हिरवाईच्या गप्पा - भाग १

धन्यवाद! सध्या म्हात्रे काका आणि कंजुस काका ह्यांच्या सल्ल्याप्रमाणे मेथी आणि लसुण लावला आहे. इथे फोटो देईन. प्रयोग म्हणुन मिरची लावावी असाही विचार आहे. कुणाला काचेच्या बरणीमध्ये नुसत्या पाण्यात मनीप्लांट सारखी झाडे लावता येतात, त्याबद्दल काही माहिती असेल तर सांगावी. माझ्याकडे १-२ बरण्या मी जपुन ठेवल्यात त्या साठी.

खरडफळ्यावरून डॉ सुहास म्हात्रे — 13 Aug 2017 - 00:17 मेथी कशी लावायची? मेथ्या पुरायच्या की मेथीच्या कांड्याच? बाजारात मिळणारे मेथीचे दाणे हे मेथीचे बी असते; तेच वापरून लागवड करायची असते. ही घ्या घरातल्या मेथीच्या शेतीची संपूर्ण प्रणाली ( ;) :) )... घरातल्या-घरात मेथी पिकवायची सरळ सोपी पद्धत. हे फोटो, घरातल्या एकरकंडिशन्ड वातावरणात, एक-दोन दिवसांच्या अंतराने काढलेले आहेत. लागवडीसाठीचा कार्टन/ट्रे पुळणीच्या (बारीक) रेतीने भरावा. माती न वापरता रेती वापरल्याने चिखल होत नाही व तयार मेथी सहजपणे उपटून काढाता येते. त्याच रेतीत परत नवीन लागवड करता येते. रेतीवर मेथीचे दाणे पसरून त्यांच्यावर १-२ मिमी जाडीचा रेतीचा थर द्यावा किंवा रेतीवर मेथी पसरून ते जेमतेम रेतीखाली जातील अश्या तर्‍हेने हाताने रेती फिरवावी. मेथी पृष्ठभागाच्या खूप खाली ठेवल्यास ती रुजून वर यायला जास्त वेळ लागतो व पाण्याच्या अतिरेकाने कुजण्याची शक्यता वाढते. रेती केवळ ओली होईल पण पाणथळ होणार नाही इतपतच पाणी शिंपडावे. दर दिवशी गरजेप्रमाणे (साधारणपणे हिवाळ्यात एकदा व उन्हाळ्यात दोनदा असे) रेती ओलसर राहील इतपतच पाणी द्यावे. रेती पाणथळ झाल्यास मेथीचे दाणे व मुळे कुजतात. पाणथळपणा टाळण्यासाठी, मेथीच्या लागवडीसाठी छिद्रे असलेला छोटा (सुपमार्केट्समधून मिळणार्‍या फळांचा) कार्टन वापरून त्याच्या खाली घडी घातलेले वर्तमानपत्र अंथरावे. वर्तमानपत्र छिद्रांतून झिरपलेले पाणी धरून ठेवते. त्यामुळे, पाणथळपणा टाळून रेतीचा तळ जास्त काळ ओला राहतो. वर्तमानपत्राखाली छिद्रे नसलेला मोठा प्लॅस्टीकचा कार्टन/ट्रे ठेवल्यास झिरपणार्‍या पाण्याने होऊ शकणारी अस्वच्छता अथवा खिडकी खराब होणे टाळता येते. ट्रे खिडकीत ठेवल्यास तडक उन (उजेड व उब) मिळाल्याने मेथीची भरकन वाढ होते व भाजीही उत्तम प्रतीची (जास्त हिरवी व चवदार) मिळते. बाल्कनी/टेरेस मध्येही ही लागवड करता येईल, पण हवामानाप्रमाणे पाण्याचे तंत्र बदलावे लागेल. कुटुंबाला एक वेळेस पुरेल इतकी मेथी मिळेल अश्या आकारांच्या ट्रेमध्ये, चारपाच दिवसांच्या अंतराने एक ट्रे, अशी तीन-चार ट्रेमध्ये लागवड करावी. तयार मेथी काढून झाल्यावर त्याच ट्रे मध्ये लगेच परत लागवड करत राहिल्यास वर्षभर हवी तेव्हा कोवळ्या मेथीची भाजी मिळते. बाजारात मिळणार्‍या जून मेथीपेक्षा ही कोवळ्या मेथीची भाजी जास्त चवदार लागते. शिवाय, इतर भाज्यांची चव वाढवायला ताजी मेथी (ही कसुरी मेथीपेक्षा केव्हाही जास्त सरस असते) सतत उपलब्ध राहते.

अरेच्च्या! मी मोदकाच्या धाग्यावर प्रतिसाद दिलाय. असो. एक्काकाकांनी फोटोसहित पद्धत समजावल्यानुसार मेथी पेरली तिचे कोंब दिसायला लागलेत. पाणी तीनपैकी दोन दिवस बेताने घातले. एक दिवस पाऊस पडला त्यामुळे नाही घातले.

मस्त धागा. महिन्यायापूर्वी माठाचे देठ आणले होते मुळाकडची बाजू कुंडीत खोचून ठेवली होती,छान रुजले. काल साधारण एक जुडीइतकी भाजी निघाली.आता त्याला फुलंY येतील,तीही तशीच रुजून नवी भाजी येत राहील. आता वर्ष /दीड वर्ष बघायला नको.दोन वर्षांपूर्वीही हा प्रयोग यशस्वीरित्या केला होता.

खुप छान धागा आहे.

स्वयंपाकघराच्या बागेतील मिरचीचे पीक घराला बाल्कनी अथवा टेरेस असल्यास कुटुंबापुरते मिरचीचे पीकही सहज घेता येते. मिरचीचे झुडुप कुंडीतल्या कुठल्याही झुडुपाप्रमाणे वाढते. चार-सहा महिन्यांत केवळ एक-दोन झुडुपे सर्वसाधारण छोट्या कुटुंबाला पुरतील इतक्या मिरच्या वर्षभर पुरवू शकतात. जहाल मिरचीरसिकांना व मोठ्या कुटंबांना त्याच्या जिभेच्या आवडीप्रमाणे जास्त झाडे लावावी लागतील. :) बाजारातून आणलेल्या एखाद्या चांगल्या मोठ्या, जून, लालभडल मिरचीला उन्हात कडकडीत वाळवून तिच्या बिया पेरता येतील. बिया मातीत एकदोन सेमी खोलवर पेरून माती ओली होईल इतपत (हवामानाप्रमाणे दिवसातून एक-दोनदा) पाणी देत रहावे. रोपे मोठी होईपर्यंत तरी माती पाणथळ होणार नाही याची काळजी घ्यावी. एकदा रोपे ५०-६० सेमी पेक्षा जास्त उंच झाली की दिवसातून एकदा पाणी देण्यापलिकडे इतर काही काळजी घ्यावी लागत नाही. एकवेळचे पाणी शक्यतो संध्याकाळी ५ वाजल्यानंतर द्यावे... हे तत्व उघड्यावरच्या सगळ्याच लागवडींना लागू आहे. कारण त्यामुळे, कुंडीतल्या/वाफ्यातल्या पाण्याचे बाष्पीभवन कमी होते व पाण्याचा वापर इष्टतम (optimum) होतो. ही पहा आमची टेरेसवरच्या कुंडीतील मिरचीची लागवड. या दोन कुंड्यातली दोन झाडे आम्हाला पुरून उरेल इतक्या मिरच्या वर्षभर देतात.

खफवरून- पुदिना आणि लसूण पुदिना:- *एक प्लास्टिक ट्रे साधारण दोनअडिच इंच उंच, साताठ इंच लांबरुंद घेऊन त्यास तळाशी भोके न पाडता थोडा मातीचा थर भरा. *एक पॅालिस्टर कापडाची पिशवी चार पाच इंच उंच आणि रुंद शिऊन त्यात चाळलेली माती आणि थोडे गांडूळखत भरा. ही पिशवी त्या ट्रेमधल्या मातीवर ठेवा. प्लास्टिक पिशवी भोके पाडून घेतली तरी चालेल. *पुदिना आणल्यावर पाने काढून घेऊन काड्यांची वेटोळी /बांगड्या करून पिशवीतल्या मातीवर ठेवा. त्यावर थोडी माती पसरून पाणी द्या.जास्तीचं पाणी खालच्या ट्रेमधल्या मातीमध्ये मुरेल आणि पुढे बरेच तास ओलावा देईल. डास होत नाहीत. सतततच्या ओलाव्यावर पुदिना फोफावतो. गांडुळखताने पाने चांगली पोसतात. महिन्यात एक दोन चमचे टाका. *ट्रेस दोय्रा बांधून टांगल्यास पुदिना स्वच्छ राहतो आणि लगेच वापरता येतो. खूप वाढल्यास लांब शेंडे कापून वाळवून ठेवता येतात. पुन्हा नवीन बहर येतो. *इनडॅार प्लांटसारखाही बॅल्कनित राहतो कारण दोनतीन तासांचे ऊन पुरेसे आहे. लसूण:- दादर,माहीम,माटुंगा भागातले बरेच लोक ओली लसुण पात स्वयंपाकात वापरतात. जवळच असणाय्रा आगरबाजार परिसरात पुर्वी नारळाच्या बागा होत्या त्यात खाली ही लसुण पात लावत असत. लसणाच्या छोट्या पाकळ्या मातीत टोचायच्या. अर्धी पाकळी मातीवर ठेवायची. माती दमट राहील इतकेच पाणी द्या. दहाबारा पाकळ्यांची बॅच पंधरा दिवसांच्या अंतराने पेरल्यास ओली पात मिळते. पाकळीतले अन्न वापरून खाली मुळे आणि वरती चारपाच पाने आली की ती उपटून वापरायची. ( यास खाली लसूण येणार नाही. पाने बरीच आल्यावर त्यास फुलांचा गोंडा येतो व बी धरते. हे बी पुन्हा पेरल्यावर त्याला खाली लसूण येतो. असे हे कांद्यासारखे द्विमोसमी पीक आहे.)

उपयुक्त धागा... जमेल तशी भर घालतो आहेच.

पॅालिएस्टर कापडी पिशवीत पुदिना

बरीच उपयुक्त माहिती मिळाली... चला आता कामाला लागतो आणि बाल्कनी भरून टाकतो..

खुप माहिती मिळतीये इथे. इतक्या तत्परतेने धागा काढला ते बरं झालं. मी पण म्हात्रे काकांनी सांगितल्याप्रमाणे मेथी लावली आहे आणि आता कंकाकांच्या खरडीनुसार पुदिना लावावा म्हणते. मला मिरच्यांबद्दल एक प्रश्न आहे पण - लवकरच म्हणजे महिन्या भरात इथे तापमान कमी व्हायला सुरुवात होईल. बर्फाला वेळ आहे पण थंडीत म्हणजे १५ डीग्रीत वगैरे मिरच्या येतात का? मुळात आत्ता लावल्या मिरच्या तर मिरच्या यायला किती वेळ लागतो?

आज पोतंभर नवी माती आणली. सीडस मात्र होम डिपोमध्ये मिळाल्या नाहीत. आता ट्यूलिप्स लावण्यात अर्थ नाही म्हणून ते बल्ब्ज आणले नाहीत. स्रुजा, मोगरा, मिरच्या, कढिपत्ता अशी सगळी रोपे आजूबाजूच्या लोकांकडे आहेत. उन्हाळा संपला की आधी गराजमध्ये, मग बेसमेंटमध्ये, त्यानंतर उबदार जागी कुंड्यांचा प्रवास होतो व सुकून गेल्यावरही तशीच ठेवतात. स्प्रिंग आला की पुन्हा बाहेर काढतात. हळूहळू पाने फुटतात. मला हे माहीत नव्हते. कढीपत्ता वाळल्यावर मी झाड टाकून दिले. तसे केले नसते तर बरे झाले असते असे वाटले.

स्वाती२ ताई यांच्याकडील झाडाला भरपूर मिरच्या येतात. त्यांना शेवटी झिपलॉक पिशवीत फ्रीझरमध्ये ठेवाव्या लागतात. म्हात्रेकाका, मिरच्यांची लागवड आवडली. कंकाका, पुदिन्याच्या काड्यांची वेटोळी लावताना मुळे नसली तरी चालेल ना? तशीही मला वेटोळी नाही करता येणार. उगीच चार बोटं इतक्याच उंचीच्या काड्या मिळतात. त्या तश्याच मातीत लावाव्या म्हणते.

मेथी लावून बघण्यात येईल, लवकरच. ती वाळू मिळणे सोपे आहे. पण साधी तुळस येत नाहिये सध्या कुंडीत. मी खाली विटांचे तुकडे, नारळाचा काथ्या घालते आणि वर माती. ह्यात काही चुकते आहे का? माती बदलून पहायची असेल तर नर्सरीमधे विकत मिळणारी चालेल का माती ?

बाजारात भाजीवाल्याकडे एखादे पिकलेले कारले मिळाले तर त्याच्या बिया रुजतात. मोठ्या कुंडीतही वेल होतो. तसेच चवळी, काकडी शिराळ, घोसाळही कुंडीत येऊ शकत. पालेभाजीही खुप सोपी आहे लावायला. बाजारातून पालक, माठ, मुळा, मेथी असे बी आणायचे. मोठा टब, टोपली म्हणजे जरा पसरट असतील अशी भांडी घेउन त्यात भुसभुशीत माती घालायची. मग त्यावर हवे असलेले बी विरळ पेरायचे हाताने थोडी माती पसरायची आणि रोज एक वेळा पाणी घालायचे. वांगी, मिरच्या, टोमॅटो अशा भाज्याही कुंडीत चांगल्या येतात. शक्यतो कुंडी मोठी घ्यायची म्हणजे मुळांना पसरायला जागा चांगली मिळून भाजीचा पोत चांगला येतो. भाज्या लावायला जमीनीत जागा असेल तर उत्तमच. लसूणाची एक एक पाकळी कुंडीत बोटबर अंतरावर लावायच्या. लावताना टोकदार बाजू असते ती वर लावायची. त्यातून लसुण पात येते. ती चटणी करायला व कांदेपात प्रमाणे भाजी करायला उपयोगी पडते. आपल्या घरात बर्‍याच वेळा कांद्यांना मोड येतात. हे कांदे लावले की त्यांना पात येते. ती कांदेपात म्हणून वापरता येते. पण खाली नविन कांदे नाही येणार. कांदे येण्यासाठी बाजारात कांद्याच बी मिळत कलौंजी म्हणतात त्याला ते पेराव लागत. पुदीन्याच्या बाजारातून आणलेल्या काड्या कुंडीत रोवल्यास अगदी सहज जगतात. चहापातीचे मुळही कुंडीत लावल्यास घरची चहापात मिळेल. बाजारात ओली हळद येते ती ही लावता येते. त्यामुळे घरची हळदीची पाने मिळतात. ती पातोळ्या करायला तसेच मोदक वाफवायला उपयोगी पडतात. वडीच्या अळूच्या (काळा अळू) मुळ्या लावल्या की त्या हळू हळू पसरतात व घरच्या पानांची अळूवडी मिळेल.

बाळ शोपा पेरला की शेपूची भाजी मिळेल. मुळ्यामधे दोन प्रकार असतात. पात मुळा आणि कांदेमुळा. ह्या दोघांचेही बी वेगळे असते. पात मुळ्याला कांदे धरत नाहीत. कांदेमुळ्याला मुळे लागतात. बाजारातून आख्खा सुरण आणला तर त्याच्या वरच्या भागाला गोल चकती असते. ती जरा १ इंच जाडीची काढायची आणी लावायची त्यापासून सुरणाचे झाड येऊन खाली सुरणही येतो. पण हे एक ते दोन वर्ष ठेवावे लागते तेव्हा कंदाचा आकार वाढेल. कधी कधी सुरणाला चिकटून छोटे सुरण लागलेले असतात. हे छोटे सुरणही लावता येतात.

धागा माहितीपूर्ण आहे. -दिलीप बिरुटे (वाचक)

ओक्के जागु. पुदिन्याच्या काड्या लावेन.

थँक यु रेवाक्का, लावुन बघते आणि मुख्य म्हणजे टाकुन देणार नाही थंडीत, मला तेच कळायचं नाही की बर्फात काय करायचं.

या वर्षी जरा आधीपासून ठरवून काही भाज्या लावण्याच्या दृष्टीने नियोजन केलं होत. त्याप्रमाणे साधारण बर्फ संपून थोडं उबदार वातावरण यायला लागल्यावर छोट्या छोट्या कुंड्यांमधे/सीड स्टार्टर मधे घरी वापरायला आणलेल्या टोमॅटो च्या आतील बिया गरासकट एका कुंडीत एक पेर खोल मातीत टाकून रोज त्याला पाणी घातलं. काही दिवसात छोटे कोंब दिसू लागले. थोडी रोप मोठ्ठी झाल्यावर त्यातली फक्त सशक्त रोप निवडून मोठ्ठ्या कुंडीत हलवली. आता त्या झाडांना फुल येऊन ४-५ टोमॅटो पण यायला लागले आहेत. तोम्यतो वाढवतानाच्या काही टीपा इथे दिल्या आहेत - http://www.smallscalegardening.com/2014/07/15/pruning-tomato-plants/ पुदिन्याची एक जुडी अशीच एप्रिल च्या सुरुवातीला आणून त्याची सगळी पान खुडून नुसत्या काड्या मातीत खोचून ठेवल्या तर भरगच्च पुदिना साधारण दीड दोन महिन्यापासून मिळायला लागला. धने घेऊन एक एक बी चे दोन भाग करून ते पण मातीत पेरले. छोटी छोटी नाजुकशी कोथिंबीर आलेली वापरायला फार छान समाधान वाटलं. इथल्या इंडिअन ग्रोसरी स्टोर मधे अळूकुडी (उपासाला खातात ते कंद) आणून नुसतेच काही दिवस ठेवले. त्याला कोंब आल्यावर मातीत रोवून (कोंब आलेली बाजू वर) रोज भरपूर पाणी दिलं. मागच्याच महिन्यात ७-८ पानांची अळूची पातळ भाजी खाताना खूप छान वाटल. अजूनही पुन्हा काही पान त्याच कंदाला येत आहेत. पूर्वी पुण्यात असताना, नवीन आलं बाजारात यायचं ज्याला गुलाबीसर कोंब असायचे (कुठल्यातरी विशिष्ट महिन्यात ते यायचं पण आत्ता आठवत नाहीये) ते आणून जमिनीत अथवा कुंडीत पुरल कि काही महिन्यात त्याला वरती पात यायची. ती पात वर्षानंतर वाळून जायला लागली कि खाली जमिनीत दुप्पट तिप्पट आलं तयार झालेलं असायचं त्यातलं थोड आल तसचं जमिनीत ठेवून बाकीच काढून घ्यायचे जस लागेल तस. अस दोन-तीन वर्ष छान घरच आल मिळालं. लसुणीच्या पाकळ्या पण वरती एक दोघांनी सांगितल्या प्रमाणे लावता येतात. त्याला येणारी पात, भाजी आमटी मध्ये मस्त लागते. या लसणीचा आणखी एक उपयोग म्हणजे प्रत्येक कुंडी मधे एक दोन लसूण पाकळ्या खोवल्या कि त्या त्या कुंडीत लावलेल्या इतर रोपांवर पडणारे विविध रोग/कीड आटोक्यात राहते.