मुक्तक — मराठी मुक्तक, चारोळ्या आणि छोट्या काव्यरचनांचा संग्रह. कमी शब्दांत मोठा आशय सांगणारी मराठी मुक्तके येथे वाचा.
जुन्या वाड्यांच्या दारावरील
सायकलींच्या ढिगासारखे
एकात एक गुंतून पडलेले विचार
घेऊन बसलो आहे...
अर्गोनोमिक साहित्य
लिहिण्याच्या आजकालच्या विनंत्या
'मान द्या (नाहीतर कापून घेईन)'
अशा जाड अक्षरांनी पार वाकलेल्या
नवी कल्पना निसर्गत:च वस्त्रविरहित
की बघितल्यावर विसरता विसरत नाही
शब्द विस्फारण्या साठी करेक्ट फॉन्ट
अशावेळी कधीही सापडत नाही...
बोगद्यामध्ये कितीही अंधार असला
तरी त्याच्या दोन्ही तोंडाशी उजेड असतोच
एकाबाजूने येणारा अन्
दुसर्‍याबाजुने जाणारा
.
मी बर्‍याचदा जाणार्‍या उजेडाकडे उभा राहतो
विरुद्ध दिशेला
.
येणार्‍या उजेडाचा अवखळपणा सोसत नाही आजकाल
नाही, अजून काही मी वयोवृद्ध वगैरे नाही झालोय
बरगड्यांच्या सापळ्यात धडधडणारे हृदय अजूनही
न करकरता बिनविरोध चालू आहे
.
पण तरी जाणा-या उजेडाचे मृदुमुलायम अस्तर
अंगावर वाहण्याची चटक लागलीये आता
.
बोगद्यातील कळकभिन्न अंधार अन्
डोळ्यांपुढे काजवे चमकवणारा "येणारा उजेड"
या दोघांना ओलांडून येणारा
कधी समुद्रावर उगवणारा चंद्र पाहिला आहेस?
अलगद लाटांवर स्वार होत त्याचे पाउल पडतांना दिसते
हळू हळू चंद्र वर वर सरकत जातो...
टक लावून पाहिले तर असे वाटते की जणू लाटाच त्याला ह्ळू हळू आकाशात ढकलत आहेत
मग हलकेच तो वर वर सरकत जातो
पिवळसर फिकट दिसणारा मग सतेज कांतीने न्हाऊन निघतो
आणि आनंदाने लाटा चित्कार करु लागतात
डूलत डूलत चंद्र वर आकाशात येऊ लागतो आणि मग सरळ किनार्‍यावर बसल्या बसल्या त्याला पहाता येत नाही
हलकेच आपण मागच्या मागे लवंडतो आणि केवळ एकटक त्याच्याकडे पाहू लागतो
तो पण आपल्याकडे पहात असतो
त्याला काही तरी सांगायचे असते असेच नेहमी वाटते
"| पालखीच्या सोहळ्यात |"
नामामधे रंगलो मी, ध्यानामधे गुंगलो मी
माउलीत दंगलो मी, पालखीच्या सोहळ्यात |
ओठी विठ्ठलाचे नाम, पाठी विठ्ठलाचे धाम
चित्ती विठ्ठलच ठाम, पालखीच्या सोहळ्यात |
कुणी गातसे अभंग, कीर्तनास चढवी रंग
तो सुटेना संतसंग, पालखीच्या सोहळ्यात |
एकमेका आलिंगूनी, सर्व जाऊ आनंदूनी
भक्तिरसात न्हाऊनी, पालखीच्या सोहळ्यात |
धावे सांजवेळी गाय, तैसे ओढतात पाय
डोळ्यांपुढे विठूमाय, पालखीच्या सोहळ्यात ||
(ढिस्क्लेमर : डोक्याचं भजं झाल्यावर आलेल्या विचार-कुंथनातून स्त्रवलेली ही कविता आहे. विचार-मंथन नाही.. हाणा.)
अध्यात्म दर्शन पुराण-बिराण
अतिंद्रीय अनुभवांचा सध्या पूर आहे.
ऊर्ध्वरेतन, डावा उजवा मेंदु जडबंबाळ शब्द प्रकट
मागे फक्त गांजाचा धूर आहे..
"हरवलेल्या" कविता सापडल्या
काय च्यामारी त्रास आहे.
आमंत्रण नव्हतं दिलं वाचायला
वर ह्यांचीच मिजास आहे..
देशाची किती चिंता मला, बघा
तुम्ही साले तत्त्व-संवेदनाविहीन,
खोदून खोदून विषय काढतो
पाडतो कविता त्यांवर निश-दिन..
"जग म्हणजे तुमचा शिंपला आहे! प्रयत्न कराल तर तुम्हाला हवे तसे मोती तुम्ही त्यातून काढू शकाल."
शाळेच्या दीक्षान्त समारंभाच्या वेळी आमच्या मुख्याध्यापिका हे वाक्य म्हणाल्या, असं की जणू काही हे शेक्सपियरचं नव्हे, त्यांचं स्वत:चं वाक्य होतं. तिथे बसून ते ऐकतांना मला त्यांची कीव वाटली.
पण आजकाल मला त्यांची कीव नाही येत, माझी स्वत:ची येते, माझं जग माझा शिंपला नाही झालं. आयुष्य खेकड्यासारखं झालंय, थोडं चुकीच्या दिशेने पकडलं की चावतंय, आणि मग खूप ठणकून दुखतं.
उन्हाच्या झळा धरतीला, आसमंताला अन आपल्याला सर्वाना नकोनकोसे करून सोडतात. " ओहोट कधी घे‍ईल हा तीव्र उन्हाळा दे‍ईल कधी पाणकळा सुख जिवाला " अशी तगमग मग लागून रहाते. देवाजीने करुणा केली अशी आकाशातील बापाची मग कृपा होते व मग नभ मेघानी आक्रमिले तारांगण सर्वही व्यापुनी आले असा साक्षात्कार अस्मानातून चहूबाजूनी होउ लागतो. मग कवि लिहून जातात " भारती सृष्टीचे सौंदर्य खेळे दावीत सतत रूप आगळे... ज्येष्ठ आषाढात मेघांची दाटी कडाडे चपला होतसे वृष्टी , घालाया सृष्टीला मंगल स्नान पूर अमृताचा सांडे वरून "
नैतिकता.
स्वतःच्या वागण्यावर स्वतःच घालुन घेतलेले किंवा अमुक गोष्ट अशीच केली पाहीजे अशा अर्थाचा समाजाचा आग्रह.
सध्या आपण समाजाच्या आग्रहाचा विचार न करता फक्त स्वतःच स्वतःवर घालुन घेतलेल्या बंधनाबद्द्ल बोलु.
आताशा साला पाऊस बरोबर सुरू होतो
उगाचच आपला टँकरचा हप्ता चुकतो.
या वर्षीदेखील पाऊस वेळेवर सुरू होईल.
चार्‍यासाठी अनुदान, दुष्काळी मदत,
दुष्काळग्रस्त भागाला भेटीची बिले
हे सारे बंद होईल;
अन वरकमाईदेखील चुकेल
इतरांचा पाण्याचा दुष्काळ संपेल
पण आमचा पैशांचा दुष्काळ आता सुरू होईल.
पावसा, का रे बाबा तू वेळेवर येतोस
अन आम्हाला दुष्काळात लोटतोस?
प्रेरणा : नियती ( https://www.misalpav.com/node/21857)
रक्ताळलेल्या प्रार्थना या अत्यंत प्रभावी कवितेतून इथे पदार्पण करणार्‍या हजाक या कविश्रेष्ठांची ही दुसरी कविता
नक्की कोणत्या त्रासामुळे अशी निर्मिती होते? या प्रश्नाला कविवर्यांनी "भळभळती वेदना कुठल्याही साच्याचा भाग बनु शकत नाही" असं उत्तर दिल्यानं आता वाचकांना अजून कायकाय सहन करावं लागणाराये याचा अंदाज येऊ शकतो.
मिसळपाव