मुक्त कविता

पहिल्या प्रेमी गुंतत गेलो सुटणे गुंता विसरत गेलो होती काळी शेजारी ती पण गोरा मी मिरवत गेलो येता जाता हसतच होती सुचता थापा मारत गेलो जुळले सूतहि प्रेमहि जमले प्रेमी तिचिया डुंबत गेलो गडबडलो मी प्रेमात तरी आनंदाला उधळत गेलो .. .

परवा बऱ्याच वर्षांनी मामाच्या गावी जाउन आलो, सगळं बदललय! हल्ली फाट्यावरून तासभर डोंगर वाट तुडवत जावं लागत नाही, सगळ्यांकडे गाड्या आहेत. सुर्य मावळल्यावर वेशीतल्या पिंपळाच्या पारावरही गर्दी होत नाही, घराघरात टीवी आलेयत. पहिल्यासारखा पहाटे चंद्राच्या प्रकाशात गाव उजळून निघत नाही, सगळीकडे बल्ब लागलेयत. शाळा सुटल्यावर मुले पटांगणात गोट्या आणि विटी दांडू खेळत नाहीत, शिकवण्या असतात. मारुतीच्या देवळापुढे शेकोट्या करून तरुण गप्पा मारत बसत नाहीत, स्मार्टफोन आलेयत. लहान मुले गुरव काकांकडे पेटी, बासरी, तबला शिकायला येत नाहीत, कराटे आणि स्पोकन इंग्लिश आलंय. मामाच्या घरी जेवताना पहिल्यासारख्या गप्पा, हसणं -खिदळणं होत नाही, खंडोबाची मालिका असते.

काल मी माझ्या कविता एका पोत्यात भरुन टाकल्या पोत्यात भरता भरता काही मधल्यामध्येच फाटल्या 'तुझ्या'वरच्या कविता मात्र एक एक करुन कापल्या घरामागे शेकोटी करुन मग त्यात काही फेकल्या 'रंडी'वरच्या कविता मात्र पुन्हा पुन्हा वाचल्या घडी घालून त्यांना मग पोत्यातच घातल्या तरीही काही कागद उडतच राहीले अर्धे मुर्धे जळालेले तुकडे फिरतच राहीले काही आभाळी जाऊन पुन्हा खाली झरतच राहीले तर काही राख होऊन वेदनांना कुरवाळत मरतच राहीले अजूनही काही कविता या पोत्यात सडतच आहेत एक 'ही' सोडली तर बाकी सगळ्या रडतच आहेत तुझ्या कवितांवर मी डाव साधला आहे तिरमिरीत का होईना पण एक घाव घातला आहे होरपळलेल्या मनाने अजून एक नि

कविवर्य मंगेश पाडगावकर हे माझे आवडते कवी. त्यांचे काव्यवाचन ऐकल्यावर प्रतिक्रिया म्हणून सुचलेली ही कविता मी ७-८ महिन्यांपूर्वी लिहिली होती. आज इथे देत आहे. कविता ऐकावी कवीच्या मुखातुनी वीणा वाजत असे त्याच्या मनी शब्दांचे यमक जुळवुनी सहज हरेक मोती गुंफिती अलगद आईला जितके तिचे बाळ प्रिय कवीला तितकीच कविता प्रिय कवीच जाणे योग्य जागा शब्दांची आणि महती विराम चिन्हांची प्रत्येक कवीची एक शैली खास ओळखू जावे तर होती आभास मोजक्या शब्दांची ही सारी किमया साधे कवीला सहजच लीलया कवीचे ‘काव्यवाचन’ ऐकत रहावे आणि वाह-वाह करत रहावे – उल्का कडले

मला ना काही कळतच नाहीये काय करू त्या अर्धवट राहिलेल्या कवितांचं . . . आता हेच बघ ना त्या दिवशी माझ्या जवळून जाताना तुझ्या अोढणीचा झालेला तो निसटता स्पर्श.... कागदावर उतरवून तर घेतलाय पण पुढे काय करू त्याचं ?? काही कळतच नाहीये मला . . . आणि नविन कानातलं घालून एकदा मान किंचीत तिरपी करून आरश्यात पाहत होतीस तेव्हा, ते तुझं तसं बघणंही लिहून ठेवलंय मी माझ्या कवितेच्या वहीत... अगदी आरश्यातल्या तुझ्या सकट पण मग त्या मीटरमधे बसणारं काही सुचलंच नाहीये अजून पुढे त्यामुळे ती पण एक अपूर्ण राहिलीये सुचेल कधीतरी... कारण, तुझ्या पर्स मधे एक छोटासा आरसा असतो ना नेहमी ठाउक आहे मला! . . . आपलं भांडण झाल्यावर हक्

पहिला (जांभई देत): ता sss स केंsव्हाss सsरेssss? दुसरा (निःश्वास सोडून): -हाय! केंव्हा रे सरेल? वाटते लिहून-लिहून हात मोडेल! अन पेनही बहुदा झिजेल! फिजिक्स, केमिस्ट्री संपले तास, उरे अजून हा बायोलॉजीचा त्रास! पहिला: -हाय! तास केंव्हा सरे? दूसरा: खरडून-खरडून भुर्ता झाला! शिजून-शिजून बटाटा झाला! तरी का न ये दया सरांना? फूटे न पाझर तयांच्या हृदयाला? (पहिल्याला एकदम काहीतरी आठवते. तो चुटकी वाजवतो. सॅकमध्ये हात घालतो. एक पुस्तक बाहेर काढतो.) पहिला: युक्ति सुचली मजला खाशी वाचत बसतो आता मी सु. शि.^ (पहीला पुस्तक वाचण्यात गुंग होतो. सरांचे लक्ष त्याच्याकडे जाते.

कविता लिहिल्यावर करतो मी गुणवत्ता तपासणी, अर्थात बायकोवरच असते त्याची पहिली चाचणी, कवितेचे नाव काढताच पडते ती बुचकळ्यात, पण ऐकल्यानंतर, निष्कर्ष लगेच कळतो तिच्या डोळ्यांत !! डोळ्यांत हरवते ती माझ्या, लवते न तिची पापणी, लगेच टपकतो अश्रू, जणू सुखावता माहेरच्या आठवणी, ग्यासवर दूध ऊतू गेल्याचे, शल्य मनी नसते या क्षणी, विविधभारतीवर रमतो दोघे, ऐकत सुरेल प्रणय-गाणी.

ताव मारीता जीभेने, विसरुन सारे ते पथ्य बळ लाभता ओठांना, सुरसुरते ते मद्य भाव उधळता मनाने, तोडून सारे जे बंध्य कळ लागता जीवाला, सरसर सुचते ते पद्य

हरवलेले ते सापडले सापडले हरवल्यानंतर हरवले सापडण्याआधी      कळाले सापडल्यानंतर! तेच होते ते जरी ते न राहिले तसे तरी हवे होते ते तसेच तेव्हा      कळाले सापडल्यानंतर! भाव पुसा बाजाराला दाम जरी ना लाविला अनमोल ते आहे खरे      कळाले सापडल्यानंतर! शब्दांचा ना लागे ठाव जरी दोन अक्षरांचा गाव 'सुख' म्हणती सारे त्याला      कळाले सापडल्यानंतर! - संदीप चांदणे

आणि तो दिवस पुन्हा खूप दिवसांनी येतो, उगाचच खूप मोठे झाल्याचे भासवतो, मित्रांच्या शुभेच्छा संदेश पहात भूतकाळात रमवतो, शाळेच्या वर्गात, क्रिकेटच्या ग्राउंडवर, मंदिराच्या पायऱ्यांवर, रेल्वेच्या क्रॉसींगवर, गावच्या नदीवर, कधी धरणावर तर कधी विष्णूच्या तळ्यावर फक्त मनानेच हुंदडत असतो, पाणावलेल्या डोळ्यांत एकच प्रश्न अनुत्तरीत असतो, आपण उगाचच एवढे मोठे का होत असतो, आणि तो दिवस पुन्हा खूप दिवसांनी पुन्हा येतो.