमस्कार.
समाज
जीवनमान
प्रतिभा
आरोग्य

द सेकंड स्पार्क - भाग २ - उत्तरार्ध

प्रसाद गोडबोले ·

प्रसाद गोडबोले 12/06/2024 - 23:52
कथा वाचल्याबद्दल धन्यवाद मुवि! कथा विज्ञानाशी आणि त्यातही गहन अशा विषयांशी संबंधित असल्याने बरीच किचकट आहे. तथापि मी जमेल तितके सोपीकरण करण्याचा प्रयत्न केलेला आहे. ह्या प्रतिसादाच्या निमित्ताने सर्वच वाचकांच्यासाठी काही रोचक व्हिडिओजच्या लिंक देत आहे. हे पाहिल्यावर कथेचा शेवट कळण्याची शक्यता नक्की वाढेल! परत एकदा धन्यवाद ! https://www.youtube.com/watch?v=J0KHiiTtt4w https://www.youtube.com/watch?v=pmcrG7ZZKUc&t=23s https://www.youtube.com/watch?v=yGfTDcHJHSI

चिर्कुट 16/07/2024 - 23:12
मला जे समजलं ते असं, की हे तीन लोक स्वतःच एका सिम्युलेशन मध्ये आहेत. आणि सेकंड स्पार्क त्या सिस्टिमचा नसून त्या तिघांचा आहे. हे बरोबर आहे, की काही चुकतंय?

प्रसाद गोडबोले 16/07/2024 - 23:36
एक्झ्यॅक्टली. ते तिघेही एका सिम्युलेशन मध्ये आहेत आणि सेकंड स्पार्क म्हणजे त्या तिघांना लक्षात येते की आपण स्वतःच एक सिम्युलेशन आहोत.

हणमंतअण्णा शंकराप्पा रावळगुंडवाडीकर 13/06/2024 - 00:10
माफ करा गोडबोले साहेब, कथेमध्ये कथा काहीच नाही. नुसतीच चर्चा चालली आहे. तुमच्या तांत्रिक ज्ञानाबद्दल काही वादच नाही. पण तुम्ही जरा अजून वातावरण निर्मिती करायला पाहिजे. नुसतेच डायलॉग झालेत ते पण एककेकांना नुसत्या तांत्रिक गोष्टी समजावून देणार्‍या. एक सजेशन ते म्हणजे, कथा प्रथम पुरुषात लिहून पाहा. तुमच्या ज्ञानाबद्दल कोणतीही टीका नाही. फक्त एक वाचक म्हणून मला हे जाणवले.

हणमंतअण्णा शंकराप्पा रावळगुंडवाडीकर 13/06/2024 - 00:15
थ्री बॉडी प्रॉब्लेम, दि डार्क फॉरेस्ट आणि सर्वात भारी म्हणजे दि डेथ्स एंड या कादंबर्‍या वाचून पाहा. तुम्हाला आवडतील. शिवाय एकदम अवघड गोष्ट कशी सांगावी याचा एक अभ्यास पण होईल. तुम्ही खूप उत्तम सायफाय लिहू शकता. तुमच्यात तो 'फर्स्ट स्पार्क' आहे.

प्रसाद गोडबोले 13/06/2024 - 00:21
धन्यवाद !
थ्री बॉडी प्रॉब्लेम, दि डार्क फॉरेस्ट आणि सर्वात भारी म्हणजे दि डेथ्स एंड या कादंबर्‍या वाचून पाहा.
नक्की प्रयत्न करतो :)

टर्मीनेटर 13/06/2024 - 09:56
साय-फाय कथा आवडली 👍 प्रोफेसर गोडससेंच्या "पाणी सुंदर आहे." वरील निरूपणापासून खडबडीत रस्ता सुरु झाल्यावर तोपर्यंत सुसाट वेगात सुरु असलेलया माझ्या वाचनाच्या गाडीचा वेग मंद मंद होत आता सर्व 'स्पार्क' प्लग्स एकाचवेळी उडून आचके-गचके देउ लगलेली माझी वाचनगाडी बंद पडते कि काय? असे वाटू लागले होते, पण "An intelligent being who is conscious about its own consciousness." ह्या १० शब्दांत सर्व काही स्पष्ट करणाऱ्या वाक्यापर्यंत पोचल्यावर "अरेच्चा, बायपासचा वापर करून तो खडबडीत रस्ता टाळून आपण स्मुथली इथपर्यंत पोहोचू शकलो असतो कि!" हा विचार मनात आला 😀 अवांतर: काही वर्षांपूर्वी गुगलच्या 'क्वांटम कॉम्प्युटर' विषयी वाचले होते तेव्हा त्याच्या काहीच दिवस आधी वाचलेला 'ओरॅकल'ने एक हजार साठ Raspberry Pi's चा वापर करून तयार केलेल्या 'सुपर कॉम्प्यूटर' बद्दलचा लेख आठवून आपणही 'IBM' चे तीन शक्तिशाली सर्व्हर्स + पाचशे 'Raspberry Pi's' चे क्लस्टर, 'Cisco' किंवा 'Netgear' चे अत्याधुनिक स्विचेस Illuminated पॅच कॉर्ड केबल्स वगैरेंचा वापर करून एक एनर्जी इफिशिअंट, इकॉनॉमिक असा क्वांटम/सुपर कॉम्प्यूटर तयार करावा हा विचार मेंदू पोखरू लागला होता. त्यासाठी येणाऱ्या खर्चाचा अंदाज घेतला तेव्हा तो सुमरे ५० ते ५५ लाख रुपयांच्या घरात भरला होता त्यामुळे अर्थातच तो विचार बाजूला पडला हा भाग वेगळा 😀 पण उद्या असा क्वांटम/सुपर कॉम्प्यूटर पदरी बाळगण्याची व्यावसायिक गरज निर्माण झाली तर त्यासाठीचे १० X १० चौ. फु. जागेत, 'कुलिंग सिस्टीम' साठी केवळ दीड ते दोन टन क्षमतेचा एक एसी आणि दोन होम/ऑफिस वॉटर कुलर्स चा वापर करून दिसायला सुंदर आणि शक्तिशाली 'झुंबर' टाईप क्वांटम/सुपर कॉम्प्यूटरचे प्रोटोटाईप मॉडेल डोक्यात तयार आहे! प्रत्यक्ष निर्मिती प्रकल्प हाती घ्यायचा झाल्यास 'मी', प्रोडक्ट डिझाईनसाठी मिपाकर 'चौकस २१२', नेटवर्क महर्षी 'प्रचेतस' बुवा आणि घरातच उपलब्ध असलेला लिनक्स, पायथन मधला एक 'किडा' अशा संभाव्य टीम मेंबर्सची प्रथमिक यादी देखील तयार आहे 😀 असो, अशा साय-फाय कथा आपल्याकडून नियमित येउद्यात, वाचायला आवडतील! धन्यवाद.

प्रसाद गोडबोले 13/06/2024 - 10:31
मनःपुर्वक धन्यवाद टर्मिनेटर ! ते "पाणी सुंदर आहे" हा खरेच एक खुप गहन विचार आहे, खोल तत्वज्ञानाचा विषय आहे. मी तो आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स आणि क्वांटम कॉम्प्युटिंग मध्ये गुंफायचा प्रयत्न केला आहे त्यामुळे त्यावर जास्त सविस्तर लिहिता आले नाही. बर्‍याच जणांना तो बोरिंगही वाटेल पण मध्यंतरी हिमालयात गेलो होतो तेथील एका स्वामींना मी हा विचार ऐकवला त्यावर ते म्हणाले - ज्याला तुम्ही पाणी म्हणत आहात, अचेतन गोष्टींचे प्रतिक म्हणत आहात ते अचेतन आहे कशावरुन ? ते सुषुप्त अवस्थेत नसेल कशावरुन ? कॉन्शसनेस तर सर्वत्र आहे, सर्वव्यापी आहे मग ते अचेतन आहे असे कसे ? मुळात सचेतन अचेतन अशी सीमारेषाच आपल्या कल्पनेतील आहे, भास आहे . असो. ( पुढे ती चर्चा सत्चिदानंद ब्रह्म आत्मन् वगैरे अजुन गहन विषयात गेली. ते इथं लिहित बसलो असतो तर फार विषयांतर झाले असते =)) ) बाकी क्वांटम कॉम्प्युटरची सर्वसामान्य लोकांना गरज पडणार नाही, कारण आपले सध्याचे सी.पी.यु कैक पटीने प्रगत आहेत . क्वांटम कॉम्प्युटर चे अ‍ॅडव्हान्टेज येते जेव्हा एकच रीपीटेटिव्ह काम करायचे असते तेव्हा . जसे की सिम्युलेशन्स ! अर्थात क्वांटम कॉम्प्युटर्स हे अति प्रगत जी.पी.यु सारखे काम करतील असा माझा अंदाज आहे. अर्थात तुम्ही आर.एस.ए. टोकन सिस्टिम ब्रेक करणे किंवा बिटकॉईन चे इन्क्रिप्शन ब्रेक करणे असे काही काम करणार असाल तर नक्कीच तुम्ही क्वांटम कॉम्प्युटर वापरु शकाल. असे काही करणार असाल तर आम्हाला नक्की सहभागी करुन घ्या , ही अत्यंत नम्र आणि कळकळीची विनंती ;) पुनश्च एकवार मनःपुर्वक धन्यवाद !

Bhakti 13/06/2024 - 10:54
पण ती सिंग्युलॅरीटी , तो सेकंड स्पार्क कधी येईल किती वेळ लागेल हे काहीच प्रेडिक्ट करता येणे अशक्य आहे
_/\_ खुपचं अप्रतिम कथा लिहिली आहे.फर्स्ट -सेकंड स्पार्क,अचेतन-सचेतन मस्तपणे समजले.

नठ्यारा 14/06/2024 - 20:09
प्रसाद गोडबोले, विज्ञानकथेत विज्ञान, तंत्रज्ञान, तत्त्वज्ञान रंजकपणे मिळून मिसळून यायला हवं. कथेत अगदी झक्कासपणे जमलंय. डोस्कं लई भंजाळून गेलंय. विचारचक्र जाम गरागरा फिरू लागलंय. सविस्तर प्रतिसाद सवडीने देईन. -नाठाळ नठ्या

प्रसाद गोडबोले 16/06/2024 - 18:44
मनःपुर्वक धन्यवाद ! सर्व वाचकांचे आणि प्रतिसाद देणार्‍यांचे मनःपुर्वक आभार ! इथे प्रतिसाद पाहुन हुरुप येतो. ही कथा जवळपास एक वर्षापुर्वी सुचलेली, मात्र लिहायला वेळच होत नव्हता , हिमालयातील ट्रिप च्या निमित्ताने लिहुन काढु शकलो. :) बाकी प्रो. जैन आणि प्रो. चौहान ह्यांचा सोबत झालेल्या अनेक चर्चा अतिषय उपयुक्त ठरल्या कथा लिहायला, त्यांची कथेवर काय प्रतिक्रिया आहे हे अजुन कळलेले नाही. :)) ( अवांतर : ते अजुन हिमालयातच आहेत , त्यांची ट्रिप अपेक्षेपेक्षा जास्त अ‍ॅडव्हेंचरस झालेली असल्याचे कळले. =)))) ) परत एकदा धन्यवाद :)

प्रसाद गोडबोले 25/07/2024 - 01:49
The Truman Show https://en.wikipedia.org/wiki/The_Truman_Show The film is the story of Truman Burbank (played by Jim Carrey), a man who is unaware that he is living his entire life on a colossal soundstage, and that it is being filmed and broadcast as a reality television show which has a huge international following. All of his friends and family and members of his community are paid actors whose job it is to sustain the illusion and keep Truman in the dark about the fiction he is living.

प्रसाद गोडबोले 12/06/2024 - 23:52
कथा वाचल्याबद्दल धन्यवाद मुवि! कथा विज्ञानाशी आणि त्यातही गहन अशा विषयांशी संबंधित असल्याने बरीच किचकट आहे. तथापि मी जमेल तितके सोपीकरण करण्याचा प्रयत्न केलेला आहे. ह्या प्रतिसादाच्या निमित्ताने सर्वच वाचकांच्यासाठी काही रोचक व्हिडिओजच्या लिंक देत आहे. हे पाहिल्यावर कथेचा शेवट कळण्याची शक्यता नक्की वाढेल! परत एकदा धन्यवाद ! https://www.youtube.com/watch?v=J0KHiiTtt4w https://www.youtube.com/watch?v=pmcrG7ZZKUc&t=23s https://www.youtube.com/watch?v=yGfTDcHJHSI

चिर्कुट 16/07/2024 - 23:12
मला जे समजलं ते असं, की हे तीन लोक स्वतःच एका सिम्युलेशन मध्ये आहेत. आणि सेकंड स्पार्क त्या सिस्टिमचा नसून त्या तिघांचा आहे. हे बरोबर आहे, की काही चुकतंय?

प्रसाद गोडबोले 16/07/2024 - 23:36
एक्झ्यॅक्टली. ते तिघेही एका सिम्युलेशन मध्ये आहेत आणि सेकंड स्पार्क म्हणजे त्या तिघांना लक्षात येते की आपण स्वतःच एक सिम्युलेशन आहोत.

हणमंतअण्णा शंकराप्पा रावळगुंडवाडीकर 13/06/2024 - 00:10
माफ करा गोडबोले साहेब, कथेमध्ये कथा काहीच नाही. नुसतीच चर्चा चालली आहे. तुमच्या तांत्रिक ज्ञानाबद्दल काही वादच नाही. पण तुम्ही जरा अजून वातावरण निर्मिती करायला पाहिजे. नुसतेच डायलॉग झालेत ते पण एककेकांना नुसत्या तांत्रिक गोष्टी समजावून देणार्‍या. एक सजेशन ते म्हणजे, कथा प्रथम पुरुषात लिहून पाहा. तुमच्या ज्ञानाबद्दल कोणतीही टीका नाही. फक्त एक वाचक म्हणून मला हे जाणवले.

हणमंतअण्णा शंकराप्पा रावळगुंडवाडीकर 13/06/2024 - 00:15
थ्री बॉडी प्रॉब्लेम, दि डार्क फॉरेस्ट आणि सर्वात भारी म्हणजे दि डेथ्स एंड या कादंबर्‍या वाचून पाहा. तुम्हाला आवडतील. शिवाय एकदम अवघड गोष्ट कशी सांगावी याचा एक अभ्यास पण होईल. तुम्ही खूप उत्तम सायफाय लिहू शकता. तुमच्यात तो 'फर्स्ट स्पार्क' आहे.

प्रसाद गोडबोले 13/06/2024 - 00:21
धन्यवाद !
थ्री बॉडी प्रॉब्लेम, दि डार्क फॉरेस्ट आणि सर्वात भारी म्हणजे दि डेथ्स एंड या कादंबर्‍या वाचून पाहा.
नक्की प्रयत्न करतो :)

टर्मीनेटर 13/06/2024 - 09:56
साय-फाय कथा आवडली 👍 प्रोफेसर गोडससेंच्या "पाणी सुंदर आहे." वरील निरूपणापासून खडबडीत रस्ता सुरु झाल्यावर तोपर्यंत सुसाट वेगात सुरु असलेलया माझ्या वाचनाच्या गाडीचा वेग मंद मंद होत आता सर्व 'स्पार्क' प्लग्स एकाचवेळी उडून आचके-गचके देउ लगलेली माझी वाचनगाडी बंद पडते कि काय? असे वाटू लागले होते, पण "An intelligent being who is conscious about its own consciousness." ह्या १० शब्दांत सर्व काही स्पष्ट करणाऱ्या वाक्यापर्यंत पोचल्यावर "अरेच्चा, बायपासचा वापर करून तो खडबडीत रस्ता टाळून आपण स्मुथली इथपर्यंत पोहोचू शकलो असतो कि!" हा विचार मनात आला 😀 अवांतर: काही वर्षांपूर्वी गुगलच्या 'क्वांटम कॉम्प्युटर' विषयी वाचले होते तेव्हा त्याच्या काहीच दिवस आधी वाचलेला 'ओरॅकल'ने एक हजार साठ Raspberry Pi's चा वापर करून तयार केलेल्या 'सुपर कॉम्प्यूटर' बद्दलचा लेख आठवून आपणही 'IBM' चे तीन शक्तिशाली सर्व्हर्स + पाचशे 'Raspberry Pi's' चे क्लस्टर, 'Cisco' किंवा 'Netgear' चे अत्याधुनिक स्विचेस Illuminated पॅच कॉर्ड केबल्स वगैरेंचा वापर करून एक एनर्जी इफिशिअंट, इकॉनॉमिक असा क्वांटम/सुपर कॉम्प्यूटर तयार करावा हा विचार मेंदू पोखरू लागला होता. त्यासाठी येणाऱ्या खर्चाचा अंदाज घेतला तेव्हा तो सुमरे ५० ते ५५ लाख रुपयांच्या घरात भरला होता त्यामुळे अर्थातच तो विचार बाजूला पडला हा भाग वेगळा 😀 पण उद्या असा क्वांटम/सुपर कॉम्प्यूटर पदरी बाळगण्याची व्यावसायिक गरज निर्माण झाली तर त्यासाठीचे १० X १० चौ. फु. जागेत, 'कुलिंग सिस्टीम' साठी केवळ दीड ते दोन टन क्षमतेचा एक एसी आणि दोन होम/ऑफिस वॉटर कुलर्स चा वापर करून दिसायला सुंदर आणि शक्तिशाली 'झुंबर' टाईप क्वांटम/सुपर कॉम्प्यूटरचे प्रोटोटाईप मॉडेल डोक्यात तयार आहे! प्रत्यक्ष निर्मिती प्रकल्प हाती घ्यायचा झाल्यास 'मी', प्रोडक्ट डिझाईनसाठी मिपाकर 'चौकस २१२', नेटवर्क महर्षी 'प्रचेतस' बुवा आणि घरातच उपलब्ध असलेला लिनक्स, पायथन मधला एक 'किडा' अशा संभाव्य टीम मेंबर्सची प्रथमिक यादी देखील तयार आहे 😀 असो, अशा साय-फाय कथा आपल्याकडून नियमित येउद्यात, वाचायला आवडतील! धन्यवाद.

प्रसाद गोडबोले 13/06/2024 - 10:31
मनःपुर्वक धन्यवाद टर्मिनेटर ! ते "पाणी सुंदर आहे" हा खरेच एक खुप गहन विचार आहे, खोल तत्वज्ञानाचा विषय आहे. मी तो आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स आणि क्वांटम कॉम्प्युटिंग मध्ये गुंफायचा प्रयत्न केला आहे त्यामुळे त्यावर जास्त सविस्तर लिहिता आले नाही. बर्‍याच जणांना तो बोरिंगही वाटेल पण मध्यंतरी हिमालयात गेलो होतो तेथील एका स्वामींना मी हा विचार ऐकवला त्यावर ते म्हणाले - ज्याला तुम्ही पाणी म्हणत आहात, अचेतन गोष्टींचे प्रतिक म्हणत आहात ते अचेतन आहे कशावरुन ? ते सुषुप्त अवस्थेत नसेल कशावरुन ? कॉन्शसनेस तर सर्वत्र आहे, सर्वव्यापी आहे मग ते अचेतन आहे असे कसे ? मुळात सचेतन अचेतन अशी सीमारेषाच आपल्या कल्पनेतील आहे, भास आहे . असो. ( पुढे ती चर्चा सत्चिदानंद ब्रह्म आत्मन् वगैरे अजुन गहन विषयात गेली. ते इथं लिहित बसलो असतो तर फार विषयांतर झाले असते =)) ) बाकी क्वांटम कॉम्प्युटरची सर्वसामान्य लोकांना गरज पडणार नाही, कारण आपले सध्याचे सी.पी.यु कैक पटीने प्रगत आहेत . क्वांटम कॉम्प्युटर चे अ‍ॅडव्हान्टेज येते जेव्हा एकच रीपीटेटिव्ह काम करायचे असते तेव्हा . जसे की सिम्युलेशन्स ! अर्थात क्वांटम कॉम्प्युटर्स हे अति प्रगत जी.पी.यु सारखे काम करतील असा माझा अंदाज आहे. अर्थात तुम्ही आर.एस.ए. टोकन सिस्टिम ब्रेक करणे किंवा बिटकॉईन चे इन्क्रिप्शन ब्रेक करणे असे काही काम करणार असाल तर नक्कीच तुम्ही क्वांटम कॉम्प्युटर वापरु शकाल. असे काही करणार असाल तर आम्हाला नक्की सहभागी करुन घ्या , ही अत्यंत नम्र आणि कळकळीची विनंती ;) पुनश्च एकवार मनःपुर्वक धन्यवाद !

Bhakti 13/06/2024 - 10:54
पण ती सिंग्युलॅरीटी , तो सेकंड स्पार्क कधी येईल किती वेळ लागेल हे काहीच प्रेडिक्ट करता येणे अशक्य आहे
_/\_ खुपचं अप्रतिम कथा लिहिली आहे.फर्स्ट -सेकंड स्पार्क,अचेतन-सचेतन मस्तपणे समजले.

नठ्यारा 14/06/2024 - 20:09
प्रसाद गोडबोले, विज्ञानकथेत विज्ञान, तंत्रज्ञान, तत्त्वज्ञान रंजकपणे मिळून मिसळून यायला हवं. कथेत अगदी झक्कासपणे जमलंय. डोस्कं लई भंजाळून गेलंय. विचारचक्र जाम गरागरा फिरू लागलंय. सविस्तर प्रतिसाद सवडीने देईन. -नाठाळ नठ्या

प्रसाद गोडबोले 16/06/2024 - 18:44
मनःपुर्वक धन्यवाद ! सर्व वाचकांचे आणि प्रतिसाद देणार्‍यांचे मनःपुर्वक आभार ! इथे प्रतिसाद पाहुन हुरुप येतो. ही कथा जवळपास एक वर्षापुर्वी सुचलेली, मात्र लिहायला वेळच होत नव्हता , हिमालयातील ट्रिप च्या निमित्ताने लिहुन काढु शकलो. :) बाकी प्रो. जैन आणि प्रो. चौहान ह्यांचा सोबत झालेल्या अनेक चर्चा अतिषय उपयुक्त ठरल्या कथा लिहायला, त्यांची कथेवर काय प्रतिक्रिया आहे हे अजुन कळलेले नाही. :)) ( अवांतर : ते अजुन हिमालयातच आहेत , त्यांची ट्रिप अपेक्षेपेक्षा जास्त अ‍ॅडव्हेंचरस झालेली असल्याचे कळले. =)))) ) परत एकदा धन्यवाद :)

प्रसाद गोडबोले 25/07/2024 - 01:49
The Truman Show https://en.wikipedia.org/wiki/The_Truman_Show The film is the story of Truman Burbank (played by Jim Carrey), a man who is unaware that he is living his entire life on a colossal soundstage, and that it is being filmed and broadcast as a reality television show which has a huge international following. All of his friends and family and members of his community are paid actors whose job it is to sustain the illusion and keep Truman in the dark about the fiction he is living.
" पण इतकी काँपुटिंग पॉवर किंव्वा स्पेसच नाहीये ह्या जगात ! मला नाही वाटतं की जगातील सर्वच्या सर्व कॉम्प्युटर्स एकत्र केले तरी इतकी माहीती प्रोसेस करता येईल ! राईट ? मग ज्या गावाला जायचे नाहीच , त्याची चौकशी का करा ? नाहीच आहे येवढी कॉम्प्युटेशनल पॉवर तर मग हे सगळे कल्पनेचे घोडे नाचवण्यासारखे च नाही का ? आपल्याला कधी कळाणारच नाही की तुम्ही ज्याला ए.आयची सिंग्युलॅरिटी कशी असेल ते." .... " लेट मी इंट्रोडुस - ओळख करुन देतो - प्रो.
कथा
विज्ञान
प्रतिभा

द सेकंड स्पार्क - भाग १

प्रसाद गोडबोले ·

टर्मीनेटर 12/06/2024 - 08:52
झकास सुरुवात 👍 विषय तर आवडीचा आहेच आणि तुम्ही लिहीतायही छान. गुगलचा 'क्वांटम कॉम्प्युटर' झुंबर म्हणून बघायला मजा वाटली 😀 पुढच्या भागाच्या प्रतीक्षेत आहे...

अनामिक सदस्य 12/06/2024 - 11:55
सन्गणक मानवी मेन्दूत राहणार नाही इतकी माहिती साठवून ठेवील पण म्हणून त्याला तो अनुभव समजला किन्वा जाग्रुतावस्था आली असे म्हणता येईल का? 'तो' क्षण अनुभवताना, स्त्री आणि पुरुशान्ना एकमेकान्चे अनुभव पण समजू शकत नाहीत. आजुबाजुची खूप माहिती आहे म्हणून सन्गणकाला तो समजेल? अंगावर रोमांच उमटले होते हे महीत असणे वेगळे आणि प्रत्यक्श रोमांच उमटणे वेगळे.

गवि 12/06/2024 - 12:24
आणि हे फक्त एका जनरेशन साठी नव्हे तर माणुन माकडापासुन माणुस झाला त्या क्षणापासुन सर्व पिढ्यांच्या जीवनाचे! म्हणजे अजुन काहीतरी मल्टिपल ने गुणा !
हे आतापासून पुढे करणे शक्य आहे. या आधीच्या पिढ्यांचे अनुभव किंवा जीवनातील प्रसंगांचे पॅरामिटर्स आता फीड करणे शक्य वाटत नाही.

शेखर काळे 13/06/2024 - 06:48
या वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत. संगणकाने काय विदा संकलन करावा हे आपणच त्याला सांगितलेले असते. त्या विदाचे काय करायचे ते नियमही आखून दिलेले असतात. त्या नियमानुसारच त्याचे काम असते. पण त्याचा अर्थ असा नव्हे की संगणकाला हा सगळा विदा असल्यामुळे काही विचार - स्वजनित विचार करता येऊ शकेल. भावना या मानवप्रणितच आहेत.

टर्मीनेटर 12/06/2024 - 08:52
झकास सुरुवात 👍 विषय तर आवडीचा आहेच आणि तुम्ही लिहीतायही छान. गुगलचा 'क्वांटम कॉम्प्युटर' झुंबर म्हणून बघायला मजा वाटली 😀 पुढच्या भागाच्या प्रतीक्षेत आहे...

अनामिक सदस्य 12/06/2024 - 11:55
सन्गणक मानवी मेन्दूत राहणार नाही इतकी माहिती साठवून ठेवील पण म्हणून त्याला तो अनुभव समजला किन्वा जाग्रुतावस्था आली असे म्हणता येईल का? 'तो' क्षण अनुभवताना, स्त्री आणि पुरुशान्ना एकमेकान्चे अनुभव पण समजू शकत नाहीत. आजुबाजुची खूप माहिती आहे म्हणून सन्गणकाला तो समजेल? अंगावर रोमांच उमटले होते हे महीत असणे वेगळे आणि प्रत्यक्श रोमांच उमटणे वेगळे.

गवि 12/06/2024 - 12:24
आणि हे फक्त एका जनरेशन साठी नव्हे तर माणुन माकडापासुन माणुस झाला त्या क्षणापासुन सर्व पिढ्यांच्या जीवनाचे! म्हणजे अजुन काहीतरी मल्टिपल ने गुणा !
हे आतापासून पुढे करणे शक्य आहे. या आधीच्या पिढ्यांचे अनुभव किंवा जीवनातील प्रसंगांचे पॅरामिटर्स आता फीड करणे शक्य वाटत नाही.

शेखर काळे 13/06/2024 - 06:48
या वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत. संगणकाने काय विदा संकलन करावा हे आपणच त्याला सांगितलेले असते. त्या विदाचे काय करायचे ते नियमही आखून दिलेले असतात. त्या नियमानुसारच त्याचे काम असते. पण त्याचा अर्थ असा नव्हे की संगणकाला हा सगळा विदा असल्यामुळे काही विचार - स्वजनित विचार करता येऊ शकेल. भावना या मानवप्रणितच आहेत.
"इफ युनिव्हर्स इज द आन्सर, देन व्हॉट इज द क्वश्चन ?"
भव्य कॉरीडॉर . इन्कॅण्डेसंट पण पांढरा लख्ख प्रकाश. संपुर्ण एकांत . आपल्या व्यतिरिक्त कोणीच नाही. अन आपल्याला आपल्याच श्वासाव्यतिरिक्त कशाचाही आवाज येणार नाही इतकी शांतता. समोर कोरी पांढरी शुभ्र भिंत अन अशा त्या भिंतीवर लिहिलेले ते सुप्रसिध्द वाक्य . समोर बस बसायला एक साधीशी खुर्ची. बाकी कोणीच नाही. प्रोफेसर गोडसे त्या वाक्यासमोर आले अन क्षणभर थबले . त्यांच्या चेहर्‍यावर मंद असे हास्य पसरले... "हं, लेट मी थिंक " इतकेच म्हणुन ते समोरील खुर्चीवर जाऊन विचार करत बसले. कितीतरीवेळ निघुन गेला असेल देव जाणे.
कथा
विज्ञान
प्रतिभा

एन्ट्रॉपी, पैसा आणि हिरण्यगर्भ.

प्रसाद गोडबोले ·

गवि 18/04/2024 - 07:17
हा हा हा. मजा आली. सुरचित असे अन्न धान्य खाऊन अत्यंत विस्कळीत विष्ठा निर्माण करणे या एंट्रॉपीवर्धक व्यवसायास जीवन ऐसे नाव..

प्रसाद गोडबोले 18/04/2024 - 09:21
गवि , तुम्ही पॅन्डोरा बॉक्स ओपन करताय =)))) जीवन म्हणजे काय ? लिहुन ठेवलं आहे त्याच्यावरही (पण फक्त नीट घासुन पुसुन चकचकीत करुन प्रकाशित करायला वेळ होत नाहीये.) ब्लॅकहोल म्हणजे समजा शुन्य एन्ट्रॉपी ते एक अशी अवस्था की सर्वात जास्त मॅक्स एन्ट्रॉपी आहे , ह्या दोन बिंदुं मधील स्ट्रेट लाईन वर अन्न ते विष्ठा हा हे एन्टर्व्हल अत्यंत निग्लिजिबल आहे , मेजर झीरो. एन्ट्रॉपीच्या नक्की ठराविक क्ष लेव्हल पासुन ते ठराविक य लेव्हल मध्येच जीवन , सेल्फ रप्लिकेटिंग केमिकल्स , सेल्फ प्रीझर्व्हिंग कॉन्शश्नेस का बरें उत्त्पन्न होत असावी हा एक गहन प्रश्न आहे. पण ह्या इन्टर्व्हल च्या बाहेर पडुन पाहिलं तर लो एन्ट्रॉपी सतत वाढत आहेच. त्याचा जीवनाच्या अस्तित्वाशी संबंध नाही . आणि जर एन्ट्रॉपी वाढण्याला तुम्ही जीवन असं म्हणत असाल - तर it has for more interesting interpretations, because that means the entire universe is one big alive thing ! तस्मात कुठेतरी काहीतरी नव निर्माण होताना जे दिसत आहे , तो कशाचा तरी शेवट आहे, आणि एकुणच प्रोसेस ही अखंड ट्रान्स्फोर्मेशन्ची आहे . आता तुम्ही त्याच्याकडे कोणत्या दृष्टीकोनातुन पाहता हा तुमचा चॉईस ! आदी, मध्य, अंत, म्हणा की ब्रह्मा विष्णु , महेश म्हणा की मॅट्रिक्स म्हणा की एन्ट्रॉपी वेव्ह च्या उतारावर चालेलं सर्फिंग म्हणा की शिवशक्तीचे नृत्य म्हणा ... त्याला काहीच फरक पडत नाही ! It's just there for sure and it doesn't bother itself with anything . अमृतानुभवाच्या सुरुवातीला ज्ञानेश्वर महाराज रचित संस्कृत श्लोक आहे त्यांची आठवण झाली - मुलायाग्राय मध्याय मूलमध्याग्रमूर्तये क्षिणाग्रमुलमध्याय नम: पूर्णाय शंभवे ॥

गवि 18/04/2024 - 09:31
जीवन म्हणजे काय ? लिहुन ठेवलं आहे त्याच्यावरही (पण फक्त नीट घासुन पुसुन चकचकीत करुन प्रकाशित करायला वेळ होत नाहीये.)
येऊ द्या. प्रतीक्षेत. बाकी जीवन म्हणजे एंट्रोपी वाढवण्याचा एकमेव मार्ग असे नसून, ब्रह्मांडाच्या सततच्या यज्ञात आपली यथाशक्ती समिधा. खारीचा वाटा इ इ. विश्वात जो एकमेव "उद्देश" भासतो त्याला अल्प हातभार आणि त्याच्याशी अलाईन होणे. विषय आहे गहन खरा. लिहीत रहा.

गवि 18/04/2024 - 09:34
आणि हो. अलबत.. जीवन म्हणजे मनुष्य आणि पृथ्वीवरील प्राणी इतकेच अर्थात नव्हे. जीवन म्हणजे जे आहे असे वाटते ते सर्व.

बाबुराव 18/04/2024 - 08:20
ख्या ख्या ख्या.
सुर्यापासुन आपल्याला नक्की काय मिळतं ?
देवभोळ्या मतदारांवर प्रभाव पाडणारा सूर्यतिलक =)) लेखकास समुपदेशनाची गरज आहे, अशी शक्यता वाटते. काळजी घ्या. दोन-चार चांगले मित्र करा.

अहिरावण 18/04/2024 - 10:27
ते लै पोचलेलं बेणं आहे. शे दोनशे समुपदेशकांना एकावेळी "घाटावर" पोचवेल अन ओल्डमंक अख्खा पिऊन रस्त्याच्या मधल्या पट्ट्यावरुन सरळ चालून दाखवेल. याच्याशी ना मैत्री चांगली ना दुश्मनी ! एक नोट त्याच्या मांडीखाली सरकवून द्यायची, आणि जय गुरुदेव म्हणून कलटी मारायची... आपल्याला आपला जीव प्यारा !! :)

Bhakti 18/04/2024 - 14:01
समुपदेशकांना एकावेळी "घाटावर" पोचवेल अन ओल्डमंक अख्खा पिऊन रस्त्याच्या मधल्या पट्ट्यावरुन सरळ चालून दाखवेल.
हा भाई :) त्याची पहिला लेख वाचला होता तेव्हा, काहीतरी 'रंगीत सरबत' पिऊन माऊलींचा एक श्लोक आठवला असं त्यात होतं, म्हटलं हे काय combination आहे :)

बाबुराव 18/04/2024 - 17:47
पहिला लेख वाचला होता तेव्हा, काहीतरी 'रंगीत सरबत'
रंगीत सरबतामुळे असं होतं व्हय. खपलो. वारलो. उचला. =))

अहिरावण 19/04/2024 - 10:07
भारतीय वास्तुशास्त्रात मंदीर उभारणी हे एक वेगळेच मोठे प्रकरण आहे. याबद्दल प्रचेतस किंवा त्यांच्यासारखे जाणकार माहीती देतील. या मंदीराच्या उभारणीमधे पूर्व दिशेला मुर्ती असलेल्या मंदीरात विशेषतः विशिष्ट दिवशी किंवा विशिष्ट कालावधीत विशिष्ट वेळेस सूर्यकिरणे मुर्तीच्या मस्तकावर पडतील अशी व्यवस्था असते. असे अनेक ठिकाणी आहे. (उदा कोल्हापूर अंबाबाई मंदिर - किरण महोत्सव) असेच अयोध्येमधे रामजन्मभुमीवर उभारलेल्या मंदीरात केले असून रामनवमीला किरणे पडतील असे काही केले आहे. यालाच सुर्यतिलक असे म्हटले आहे. हा जरी वरवर धार्मिक प्रकार असला तरी त्याविशिष्ट टिकाणी त्या दिवशी असलेले सूर्याचे स्थान निश्चित करुन केले जाते. असे करणे हास्यास्पद कृती नाही असे आमचे मत आहे. असो

भागो 18/04/2024 - 08:52
मस्त! LOL Its a mad mad entropy. पियो जी भरके . काठोकाठ एंट्रोपी भरा. फेस भराभर उसळू द्या... सब कुच्ह उलटा पुलटा. अजून येऊ द्या

अहिरावण 18/04/2024 - 10:20
च्यामारी ! ओ गोडबोले तुम्ही एक काम करा लेखाच्या शेवटी तुम्हाला अपेक्षित असलेले प्रतिसाद क्रमांक टाकून द्या म्हणजे आम्ही प्रतिसादात फक्त क्रमांक देऊ जरा उर्जा कमी लागेल हो... काय आहे सध्या उन्हात कमी फिरत असल्याने साठा कमी झाला आहे... पुरवून वापरावा म्हणतो

प्रसाद गोडबोले 18/04/2024 - 12:45
लेखाच्या शेवटी तुम्हाला अपेक्षित असलेले प्रतिसाद क्रमांक टाकून द्या
हा हा हा . मला कसल्याच प्रतिसादाची इच्छा अपेक्षा नाही. ० . मी माझ्या आनंदाकरिता लिहितो अन ज्यांना समजतं तेवढ्यांनाच आग्रहाच्या अक्षतांसोबत लेख वाचायचं निमंत्रण पाठवतो व्हॉट्सॅप्पवर :) बाकी सारं स्वान्तःसुखाय असल्याने मला कसलाच फरक पडत नाही. कुठे अन कोणाकोणाला समजावत बसता ? सगळ्यांना सगळ कळालंच पाहिजे असा आमचा हट्ट नाही , रादर सगळ्यांना सगळं कळालं नाहीच पाहिजे , ज्ञान हे मर्यादित लोकांकरिताच असले पाहिजे असे आमचे वैयक्तिक मत आहे , कसें ;) जेकब बॅकेन्स्टाईन नावाच्या शास्त्रज्ञाने - ब्लॅकहोलला इन्ट्रॉपी आहे असे १९७२ मध्ये प्रतिपादन केले होते अन ते पुढे सिध्द केले होते - दस्तुरखुद्द स्टीफन हॉकिंग्स ह्यांनी ! आता कोणाला काय कळणार हे . तुम्ही लोकांचे प्रतिसाद पहा, कोणाची बौधिक कुव्वत किती अन गट क्रमांक कोणता हे त्यांच्या प्रतिसादातुन झळकत आहे स्पष्टपणे. लोकं त्यांना मिळेलेल्या ऑर्डरनुसार - "संघर्ष करत" बसलेत , करो बापडे ! आम्हाला ॐ शांति: शांति: शांति: ही ऑर्डर आहे, आम्ही तेच करत बाकीच्यांची मजा बघत बसतो. हां पण आम्हाला एक मात्र कळालं आहे की -
यदविद्याविलासेन प्रपंचोयं प्रतीयते | तदविद्याविनाशे तु केवलं ब्रह्म जृंभते ||
बाकी उन्हात जास्त फिरु नका , काळजी घ्या .

अहिरावण 18/04/2024 - 12:50
>>ज्ञान हे मर्यादित लोकांकरिताच असले पाहिजे असे आमचे वैयक्तिक मत आहे मनुवादी कुठले !! नरकात जाल !! :) >>>बाकी उन्हात जास्त फिरु नका , काळजी घ्या . जशी आज्ञ्रा गुरुदेव !!!

प्रसाद गोडबोले 18/04/2024 - 13:04
नरकात जाल !!
आमच्या मते नरकाची एन्ट्रॉपी ही स्वर्गाच्या एन्ट्रॉपी पेक्षा कमीच असावी. त्यामुळे आम्हाला वैयक्तिकली नरकातच जायला आवडेल ;) आणि तसेही नित्शे तात्या म्हणुन गेले आहेतच - In heaven, all the interesting people are missing. In hell I shall enjoy the company of popes, kings and princes, but in heaven there are only beggars, monks, hermits and apostles. =))))

अहिरावण 18/04/2024 - 13:07
=)) मी आधी गेलो तर कॉर्नरची भारी शीट तुमच्यासाठी ठेवेन, तुम्ही आधी गेलात तर माझ्यासाठी ठेवा !! जय गुरुदेव बोलो ! सीधा नरक चलो !!

बाबुराव 19/04/2024 - 08:48
कोणाची बौधिक कुव्वत किती अन गट क्रमांक कोणता हे त्यांच्या प्रतिसादातुन झळकत आहे
स्वांतसुखाय लेखन आहे तर स्वत:पुरतेच लिहा बोला. लोकांच्या बौद्धिक कुवती तपासत बसु नका. काळजी घ्या. जपा.

चौकस२१२ 18/04/2024 - 17:56
मग परत एकदा विचार करुन सांग - पृथ्वी सुर्यापासुन मिळालेली किती एनर्जी परावर्तित करते ? १००% ! कसे? काही ऊर्जा सामावून पण घेत असेल कि पृथ्वी ! जसे कि समुद्राचे पाणी तापते ! असो याचे उत्तर मिपावरील एखादा शास्त्रन्य च देऊ शकेल ( कमीत कमी पी हेच डी तरी लागेल असे वाटते ) सुर्याकडुन आपल्याला लो एन्ट्रॉपी अर्थात वापरता येण्याजोगी एनर्जी मिळत आहे ? इतपर्यंत वाचलं पण पुढे मात्र आपली हि वेगवान विचारांची गाडी सोडली भाऊ तेव्हा लेखकुंना एकच नम्र विनंती मिपावर "इन्टलेक्च्यल मास्टर्बेशन " पेकशा एकतर सोप्पं करून सांगा किंवा एखाद्या शास्त्र विशयाला वहिलेलया उच्च दरराजाच्या नियत्कालिलकात आपलं प्रमेय छापवून आणा , आणि मग ती बातमी मिपावर परत द्या तोपर्यन्त या सुऱ्याने देणे आणि पृथ्वीने घेणे हे हे वाचून सूर्यग्रहणात जसे पक्षी , प्राणी भंजाळल्या सारखे वागतात तसे आमह पामरांचे झाले आहे

प्रसाद गोडबोले 18/04/2024 - 22:48
सोप्पे / अवघड ह्या सापेक्ष संकल्पना आहेत. मला जे सोप्पे वाटते ते तुम्हाला अवघड वाटु शकते आणि व्हाईस अ वर्सा. मला जो व्हिडीओ पाहुन हा लेख लिहायची प्रेरणा झाली त्या व्हिडीओची लिन्क देत आहे : The Most Misunderstood Concept in Physics https://youtu.be/DxL2HoqLbyA इत्यलम !

भागो 19/04/2024 - 00:58
काही प्रश्न. लिंक उघडून विडिओ बघितला. "पण सुर्याकडुन आपल्याला लो एन्ट्रॉपी अर्थात वापरता येण्याजोगी एनर्जी मिळत आहे ? बट नाऊ, द क्वेश्चन इज - सुर्याला लो इन्ट्रॉपी कोठुन मिळत आहे / मिळाली आहे ? ब्लॅकहोल. ब्लॅकहोल इन्फायनाईट ग्रॅव्हीटीमुळे सर्वच मॅटर शोषुन घेतो , अर्थात ब्लॅकहोल सर्वच सिस्टीमची इन्ट्रॉपी कमी करत आहे , अर्थात ब्लॅकहोल हेच सुर्याच्या लो इन्ट्रॉपी चा मुळ स्त्रोत आहे ! सूर्याला एनर्जी कोठुन मिळते ? - लो इन्ट्रॉपी कोठुन मिळते ? तर ब्लॅकहोल ." हे काही पचनी पडत नाही. म्हणजे चांगल आहे. ब्लॅकहोल हा पेर्पेच्युअल एनर्जी कॉन्वर्टर आहे. मग तर काळजीचे कारण नाही. आणि सूर्य शेवटी रेड जायंट/व्हाईट ड्वार्फ ( जे काय होईल ते) होणार हे खोटच आहे तर. विडिओत ब्लॅकहोलच्या तापमान बद्दल काही विधाने आहेत त्याबद्दल Black holes are freezing cold on the inside, but incredibly hot just outside. The internal temperature of a black hole with the mass of our Sun is around one-millionth of a degree above absolute zero.

भागो 19/04/2024 - 14:35
प्रसाद गोडबोलेजी मेरा नंबर कब आयेगा? केव्हा पासून वाट बघत उभा आहे. वेळ लागणार असेल तर दोन विटा टाकून द्या . त्यावर उभा राहीन म्हणतो.

प्रसाद गोडबोले 19/04/2024 - 15:23
अहो , मलाही काही सगळ कळालं आहे असा भाग नाही, मीही समजुन घ्यायचा प्रयत्नच करतोय. माझे अंडर्स्टँडिंग असे की - ब्लॅक होल हे सर्वच गोष्टी शोषुन घेत आहे त्याच्या अनंत गुरुत्वाकर्षणाने म्हणजे म्हणजे ते हाय एन्ट्रॉपी देखील शोषुन घेत असणार, आणि त्याच्यापुढे तिथं काय होतं आपल्याला माहीत नाही . ती सिंग्युलॅरिटी आहे ! सध्या सुर्यावर जे दोन हायड्रोजन अ‍ॅटम मिळुन हेलियम बनतो आणि प्रचंड उर्जा तयार होते ती - लो एन्ट्रोपी उर्जा - ही कदाचित जेव्हा विश्वाची निर्मिती झाली त्या पहिल्या बिग बँग च्या वेळेस जे काही ब्लॅक होल असेल त्यातुन आली असावी. मला हा व्हिडीओ पाहताना आपले हिरण्यगर्भ सुक्त आठवले मग लेख लिहिला, हिरण्यगर्भ सुक्तात जे म्हणले आहे तसे - सुरुवातीला फक्त हिरण्यगर्भ होते ज्यातुन विश्वाची निर्मीती झाली. ज्याच्या योगाने स्वर्ग अंतराळ पृथ्वी वगैरे निर्माण झाली , ज्याच्या तेजाने सुर्य समस्त जगताला प्रकाशित करत आहे, अन त्या सुर्याच्या योगाने लाईफ - जीवन अर्थात कॉन्शशनेस उदयास येत आहे, आपल्याला हे सर्व "कळत" आहे, आपण विचार करत आहोत , त्या "क" ह्या प्रथमोद्भव अशा प्रजापती देवाची आम्ही हवि देउन उपासना करतो ! हा सगळा माझा कल्पनाविलास आहे. मी काही फिजिक्स शिकलेलो नाहीये. आमचे फिजिक्स चे शिक्षक फार बोरिंग होते. गणिताचे आणि स्टॅटिस्टिक्स चे सर मात्र अफलातुन शिकवत असल्याने मी त्याचे शिक्षण घेतले. आणि एकदा का तुम्ही गणिताचा अभ्यास करायला लागलात की फिजिक्स ही केवळ एक स्पेशल केस वाटायला लागते, गणित अफाट आहे . पण त्यातही ग्योडेल ची थेरम वाचुन मन परत तत्वज्ञान अन अध्यात्माकडे वळालं =)))) असो. बोलत राहुच . एक विज्ञानकथा लिहायला घेतली आहे , आधी ती पुर्ण करतो आता . :)

भागो 19/04/2024 - 16:02
वाढता वाढता वाढे... वादे वादे वाढते एंट्रोपी मला एव्हढेच म्हणायचे आहे कि तुम्ही काहीही करा इकडून या किंवा ब्लॅक होलमधून या. You can not beat 2nd Law. हे काही तसले वाशिंग मशीन नाही. आत या. आपली एंट्रोपी इथे सोडा आणि हॉकिंगच्या सहाय्याने लो एंट्रोपी घेऊन सूर्याकडे जा. एक शेवटच, big bang is big bang ओन्ली. त्या साऱ्या कविकल्पना आहेत. ब्लॅक होल मध्ये ब्लॅक होल मध्ये ब्लॅक होल... आणि त्यात आपले विश्व!

सर टोबी 19/04/2024 - 16:29
आम्ही असल्यामुळे आमचा अपमान होणार नसेल तर काही लिहावं म्हणतो. एंट्रॉपी हि सृष्टीची अशी रचना आहे ज्यामुळे सृष्टीची ऊर्जेची गरज कमीत कमी राहते. निर्जीव शरीर कुजणे, बर्फ वितळणे अशी काही एंट्रॉपीची उदाहरणं सांगता येतील. आता एखादी गोष्ट कमीत कमी ऊर्जेच्या अवस्थेत आल्यानंतर तयार झालेली ऊर्जा कुठल्या तरी कृष्णविवरात शोषलीच पाहिजे असं काही नसावं. जसं प्राणी कुजल्यावर ऊर्जा तयार होते तसं बर्फ वितळण्यासाठी ऊर्जा वापरली देखील जाते. बाकी सूर्य हाच सृष्टीचा कर्ता आहे आणि हे ज्ञान भारतीय साधकांनाच शतकानु शतके माहिती होतं असा काही दावा असल्यास आमची माघार.

प्रसाद गोडबोले 19/04/2024 - 17:33
२ मुद्दे सर्वप्रथम म्हणजे - मी फक्त गट १ आणि गट २ अशी विभागणी मांडलेली आहे, त्यात कोण उच्च अन कोण नीच असलं काहीही मी कधीही म्हणलेलं नाही, तर अपमान करायचा किंवा कोणी मानुन घ्यायचा संबंधच नाही. उगाच माझ्या विषयी गैरसमज पसरवु नका. आणि दुसरा मुद्दा म्हणजे - मी कोठेही कसलाही दावा केला नाहीये - मुळातच हिरण्यगर्भ हे सुर्याचे नाव असले तरी हिरण्यगर्भ सुक्तातील हिरण्यगर्भ म्हणजे प्रजापती हा संपुर्ण वेगळा आहे. आणि किमान प्रायमाफेसी तरी असे दिसत आहे की इसवि सन पुर्व १५०० च्याही आधी लिहिलेल्या ह्या सुक्तात तो विश्वाचा कर्ता आहे असे म्हणलेले आहे. मी फक्त मला जे आठवले ते लिहिलें. गट क्रमांक - १ मधील असल्याने मला हे आठवले , तुम्ही गट क्रमांक - २ मधील असल्याने तुम्हाला हे आठवणार नाही, दुसरं काहीतरी आठवेल . त्यामुळे कोणी उच्च किंव्वा नीच ठरत नाही, तस्मात कोणीही अपमान वगैरे मानुन घेण्याचा प्रश्नच येत नाही. "I am responsible for what I say, not for what you understand."

प्रसाद गोडबोले 19/04/2024 - 17:41
प्रसिध्द शास्त्रज्ञ ओपेनहायमरने जेंव्हा पहिल्यांदा न्युक्लियर बाँब ची टेस्ट घेतलेली तेंव्हा त्या भगवद्गीतेतील हा श्लोक आठवला होता :
"कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः। ऋतेऽपि त्वां न भविष्यन्ति सर्वे येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः।।11.32।।"
https://youtu.be/lb13ynu3Iac

चित्रगुप्त 19/04/2024 - 01:51
मजसारख्या, गहन सायन्स आणि संस्कृत (भाषा आणि विज्ञान) या दोन्हीचे अत्यंत मर्यादित ज्ञान असणाराला या लेखात प्रतिपादित केलेला सिद्धांत (वा जे काही आहे ते) समजणे अशक्यच असले, तरी धागाकर्त्याचा एकंदरित आवाका आणि प्रयत्न विस्मित करण्याजोगा आहे. -- तथाकथित 'बिग बँग' च्या 'आधी' काय होते, हे 'ब्लॅकहोल' कुठे, किती आकाराचे आहे, वगैरे प्रश्न कधीकाळी पडत असले, तरी आता अश्या प्रश्नातली वैय्यर्थताही लक्षात आली आहे. तुमचे लेखन जबरदस्त असते, याचे मुख्य कारण ते 'स्वांतसुखाय' वृत्तीने केलेले असते हेच. असेच लिहीत रहा. फार थोड्यांना ते कळत असले तरिही.

प्रसाद गोडबोले 19/04/2024 - 11:49
नमस्कार चित्रगुप्त काका, तुमचा प्रतिसाद पाहुन नेहमीच हुरुप येतो .
वैय्यर्थता
आमच्या शाळेचे घोषवाक्य होते की - अजरामरवत् प्राज्ञो विद्यामर्थं च चिन्तयेत्। गृहीत इव केशेषु मृत्युना धर्ममाचरेत् ॥ विद्यार्जन आणि अर्थाजन करताना मी अजर अमर आहे असा विचार करावा अन धर्माचे आचरण करत असताना जणुकाही मृत्युने शेंडी हातात धरली आहे असा विचार करावा, अर्थात अगदी काटेकोरपणे शास्त्रांनी जे सांगितले आहे त्याचे आचरण करावे. लहानपणी काहीतरी हे असं ऐकलेलं मनात खोलवर गेलंय बस , मी बस त्याचे जमेल तितके आचरण करायचा प्रयत्न करत असतो बस्स :) आणि शुध्द विज्ञान , अमुर्त गणित हे कलेसारखे आहे, त्याचा मुळातच उद्देश स्वांतःसुखाय असाच आहे. माझ्या माहीतीनुसार मायकल अँजेलो मरत असताना त्याचे शेवटचे शब्द होते - Ancora imparo ! मी अजुनही शिकत आहे ! आपणही शिकत राहु , मजा येतीय ह्याच्यात :)

सुबोध खरे 19/04/2024 - 10:46
मी एक ब्लॅक होल विकत आणणार होतो पण ठेवणार कुठे हा प्रश्न पडला? आणि ब्लॅक होलने पृथ्वी आणि सूर्य गिळला तर उगाच कायदा आणि सुव्यवस्थेचा प्रश्न निर्माण होईल म्हणून तो विचार रहित केला

प्रसाद गोडबोले 19/04/2024 - 11:59
पण ठेवणार कुठे हा प्रश्न पडला?
सोप्पं उत्तर आहे - स्विझर्लंडमध्ये ! सर्न - The Large Hadron Collider | CERN च्या प्रयोगात क्वांटम लेव्हल ला ब्लॅकहोल तयार होऊ शकतात म्हणजे तशी शक्यता व्यक्त केलेली आहे. त्याप्रोजेक्टचं बजेट साडेसात बिलियन युरो इतकं होतं , घेताय का विकत बोला . फिक्स्ड प्राईझ . एक बार बेचा हुवा माल वापस नई लिया जायेगा =)))). बाकी कायदा सुव्यवस्थेचा विचार करु नका , हे १००-२०० रुपायची चिरिमिरी देऊन आजही सोडतात आर.टी.ओ. पोलीस . आप चिंता मत किजीये , हम करते है प्रबंध ! c

गवि 18/04/2024 - 07:17
हा हा हा. मजा आली. सुरचित असे अन्न धान्य खाऊन अत्यंत विस्कळीत विष्ठा निर्माण करणे या एंट्रॉपीवर्धक व्यवसायास जीवन ऐसे नाव..

प्रसाद गोडबोले 18/04/2024 - 09:21
गवि , तुम्ही पॅन्डोरा बॉक्स ओपन करताय =)))) जीवन म्हणजे काय ? लिहुन ठेवलं आहे त्याच्यावरही (पण फक्त नीट घासुन पुसुन चकचकीत करुन प्रकाशित करायला वेळ होत नाहीये.) ब्लॅकहोल म्हणजे समजा शुन्य एन्ट्रॉपी ते एक अशी अवस्था की सर्वात जास्त मॅक्स एन्ट्रॉपी आहे , ह्या दोन बिंदुं मधील स्ट्रेट लाईन वर अन्न ते विष्ठा हा हे एन्टर्व्हल अत्यंत निग्लिजिबल आहे , मेजर झीरो. एन्ट्रॉपीच्या नक्की ठराविक क्ष लेव्हल पासुन ते ठराविक य लेव्हल मध्येच जीवन , सेल्फ रप्लिकेटिंग केमिकल्स , सेल्फ प्रीझर्व्हिंग कॉन्शश्नेस का बरें उत्त्पन्न होत असावी हा एक गहन प्रश्न आहे. पण ह्या इन्टर्व्हल च्या बाहेर पडुन पाहिलं तर लो एन्ट्रॉपी सतत वाढत आहेच. त्याचा जीवनाच्या अस्तित्वाशी संबंध नाही . आणि जर एन्ट्रॉपी वाढण्याला तुम्ही जीवन असं म्हणत असाल - तर it has for more interesting interpretations, because that means the entire universe is one big alive thing ! तस्मात कुठेतरी काहीतरी नव निर्माण होताना जे दिसत आहे , तो कशाचा तरी शेवट आहे, आणि एकुणच प्रोसेस ही अखंड ट्रान्स्फोर्मेशन्ची आहे . आता तुम्ही त्याच्याकडे कोणत्या दृष्टीकोनातुन पाहता हा तुमचा चॉईस ! आदी, मध्य, अंत, म्हणा की ब्रह्मा विष्णु , महेश म्हणा की मॅट्रिक्स म्हणा की एन्ट्रॉपी वेव्ह च्या उतारावर चालेलं सर्फिंग म्हणा की शिवशक्तीचे नृत्य म्हणा ... त्याला काहीच फरक पडत नाही ! It's just there for sure and it doesn't bother itself with anything . अमृतानुभवाच्या सुरुवातीला ज्ञानेश्वर महाराज रचित संस्कृत श्लोक आहे त्यांची आठवण झाली - मुलायाग्राय मध्याय मूलमध्याग्रमूर्तये क्षिणाग्रमुलमध्याय नम: पूर्णाय शंभवे ॥

गवि 18/04/2024 - 09:31
जीवन म्हणजे काय ? लिहुन ठेवलं आहे त्याच्यावरही (पण फक्त नीट घासुन पुसुन चकचकीत करुन प्रकाशित करायला वेळ होत नाहीये.)
येऊ द्या. प्रतीक्षेत. बाकी जीवन म्हणजे एंट्रोपी वाढवण्याचा एकमेव मार्ग असे नसून, ब्रह्मांडाच्या सततच्या यज्ञात आपली यथाशक्ती समिधा. खारीचा वाटा इ इ. विश्वात जो एकमेव "उद्देश" भासतो त्याला अल्प हातभार आणि त्याच्याशी अलाईन होणे. विषय आहे गहन खरा. लिहीत रहा.

गवि 18/04/2024 - 09:34
आणि हो. अलबत.. जीवन म्हणजे मनुष्य आणि पृथ्वीवरील प्राणी इतकेच अर्थात नव्हे. जीवन म्हणजे जे आहे असे वाटते ते सर्व.

बाबुराव 18/04/2024 - 08:20
ख्या ख्या ख्या.
सुर्यापासुन आपल्याला नक्की काय मिळतं ?
देवभोळ्या मतदारांवर प्रभाव पाडणारा सूर्यतिलक =)) लेखकास समुपदेशनाची गरज आहे, अशी शक्यता वाटते. काळजी घ्या. दोन-चार चांगले मित्र करा.

अहिरावण 18/04/2024 - 10:27
ते लै पोचलेलं बेणं आहे. शे दोनशे समुपदेशकांना एकावेळी "घाटावर" पोचवेल अन ओल्डमंक अख्खा पिऊन रस्त्याच्या मधल्या पट्ट्यावरुन सरळ चालून दाखवेल. याच्याशी ना मैत्री चांगली ना दुश्मनी ! एक नोट त्याच्या मांडीखाली सरकवून द्यायची, आणि जय गुरुदेव म्हणून कलटी मारायची... आपल्याला आपला जीव प्यारा !! :)

Bhakti 18/04/2024 - 14:01
समुपदेशकांना एकावेळी "घाटावर" पोचवेल अन ओल्डमंक अख्खा पिऊन रस्त्याच्या मधल्या पट्ट्यावरुन सरळ चालून दाखवेल.
हा भाई :) त्याची पहिला लेख वाचला होता तेव्हा, काहीतरी 'रंगीत सरबत' पिऊन माऊलींचा एक श्लोक आठवला असं त्यात होतं, म्हटलं हे काय combination आहे :)

बाबुराव 18/04/2024 - 17:47
पहिला लेख वाचला होता तेव्हा, काहीतरी 'रंगीत सरबत'
रंगीत सरबतामुळे असं होतं व्हय. खपलो. वारलो. उचला. =))

अहिरावण 19/04/2024 - 10:07
भारतीय वास्तुशास्त्रात मंदीर उभारणी हे एक वेगळेच मोठे प्रकरण आहे. याबद्दल प्रचेतस किंवा त्यांच्यासारखे जाणकार माहीती देतील. या मंदीराच्या उभारणीमधे पूर्व दिशेला मुर्ती असलेल्या मंदीरात विशेषतः विशिष्ट दिवशी किंवा विशिष्ट कालावधीत विशिष्ट वेळेस सूर्यकिरणे मुर्तीच्या मस्तकावर पडतील अशी व्यवस्था असते. असे अनेक ठिकाणी आहे. (उदा कोल्हापूर अंबाबाई मंदिर - किरण महोत्सव) असेच अयोध्येमधे रामजन्मभुमीवर उभारलेल्या मंदीरात केले असून रामनवमीला किरणे पडतील असे काही केले आहे. यालाच सुर्यतिलक असे म्हटले आहे. हा जरी वरवर धार्मिक प्रकार असला तरी त्याविशिष्ट टिकाणी त्या दिवशी असलेले सूर्याचे स्थान निश्चित करुन केले जाते. असे करणे हास्यास्पद कृती नाही असे आमचे मत आहे. असो

भागो 18/04/2024 - 08:52
मस्त! LOL Its a mad mad entropy. पियो जी भरके . काठोकाठ एंट्रोपी भरा. फेस भराभर उसळू द्या... सब कुच्ह उलटा पुलटा. अजून येऊ द्या

अहिरावण 18/04/2024 - 10:20
च्यामारी ! ओ गोडबोले तुम्ही एक काम करा लेखाच्या शेवटी तुम्हाला अपेक्षित असलेले प्रतिसाद क्रमांक टाकून द्या म्हणजे आम्ही प्रतिसादात फक्त क्रमांक देऊ जरा उर्जा कमी लागेल हो... काय आहे सध्या उन्हात कमी फिरत असल्याने साठा कमी झाला आहे... पुरवून वापरावा म्हणतो

प्रसाद गोडबोले 18/04/2024 - 12:45
लेखाच्या शेवटी तुम्हाला अपेक्षित असलेले प्रतिसाद क्रमांक टाकून द्या
हा हा हा . मला कसल्याच प्रतिसादाची इच्छा अपेक्षा नाही. ० . मी माझ्या आनंदाकरिता लिहितो अन ज्यांना समजतं तेवढ्यांनाच आग्रहाच्या अक्षतांसोबत लेख वाचायचं निमंत्रण पाठवतो व्हॉट्सॅप्पवर :) बाकी सारं स्वान्तःसुखाय असल्याने मला कसलाच फरक पडत नाही. कुठे अन कोणाकोणाला समजावत बसता ? सगळ्यांना सगळ कळालंच पाहिजे असा आमचा हट्ट नाही , रादर सगळ्यांना सगळं कळालं नाहीच पाहिजे , ज्ञान हे मर्यादित लोकांकरिताच असले पाहिजे असे आमचे वैयक्तिक मत आहे , कसें ;) जेकब बॅकेन्स्टाईन नावाच्या शास्त्रज्ञाने - ब्लॅकहोलला इन्ट्रॉपी आहे असे १९७२ मध्ये प्रतिपादन केले होते अन ते पुढे सिध्द केले होते - दस्तुरखुद्द स्टीफन हॉकिंग्स ह्यांनी ! आता कोणाला काय कळणार हे . तुम्ही लोकांचे प्रतिसाद पहा, कोणाची बौधिक कुव्वत किती अन गट क्रमांक कोणता हे त्यांच्या प्रतिसादातुन झळकत आहे स्पष्टपणे. लोकं त्यांना मिळेलेल्या ऑर्डरनुसार - "संघर्ष करत" बसलेत , करो बापडे ! आम्हाला ॐ शांति: शांति: शांति: ही ऑर्डर आहे, आम्ही तेच करत बाकीच्यांची मजा बघत बसतो. हां पण आम्हाला एक मात्र कळालं आहे की -
यदविद्याविलासेन प्रपंचोयं प्रतीयते | तदविद्याविनाशे तु केवलं ब्रह्म जृंभते ||
बाकी उन्हात जास्त फिरु नका , काळजी घ्या .

अहिरावण 18/04/2024 - 12:50
>>ज्ञान हे मर्यादित लोकांकरिताच असले पाहिजे असे आमचे वैयक्तिक मत आहे मनुवादी कुठले !! नरकात जाल !! :) >>>बाकी उन्हात जास्त फिरु नका , काळजी घ्या . जशी आज्ञ्रा गुरुदेव !!!

प्रसाद गोडबोले 18/04/2024 - 13:04
नरकात जाल !!
आमच्या मते नरकाची एन्ट्रॉपी ही स्वर्गाच्या एन्ट्रॉपी पेक्षा कमीच असावी. त्यामुळे आम्हाला वैयक्तिकली नरकातच जायला आवडेल ;) आणि तसेही नित्शे तात्या म्हणुन गेले आहेतच - In heaven, all the interesting people are missing. In hell I shall enjoy the company of popes, kings and princes, but in heaven there are only beggars, monks, hermits and apostles. =))))

अहिरावण 18/04/2024 - 13:07
=)) मी आधी गेलो तर कॉर्नरची भारी शीट तुमच्यासाठी ठेवेन, तुम्ही आधी गेलात तर माझ्यासाठी ठेवा !! जय गुरुदेव बोलो ! सीधा नरक चलो !!

बाबुराव 19/04/2024 - 08:48
कोणाची बौधिक कुव्वत किती अन गट क्रमांक कोणता हे त्यांच्या प्रतिसादातुन झळकत आहे
स्वांतसुखाय लेखन आहे तर स्वत:पुरतेच लिहा बोला. लोकांच्या बौद्धिक कुवती तपासत बसु नका. काळजी घ्या. जपा.

चौकस२१२ 18/04/2024 - 17:56
मग परत एकदा विचार करुन सांग - पृथ्वी सुर्यापासुन मिळालेली किती एनर्जी परावर्तित करते ? १००% ! कसे? काही ऊर्जा सामावून पण घेत असेल कि पृथ्वी ! जसे कि समुद्राचे पाणी तापते ! असो याचे उत्तर मिपावरील एखादा शास्त्रन्य च देऊ शकेल ( कमीत कमी पी हेच डी तरी लागेल असे वाटते ) सुर्याकडुन आपल्याला लो एन्ट्रॉपी अर्थात वापरता येण्याजोगी एनर्जी मिळत आहे ? इतपर्यंत वाचलं पण पुढे मात्र आपली हि वेगवान विचारांची गाडी सोडली भाऊ तेव्हा लेखकुंना एकच नम्र विनंती मिपावर "इन्टलेक्च्यल मास्टर्बेशन " पेकशा एकतर सोप्पं करून सांगा किंवा एखाद्या शास्त्र विशयाला वहिलेलया उच्च दरराजाच्या नियत्कालिलकात आपलं प्रमेय छापवून आणा , आणि मग ती बातमी मिपावर परत द्या तोपर्यन्त या सुऱ्याने देणे आणि पृथ्वीने घेणे हे हे वाचून सूर्यग्रहणात जसे पक्षी , प्राणी भंजाळल्या सारखे वागतात तसे आमह पामरांचे झाले आहे

प्रसाद गोडबोले 18/04/2024 - 22:48
सोप्पे / अवघड ह्या सापेक्ष संकल्पना आहेत. मला जे सोप्पे वाटते ते तुम्हाला अवघड वाटु शकते आणि व्हाईस अ वर्सा. मला जो व्हिडीओ पाहुन हा लेख लिहायची प्रेरणा झाली त्या व्हिडीओची लिन्क देत आहे : The Most Misunderstood Concept in Physics https://youtu.be/DxL2HoqLbyA इत्यलम !

भागो 19/04/2024 - 00:58
काही प्रश्न. लिंक उघडून विडिओ बघितला. "पण सुर्याकडुन आपल्याला लो एन्ट्रॉपी अर्थात वापरता येण्याजोगी एनर्जी मिळत आहे ? बट नाऊ, द क्वेश्चन इज - सुर्याला लो इन्ट्रॉपी कोठुन मिळत आहे / मिळाली आहे ? ब्लॅकहोल. ब्लॅकहोल इन्फायनाईट ग्रॅव्हीटीमुळे सर्वच मॅटर शोषुन घेतो , अर्थात ब्लॅकहोल सर्वच सिस्टीमची इन्ट्रॉपी कमी करत आहे , अर्थात ब्लॅकहोल हेच सुर्याच्या लो इन्ट्रॉपी चा मुळ स्त्रोत आहे ! सूर्याला एनर्जी कोठुन मिळते ? - लो इन्ट्रॉपी कोठुन मिळते ? तर ब्लॅकहोल ." हे काही पचनी पडत नाही. म्हणजे चांगल आहे. ब्लॅकहोल हा पेर्पेच्युअल एनर्जी कॉन्वर्टर आहे. मग तर काळजीचे कारण नाही. आणि सूर्य शेवटी रेड जायंट/व्हाईट ड्वार्फ ( जे काय होईल ते) होणार हे खोटच आहे तर. विडिओत ब्लॅकहोलच्या तापमान बद्दल काही विधाने आहेत त्याबद्दल Black holes are freezing cold on the inside, but incredibly hot just outside. The internal temperature of a black hole with the mass of our Sun is around one-millionth of a degree above absolute zero.

भागो 19/04/2024 - 14:35
प्रसाद गोडबोलेजी मेरा नंबर कब आयेगा? केव्हा पासून वाट बघत उभा आहे. वेळ लागणार असेल तर दोन विटा टाकून द्या . त्यावर उभा राहीन म्हणतो.

प्रसाद गोडबोले 19/04/2024 - 15:23
अहो , मलाही काही सगळ कळालं आहे असा भाग नाही, मीही समजुन घ्यायचा प्रयत्नच करतोय. माझे अंडर्स्टँडिंग असे की - ब्लॅक होल हे सर्वच गोष्टी शोषुन घेत आहे त्याच्या अनंत गुरुत्वाकर्षणाने म्हणजे म्हणजे ते हाय एन्ट्रॉपी देखील शोषुन घेत असणार, आणि त्याच्यापुढे तिथं काय होतं आपल्याला माहीत नाही . ती सिंग्युलॅरिटी आहे ! सध्या सुर्यावर जे दोन हायड्रोजन अ‍ॅटम मिळुन हेलियम बनतो आणि प्रचंड उर्जा तयार होते ती - लो एन्ट्रोपी उर्जा - ही कदाचित जेव्हा विश्वाची निर्मिती झाली त्या पहिल्या बिग बँग च्या वेळेस जे काही ब्लॅक होल असेल त्यातुन आली असावी. मला हा व्हिडीओ पाहताना आपले हिरण्यगर्भ सुक्त आठवले मग लेख लिहिला, हिरण्यगर्भ सुक्तात जे म्हणले आहे तसे - सुरुवातीला फक्त हिरण्यगर्भ होते ज्यातुन विश्वाची निर्मीती झाली. ज्याच्या योगाने स्वर्ग अंतराळ पृथ्वी वगैरे निर्माण झाली , ज्याच्या तेजाने सुर्य समस्त जगताला प्रकाशित करत आहे, अन त्या सुर्याच्या योगाने लाईफ - जीवन अर्थात कॉन्शशनेस उदयास येत आहे, आपल्याला हे सर्व "कळत" आहे, आपण विचार करत आहोत , त्या "क" ह्या प्रथमोद्भव अशा प्रजापती देवाची आम्ही हवि देउन उपासना करतो ! हा सगळा माझा कल्पनाविलास आहे. मी काही फिजिक्स शिकलेलो नाहीये. आमचे फिजिक्स चे शिक्षक फार बोरिंग होते. गणिताचे आणि स्टॅटिस्टिक्स चे सर मात्र अफलातुन शिकवत असल्याने मी त्याचे शिक्षण घेतले. आणि एकदा का तुम्ही गणिताचा अभ्यास करायला लागलात की फिजिक्स ही केवळ एक स्पेशल केस वाटायला लागते, गणित अफाट आहे . पण त्यातही ग्योडेल ची थेरम वाचुन मन परत तत्वज्ञान अन अध्यात्माकडे वळालं =)))) असो. बोलत राहुच . एक विज्ञानकथा लिहायला घेतली आहे , आधी ती पुर्ण करतो आता . :)

भागो 19/04/2024 - 16:02
वाढता वाढता वाढे... वादे वादे वाढते एंट्रोपी मला एव्हढेच म्हणायचे आहे कि तुम्ही काहीही करा इकडून या किंवा ब्लॅक होलमधून या. You can not beat 2nd Law. हे काही तसले वाशिंग मशीन नाही. आत या. आपली एंट्रोपी इथे सोडा आणि हॉकिंगच्या सहाय्याने लो एंट्रोपी घेऊन सूर्याकडे जा. एक शेवटच, big bang is big bang ओन्ली. त्या साऱ्या कविकल्पना आहेत. ब्लॅक होल मध्ये ब्लॅक होल मध्ये ब्लॅक होल... आणि त्यात आपले विश्व!

सर टोबी 19/04/2024 - 16:29
आम्ही असल्यामुळे आमचा अपमान होणार नसेल तर काही लिहावं म्हणतो. एंट्रॉपी हि सृष्टीची अशी रचना आहे ज्यामुळे सृष्टीची ऊर्जेची गरज कमीत कमी राहते. निर्जीव शरीर कुजणे, बर्फ वितळणे अशी काही एंट्रॉपीची उदाहरणं सांगता येतील. आता एखादी गोष्ट कमीत कमी ऊर्जेच्या अवस्थेत आल्यानंतर तयार झालेली ऊर्जा कुठल्या तरी कृष्णविवरात शोषलीच पाहिजे असं काही नसावं. जसं प्राणी कुजल्यावर ऊर्जा तयार होते तसं बर्फ वितळण्यासाठी ऊर्जा वापरली देखील जाते. बाकी सूर्य हाच सृष्टीचा कर्ता आहे आणि हे ज्ञान भारतीय साधकांनाच शतकानु शतके माहिती होतं असा काही दावा असल्यास आमची माघार.

प्रसाद गोडबोले 19/04/2024 - 17:33
२ मुद्दे सर्वप्रथम म्हणजे - मी फक्त गट १ आणि गट २ अशी विभागणी मांडलेली आहे, त्यात कोण उच्च अन कोण नीच असलं काहीही मी कधीही म्हणलेलं नाही, तर अपमान करायचा किंवा कोणी मानुन घ्यायचा संबंधच नाही. उगाच माझ्या विषयी गैरसमज पसरवु नका. आणि दुसरा मुद्दा म्हणजे - मी कोठेही कसलाही दावा केला नाहीये - मुळातच हिरण्यगर्भ हे सुर्याचे नाव असले तरी हिरण्यगर्भ सुक्तातील हिरण्यगर्भ म्हणजे प्रजापती हा संपुर्ण वेगळा आहे. आणि किमान प्रायमाफेसी तरी असे दिसत आहे की इसवि सन पुर्व १५०० च्याही आधी लिहिलेल्या ह्या सुक्तात तो विश्वाचा कर्ता आहे असे म्हणलेले आहे. मी फक्त मला जे आठवले ते लिहिलें. गट क्रमांक - १ मधील असल्याने मला हे आठवले , तुम्ही गट क्रमांक - २ मधील असल्याने तुम्हाला हे आठवणार नाही, दुसरं काहीतरी आठवेल . त्यामुळे कोणी उच्च किंव्वा नीच ठरत नाही, तस्मात कोणीही अपमान वगैरे मानुन घेण्याचा प्रश्नच येत नाही. "I am responsible for what I say, not for what you understand."

प्रसाद गोडबोले 19/04/2024 - 17:41
प्रसिध्द शास्त्रज्ञ ओपेनहायमरने जेंव्हा पहिल्यांदा न्युक्लियर बाँब ची टेस्ट घेतलेली तेंव्हा त्या भगवद्गीतेतील हा श्लोक आठवला होता :
"कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः। ऋतेऽपि त्वां न भविष्यन्ति सर्वे येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः।।11.32।।"
https://youtu.be/lb13ynu3Iac

चित्रगुप्त 19/04/2024 - 01:51
मजसारख्या, गहन सायन्स आणि संस्कृत (भाषा आणि विज्ञान) या दोन्हीचे अत्यंत मर्यादित ज्ञान असणाराला या लेखात प्रतिपादित केलेला सिद्धांत (वा जे काही आहे ते) समजणे अशक्यच असले, तरी धागाकर्त्याचा एकंदरित आवाका आणि प्रयत्न विस्मित करण्याजोगा आहे. -- तथाकथित 'बिग बँग' च्या 'आधी' काय होते, हे 'ब्लॅकहोल' कुठे, किती आकाराचे आहे, वगैरे प्रश्न कधीकाळी पडत असले, तरी आता अश्या प्रश्नातली वैय्यर्थताही लक्षात आली आहे. तुमचे लेखन जबरदस्त असते, याचे मुख्य कारण ते 'स्वांतसुखाय' वृत्तीने केलेले असते हेच. असेच लिहीत रहा. फार थोड्यांना ते कळत असले तरिही.

प्रसाद गोडबोले 19/04/2024 - 11:49
नमस्कार चित्रगुप्त काका, तुमचा प्रतिसाद पाहुन नेहमीच हुरुप येतो .
वैय्यर्थता
आमच्या शाळेचे घोषवाक्य होते की - अजरामरवत् प्राज्ञो विद्यामर्थं च चिन्तयेत्। गृहीत इव केशेषु मृत्युना धर्ममाचरेत् ॥ विद्यार्जन आणि अर्थाजन करताना मी अजर अमर आहे असा विचार करावा अन धर्माचे आचरण करत असताना जणुकाही मृत्युने शेंडी हातात धरली आहे असा विचार करावा, अर्थात अगदी काटेकोरपणे शास्त्रांनी जे सांगितले आहे त्याचे आचरण करावे. लहानपणी काहीतरी हे असं ऐकलेलं मनात खोलवर गेलंय बस , मी बस त्याचे जमेल तितके आचरण करायचा प्रयत्न करत असतो बस्स :) आणि शुध्द विज्ञान , अमुर्त गणित हे कलेसारखे आहे, त्याचा मुळातच उद्देश स्वांतःसुखाय असाच आहे. माझ्या माहीतीनुसार मायकल अँजेलो मरत असताना त्याचे शेवटचे शब्द होते - Ancora imparo ! मी अजुनही शिकत आहे ! आपणही शिकत राहु , मजा येतीय ह्याच्यात :)

सुबोध खरे 19/04/2024 - 10:46
मी एक ब्लॅक होल विकत आणणार होतो पण ठेवणार कुठे हा प्रश्न पडला? आणि ब्लॅक होलने पृथ्वी आणि सूर्य गिळला तर उगाच कायदा आणि सुव्यवस्थेचा प्रश्न निर्माण होईल म्हणून तो विचार रहित केला

प्रसाद गोडबोले 19/04/2024 - 11:59
पण ठेवणार कुठे हा प्रश्न पडला?
सोप्पं उत्तर आहे - स्विझर्लंडमध्ये ! सर्न - The Large Hadron Collider | CERN च्या प्रयोगात क्वांटम लेव्हल ला ब्लॅकहोल तयार होऊ शकतात म्हणजे तशी शक्यता व्यक्त केलेली आहे. त्याप्रोजेक्टचं बजेट साडेसात बिलियन युरो इतकं होतं , घेताय का विकत बोला . फिक्स्ड प्राईझ . एक बार बेचा हुवा माल वापस नई लिया जायेगा =)))). बाकी कायदा सुव्यवस्थेचा विचार करु नका , हे १००-२०० रुपायची चिरिमिरी देऊन आजही सोडतात आर.टी.ओ. पोलीस . आप चिंता मत किजीये , हम करते है प्रबंध ! c
सूर्याकडुन आपल्याला नक्की काय मिळतं? प्रकाश. उष्णता ? पण म्हणजे नक्की काय ? एनर्जी. मग समजा सुर्यावरुन पृथ्वीवर जितकी एनर्जी आली त्या एनर्जीमधील किती एनर्जी पृथ्वी अवकाशात परत सोडते, रेडीयेट करते ? ५०% ? ९०%? ९९%? बरं . थर्मोडायनॅमिक्सचा पहिला नियम काय ? "एनर्जी कॅन नायदर बी क्रियेटेड नॉर बी डिस्ट्रॉईड. " मग परत एकदा विचार करुन सांग - पृथ्वी सुर्यापासुन मिळालेली किती एनर्जी परावर्तित करते ? १००% ! ग्रेट. मग सुर्यापासुन आपल्याला नक्की काय मिळतं ? ओह डॅम्न !!!! हिंट : थर्मोडायनॅमिक्सचा दुसरा नियम ! व्हॉला !
मुक्तक
प्रतिभा

संगीत प्र(या)वास

कुमार जावडेकर ·

कंजूस 05/10/2023 - 06:48
लेखी साक्षात्कार आवडला. स्वर सात बारा असले तरी आमच्या लेखी अक्षरे आहेत,ऐकू येत नाहीत. काही गायक बरे गातात एवढं मात्र कळतं. भजनं,आरत्या शा. गायकांपेक्षा साधे गायकच चांगले म्हणतात . ते त्यामध्ये भाव आणतात गायकी ताना घुसडत नाहीत.

मनो 05/10/2023 - 09:00
मला अनेक वर्षे शास्त्रीय संगीत ऐकताना कानांना गोड वाटे. बुवांकडून एखादी चूक झाली तर ती जाणवे. परंतु संगीताची परिभाषा अगम्यच राहिली. अलीकडे पं. सत्यशील देशपांडे यांचे काही व्हिडीओ युट्युबवर पाहिले/ऐकले, त्यातून हळूहळू गाण्याच्या मागचे शास्त्र आणि गायकाची मनस्थिती समजली. अशी काही समजून घेण्यासाठी सुंदर साधने अजून असतील तर पुढच्या भागात जरूर सांगावीत.

कुमार जावडेकर 07/10/2023 - 16:37
धन्यवाद! सत्यशील देशपांड्यांचं 'गाणगुणगान' हे पुस्तक हल्लीच वाचलं. सुंदर आहे, युट्यूबचे बरेच दुवे त्यांनी दिले आहेत. - कुमार

राजेंद्र मेहेंदळे 05/10/2023 - 14:04
कोपरखळ्या मारत केलेले लेखन आवडले. संगीत हा मोठा समुद्र आहे. खुद्द भीमसेनजी एका मुलाखतीत म्हणाले होते (बहुतेक मुव्हर्स अँड शेखर्स मधे) की संगीत ईतके प्रचंड आहे की एखाद्या गवयाचे पूर्ण आयुष्य १०-१२ राग शिकण्यात आणि नीट सादर करण्यात निघुन जाते. त्यामुळे 'मला संगीतातलं काही कळत नाही' हे माझ्या दृष्टीने सुरक्षित वाक्य आहे. आता वेगवेगळ्या रागांवर आणि गाण्याच्या प्रकारांवर (उदा. ठुमरी,कजरी,होरी,टप्पा,ख्याल्,ध्रुपद्,धमार झालेच तर गण्,गौळण्,नांदी,भजन,वग,किर्तन्,भारुड,पोवाडा) येउंद्या.

नठ्यारा 07/10/2023 - 20:23
बाळासाहेब जर असुर असतील तर मी संगीतातला बेसूर असून माझी ( बेसुरी ) महत्त्वाकांक्षा भेसूर बनावयची आहे. खंत इतकीच की त्यात शास्त्रीय भेसूर असा वर्ग उपलब्ध नाही. पण प्रयत्न केल्यास कदाचित गवसेल. एकंदरीत या प्रांतीही अफाट मेहनत केल्याविना गत्यंतर नाही. मला कोणी मदत करेल काय? - नाठाळ नठ्या

कंजूस 05/10/2023 - 06:48
लेखी साक्षात्कार आवडला. स्वर सात बारा असले तरी आमच्या लेखी अक्षरे आहेत,ऐकू येत नाहीत. काही गायक बरे गातात एवढं मात्र कळतं. भजनं,आरत्या शा. गायकांपेक्षा साधे गायकच चांगले म्हणतात . ते त्यामध्ये भाव आणतात गायकी ताना घुसडत नाहीत.

मनो 05/10/2023 - 09:00
मला अनेक वर्षे शास्त्रीय संगीत ऐकताना कानांना गोड वाटे. बुवांकडून एखादी चूक झाली तर ती जाणवे. परंतु संगीताची परिभाषा अगम्यच राहिली. अलीकडे पं. सत्यशील देशपांडे यांचे काही व्हिडीओ युट्युबवर पाहिले/ऐकले, त्यातून हळूहळू गाण्याच्या मागचे शास्त्र आणि गायकाची मनस्थिती समजली. अशी काही समजून घेण्यासाठी सुंदर साधने अजून असतील तर पुढच्या भागात जरूर सांगावीत.

कुमार जावडेकर 07/10/2023 - 16:37
धन्यवाद! सत्यशील देशपांड्यांचं 'गाणगुणगान' हे पुस्तक हल्लीच वाचलं. सुंदर आहे, युट्यूबचे बरेच दुवे त्यांनी दिले आहेत. - कुमार

राजेंद्र मेहेंदळे 05/10/2023 - 14:04
कोपरखळ्या मारत केलेले लेखन आवडले. संगीत हा मोठा समुद्र आहे. खुद्द भीमसेनजी एका मुलाखतीत म्हणाले होते (बहुतेक मुव्हर्स अँड शेखर्स मधे) की संगीत ईतके प्रचंड आहे की एखाद्या गवयाचे पूर्ण आयुष्य १०-१२ राग शिकण्यात आणि नीट सादर करण्यात निघुन जाते. त्यामुळे 'मला संगीतातलं काही कळत नाही' हे माझ्या दृष्टीने सुरक्षित वाक्य आहे. आता वेगवेगळ्या रागांवर आणि गाण्याच्या प्रकारांवर (उदा. ठुमरी,कजरी,होरी,टप्पा,ख्याल्,ध्रुपद्,धमार झालेच तर गण्,गौळण्,नांदी,भजन,वग,किर्तन्,भारुड,पोवाडा) येउंद्या.

नठ्यारा 07/10/2023 - 20:23
बाळासाहेब जर असुर असतील तर मी संगीतातला बेसूर असून माझी ( बेसुरी ) महत्त्वाकांक्षा भेसूर बनावयची आहे. खंत इतकीच की त्यात शास्त्रीय भेसूर असा वर्ग उपलब्ध नाही. पण प्रयत्न केल्यास कदाचित गवसेल. एकंदरीत या प्रांतीही अफाट मेहनत केल्याविना गत्यंतर नाही. मला कोणी मदत करेल काय? - नाठाळ नठ्या
अलीकडेच एका मित्रासोबत कुठल्या तरी बुवांच्या गायनाला गेलो होतो. त्यांनी 'केदार'चा एक स्वनिर्मित प्रकार गायला. गायकाचं नाव 'खार'कर असल्यानं बहुधा त्याच्या रागाचं नाव 'झुब-केदार' असं असावं असं माझ्या उगाच मनात येऊन गेलं. पण अर्थात, मला ते मित्राला सांगायचं धारिष्ट्य झालं नाही. उगाच (त्याचं ते आडनाव नसलं तरी) तो माझ्यावर खार खायचा. माझी सांगितिक वाटचाल कशी झाली असं जर कुणी विचारलं तर त्यावर 'अगतिक' हेच उत्तर मला पटकन सुचतं. त्या प्रयासाचं 'प्रागतिक'शी (मात्रा जुळत नसल्या तरी) यमक जुळवायचा त्रास मात्र मला टाळावासा वाटतो. प्रथम, संगीत म्हटलं की सूर आले.
कथा
विनोद
विचार
आस्वाद
समीक्षा
लेख
अनुभव
मत
प्रतिभा
विरंगुळा

रिपोर्ट (कथा - पात्रे व प्रसंग काल्पनिक)

केदार पाटणकर ·

विजुभाऊ 07/09/2023 - 15:23
अशी अनेक गावे आहेत. पण त्यांचे प्रमाण कमी होते आहे. पण बर्‍याच गावांत सरपंच म्हणून तरुण पिढी येते. ती शिकलेली असते. गावातली तरुण पिढी देखील शिकून शहरात कामाला जाते. तेथून जागरुकता सोबत घेऊन येते. गावाचा विकास होत आहे. सगळेच काही इतके नकारात्मक नाहिय्ये.

विजुभाऊ 07/09/2023 - 15:23
अशी अनेक गावे आहेत. पण त्यांचे प्रमाण कमी होते आहे. पण बर्‍याच गावांत सरपंच म्हणून तरुण पिढी येते. ती शिकलेली असते. गावातली तरुण पिढी देखील शिकून शहरात कामाला जाते. तेथून जागरुकता सोबत घेऊन येते. गावाचा विकास होत आहे. सगळेच काही इतके नकारात्मक नाहिय्ये.
रिपोर्ट दीपक पळत पळत एकत्र जमायच्या ठिकाणी आला. वर्गातली मुलं वाट पाहतच होती. आणखी एक दोघं बाकी होती. ते आल्यावर सगळे बसमधे बसले. सरांनी मोजणी केली. दहाच्या दहा हजर होते. केशरी सूर्य हळहळू वर सरकू लागला व बसही वेगाने धावू लागली. भेंड्या खेळताना प्रवास लवकर संपला. बस वाडीच्या आधी असलेल्या गावाशी पोचली. सरांनी आधीच गावातल्या लॉजचं बुकिंग केलं होतं. उतरल्या उतरल्या सगळ्यांनी चहा घेतला आणि आपापल्या खोल्यांमधे जाऊन बॅगा टाकल्या. दीपक, शेख, हरवंदे, गोखले यांचं सूत जास्त जमलेलं होतं. सगळे लॉजमधून बाहेर आले व सरांच्या पुढच्या सूचनेची वाट पाहू लागले.
जीवनमान
प्रतिभा

कलासक्त, संगीतप्रेमी, सौंदर्यासक्त रसिकांना 'बघण्याजोगे' बरेच काही... (भाग १)

चित्रगुप्त ·

चित्रगुप्त 13/03/2023 - 19:15
@कंजूसः या धाग्यात हळूहळू विविध क्षेत्रातील रसिक, जाणकार मिपाकरांकडून भर पडत जाऊन अनेक प्रेक्षणीय, श्रवणीय गोष्टींचा एक उत्तम संग्रह निर्माण होईल, अशी आशा आहे. प्रतिसादाबद्दल अनेक आभार.

कंजूस 13/03/2023 - 19:21
मिपाकरांकडून भर पडत जाऊन . . . पुढे विडिओ प्लेअरस वाढत गेले की धागा लवकर 'load' होणार नाही म्हणून त्यांच्या लिंका द्याव्यात.

राजेंद्र मेहेंदळे 14/03/2023 - 12:20
तबल्याची आवड असल्यास हे काही चॅनल देतो https://www.youtube.com/@tablaofficial7803 गाण्यासाठी https://www.youtube.com/@darbarfestival अजुन एक https://www.youtube.com/@naamvaibhavfestival9322 दिसायली सोपी पण काढायला कठीण पेंटिंग https://www.youtube.com/@jayleepainting

चित्रगुप्त 01/04/2023 - 08:55
Peter Paul Rubens (१५७७-१६४०) हा तात्कालीन युरोपातील महत्वाचा, प्रभावशाली चित्रकार होता. याच्या बर्‍याच चित्रात नग्नदेहाचे चित्रण उत्तम प्रकारे केलेले आढळते, पाश्चात्त्य देशात वाढणारी मुले अगदी लहानपणापासून विविध संग्रहालयात शाळेकडून जात असतात त्यामुळे त्यांना कलेतील नग्नतेचे वावडे नसले तरी सर्व देशात अशी परिस्थिती नसल्याने यूट्यूबने तसे केलेले असावे. लॉगिन करून हा व्हिडियो बघता येईल. Waldemar Januszczak याचे सर्वच माहितीपट खूपच अभ्यासपूर्ण, रंजक आणि त्या त्या विषयाचे सखोल दर्शन घडवणारे असतात. कलाप्रेमींनी अवश्य बघावेत.

चौथा कोनाडा 04/04/2023 - 17:36
कलेतील नग्नतेचे वावडे नसले तरी सर्व देशात अशी परिस्थिती नसल्याने यूट्यूबने तसे केलेले असावे.
ओके.

सुधीर कांदळकर 01/04/2023 - 11:39
वरकरणी सामान्य वाटणार्‍या एखाद्या शिल्पावर एखाद्या नवीनच, अनोख्या, वेगळ्या कोनातून प्रकाश पडावा आणि ते शिल्प अद्भुत, अलौकिक सुंदर दिसू लागावे तसे कोणतीही रचना मुकुलांच्या कंठातून बाहेर पडतांना अलौकिक, अद्भुत होऊन जाते. विलंबित ख्यालात देखील लयीची प्रत्येक मात्रा खणखणीत मोजून बंदीश पेश करणारा हा शापित गंधर्व माझा सर्वात आवडता रागदारी गायक आहे. दिलबर ध्वनीमुद्रण छान आहे. विंड ब्रासमधली अरबी पद्धतीची लकेर मस्त जमली आहे. ग्रीक पेबल्स चित्र जिवंत हे विशेषण अपुरे पडेल एवढे जिवंत भासते. वार्‍यामुळे मुळे फडकणारी वस्त्रे आत्ता कमीजास्त फडकतील असे वाटते. हे चित्रात उतरवणे कसे काय जमू शकते हे एक आश्चर्यच आहे. दुसर्‍या चित्रातील आरशातून दिसणारा चेहरा ही कल्पना आणि आपल्याला एकूण दृश्य इतक्या वेगळ्या कोनातून दिसणे अनोखेच आहे. रामेंनी दिलेले तबल्याचे आणि भक्तीताईंनी दिलेले भरतनाट्यमचे दुवे ऐकेन आणि पाहीनच. अफलातून धग्याबद्दल अनेक, अनेक धन्यवाद.

चित्रगुप्त 01/04/2023 - 13:05
संपदा गोस्वामीने यायलेल्या 'दिलबर' गाण्यात कोंगो वाजवणारे श्री. अनुपम घटक यांची मुलाखत आणि सादरीकरण 'स्मृतिगंध' मधील 'साजतरंग' या कार्यक्रमाच्या भाग-२३ मधे बघता येईल. ही संपूर्ण मालिकाच अद्भुत आहे. https://www.youtube.com/watch?v=KI7gpE6aVC4

सुधीर कांदळकर 03/04/2023 - 08:33
मालिकेचे एकूण एक ४२ ही भाग अद्भुत आहेत. अजूनही कोणी खास रसिक भेटल्यास आम्ही या मालिकेबद्दल बोलतो. या मालिकेत नसलेल्या इनॉक डॅनिअल आणि वॉन शिप्ले यांच्याही आठवणी निघतात. पुन्हा एकदा धन्यवाद.

चित्रगुप्त 13/03/2023 - 19:15
@कंजूसः या धाग्यात हळूहळू विविध क्षेत्रातील रसिक, जाणकार मिपाकरांकडून भर पडत जाऊन अनेक प्रेक्षणीय, श्रवणीय गोष्टींचा एक उत्तम संग्रह निर्माण होईल, अशी आशा आहे. प्रतिसादाबद्दल अनेक आभार.

कंजूस 13/03/2023 - 19:21
मिपाकरांकडून भर पडत जाऊन . . . पुढे विडिओ प्लेअरस वाढत गेले की धागा लवकर 'load' होणार नाही म्हणून त्यांच्या लिंका द्याव्यात.

राजेंद्र मेहेंदळे 14/03/2023 - 12:20
तबल्याची आवड असल्यास हे काही चॅनल देतो https://www.youtube.com/@tablaofficial7803 गाण्यासाठी https://www.youtube.com/@darbarfestival अजुन एक https://www.youtube.com/@naamvaibhavfestival9322 दिसायली सोपी पण काढायला कठीण पेंटिंग https://www.youtube.com/@jayleepainting

चित्रगुप्त 01/04/2023 - 08:55
Peter Paul Rubens (१५७७-१६४०) हा तात्कालीन युरोपातील महत्वाचा, प्रभावशाली चित्रकार होता. याच्या बर्‍याच चित्रात नग्नदेहाचे चित्रण उत्तम प्रकारे केलेले आढळते, पाश्चात्त्य देशात वाढणारी मुले अगदी लहानपणापासून विविध संग्रहालयात शाळेकडून जात असतात त्यामुळे त्यांना कलेतील नग्नतेचे वावडे नसले तरी सर्व देशात अशी परिस्थिती नसल्याने यूट्यूबने तसे केलेले असावे. लॉगिन करून हा व्हिडियो बघता येईल. Waldemar Januszczak याचे सर्वच माहितीपट खूपच अभ्यासपूर्ण, रंजक आणि त्या त्या विषयाचे सखोल दर्शन घडवणारे असतात. कलाप्रेमींनी अवश्य बघावेत.

चौथा कोनाडा 04/04/2023 - 17:36
कलेतील नग्नतेचे वावडे नसले तरी सर्व देशात अशी परिस्थिती नसल्याने यूट्यूबने तसे केलेले असावे.
ओके.

सुधीर कांदळकर 01/04/2023 - 11:39
वरकरणी सामान्य वाटणार्‍या एखाद्या शिल्पावर एखाद्या नवीनच, अनोख्या, वेगळ्या कोनातून प्रकाश पडावा आणि ते शिल्प अद्भुत, अलौकिक सुंदर दिसू लागावे तसे कोणतीही रचना मुकुलांच्या कंठातून बाहेर पडतांना अलौकिक, अद्भुत होऊन जाते. विलंबित ख्यालात देखील लयीची प्रत्येक मात्रा खणखणीत मोजून बंदीश पेश करणारा हा शापित गंधर्व माझा सर्वात आवडता रागदारी गायक आहे. दिलबर ध्वनीमुद्रण छान आहे. विंड ब्रासमधली अरबी पद्धतीची लकेर मस्त जमली आहे. ग्रीक पेबल्स चित्र जिवंत हे विशेषण अपुरे पडेल एवढे जिवंत भासते. वार्‍यामुळे मुळे फडकणारी वस्त्रे आत्ता कमीजास्त फडकतील असे वाटते. हे चित्रात उतरवणे कसे काय जमू शकते हे एक आश्चर्यच आहे. दुसर्‍या चित्रातील आरशातून दिसणारा चेहरा ही कल्पना आणि आपल्याला एकूण दृश्य इतक्या वेगळ्या कोनातून दिसणे अनोखेच आहे. रामेंनी दिलेले तबल्याचे आणि भक्तीताईंनी दिलेले भरतनाट्यमचे दुवे ऐकेन आणि पाहीनच. अफलातून धग्याबद्दल अनेक, अनेक धन्यवाद.

चित्रगुप्त 01/04/2023 - 13:05
संपदा गोस्वामीने यायलेल्या 'दिलबर' गाण्यात कोंगो वाजवणारे श्री. अनुपम घटक यांची मुलाखत आणि सादरीकरण 'स्मृतिगंध' मधील 'साजतरंग' या कार्यक्रमाच्या भाग-२३ मधे बघता येईल. ही संपूर्ण मालिकाच अद्भुत आहे. https://www.youtube.com/watch?v=KI7gpE6aVC4

सुधीर कांदळकर 03/04/2023 - 08:33
मालिकेचे एकूण एक ४२ ही भाग अद्भुत आहेत. अजूनही कोणी खास रसिक भेटल्यास आम्ही या मालिकेबद्दल बोलतो. या मालिकेत नसलेल्या इनॉक डॅनिअल आणि वॉन शिप्ले यांच्याही आठवणी निघतात. पुन्हा एकदा धन्यवाद.
काही काळापासून चित्रकला, संगीत, प्राचीन वास्तुरचना वगैरेंबद्दल यूट्यूबवर अनेक उत्तमोत्तम विडियो मी बघत आलेलो आहे. रसिकांकांसाठी ते हळूहळू इथे देत रहाण्यासाठी हा धागाप्रपंच करीत आहे. रसिक मिपाकरांनी त्यात आपापली भर टाकत राहून हा धागा समृद्ध करत रहावे, अशी विनंती करतो. सुरुवात पंडित मुकुल शिवपुत्र यांनी गायलेल्या 'जमुना किनारे मेरो गाव' या पारंपारिक रचनेने (ठुमरी ?) करतो. पं. कुमार गंधर्व, प्रभा अत्रे, राहुल/वसंतराव देशपांडे इ.
संस्कृती
कला
संगीत
आस्वाद
शिफारस
माहिती
प्रतिभा
विरंगुळा

(मराठी भाषा गौरव दिन २०२३ - विडंबन विशेष!)

साहित्य संपादक ·

हेमंतकुमार 04/02/2023 - 16:20
झकास उपक्रम ! एक सूचना : एका वर्षात २ 'मराठी दिन' असतात पण १ मे आणि २७ फेब्रुवारी या दोन मराठी दिनांचे प्रयोजन वेगळे आहे. २७ फेब्रुवारीचा उल्लेख ‘म. भा. गौरव दिन’ असा करण्यात यावा. ok .. ( १ मे = मराठी भाषा दिन)

ज्ञानोबाचे पैजार 05/02/2023 - 14:10
झकास बोले तो एकदम झक्कास, लिवणार म्हंजे लिवणारच कवी लोक्स तयार रहा तुमच्या क्वितांची तोडफोड बघायला (खुडसे बाता:- कौन्सी क्विता लेलू?) धाग्याचे शिर्षक कंसात का लिहिले आहे? पैजारबुवा,

प्रसाद गोडबोले 07/02/2023 - 17:29
१. इतर मराठी संकेतस्थळांवरील (जर ते लेखन मिपावर नसेल तर) लेखनाची प्रेरणा नको.
म्हणजे नक्की कसें ? फक्त मिसळपाव वरील लेखन प्रेरणा म्हणुन चाले असे की काय ? आता गीता काय मिसळपाव वर लिहिलेली नाहीये , मग चाल चलाऊ गीता हे विडंबन स्पर्धेसाठी चालेल की नाही ? की सुप्रसिध्द कविता गीते विडंनाला चालतील ?

साहित्य संपादक 19/02/2023 - 10:10
तसे केल्यास एकतर (जर ते लेखन मिपावर नसेल तर) त्याचा संदर्भ इकडे लागणार नाही. 'मोकलाया दाहि दिशा' मिपावर सुप्रसिद्ध आहे. पण त्याचा संदर्भ इतर मराठी संस्थळांवर दिल्यास त्याची गंमत ज्यांनी मिपावर ते वाचलेले नाही, त्या वाचकांना कळणार नाही. आणि असेही इतरत्र आंतरजालावरील लेखनाचे विडंबन (जर ते खूप जास्त प्रसिद्ध नसेल, उदा. मुक्तपीठ वरील लाडू कावळा किंवा लुनावाले ब्रह्मे) मिपावर करणे उचित वाटत नाही. आंतरजालीय नसलेले इतर लेखन, कविता, सिनेमातील गाणी जी प्रसिद्ध, सर्वश्रुत असतात, त्यांची विडंबने चालतील. ('प्रेम म्हणजे प्रेम असतं', 'बोले चुडीया, बोले कंगना' यांची विडंबने मिपावर आहेतच.)

हेमंतकुमार 04/02/2023 - 16:20
झकास उपक्रम ! एक सूचना : एका वर्षात २ 'मराठी दिन' असतात पण १ मे आणि २७ फेब्रुवारी या दोन मराठी दिनांचे प्रयोजन वेगळे आहे. २७ फेब्रुवारीचा उल्लेख ‘म. भा. गौरव दिन’ असा करण्यात यावा. ok .. ( १ मे = मराठी भाषा दिन)

ज्ञानोबाचे पैजार 05/02/2023 - 14:10
झकास बोले तो एकदम झक्कास, लिवणार म्हंजे लिवणारच कवी लोक्स तयार रहा तुमच्या क्वितांची तोडफोड बघायला (खुडसे बाता:- कौन्सी क्विता लेलू?) धाग्याचे शिर्षक कंसात का लिहिले आहे? पैजारबुवा,

प्रसाद गोडबोले 07/02/2023 - 17:29
१. इतर मराठी संकेतस्थळांवरील (जर ते लेखन मिपावर नसेल तर) लेखनाची प्रेरणा नको.
म्हणजे नक्की कसें ? फक्त मिसळपाव वरील लेखन प्रेरणा म्हणुन चाले असे की काय ? आता गीता काय मिसळपाव वर लिहिलेली नाहीये , मग चाल चलाऊ गीता हे विडंबन स्पर्धेसाठी चालेल की नाही ? की सुप्रसिध्द कविता गीते विडंनाला चालतील ?

साहित्य संपादक 19/02/2023 - 10:10
तसे केल्यास एकतर (जर ते लेखन मिपावर नसेल तर) त्याचा संदर्भ इकडे लागणार नाही. 'मोकलाया दाहि दिशा' मिपावर सुप्रसिद्ध आहे. पण त्याचा संदर्भ इतर मराठी संस्थळांवर दिल्यास त्याची गंमत ज्यांनी मिपावर ते वाचलेले नाही, त्या वाचकांना कळणार नाही. आणि असेही इतरत्र आंतरजालावरील लेखनाचे विडंबन (जर ते खूप जास्त प्रसिद्ध नसेल, उदा. मुक्तपीठ वरील लाडू कावळा किंवा लुनावाले ब्रह्मे) मिपावर करणे उचित वाटत नाही. आंतरजालीय नसलेले इतर लेखन, कविता, सिनेमातील गाणी जी प्रसिद्ध, सर्वश्रुत असतात, त्यांची विडंबने चालतील. ('प्रेम म्हणजे प्रेम असतं', 'बोले चुडीया, बोले कंगना' यांची विडंबने मिपावर आहेतच.)
पार्थ म्हणे 'गा हृषीकेशी | या युद्धाची ऐशीतैशी बेहत्तर आहे मेलो उपाशी | पण लढणार नाही ! - चालचलाऊ गीता, जयकृष्ण केशव उपाध्ये
विडंबन.. मराठी वाङमयामधील एक विशेष प्रकार. एखाद्या लोकप्रिय रचनेचे (बहुतेकदा विनोदी अथवा उपहासात्मक) अनुकरण, अशी विडंबनाची साधारण व्याख्या करता येईल. मराठी लेखनात दर्जेदार विडंबनाची दीर्घ परंपरा आहे.
हे ठिकाण
प्रकटन
आस्वाद
माहिती
प्रतिभा
विरंगुळा

सायन्स फिक्शन - तिकडची आणि इथली

अनुनाद ·

अनुनाद 05/09/2022 - 00:24
आपल्या अभिप्रायातून आपले साहित्यावरचे प्रेम दिसत आहे, आणि त्या बद्दल धन्यवाद. पण मुद्दा हा आहे कि १९७० मध्ये धारपांनी ज्या कथा लिहिल्या त्या धर्तीचे चित्रपट अफाट लोकप्रिय आता होताना दिसत आहेत. अमेरिकेतली एक गोष्ट जगभर जाते आणि भारतात त्या आधी ३० वर्षे लिहिलेली तशाच धर्तीची कथा सूर्यप्रकाशही पाहू शकत नाही. आणि धारपांच्या कथा - भयकथा किंवा संदेहकथा नव्हे प्युअर सायन्स फिक्शन - कुठलीही काढून पहा. त्यातली भाषाशैली, कथेची मांडणी, त्यातून दिसणारे तंत्रज्ञानाचे मोजक्या शब्दात वर्णन - फाफट पसारा टाळून केलेली नेटकी मांडणी - हे सर्वच काळाच्या पुढचं होतं. वानगीदाखल अगदी मोजक्या कथांची नावं देतोय. कुठलीही पुस्तक काढून पहा. वाचून पूर्ण केल्याखेरीज खाली ठेववत नाही. Hugo Gernsback या लेखकाने मांडलेल्या निकषांवर ह्या कथा तंतोतंत उतरतात. Wells, Jules Verne, Arthur Clarke, असिमोव या लेखकांच्या तोडीसतोड लिखाण... १. युगपुरुष २. कंताचा मनोरा ३. चक्रावळ ४. जिद्द ५. अनोळखी दिशा (कथा संग्रह) पुस्तक हाताशी नसेल तर वर उल्लेख केलेल्या यू ट्यूब चॅनेल वर चाळुन पहा. अनुनाद

सस्नेह 05/09/2022 - 20:00
ऐसी रत्ने मेळवीन फायकसची अखेर अबक या आणखी काही विज्ञान कादंबर्या धारपांच्या विज्ञान कथा कादंबर्यांची पंखी -- स्नेहा

अनुनाद 06/09/2022 - 11:51
आवडलंय - खरंतर त्यांच्या झाडून सगळ्या कथा वाचल्या आहेत. बऱ्याचश्या संग्रही आहेत. एक छोटा refresher हवा असेल तर लेखांती उल्लेख केलेली यक्ष हि कथा youtube वर ऐकून पहा.

भागो 06/09/2022 - 09:26
Wells, Jules Verne, Arthur Clarke, असिमोव या लेखकांच्या तोडीसतोड लिखाण...>>> हे किंचित अति झाले. ते लेखक ओरिजिनल होते. हा कळीचा मुद्दा आहे. जास्त लिहित नाही. माझ्या मते नारळीकर, बाळ फोंडके, लक्षमण लोंढे, सुबोध जावडेकर हे खरे विज्ञान कथा लेखक! आणि रत्नाकर मतकरी हे खरे भयकथा लेखक.

जेम्स वांड 06/09/2022 - 10:33
मर्यादित वाचल्यात, पण ज्या वाचल्या आहेत त्यात नारळीकर फारच जास्त आवडले. १. वामन परत न आला - आज एलोन मस्क म्हणतो "AI is more dangerous than nuclear weapons" तेच नारळीकर सर सुलभ कथा लेखनातून सांगून जातात वामन मध्ये. २. यक्षांची देणगी - ही तर माझी फेवरेट विज्ञानकथा कलेक्शन म्हणावीत असली चोपडी. Inter Dimensional travelling वर आधारित असलेली "गंगाधरपंतांचे पानिपत" आणि Time Travelling + Mobius Strip + teleportation वर आधारित "उजव्या सोंडेचा गणपती" ह्या विशेष आठवतात.

भागो 06/09/2022 - 12:11
यक्षांची देणगी अबब! आमेझान वर दहावी आवृत्ति आहे! "उजव्या सोंडेचा गणपती" हि कथा http://repository.iucaa.in:8080/jspui/bitstream/11007/3098/1/Ujavya%20sondecha%20Ganapati,Marathi%20Katha%20%20Visave%20Shatak,%20415.pdf इथे आहे. Technical Error by Arthur C. Clarke ही पण अशीच कथा आहे. पण Arthur C. Clarke अजून खोलात गेला आहे.

अनुनाद 06/09/2022 - 12:23
अतिशय आवडलेली गोष्ट - मला बहुधा तुम्ही आता नारळीकरांच्या सर्व कथा परत वाचायला लावणार. :)) envelop आणि inversion वरची आकाशात तरंगणारा डोळा नामक कथा आठवत आहे. - गंगाधर पंतांचे पानिपत आणि काळाला तिरका छेद हे खूप साम्य असणारे कथानक. आर्थर क्लार्क ची nine billion names of god नावाची कथा होती - तिचा अनुवाद कालच त्या चॅनेल वर ऐकला - हिमाल मठाचे गूढ या नावाने. ते कथानक लैच भारी होतं . पण एकूण हे discussion मला खूप समृद्ध करतंय . मनापासून धन्यवाद.

सस्नेह 06/09/2022 - 11:54
विज्ञानकथा आणि फिक्शन यामध्ये बराच फरक आहे. धारपांच्या कथा फिक्शन या सदरात मोडतात. त्यात कल्पना स्वातंत्र्य भरपूर घेतलेले असते. काय अफाट कल्पना असायच्या धारपांच्या !!

अनुनाद 06/09/2022 - 12:13
येस, कळीचा मुद्दा तोच आहे. त्यांच्या युगपुरुष या कथेत - Clifford Simac च्या time is the simplest thing या कथेवर आधारित असलेली असा उल्लेख आहे, पण मूळ कथा वाचून पाहिल्यावर जाणवले कि धारपांनी फक्त ५-१०% मूळ कथेचा आधार, कल्पना म्हणून वापरला आहे. बाकी सर्व त्यांचा कल्पना विलास.. हे खरंच थोर होतं. जिद्द हि कथा - space prison या पुस्तकाचा सही सही अनुवाद आहे. पण आधारित किंवा अनुवादित साहित्यात भाषेचं जे अवघडलेपण दिसतं त्याचा कुठेही मागमूस नाही. एक रिफ्रेशेर म्हणून खरंच ती यक्ष नामक कथा ऐकून पहा.

अनुनाद 06/09/2022 - 12:03
हा हा, खरंय काही वेळा असं होतं कि उत्साहात काही तरी अति होऊन जातं सो क्षमस्व - नारळीकरांच्या आणि बाळ फोंडकेंच्याही सर्व - झाडून सर्व कथा वाचल्या - त्यातल्या फोंडकेंच्या एका कथेत एका astronaut च्या शरीरातून तो अवकाशातून परत आल्या नंतर एक रेडिओ frequency सतत उत्सर्जित होत असते आणि हि कल्पना नंतर काही पक्षी आणि whales ट्रॅकिंग करण्यासाठी वापरली जात आहे - अजूनही - हे भारी होतं. डाव्या सोंडेचा गणपती, वामन आठवतात. हे खरंच थोर होतं... बाकी आधारित असूनही अस्सल मराठी मातीतली वाटणारी कथा हि मला वाटतं - धारपांची ताकद होती. एक छोटा refresher हवा असेल तर लेखांती उल्लेख केलेली यक्ष हि कथा youtube वर ऐकून पहा.

जेम्स वांड 04/09/2022 - 22:08
तुमचे विज्ञानकथा ह्या लेखन पद्धती आणि कथा प्रकारातील लिखाणावर असलेले प्रेम नीट पोचले तुमच्या लेखनातून. @मुटकेजी, मला वाटतं लेखक धारपांच्या एकंदरीत प्रसिद्धी बद्दल बोलत नसून धारपांच्या विज्ञानकथा लेखक म्हणून (पुरेसे) प्रसिद्ध न वाटण्याबद्दल बोलत असावेत. धारप विज्ञानकथा लेखक होते हे मला प्रामाणिकपणे माहिती नव्हते , अर्थात मी काही अखिल महाराष्ट्रीय मराठी विज्ञानकथा वाचक वर्गाचा प्रतिनिधी नाही तरीही बहुसंख्य लोकांना धारप विज्ञानकथा लेखक असलेलं ठाऊक असेल असे वाटत नाही मला तरी.

धर्मराजमुटके 04/09/2022 - 22:47
मला वाटतं लेखक धारपांच्या एकंदरीत प्रसिद्धी बद्दल बोलत नसून धारपांच्या विज्ञानकथा लेखक म्हणून (पुरेसे) प्रसिद्ध न वाटण्याबद्दल बोलत असावेत. धारप विज्ञानकथा लेखक होते हे मला प्रामाणिकपणे माहिती नव्हते , अर्थात मी काही अखिल महाराष्ट्रीय मराठी विज्ञानकथा वाचक वर्गाचा प्रतिनिधी नाही तरीही बहुसंख्य लोकांना धारप विज्ञानकथा लेखक असलेलं ठाऊक असेल असे वाटत नाही मला तरी.
घाईत प्रतिसाद देण्यात माझी चूकच झाली. पण मला देखील ते विज्ञानकथा आहेत असे त्या काळी वाटत नव्हते. एकापेक्षा जास्त कथांचे संदर्भ आले तर कदाचित अनुमान काढता येईल. शिवाय ते भयकथा लेखक आहेत असे देखील मला कधी वाटले नाही. ते माझ्यामते गुढकथालेखक जास्त होते. भय हे त्यांच्या कथेचे उपउत्पादन म्हणता येईल कदाचित. अर्थात मला माझेच विचार तपासावे लागतील कारण धारप वाचून पुष्कळ काळ लोटला आहे. आता माळ्यावरुन सुटकेस काढून साठे फायकस आणि अजून काही खजिना असेल तो परत एकदा चाळावा लागेल.

अनुनाद 05/09/2022 - 00:46
धारप वाचून पुष्कळ काळ लोटला आहे. आता माळ्यावरुन सुटकेस काढून साठे फायकस आणि अजून काही खजिना असेल तो परत एकदा चाळावा लागेल. खरंय - आणि तुम्हाला त्यात नक्की मजा येईल

अनुनाद 05/09/2022 - 00:52
हा हा.. तुम्हाला माझ्या लिहिण्याचं reading between the lines नक्कीच कळलंय. वरील उत्तरातील काही पुस्तकं नक्की चाळून पहा - मजा येईल

तर्कवादी 05/09/2022 - 00:22
तेरा चित्रपट रिलीज झाल्यावर, X-Men चित्रपट मालिका ही जगभरात आठव्या क्रमांकाची सर्वाधिक कमाई करणारी चित्रपट मालिका ठरली, या चित्रपटांनी 6 अब्ज डॉलर्सची कमाई केली आहे. अशा गोष्टी पाहण्या / वाचण्याकरता आता कुठे भारतातील प्रेक्षक mature होत आहेत.
काहीसा असहमत म्हणजे नारायण धारप यांच्या कथा कदाचित चांगल्या असतीलही आणि त्या तितक्याशा प्रसिध्द न पावण्याबाबत सहमती. X-Men बद्दल माहित नाही. पण हॉलीवूड मध्ये वैज्ञानिक कथानक असलेले अनेक चित्रपट निघतात. पण बहुतेककरुन ते उगाच पांचट असतात .. त्यातली तांत्रिक करामतींसाठीची मेहनत कौतुकास्पद असते पण चित्रपट अनेकदा फसलेले असतात. अलिकडेच replicas आणि anti matter हे दोन फसलेले चित्रपट पाहिलेत. त्यातल्या त्यात replicas बरा. anti matter पुर्णतः गंडलेला. आणखी अनेक चित्रपट आठवता येतील. आणि हिंदीत/मराठीत असे चित्रपट काढल्यास त्यांना प्रेक्षक डोक्यावर घेणार नसतील तर प्रेक्षकांना मी अपरिपक्व म्हणणार् नाही

अनुनाद 05/09/2022 - 00:44
तुमचे म्हणणे बरोबर, आताचे काही हॉलिवूड चित्रपट अति तांत्रिक आहेत पाहवत नाहीत किंवा अंगावर येतात. पण आपल्याकडे जसा हिंदी चित्रपटांचा golden era येऊन गेला तसाच तिकडेही... ६० ते ९० च्या काळातले काही चित्रपट आजही क्लासिक मानले जातात. २००१ a space odyssey किंवा स्टारवॉर्स, स्टारट्रेक - DC कॉमिक्स वगैरे संपूर्ण २-३ पिढ्या समृद्ध करून गेल्या - MIB या चित्रपटात शेवटच्या सीन मध्ये माणूस म्हणून आपल्या खुजेपणाची जाणीव होते. या प्रत्येक चित्रपटातून काही तरी विचाराला चालना मिळते. काही वेगळी दिशा सापडते - तसं काही आपल्याकडे घडताना दिसत नाही - मी या चर्चेत पडत नाही पण काही पुस्तकं (वाचली नसतील तर) निदान चाळून पहा खरंच खूप समृद्ध करणारा अनुभव - पहिल्या comment ला दिलेल्या उत्तरात काही पुस्तकांची नावे दिली आहेत.

तर्कवादी 05/09/2022 - 00:58
या प्रत्येक चित्रपटातून काही तरी विचाराला चालना मिळते. काही वेगळी दिशा सापडते - तसं काही आपल्याकडे घडताना दिसत नाही
प्रत्येक समाजाची आवड निराळी असू शकते. अमेरिकन लोकांना सायन्स फिक्शन मधून वैचारिक /आशयघन सापडत असेल. आपल्याकडे इतर प्रकारच्या चित्रपटांतून
ण आपल्याकडे जसा हिंदी चित्रपटांचा golden era येऊन गेला तसाच तिकडेही.
बरोबर आहे आणि आपल्या हिंदी चित्रपटांच्या सुवर्ण काळात अनेक आशयघन चित्रपट आलेत. व्यावसायिक चित्रपटांतही दिवार सारख्या चित्रपटांतून काही विचार (भावना/ कर्तव्य यातले द्वंद ई) व्यक्त झालेत तर कलात्मक चित्रटांची मोठी यादी देता येईल. आपल्याकडे सायन्स निर्मात्यांनी फिक्शनला फारसा हात घातला नाही आणि त्यामुळे तो प्रकार लोकप्रिय झाला नाही. आता वाचनाचे प्रमाण कमी झाले आहे...चांगल्या पुस्तकांवर चित्रपट बनलेत व ते योग्य पद्धतीने बनवले गेलेत तर लोकप्रिय होवू शकतील. आता मराठी चित्रपटांचा सुवर्ण काळ आलाय असे म्हणता येइल. मराठी निर्मात्यांनी पुढे येत नवीन प्रयोग करायला हवेत.

कर्नलतपस्वी 05/09/2022 - 07:44
लहानपणी नारायण धारप,बाबूराव अर्नाळकर सगळ्यात जास्त आवडते लेखक होते. अनुक्रमे समर्थ व काळापहाड ह्या व्यक्तिरेखा खुपच भारी वाटायच्या. चित्रपट तंत्रज्ञान विकसित न झाल्या मुळे व लोकांची आवड ,कल या विषयाकडे कमी असणे हे सुद्धा एक कारण असू शकेल. साठे व फायकस आणी त्याचा थरार अजुनही डोक्यातून जात नाही. बाकी पुष्कळ रहस्यकथा वाचल्या पण विस्मृतीत गेल्या. आमचं बालपणी अंगावर काटे आणून थरारक भन्नाट करण्यासाठी दोघाही दिग्गजांना मानाचा मुजरा.

शाम भागवत 05/09/2022 - 08:12
६-७ वीत असताना वाचायचो. रात्री झोप लागायची नाही. एकदा गोष्ट वाचायला सुरवात केली की, थांबताच यायचं नाही. एका वेगळ्याच विश्वात गेल्यासारखे वाटायचे. आता पुन्हा या पुस्तकाला हात लावायचा नाही व पुढची गोष्ट वाचायची नाही असं ठरवायचो. पण ८-१० तासांनी किंवा दुसऱ्या दिवशी पुढची गोष्ट वाचल्याशिवाय चैन पडायचं नाही. समर्थ ही व्यक्तिरेखा खूप भुरळ घालायची. असं वाटायचं की, ते कुठून तरी येतील व मला वाचवतील. त्या एका भरवशावर वाचायचे धाडस करत असे.

अनुनाद 06/09/2022 - 12:30
exactly समर्थ आणि कृष्णचंद्र ह्या व्यक्तिरेखा म्हणजे एक वेगळेच जग होते - तुम्ही वर्णन केलेला फील मीही अनुभवला आहे. :)) उंबरठा हि कथा आठवते दोन मित्र.. एक नॉर्मल एक सायकिक त्या चॅनेल वर ती हि कथा ऐकली आणि अफाट आवडली होती ...

विजुभाऊ 05/09/2022 - 09:51
मला स्वतःला धारपांच्या भयकथा आवडतातच पण विज्ञानकथा त्याहून जास्त आवडतात. नेनचिम , गोग्रामचा चित्रार , बहुमनी या पुन्हा पुन्हा वाचल्या आहेत.

अनुनाद 06/09/2022 - 12:38
नेनचिम आवडली असेल तर "कंताचा मनोरा" (वाचली नसेल तर) जरूर निदान चाळून पहा - गोग्रामचा चितार मला आठवतंय - बहुधा ती माझी SciFi वाचनाची सुरुवात असावी. खरंतर भा. रा. भागवत यांच्या चंद्रावर स्वारी, धूमकेतूचे रहस्य इ कथा वाचताना रमून जायला व्हायचं - नंतर कळलं ती Jules Verne ची पुस्तकं होती, पण भागवतांनी खरंच गोडी लावली . नेनचिम म्हणजे अक्षरशः world class documentary होती... Mission to Mars ह्या चित्रपटात तीच कल्पना वापरली आहे.

भागो 05/09/2022 - 17:39
भारतात विज्ञान आधारित काहीही खपत नाही. आपल्याला फेकाफेकी जास्त पसंत. आताच "दोबारा" नावाचा चित्रपट येऊन "गेला." कुणी बघितला? कित्येक थेटरात शो कॅंसल झाले. अप्रतिम पिक्चर !

तर्कवादी 05/09/2022 - 18:04
भारतात विज्ञान आधारित काहीही खपत नाही
असं नाहीये.. कोई मिल गया, क्रिश, रा वन आणि फार पुर्वी मिस्टर इंडिया हे चित्रपट चालले होते.
आपल्याला फेकाफेकी जास्त पसंत
हॉलिवूडच्या सायन्स फिक्शनमध्येही फेकाफेकीच असते की !!

तर्कवादी 05/09/2022 - 19:17
भारतात विज्ञान आधारित काहीही खपत नाही
"एक डॉक्टरकी मौत" हा आशयघन चित्रपट १९९० मध्ये प्रदर्शित झाला होता. चित्रपटाने कमाई किती केली ते माहित नाही पण हा चित्रपट अनेकांना माहित आहे इतकं नक्की (चर्चेत राहिला)

भागो 05/09/2022 - 19:02
असं नाहीये.. कोई मिल गया, क्रिश, रा वन आणि फार पुर्वी मिस्टर इंडिया हे चित्रपट चालले होते.>>> व्वा. कळलंं. हाताला पाच बोट आहेत. अजून एक पिक्चरचे नाव टाका. रोबो? हॉलिवूडच्या सायन्स फिक्शनमध्येही फेकाफेकीच असते की !!>> चालायचेच.

nutanm 06/09/2022 - 06:59
मी बाबूराव अर्नाळकरांच्या झुंजार व काळापहाड कथा खूपच वाचल्या. 68--70 साली. धारप त्यानंतर आले तोवर माझा रहस्यकथेतला interest संपला होता . व मला तेव्हा त्यांची पुस्तके म्हणजे सायन्स फिक्शन ई० माहित नव्हते कळण्यासही कठीण व भितीदायक वाटल्या . त्याचवेळी मला ऐतिहासिक पुस्तकांचे वेड लागत होते म्हणून नारायण धारप तितकेसे आवडले नाहीत व डोक्यावरूनही गेले. झुंजार व काळापहाड खूप म्हणजे खूप आवडायची. काळापहाडचे चोरांची दुनिया अजूनही चांगले लक्षांत आहे खूप मस्त पुस्तक व वेगळीच चोरांची दुनिया जी काळापहाडने समाजात उघडकीस आणली व पोलिसांच्या ताब्यात बहुतेक चोर दिले, खूपच मजा आलेली वयाच्या 12/13 व्यवर्षी वाचताना व मस्त घाबरण्याचा थरार घेत रहस्यकथा वाचत असे. नविनच जगाची / पुस्तकांच्या थरारक व़िश्र्वाची ओळख होत होती.

nutanm 06/09/2022 - 07:14
झुंजार तर माझा खूपच आवडता हिरो व हे व्यक्त करणे मला जमायचे नाही व भिती व लाजही खूप वाटे त्या अर्धवट वयात. पण काळापहाड व झुंजार अजूनही खूप आवडतात. पण आता ही पुस्तके मिळत नाही वसमाज, काळ पुढे गेल्याने वाचणार्यांना थरारही वाटणार नाही, शस्त्रास्त्रेही खूप आधुनिक होऊन झुंजारचे ठोसे मारून ठगाला लोळविणे हे सर्वच शब्दासकट खूप बाळबोध वाटते व आहे हल्लीच्या काळात

भागो 06/09/2022 - 09:16
झुंझार माझा पण अगदी आवडता हिरो. त्या काळी माझा एक मित्र लायब्ररीतून बाबुराव अर्नाळकर गुपचूप उचलून आणून मला देत असे. त्यांची पुस्तके अजूनही मिळतात. आमेझान वर आहेत. बुधवार पेठेत मिळतात मला काही रद्दीच्या दुकानात मिळाली. शोध म्हणजे सापडेल. आता मी मुलाबरोबर/मुलीबरोबर इंग्लिश वाचायला शिकलो. मग काय खजिनाच खुला झाला. खूप खूप वाचले. पण अजूनही मला "गुजबंप्स"अतिशय आवडतात. अचाट भीतिकथा. लहान मुलांसाठी आहेत. पण ओपन आवडीने वाचतो बुवा.

Bhakti 06/09/2022 - 11:11
धारप यांचं कोणतं पुस्तक पहिल्यांदा वाचावं? तिकडची आवडती सायन्स फिक्शन फिल्म Lucy कन्सेप्ट जाम आवडतो, आणि मानवाच्या आवाक्यातला विषय आहे. इकडची आवडती सायन्स फिक्शन नाही आठवत ;) बाकी केवळ फिक्शनमध्ये अनेक मराठी छान सिनेमा जे आवडतात आहेत .पण धागा भरकटेल नंतर कधीतरी सांगते :)

अनुनाद 06/09/2022 - 11:47
मी त्या धाग्या च्या प्रथम लेखात उल्लेख केलेली यक्ष हि कथा sansovoice या you tube चॅनेल वर पहिली - खरंतर त्यातूनच हे लिहावंसं वाटलं - ऐकून पहा

स्वधर्म 06/09/2022 - 15:33
अगदी १४-१५ वर्षांचा असल्यापासून धारप वाचायची गोडी लागली. इथे त्यांचे इतके चाहते आहेत, हे पाहून खूप आनंद झालेला आहे. शब्द किती म्हणून काटेकोर वापरावेत? त्यांच्या ‘दस्त’ या कादंबरीचे फक्त पहिले पान, पहिला परिच्छेद वाचून गार पडलो होतो. एका परिच्छेदात व्यक्तिरेखा मूर्तीमंत समोर उभी करावी, ती धारपांनीच! त्यांच्या बर्याच कथा या विशिष्ट भारित घरांवर, बखळींवर, जागांवर आहेत. त्यात काही अघोरी, अमूर्त आपल्या त्रिमित विश्वापलिकडचं असं असायचं. सर्व कथांचा शेवट सुष्टाचा दुष्टावर विजय छापाच्या असल्या तरी, धारप प्लॉट असा काही फुलवतात, की माणूस अडकून पडलाच पाहिजे. त्यांच्या विज्ञानकथांपैकी दोन्ही फायकस केवळ अप्रतिम! झाडे एकमेकांशी संपर्कात असणे, त्यांची काही स्ट्रॅटेजी असणे, ही कल्पनाच अफलातून! नंतर नंतर थोडा साचेबध्दपणा आला, तरी धारप हे ‘न सुचता’ लिहीणारे लेखक नव्हते, म्हणून थोर वाटतात. तुलना कदाचित अप्रस्तुत ठरेल, पण हल्लीचे अनेक लेखक कथाबीजच नसताना पुस्तके ‘पाडतात’ असे वाटते. म्हणजे केवळ मुख्य पात्राच्या मनातील भणभणते विचार हीच कादंबरी, ज्यात काहीही ‘घडत’ नाही. आणि अशा पुस्तकांना पारितोषिकेही मिळतात. अनेक उदाहरणे देता येतील. धारप हे खास मध्यमवर्गीय कुटुंबात, घरात घडणार्या कथा लिहायचे, पण रोमहर्षक! असा लेखक पुन्हा होणे मुश्किल!

अनुनाद 07/09/2022 - 12:36
अगदी सुरेख लिहीलंयत. वाचकाला गळा दाबून धरणं ही त्यांची खासियत होती. त्यांच्या अझाथोथ वगैरेसारख्या कथांमधून आलेले काही प्राचिन विधींचे उल्लेख आणि वर्णने पाहीली की असं वाटतं की त्यांचा काही सिक्रेट सोसायटीजशी नक्की संबंध असावा... :))

अनुनाद 05/09/2022 - 00:24
आपल्या अभिप्रायातून आपले साहित्यावरचे प्रेम दिसत आहे, आणि त्या बद्दल धन्यवाद. पण मुद्दा हा आहे कि १९७० मध्ये धारपांनी ज्या कथा लिहिल्या त्या धर्तीचे चित्रपट अफाट लोकप्रिय आता होताना दिसत आहेत. अमेरिकेतली एक गोष्ट जगभर जाते आणि भारतात त्या आधी ३० वर्षे लिहिलेली तशाच धर्तीची कथा सूर्यप्रकाशही पाहू शकत नाही. आणि धारपांच्या कथा - भयकथा किंवा संदेहकथा नव्हे प्युअर सायन्स फिक्शन - कुठलीही काढून पहा. त्यातली भाषाशैली, कथेची मांडणी, त्यातून दिसणारे तंत्रज्ञानाचे मोजक्या शब्दात वर्णन - फाफट पसारा टाळून केलेली नेटकी मांडणी - हे सर्वच काळाच्या पुढचं होतं. वानगीदाखल अगदी मोजक्या कथांची नावं देतोय. कुठलीही पुस्तक काढून पहा. वाचून पूर्ण केल्याखेरीज खाली ठेववत नाही. Hugo Gernsback या लेखकाने मांडलेल्या निकषांवर ह्या कथा तंतोतंत उतरतात. Wells, Jules Verne, Arthur Clarke, असिमोव या लेखकांच्या तोडीसतोड लिखाण... १. युगपुरुष २. कंताचा मनोरा ३. चक्रावळ ४. जिद्द ५. अनोळखी दिशा (कथा संग्रह) पुस्तक हाताशी नसेल तर वर उल्लेख केलेल्या यू ट्यूब चॅनेल वर चाळुन पहा. अनुनाद

सस्नेह 05/09/2022 - 20:00
ऐसी रत्ने मेळवीन फायकसची अखेर अबक या आणखी काही विज्ञान कादंबर्या धारपांच्या विज्ञान कथा कादंबर्यांची पंखी -- स्नेहा

अनुनाद 06/09/2022 - 11:51
आवडलंय - खरंतर त्यांच्या झाडून सगळ्या कथा वाचल्या आहेत. बऱ्याचश्या संग्रही आहेत. एक छोटा refresher हवा असेल तर लेखांती उल्लेख केलेली यक्ष हि कथा youtube वर ऐकून पहा.

भागो 06/09/2022 - 09:26
Wells, Jules Verne, Arthur Clarke, असिमोव या लेखकांच्या तोडीसतोड लिखाण...>>> हे किंचित अति झाले. ते लेखक ओरिजिनल होते. हा कळीचा मुद्दा आहे. जास्त लिहित नाही. माझ्या मते नारळीकर, बाळ फोंडके, लक्षमण लोंढे, सुबोध जावडेकर हे खरे विज्ञान कथा लेखक! आणि रत्नाकर मतकरी हे खरे भयकथा लेखक.

जेम्स वांड 06/09/2022 - 10:33
मर्यादित वाचल्यात, पण ज्या वाचल्या आहेत त्यात नारळीकर फारच जास्त आवडले. १. वामन परत न आला - आज एलोन मस्क म्हणतो "AI is more dangerous than nuclear weapons" तेच नारळीकर सर सुलभ कथा लेखनातून सांगून जातात वामन मध्ये. २. यक्षांची देणगी - ही तर माझी फेवरेट विज्ञानकथा कलेक्शन म्हणावीत असली चोपडी. Inter Dimensional travelling वर आधारित असलेली "गंगाधरपंतांचे पानिपत" आणि Time Travelling + Mobius Strip + teleportation वर आधारित "उजव्या सोंडेचा गणपती" ह्या विशेष आठवतात.

भागो 06/09/2022 - 12:11
यक्षांची देणगी अबब! आमेझान वर दहावी आवृत्ति आहे! "उजव्या सोंडेचा गणपती" हि कथा http://repository.iucaa.in:8080/jspui/bitstream/11007/3098/1/Ujavya%20sondecha%20Ganapati,Marathi%20Katha%20%20Visave%20Shatak,%20415.pdf इथे आहे. Technical Error by Arthur C. Clarke ही पण अशीच कथा आहे. पण Arthur C. Clarke अजून खोलात गेला आहे.

अनुनाद 06/09/2022 - 12:23
अतिशय आवडलेली गोष्ट - मला बहुधा तुम्ही आता नारळीकरांच्या सर्व कथा परत वाचायला लावणार. :)) envelop आणि inversion वरची आकाशात तरंगणारा डोळा नामक कथा आठवत आहे. - गंगाधर पंतांचे पानिपत आणि काळाला तिरका छेद हे खूप साम्य असणारे कथानक. आर्थर क्लार्क ची nine billion names of god नावाची कथा होती - तिचा अनुवाद कालच त्या चॅनेल वर ऐकला - हिमाल मठाचे गूढ या नावाने. ते कथानक लैच भारी होतं . पण एकूण हे discussion मला खूप समृद्ध करतंय . मनापासून धन्यवाद.

सस्नेह 06/09/2022 - 11:54
विज्ञानकथा आणि फिक्शन यामध्ये बराच फरक आहे. धारपांच्या कथा फिक्शन या सदरात मोडतात. त्यात कल्पना स्वातंत्र्य भरपूर घेतलेले असते. काय अफाट कल्पना असायच्या धारपांच्या !!

अनुनाद 06/09/2022 - 12:13
येस, कळीचा मुद्दा तोच आहे. त्यांच्या युगपुरुष या कथेत - Clifford Simac च्या time is the simplest thing या कथेवर आधारित असलेली असा उल्लेख आहे, पण मूळ कथा वाचून पाहिल्यावर जाणवले कि धारपांनी फक्त ५-१०% मूळ कथेचा आधार, कल्पना म्हणून वापरला आहे. बाकी सर्व त्यांचा कल्पना विलास.. हे खरंच थोर होतं. जिद्द हि कथा - space prison या पुस्तकाचा सही सही अनुवाद आहे. पण आधारित किंवा अनुवादित साहित्यात भाषेचं जे अवघडलेपण दिसतं त्याचा कुठेही मागमूस नाही. एक रिफ्रेशेर म्हणून खरंच ती यक्ष नामक कथा ऐकून पहा.

अनुनाद 06/09/2022 - 12:03
हा हा, खरंय काही वेळा असं होतं कि उत्साहात काही तरी अति होऊन जातं सो क्षमस्व - नारळीकरांच्या आणि बाळ फोंडकेंच्याही सर्व - झाडून सर्व कथा वाचल्या - त्यातल्या फोंडकेंच्या एका कथेत एका astronaut च्या शरीरातून तो अवकाशातून परत आल्या नंतर एक रेडिओ frequency सतत उत्सर्जित होत असते आणि हि कल्पना नंतर काही पक्षी आणि whales ट्रॅकिंग करण्यासाठी वापरली जात आहे - अजूनही - हे भारी होतं. डाव्या सोंडेचा गणपती, वामन आठवतात. हे खरंच थोर होतं... बाकी आधारित असूनही अस्सल मराठी मातीतली वाटणारी कथा हि मला वाटतं - धारपांची ताकद होती. एक छोटा refresher हवा असेल तर लेखांती उल्लेख केलेली यक्ष हि कथा youtube वर ऐकून पहा.

जेम्स वांड 04/09/2022 - 22:08
तुमचे विज्ञानकथा ह्या लेखन पद्धती आणि कथा प्रकारातील लिखाणावर असलेले प्रेम नीट पोचले तुमच्या लेखनातून. @मुटकेजी, मला वाटतं लेखक धारपांच्या एकंदरीत प्रसिद्धी बद्दल बोलत नसून धारपांच्या विज्ञानकथा लेखक म्हणून (पुरेसे) प्रसिद्ध न वाटण्याबद्दल बोलत असावेत. धारप विज्ञानकथा लेखक होते हे मला प्रामाणिकपणे माहिती नव्हते , अर्थात मी काही अखिल महाराष्ट्रीय मराठी विज्ञानकथा वाचक वर्गाचा प्रतिनिधी नाही तरीही बहुसंख्य लोकांना धारप विज्ञानकथा लेखक असलेलं ठाऊक असेल असे वाटत नाही मला तरी.

धर्मराजमुटके 04/09/2022 - 22:47
मला वाटतं लेखक धारपांच्या एकंदरीत प्रसिद्धी बद्दल बोलत नसून धारपांच्या विज्ञानकथा लेखक म्हणून (पुरेसे) प्रसिद्ध न वाटण्याबद्दल बोलत असावेत. धारप विज्ञानकथा लेखक होते हे मला प्रामाणिकपणे माहिती नव्हते , अर्थात मी काही अखिल महाराष्ट्रीय मराठी विज्ञानकथा वाचक वर्गाचा प्रतिनिधी नाही तरीही बहुसंख्य लोकांना धारप विज्ञानकथा लेखक असलेलं ठाऊक असेल असे वाटत नाही मला तरी.
घाईत प्रतिसाद देण्यात माझी चूकच झाली. पण मला देखील ते विज्ञानकथा आहेत असे त्या काळी वाटत नव्हते. एकापेक्षा जास्त कथांचे संदर्भ आले तर कदाचित अनुमान काढता येईल. शिवाय ते भयकथा लेखक आहेत असे देखील मला कधी वाटले नाही. ते माझ्यामते गुढकथालेखक जास्त होते. भय हे त्यांच्या कथेचे उपउत्पादन म्हणता येईल कदाचित. अर्थात मला माझेच विचार तपासावे लागतील कारण धारप वाचून पुष्कळ काळ लोटला आहे. आता माळ्यावरुन सुटकेस काढून साठे फायकस आणि अजून काही खजिना असेल तो परत एकदा चाळावा लागेल.

अनुनाद 05/09/2022 - 00:46
धारप वाचून पुष्कळ काळ लोटला आहे. आता माळ्यावरुन सुटकेस काढून साठे फायकस आणि अजून काही खजिना असेल तो परत एकदा चाळावा लागेल. खरंय - आणि तुम्हाला त्यात नक्की मजा येईल

अनुनाद 05/09/2022 - 00:52
हा हा.. तुम्हाला माझ्या लिहिण्याचं reading between the lines नक्कीच कळलंय. वरील उत्तरातील काही पुस्तकं नक्की चाळून पहा - मजा येईल

तर्कवादी 05/09/2022 - 00:22
तेरा चित्रपट रिलीज झाल्यावर, X-Men चित्रपट मालिका ही जगभरात आठव्या क्रमांकाची सर्वाधिक कमाई करणारी चित्रपट मालिका ठरली, या चित्रपटांनी 6 अब्ज डॉलर्सची कमाई केली आहे. अशा गोष्टी पाहण्या / वाचण्याकरता आता कुठे भारतातील प्रेक्षक mature होत आहेत.
काहीसा असहमत म्हणजे नारायण धारप यांच्या कथा कदाचित चांगल्या असतीलही आणि त्या तितक्याशा प्रसिध्द न पावण्याबाबत सहमती. X-Men बद्दल माहित नाही. पण हॉलीवूड मध्ये वैज्ञानिक कथानक असलेले अनेक चित्रपट निघतात. पण बहुतेककरुन ते उगाच पांचट असतात .. त्यातली तांत्रिक करामतींसाठीची मेहनत कौतुकास्पद असते पण चित्रपट अनेकदा फसलेले असतात. अलिकडेच replicas आणि anti matter हे दोन फसलेले चित्रपट पाहिलेत. त्यातल्या त्यात replicas बरा. anti matter पुर्णतः गंडलेला. आणखी अनेक चित्रपट आठवता येतील. आणि हिंदीत/मराठीत असे चित्रपट काढल्यास त्यांना प्रेक्षक डोक्यावर घेणार नसतील तर प्रेक्षकांना मी अपरिपक्व म्हणणार् नाही

अनुनाद 05/09/2022 - 00:44
तुमचे म्हणणे बरोबर, आताचे काही हॉलिवूड चित्रपट अति तांत्रिक आहेत पाहवत नाहीत किंवा अंगावर येतात. पण आपल्याकडे जसा हिंदी चित्रपटांचा golden era येऊन गेला तसाच तिकडेही... ६० ते ९० च्या काळातले काही चित्रपट आजही क्लासिक मानले जातात. २००१ a space odyssey किंवा स्टारवॉर्स, स्टारट्रेक - DC कॉमिक्स वगैरे संपूर्ण २-३ पिढ्या समृद्ध करून गेल्या - MIB या चित्रपटात शेवटच्या सीन मध्ये माणूस म्हणून आपल्या खुजेपणाची जाणीव होते. या प्रत्येक चित्रपटातून काही तरी विचाराला चालना मिळते. काही वेगळी दिशा सापडते - तसं काही आपल्याकडे घडताना दिसत नाही - मी या चर्चेत पडत नाही पण काही पुस्तकं (वाचली नसतील तर) निदान चाळून पहा खरंच खूप समृद्ध करणारा अनुभव - पहिल्या comment ला दिलेल्या उत्तरात काही पुस्तकांची नावे दिली आहेत.

तर्कवादी 05/09/2022 - 00:58
या प्रत्येक चित्रपटातून काही तरी विचाराला चालना मिळते. काही वेगळी दिशा सापडते - तसं काही आपल्याकडे घडताना दिसत नाही
प्रत्येक समाजाची आवड निराळी असू शकते. अमेरिकन लोकांना सायन्स फिक्शन मधून वैचारिक /आशयघन सापडत असेल. आपल्याकडे इतर प्रकारच्या चित्रपटांतून
ण आपल्याकडे जसा हिंदी चित्रपटांचा golden era येऊन गेला तसाच तिकडेही.
बरोबर आहे आणि आपल्या हिंदी चित्रपटांच्या सुवर्ण काळात अनेक आशयघन चित्रपट आलेत. व्यावसायिक चित्रपटांतही दिवार सारख्या चित्रपटांतून काही विचार (भावना/ कर्तव्य यातले द्वंद ई) व्यक्त झालेत तर कलात्मक चित्रटांची मोठी यादी देता येईल. आपल्याकडे सायन्स निर्मात्यांनी फिक्शनला फारसा हात घातला नाही आणि त्यामुळे तो प्रकार लोकप्रिय झाला नाही. आता वाचनाचे प्रमाण कमी झाले आहे...चांगल्या पुस्तकांवर चित्रपट बनलेत व ते योग्य पद्धतीने बनवले गेलेत तर लोकप्रिय होवू शकतील. आता मराठी चित्रपटांचा सुवर्ण काळ आलाय असे म्हणता येइल. मराठी निर्मात्यांनी पुढे येत नवीन प्रयोग करायला हवेत.

कर्नलतपस्वी 05/09/2022 - 07:44
लहानपणी नारायण धारप,बाबूराव अर्नाळकर सगळ्यात जास्त आवडते लेखक होते. अनुक्रमे समर्थ व काळापहाड ह्या व्यक्तिरेखा खुपच भारी वाटायच्या. चित्रपट तंत्रज्ञान विकसित न झाल्या मुळे व लोकांची आवड ,कल या विषयाकडे कमी असणे हे सुद्धा एक कारण असू शकेल. साठे व फायकस आणी त्याचा थरार अजुनही डोक्यातून जात नाही. बाकी पुष्कळ रहस्यकथा वाचल्या पण विस्मृतीत गेल्या. आमचं बालपणी अंगावर काटे आणून थरारक भन्नाट करण्यासाठी दोघाही दिग्गजांना मानाचा मुजरा.

शाम भागवत 05/09/2022 - 08:12
६-७ वीत असताना वाचायचो. रात्री झोप लागायची नाही. एकदा गोष्ट वाचायला सुरवात केली की, थांबताच यायचं नाही. एका वेगळ्याच विश्वात गेल्यासारखे वाटायचे. आता पुन्हा या पुस्तकाला हात लावायचा नाही व पुढची गोष्ट वाचायची नाही असं ठरवायचो. पण ८-१० तासांनी किंवा दुसऱ्या दिवशी पुढची गोष्ट वाचल्याशिवाय चैन पडायचं नाही. समर्थ ही व्यक्तिरेखा खूप भुरळ घालायची. असं वाटायचं की, ते कुठून तरी येतील व मला वाचवतील. त्या एका भरवशावर वाचायचे धाडस करत असे.

अनुनाद 06/09/2022 - 12:30
exactly समर्थ आणि कृष्णचंद्र ह्या व्यक्तिरेखा म्हणजे एक वेगळेच जग होते - तुम्ही वर्णन केलेला फील मीही अनुभवला आहे. :)) उंबरठा हि कथा आठवते दोन मित्र.. एक नॉर्मल एक सायकिक त्या चॅनेल वर ती हि कथा ऐकली आणि अफाट आवडली होती ...

विजुभाऊ 05/09/2022 - 09:51
मला स्वतःला धारपांच्या भयकथा आवडतातच पण विज्ञानकथा त्याहून जास्त आवडतात. नेनचिम , गोग्रामचा चित्रार , बहुमनी या पुन्हा पुन्हा वाचल्या आहेत.

अनुनाद 06/09/2022 - 12:38
नेनचिम आवडली असेल तर "कंताचा मनोरा" (वाचली नसेल तर) जरूर निदान चाळून पहा - गोग्रामचा चितार मला आठवतंय - बहुधा ती माझी SciFi वाचनाची सुरुवात असावी. खरंतर भा. रा. भागवत यांच्या चंद्रावर स्वारी, धूमकेतूचे रहस्य इ कथा वाचताना रमून जायला व्हायचं - नंतर कळलं ती Jules Verne ची पुस्तकं होती, पण भागवतांनी खरंच गोडी लावली . नेनचिम म्हणजे अक्षरशः world class documentary होती... Mission to Mars ह्या चित्रपटात तीच कल्पना वापरली आहे.

भागो 05/09/2022 - 17:39
भारतात विज्ञान आधारित काहीही खपत नाही. आपल्याला फेकाफेकी जास्त पसंत. आताच "दोबारा" नावाचा चित्रपट येऊन "गेला." कुणी बघितला? कित्येक थेटरात शो कॅंसल झाले. अप्रतिम पिक्चर !

तर्कवादी 05/09/2022 - 18:04
भारतात विज्ञान आधारित काहीही खपत नाही
असं नाहीये.. कोई मिल गया, क्रिश, रा वन आणि फार पुर्वी मिस्टर इंडिया हे चित्रपट चालले होते.
आपल्याला फेकाफेकी जास्त पसंत
हॉलिवूडच्या सायन्स फिक्शनमध्येही फेकाफेकीच असते की !!

तर्कवादी 05/09/2022 - 19:17
भारतात विज्ञान आधारित काहीही खपत नाही
"एक डॉक्टरकी मौत" हा आशयघन चित्रपट १९९० मध्ये प्रदर्शित झाला होता. चित्रपटाने कमाई किती केली ते माहित नाही पण हा चित्रपट अनेकांना माहित आहे इतकं नक्की (चर्चेत राहिला)

भागो 05/09/2022 - 19:02
असं नाहीये.. कोई मिल गया, क्रिश, रा वन आणि फार पुर्वी मिस्टर इंडिया हे चित्रपट चालले होते.>>> व्वा. कळलंं. हाताला पाच बोट आहेत. अजून एक पिक्चरचे नाव टाका. रोबो? हॉलिवूडच्या सायन्स फिक्शनमध्येही फेकाफेकीच असते की !!>> चालायचेच.

nutanm 06/09/2022 - 06:59
मी बाबूराव अर्नाळकरांच्या झुंजार व काळापहाड कथा खूपच वाचल्या. 68--70 साली. धारप त्यानंतर आले तोवर माझा रहस्यकथेतला interest संपला होता . व मला तेव्हा त्यांची पुस्तके म्हणजे सायन्स फिक्शन ई० माहित नव्हते कळण्यासही कठीण व भितीदायक वाटल्या . त्याचवेळी मला ऐतिहासिक पुस्तकांचे वेड लागत होते म्हणून नारायण धारप तितकेसे आवडले नाहीत व डोक्यावरूनही गेले. झुंजार व काळापहाड खूप म्हणजे खूप आवडायची. काळापहाडचे चोरांची दुनिया अजूनही चांगले लक्षांत आहे खूप मस्त पुस्तक व वेगळीच चोरांची दुनिया जी काळापहाडने समाजात उघडकीस आणली व पोलिसांच्या ताब्यात बहुतेक चोर दिले, खूपच मजा आलेली वयाच्या 12/13 व्यवर्षी वाचताना व मस्त घाबरण्याचा थरार घेत रहस्यकथा वाचत असे. नविनच जगाची / पुस्तकांच्या थरारक व़िश्र्वाची ओळख होत होती.

nutanm 06/09/2022 - 07:14
झुंजार तर माझा खूपच आवडता हिरो व हे व्यक्त करणे मला जमायचे नाही व भिती व लाजही खूप वाटे त्या अर्धवट वयात. पण काळापहाड व झुंजार अजूनही खूप आवडतात. पण आता ही पुस्तके मिळत नाही वसमाज, काळ पुढे गेल्याने वाचणार्यांना थरारही वाटणार नाही, शस्त्रास्त्रेही खूप आधुनिक होऊन झुंजारचे ठोसे मारून ठगाला लोळविणे हे सर्वच शब्दासकट खूप बाळबोध वाटते व आहे हल्लीच्या काळात

भागो 06/09/2022 - 09:16
झुंझार माझा पण अगदी आवडता हिरो. त्या काळी माझा एक मित्र लायब्ररीतून बाबुराव अर्नाळकर गुपचूप उचलून आणून मला देत असे. त्यांची पुस्तके अजूनही मिळतात. आमेझान वर आहेत. बुधवार पेठेत मिळतात मला काही रद्दीच्या दुकानात मिळाली. शोध म्हणजे सापडेल. आता मी मुलाबरोबर/मुलीबरोबर इंग्लिश वाचायला शिकलो. मग काय खजिनाच खुला झाला. खूप खूप वाचले. पण अजूनही मला "गुजबंप्स"अतिशय आवडतात. अचाट भीतिकथा. लहान मुलांसाठी आहेत. पण ओपन आवडीने वाचतो बुवा.

Bhakti 06/09/2022 - 11:11
धारप यांचं कोणतं पुस्तक पहिल्यांदा वाचावं? तिकडची आवडती सायन्स फिक्शन फिल्म Lucy कन्सेप्ट जाम आवडतो, आणि मानवाच्या आवाक्यातला विषय आहे. इकडची आवडती सायन्स फिक्शन नाही आठवत ;) बाकी केवळ फिक्शनमध्ये अनेक मराठी छान सिनेमा जे आवडतात आहेत .पण धागा भरकटेल नंतर कधीतरी सांगते :)

अनुनाद 06/09/2022 - 11:47
मी त्या धाग्या च्या प्रथम लेखात उल्लेख केलेली यक्ष हि कथा sansovoice या you tube चॅनेल वर पहिली - खरंतर त्यातूनच हे लिहावंसं वाटलं - ऐकून पहा

स्वधर्म 06/09/2022 - 15:33
अगदी १४-१५ वर्षांचा असल्यापासून धारप वाचायची गोडी लागली. इथे त्यांचे इतके चाहते आहेत, हे पाहून खूप आनंद झालेला आहे. शब्द किती म्हणून काटेकोर वापरावेत? त्यांच्या ‘दस्त’ या कादंबरीचे फक्त पहिले पान, पहिला परिच्छेद वाचून गार पडलो होतो. एका परिच्छेदात व्यक्तिरेखा मूर्तीमंत समोर उभी करावी, ती धारपांनीच! त्यांच्या बर्याच कथा या विशिष्ट भारित घरांवर, बखळींवर, जागांवर आहेत. त्यात काही अघोरी, अमूर्त आपल्या त्रिमित विश्वापलिकडचं असं असायचं. सर्व कथांचा शेवट सुष्टाचा दुष्टावर विजय छापाच्या असल्या तरी, धारप प्लॉट असा काही फुलवतात, की माणूस अडकून पडलाच पाहिजे. त्यांच्या विज्ञानकथांपैकी दोन्ही फायकस केवळ अप्रतिम! झाडे एकमेकांशी संपर्कात असणे, त्यांची काही स्ट्रॅटेजी असणे, ही कल्पनाच अफलातून! नंतर नंतर थोडा साचेबध्दपणा आला, तरी धारप हे ‘न सुचता’ लिहीणारे लेखक नव्हते, म्हणून थोर वाटतात. तुलना कदाचित अप्रस्तुत ठरेल, पण हल्लीचे अनेक लेखक कथाबीजच नसताना पुस्तके ‘पाडतात’ असे वाटते. म्हणजे केवळ मुख्य पात्राच्या मनातील भणभणते विचार हीच कादंबरी, ज्यात काहीही ‘घडत’ नाही. आणि अशा पुस्तकांना पारितोषिकेही मिळतात. अनेक उदाहरणे देता येतील. धारप हे खास मध्यमवर्गीय कुटुंबात, घरात घडणार्या कथा लिहायचे, पण रोमहर्षक! असा लेखक पुन्हा होणे मुश्किल!

अनुनाद 07/09/2022 - 12:36
अगदी सुरेख लिहीलंयत. वाचकाला गळा दाबून धरणं ही त्यांची खासियत होती. त्यांच्या अझाथोथ वगैरेसारख्या कथांमधून आलेले काही प्राचिन विधींचे उल्लेख आणि वर्णने पाहीली की असं वाटतं की त्यांचा काही सिक्रेट सोसायटीजशी नक्की संबंध असावा... :))
श्री. नारायण धारप ह्यांच्यावर भयकथा लेखक हा शिक्का बसला आणि मराठीमधे अतिशय उत्कृष्ट व काळाच्या पुढच्या विज्ञानकथा लिहीणाऱ्या लेखकाची ही बाजू वाचकांसमोर कधीही आली नाही. मराठीत विज्ञानकथा रुजली नाही याला लेखकाची प्रतिभा नव्हे तर वाचकांचं अज्ञान कारणीभूत होतं. कौटुंबिक सिरीयल्सचा तोच तो चोथा चघळणारे प्रेक्षक आणि जीर्णशीर्ण लव्हस्टोरीज पलिकडे न जाणारं बाॅलिवूड यामुळे मायदेशात सायन्सफिक्शन रूळली नाही पण तरीही धारप लिहीतच राहीले... X-men (मालिकेतील पहीला चित्रपट) जुलै २००० मधे release झाला.
वाङ्मय
साहित्यिक
तंत्र
kathaa
विज्ञान
व्यक्तिचित्रण
विचार
आस्वाद
माध्यमवेध
लेख
अनुभव
माहिती
संदर्भ
चौकशी
प्रश्नोत्तरे
मदत
प्रतिभा
भाषांतर
विरंगुळा
Subscribe to प्रतिभा
© 2026 मिसळपाव