मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ

मुक्तक

मराठवाड्यातील एक लग्न आणि इतर निरीक्षणे

वामन देशमुख ·
मराठवाड्यातील एक लग्न आणि इतर निरीक्षणे परभणी जिल्ह्यातल्या एका लहानशा गावी, माझ्या आजोळच्या एका लग्नाला यायचं होतं. काल रात्री सिकंदराबादहून १७६६३ या रेल्वेने बसलो. आज सकाळी परभणीला आलो. तिथून आधी १७६६८ या गाडीने, नंतर एका जीपने लग्नाच्या गावी आलो. फ्रेश होऊन नाश्ता झाल्यानंतर दाढी ट्रिम् करायला बाहेर पडलो. या गावात दोन सलुन आहेत. आधी एका ठिकाणी गेलो तर तिथे दोनजण आधीच बसून होते. दुसरा दुकानात तीनजण बसून होते. परत पहिल्या दुकानात आलो. वाट पाहण्याशिवाय गत्यंतर नव्हते.

लाडका नातू..

आजी ·
मी आज तुम्हाला माझ्या आईने मला माझ्या लहानपणी सांगितलेली एक गोष्ट सांगणार आहे. म्हणजे मला ती अचानक आठवली. ती का आठवली यावर अजून माझा विचार आणि मौन चालू आहे. ही कथा म्हणजे काहीशी प्रचलित बोधकथाच आहे. त्यामुळे नवीन कथा म्हणून त्यात किती मूल्य आहे कोण जाणे. पण "मूल्य" या गोष्टीबद्दल मात्र ही कथा नक्की बोलते. एका गावात एक म्हातारे गृहस्थ राहत होते. त्यांचं वय असेल सत्तरच्या आसपास. त्यांना सगळे आबा म्हणून हाक मारायचे. आबा सत्तर वर्षांचे असले तरी काटक होते. व्यायाम करायचे. दिवसभर काबाडकष्ट करायचे. त्यांना बायको मुलं नव्हती. बायको पूर्वीच मरण पावली होती.

थोडा थोडा

अनन्त्_यात्री ·
सुपारीबाज टपोरीने खंडणीसाठी कपाळावर टेकविलेल्या कट्ट्याचा निष्ठुर घोडा घोडेबाजारात निष्ठेची झूल आडसाली बदलण्यात निर्ढावलेला संधिसाधू घोडा जितांनी केलेल्या जेत्यांच्या जयजयकारात गुदमरलेला अश्वमेधी घोडा बुद्धिबळाच्या कृष्णधवल अवकाशात अवघडलेला अडिचक्या चालीचा घोडा गर्निकाच्या युध्दविकल चौकटीत पिकासोने कोंडलेला टाहो फोडणारा घोडा व्याधविद्ध मृगनक्षत्राच्या झगमगत्या चौकटीत दडलेला तेजोमेघी घोडा बहुरूपी घोडा समजू लागलाय थोडा थोडा

स्वप्नं हे जुलमी गडे !

देवू ·
दिवस-रात्र मेंदूचा कितीही वापर केला तरी मेंदू थकत नसतो. मेंदूला आराम मिळावा म्हणून आपण झोप घेतो, खरं तर तेव्हाही मेंदू आराम घेत नसतो, आपल्याला स्वप्नं. दाखवायचे काम करत असतो. आपली इच्छा असो वा नसो झोपेतही मेंदू आपली करमणूक करत असतो. कुठलीही वर्गणी न भरता रात्रभरात त्याच्या ओटीटी व्यासपीठावरून तुमची इच्छा असो वा नसो , पाच ते सहा स्वप्नमालीका दाखवतोच दाखवतो. त्यातही विविधता असते.

एक उनाड सकाळ....

कर्नलतपस्वी ·
m1 नेहमीप्रमाणेच पहाटफुटणीला साखर झोपेतून जाग आली. परसदारातली कोकीळ दापंत्ये आणी बांग देणारा कडकनाथ अजून साखर झोपेतच होते. विठ्ठल भक्त, मंदिरात कमळापतीची आराधना करत होते.(उगाच राजकीय संदर्भ शोधू नये.) पाण्याची बाटली,भ्रमणध्वनी आणी थोडा आळसावलेला,थोडा सुखावलेला देह घेऊन बाहेर बाल्कनीत येवून बसलो.

भास-आभास

चक्कर_बंडा ·
तू आहेस ?? की हा तुझा भास आहे ?? वार्‍याच्या झुळकेमागोमाग आपसुक येणारा मोगऱ्याचा धुंद सुवास ?? छे ! हा तर तुझाचं गंध खास आहे.... वही उघडता तुझा चेहरा दिसू लागतो मी ही मग तुला आवडल्या असत्या, अशाचं कविता उलगडू लागतो, तेव्हाही, तू पानभर ओसंडून नुसती दरवळत असतेस… काळ्याभोर आकाशात चंद्राकडे पाहताना ढगांच्या आडून तुचं डोकावताना दिसतेस, दुर पार क्षितिजाच्या पल्याड, पहाट-पालवी उगवेपर्यंत माझ्याबरोबरीने जागी राहतेस...

प्रेषित

अनन्त्_यात्री ·
भौतिकशास्त्रातील जटिल भानगडींनी भंजाळून जायचो तेव्हा आइन्स्टाईन एक अप्राप्य आदर्श -नव्हे प्रेषितच- वाटायचा मग एकदा लोबाचेव्स्किच्या भन्नाट भूमितीने युक्लीडच्या भारदस्त भूमितीला जिथे फाट्यावर मारले तिथे अगदी तिथेच पिंजारल्या पिकल्या केसांचा मिश्किल म्हातारा उपटला. म्हणाला," अरे ठोंब्या, भौतिकीतील न्यूनत्व सावरणाऱ्या सापेक्षतावादाची पुरेशी पुंजी माझ्या गाठीशी असूनही पुंजवाद पचनी पडलाच नाही माझ्या अन् शिवाय UFT(#)च्या गाठोड्याची गहन गाठ सोडवूच शकलो नाही शेवटपर्यंत" तेव्हा कळलं प्रेषितांचे पाय मातीचेच असणं हा नियम असतो अपवाद नव्हे :) ~~~~~~~~~~~~ (#): Unified Field Theory

फुलपाखरू

मिडास ·
ऐन पावसाळ्यातला माळशेज घाट. बाकीचे मित्र मैत्रिणी इथे तिथे पांगले होते . मस्त हिरव्यागार धुक्यात ती आणि मी दोघे चाललो होतो. एका जलाशयाच्या काठच्या दगडावर जागा बघून आम्ही दोघे बसलो. त्या पाण्यावर पण धुक्याचा हलकासा तवंग पसरला होता. अचानक ते धुकं दाट होऊन आमच्या अवतीभोवती पसरलं . दुरून पावसाचा आवाज ऐकू येत होता. मंजुळ पाय वाजवत तो पाऊस हलकेच जवळ येऊन आम्हाला मिठीत घेतो. त्या गर्द धुक्याच्या मिठीमध्ये मी, ती, तो जलाशय आणि फक्त आमच्या करता पडत असलेला पाऊस. ती माझ्या जवळ होती पण आणि नव्हती सुद्धा. एकमेकांच्या हृदयाची धडधड त्या पावसाच्या आवाजात मिसळून गेली होती.

भोंडला खेळू

Bhakti ·
अ सखे फेर धरू ...गरागर जात्यावर दळण फिरे... गरागर पीठाचे मांडे करू...भराभर चुलीसाठी सरपण शोधू ...भराभर रानातून सरपण आणू... झरझरा अशी पावले टाकू...झरझरा रानात गवत पसरले...दूरवर मागे फिरू ,घर राहिले...दूरवर घरी पिल्लांचा लाडिकपणा...मनभर चिमणीच्या चोचीत दाणा...मणभर दाणे जवारीचे उडाले...

दिवाळी अंक २०२४ :)

अनन्त्_यात्री ·
यंदाचा दिवाळी अंक आमच्या संस्थळावर आलाच नाही सदरहू जिलब्या आम्ही स्वप्नातच पाडल्या आहेत कालपर्यंत लेखकूनी कोणापाशी तक्रारी मांडल्या नाहीत कीबोर्ड जळमटले, डोळे शिणले संस्थळावर जिलब्यांसाठीचे आवाहन शोधित फिरलो अभिजात भाषेचे नवे सोवळे नेसून भिरभिरलो पण यंदाचा दिवाळी अंक आमच्या संस्थळावर आलाच नाही... (वरील खरडीचे एखाद्या ज्ञात कवितेशी साधर्म्य आढळल्यास तो योगायोग समजावा..)