आमचे गोंय - प्रास्ताविक (१)

पैसा, प्रीत-मोहर आणि बिपिन,
आधी मिपाचे आणि तुमचे अभिनंदन. सुंदर विषय.
अधिरता जास्त न वाढवता भाग टाका, ही विनंती.

गोमंतक कधीचा मनात रुतून बसलाय! :)

>>> अशीच एक आठवण म्हणजे त्रिकाल चित्रपटात, एका ख्रिश्चन मुलाचे लग्न दुसर्‍या एका ख्रिश्चन मुलीशी होत नाही कारण तो मुलगा ब्राह्मण ख्रिश्चन असतो आणि मुलगी इतर जातीची ख्रिश्चन!

हे वाचून मात्र मनात वेदना झाल्या. च्यायला इथे पण हा प्रकार आहेच ना. मग उपयोग वांझ धर्मसंस्थेचा.

माफ करा. पण हे जरा अवांतर आहे.

बाकी आठवणी आवडल्या. सुशेगातील गोव्याचे वर्णन वाचायला उत्सुक.

- पिंगू

गोव्यातील घर सोडून आता १५-२० वर्से झाली. आता गोव्यात जाणे हवे त्यापेक्षा कमीच होते.

मालिका वाचायला उत्सूक आहे.

सुरूवात छानच झाली आहे. पुढचं वाचण्यास उत्सुक.

बिपीन कार्यकर्ते, पैसा ताई आणि प्रीत-मोहर यांचे मनापासून अभिनंदन. :)
वाचनोत्सुक.

-सूर्यपुत्र.

पुढील भाग वाचण्यास उत्सुक.......!

’गोमंतकी बोली’ बद्दल काही विशेष माहिती जसे भाषेच्या लकबी, शब्दांमधे झालेले बदल वगैरे
असे काही लेखनात आलेच तर तेही वाचायला आवडेल. :)

-दिलीप बिरुटे

अशीच एक आठवण म्हणजे त्रिकाल चित्रपटात, एका ख्रिश्चन मुलाचे लग्न दुसर्‍या एका ख्रिश्चन मुलीशी होत नाही कारण तो मुलगा ब्राह्मण ख्रिश्चन असतो आणि मुलगी इतर जातीची ख्रिश्चन!!!

याबाबत थोडेफार ऐकलेले आहे. म्हणजे, कित्येक पिढ्यांअगोदर बाटण्यापूर्वी जी कुटुंबे ब्राह्मण होती ती आजही आपली ओळख अभिमानाने 'क्याथलिक ब्राह्मण' अशी सांगतात, आणि (बहुधा साधारणतः त्याच काळात) इतर जातींतून बाटलेल्या कुटुंबांशी त्यांचा रोटी- माहीत नाही, पण बेटीव्यवहार तर निश्चित होत नाही, इतपत ऐकून आहे. आणि तज्ज्ञांना तर गोवन क्याथलिक आडनावांवरून बाटण्यापूर्वीची हिंदू कुलनामे आणि जातपातही कळते म्हणे. खरेखोटे तेच जाणोत, पण एकंदर मानवी स्वभाव इकडूनतिकडून सारखाच म्हटल्यावर हे सहज शक्यही आहे.

माझा यात थोडा गोंधळ आहे तो तपशिलाबाबत. म्हणजे, क्याथलिक ब्राह्मण हे मूळचे 'ब्राह्मण' होते असे जे म्हणतात, ते नेमके कोणते 'ब्राह्मण' म्हणायचे? थोडक्यात, 'ब्राह्मण' या शब्दाची नेमकी कोणती व्याख्या येथे लागू होते? कारण, विशेष करून गोव्याच्या संदर्भात 'ब्राह्मण' आणि 'भट' या दोन शब्दांच्या अर्थच्छटांत बराच फरक आहे, आणि 'ब्राह्मण' या शब्दातून महाराष्ट्रात प्रथमदर्शनी जो जातिसमूह सर्वसाधारणतः अभिप्रेत होतो त्यात आणि गोव्यात याच शब्दातून सर्वसाधारणतः अभिप्रेत होणार्‍या जातिसमूहात फरक आहे*, असेही ऐकलेले आहे. (अर्थात या बाबतीतील माझी सर्व माहिती ही ऐकीव असल्याकारणाने अंशतः किंवा पूर्णपणे चुकीची असण्याची शक्यता अजिबात नाकारत नाही.)

* महाराष्ट्रात याबद्दलचे कन्वेंशन थोडे वेगळे आहे असे वाटते. म्हणजे, महाराष्ट्रात 'ब्राह्मण' या शब्दाच्या वापरातून सर्वसाधारणतः तो शब्द वापरणाराच्या किंवा ऐकणाराच्या मगदुराप्रमाणे आणि दृष्टिकोनाप्रमाणे वेगवेगळ्या लोकांना वेगवेगळ्या परिस्थितींत वेगवेगळे जातिसमूह अभिप्रेत होऊ जरी शकत असले, तरी साधारणतः 'ब्राह्मणां'विषयी सरसकटपणे काही निंदात्मक, टीकात्मक किंवा एकंदरीत वाईट स्वरूपाचे असे काही बोलायचे झाल्यास त्यांपैकी काही किमान विशिष्ट समूहांना 'ब्राह्मणां'च्या व्याख्येतून निदान तेवढ्यापुरते तरी आपोआप वगळण्यात यावे, असा एक सर्वपक्षी सर्वमान्य अलिखित संकेत आहे, आणि तो सर्वपक्षी काटेकोरपणे पाळला जातो, असे एक निरीक्षण आहे. अशा परिस्थितीत, हे वगळण्याचे किमान समूह कोणते याबाबत सर्वपक्षी दुमत असल्याचे जाणवत नाही. गोव्यातील या बाबतीतील परिस्थितीबद्दल काही विदा मिळू शकल्यास तुलनात्मक अभ्यास करणे कदाचित रोचक ठरू शकेल असे वाटते.

बाकी, माहितीच्या दृष्टीने उर्वरित लेखमाला वाचायला उत्सुक आहे.

व्वा !!

- टिम वा

गोव्यातील मंदीरे खरोखरच फार फार फार सुंदर आहेत. कवळ्याची शांतादुर्गा, रामनाथी, बांदिवड्याची महालक्ष्मी, नागेशी, मंगेशी, म्हार्दोळची महालसा अशी देवस्थाने अधाशी पणे एका दिवसात फिरून आलो होतो ते आठवले. आणि वेलिंगची शांतादुर्गा, पेडण्याचा रवळनाथ पाहून यायचे राहीले याची खंत मनाला लागून राहीली.

बिपिनजी,

सर्वप्रथम "नूतन वर्षाभिनंदन!"

तुमच्या या गोव्याच्या टीमचा प्रकल्प खरंच स्तुत्य आहे आणि ही लेखमाला चांगलीच होईल यात शंका नाही. गोव्याचा भाषिक, सांस्कृतिक आणि वैचारिक इतिहास समजून घेण्याची संधी या प्रकल्पाद्वारे दिल्याबद्दल 'टीम गोवा'चा अत्यंत आभारी आहे.

तुमचे प्रास्ताविकही फर्मास उतरले आहे. आता पुढल्या लेखांबद्दल खूपच उत्सुकता दाटली आहे. तेव्हा अधिक विलंब न करता करून टाका, "हरी ॐ".

पैसातै नि प्रीत-मोहोर,

हार्दिक शुभेच्छा! आता गोव्याबद्दल वाचण्यास उत्सुक.....

मस्त प्रस्तावना...मी अजुनही गोवा पाहीलेले नाही..भविष्यात कधी योग आलाच तर काय पहायचे, कधी पहायचे आणि काय अन कुठे खायचे ते सांगा...बाकी बीचबद्दल वगैरे मला फारशी उत्सुकता नव्हती आणि नाही.

प्रकल्प! पुढचे भाग वाचण्यास उत्सुक आहे.

बिपिनदा,
फारच छान प्रस्तावना व उत्तम उपक्रम.
पुढे वाचण्यास उत्सुक.

अभिज्ञ.

उत्तम मालिका,

बिपिनदा, पैसाताई आणि प्रिमो एका अतिशय छान लेखमालेबद्दल धन्यवाद आणि संपुर्ण लेखमालेसाठी हार्दिक शुभेच्छा.

मागच्या वर्षी दिवाळिच्या सुट्ट्यात गोव्याला आलो होतो, सगळ्यात जास्त भावलं ते शांतादुर्गेचे मंदिर, आणि बाहेर मिळणारी कमळाची फुलं.

भन्नाट कल्पना. टीम गोवाचे अनेक आभार.
मालिका उत्तम रंगणार हे नक्कीच.
वाचनखुण साठवली आहे.
(अजुन गोवा न पाहिलेला) गणा.

चांगला, भरीव उपक्रम.
या संस्थळाचे सक्रिय सदस्य बौद्धीक बद्धकोष्ठी किंवा अतिसाराने ग्रस्त नाहीत याचा आणखी वेगळा पुरावा लागू नये.

फादर थॉमस स्टीवन हा गोव्याचा नव्हे. मूळचा ब्रिटिश. गोव्यात स्थायिक झालेला. ख्रिस्तपुराण मराठी आणि कोंकणी दोन्ही भाषांतून लिहिले. (तोवर इंग्लंड प्रॉटेस्टंट झाले नव्हते).

गोव्यातील किरिस्ताव राजकारण्यांपैकी विल्फ्रेड डिसूजा आणि फ्रांसिस्को सार्डिन्हा हे "बामण" तर चर्चिल आलेमाओ हा बहुजन समाजातील (बहुधा गावडा).

कोंकणी-मराठी वादाने पुढे क्रिस्ती-हिंदू असा धार्मिक रंग जरी घेतला असला तरी, प्रखर कोंकणीवादाची सुरुवात शणै गोयंबाब (वामन रघुनाथ वर्दे-वालावलीकार) यांनी केली. आयुष्यभर पार्ल्यात राहणार्‍या गोयंबाबानी चुकुनही मराठी शब्द तोंडातून काढला नाही!

तीच परंपरा (थोड्याफार फरकाने) रविंद्र केळेकार (ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते) आणि उदय भेंब्रे (राजकारणी आणि सुनापरांत ह्या कोंकणी दैनिकाचे चालक-संपादक) यांनी चालवली.

१९६७ साली गोव्यात मतदान घेतले गेले - महाराष्ट्रात विलीन व्हायचे की स्वतंत्र रहायचे - गोव्याने स्वतंत्र राहण्याचा निर्णय घेतला. आणि त्यानंतर लगोलग झालेल्या निवडणूकीत महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाला निर्विवाद बहुमत मिळवून दिले! तेही तब्बल पंधरा वर्षे, सलग!

वेळेअभावी तूर्तास इतकेच. टीम गोवाकडून खूप अपेक्षा!

आठवड्यापुर्वी नागेशी ला गेलो होतो.
गेल्या चार वर्षातगोव्यात बदल होत आहेत.
असो.
तो एक मोठा लेख होइल.
गाडीत भेटलेल्या एक गोयंकारा चे दु:ख
"पणजीचो मेयर गुजराती रे पात्रांव"

मस्तच उपक्रम आहे.

सुंदर लेखन आणि रोचक प्रतिक्रीया.

टिम गोवाचे अभिनंदन.

खूप छान प्रकल्प. मुख्यत्वे हे आवडले की बिका, प्रीतमोहर, आणि पैसा तिघांनी एकत्र येऊन हा प्रकल्प करायचे ठरवले आहे. आणि टीम गोवा हे नावही आवडले! हे खूपच छान झाले.

आता प्रकल्पाकडून खूप अपेक्षा आहेत आणि या पहिल्याच भागाने मने जिंकली आहेत हे स्पष्टच दिसते आहे. अभिनंदन आणि शुभेच्छा!

टीम गोवा चे कौतुक वाटले.
छान लेखन.
पुढील लेखाची वाट पाहते आहे.

अत्युत्तम!

बिपीन्दा प्रीम्मो अन पैसा अभिनंदन. एकाच लेखात एव्हढी काही माहिती मिळाली तर पैसा अन प्रीमो या अस्सल गोयकरनी तर काय काय आणतील या कल्पनेनच अतिशय आनंद झाला.

अत्यंत छान उपक्रम, पुढील लेखांबद्दल खूप उत्सुकता आहे, प्रतिक्षेत.

टीम गोव्याचे मनःपूर्वक आभार.

येणार येणार करत गाजलेला हा प्रकल्प आलाच तर गुढीपाडव्याचा मुहुर्त साधून!

उत्तम.

वाट पाहतो आहेच.

-धम्याबाब.

सुंदर लेखन आणी नावीण्यपुर्ण माहीती मिळतेय.
मी १९९० ला प्रथमच गोव्याला १० दिवसासाठी गेलो होतो. कारण 'एक दुजे के लिये'. सुप्परडुप्परहिट्ट सिनेमा!
१९९७-२००१ सलग पाच वर्ष गोव्याला जायला मिळालं. दोन कारणांमुळे. १- प्यायचा छंद आनी दुसरे माझे तिघे मित्र गोव्यात होते. दोघे जेटीओ पैकी एक बांबुर्लीला रहायला , त्याचे ऑफीस होते अल्टीनो टेलीफोन एक्स्चेंज. दुसर्या मित्राचं ऑफीस होतं कलंगुट बीच जवळचं टेलीफोन एक्स्चेंज. तिकडे जवळच तो रहायचा. तिसरा मित्र मड्गावला रहायचा.
मी दिवा-मडगाव पॅसेंजरने जायचो. सकाळी ६ ला निघाली की संध्याकाळी ६ ला मडगाव. ति़कीट ६७ रुपये असं काहीसं होतं. रहायची सोय होती त्यामुळे ८-१० दिवस रहायचो .पहील्या वेळेस उत्तर गोवा आनी दक्षिण गोवा अशा टूर घेतल्या. नंतर स्वतःच बसने फिरायचो. मनसोक्त प्यायची आन बीचवर डुंबायचं. गोवा हे एकच असं ठीकाण आहे जिथे मी परत परत गेलो.
तुमचा लेख वाचला आनी रहावलं नाही म्हणुन हा अवांतर प्रतिसाद.
पण तरीही तुम्ही दिलेली माहिती माझ्यासाठी नवीन आहे.
धन्यवाद टीम गोवा.

हार्दिक शुभेच्छा!!
लेखनाबरोबरच गोव्यातल्या ठिकाणांचे हल्लीचे फोटो वर्णनासकट टाकले तर अधिक मजा येईल. शक्य असेल तर सूचनेचा विचार व्हावा...
-पिडांबामण

पुढला भाग येऊ द्या!

मी आतापर्यंत गोव्याला किंवा कोकणात कधीच गेलो नाही.
गोव्याबद्दल मित्रांकडून खूप ऐकलं आहे. चित्रपटातून थोडंफार पाहिलं आहे. गोव्याबद्दल मनात एक आकर्षण आहे, परंतू अजून जायला जमलेले नाही. आता तुमच्या लेखणीतून गोव्याची अजून चांगली ओळख होणार ह्याबद्दल नक्कीच उत्सूक आहे.
जमल्यास भाग लवकर लवकर आणि सचित्र टाकता आले तर बघा.

छान. पहिला लेख आवडला. टिम गोवा मोठ्ठी व्हावी, तुम्ही तिघे तसेच इतर गोमंतक मिपाकरांनी देखील टिम गोवासाठी भरभरुन लिहावे अशी शांतादुर्गेचरणी प्रार्थना.

व्वा! पुढील भागाची वाट बघत आहे.
टीम गोवा नाव आवडलं.

शक्य झाल्यास उपक्रमात भाग घेता येईल का?

मस्त.... !!! येऊ देत अजुन....

खूप उत्सुक आहे पुढील भाग वाचण्यास.

मस्त मस्त मस्त ?

मस्त लेखन.

अप्रतिम, अत्युकृष्ट!

वाचतो आहे.

--मनोबा.

टीम गोवा! जिंदाबाद!

प्रिया टीम गोवा,

पहिल्यांदा हे आत्तापर्यंत वाचले कसे नाही असे वाटून वाईट वाटले. गोवा म्हणजे बीर, मासे, चर्च, इत्याई.... असे वाटणार्‍या अनेक लोकांनी ही लेखमालिका जरूर वाचावी. मी तर माझ्या सर्व मित्रांना गोव्याला जायच्या अगोदर ही लेखमालिका वाचावीच असा आग्रह धरणार आहे. ज्या ठिकाणी जायचे त्याच्याशी एकरुप होऊन ती जागा बघणे फारच अविस्मरणीय असते.... मी हंपीला गेलो होतो तेव्हा असाच त्याचा पूर्ण आभ्यास करून गेलो होतो... त्या अनुभवावरून सांगतोय.

आपण एक चांगली लेखमालिका लिहीत आहात यासाठी आपले अभिनंदन....
आणि अर्थातच धन्यवाद !

सोमवारच्या (२ मे) च्या हेरल्डच्या अंकात (गोव्यातून प्रकाशित होणारे दैनिक) प्रख्यात कोंकणीवादी उदय भेंब्रे यांचा लेख वाचावा.

विषय वेगळा आहे पण, गोव्यात मराठी रुजण्यास पोर्तुगीजच कारणीभूत ठरले आणि परिणामस्वरूप हिंदू गोवेकर मराठीच्या कसे जवळ आले, हे दिसून येईल.

(पोर्तुगिझांनी कोंकणी शिक्षणावर बंदी आणली. त्यांनंतर शिक्षणासाठी ख्रिस्ती मंडळींनी पोर्तुगिझ तर हिंदूंनी मराठी जवळ केली . जर पोर्तुगिझांनी कोंकणीवर बंदी आणली नसती तर, चित्र कदाचित वेगळे दिसले असते का, असा प्रश्न पडतो!)

अतिशय सुंदर लेखमाला नवीन सदस्यांसाठी वर काढत आहे...

गेले २/३ दिवस परत गुंगून गेलो होतो या निराळ्या गोव्यामध्ये.

गोव्यात जायचा चांगला काळ कोणता? मला देवळे बघण्यासाठी गोव्याला जायचे आहे. मंगेशी, शांतादुर्गा, महालसा हे मुख्य. चर्चेस लहान असताना बघितली आहेत त्यामुळे त्यात एवढा रस नाही. मुख्य म्हणजे शुद्ध शाकाहारी असल्याने ही ट्रिप नक्की कशी प्लॅन करावी हे समजत नाहीये. खायचे प्यायचे हाल होऊ नये ही इच्छा आहे.

@उपेक्षित, धन्यवाद!
@तेजस आठवले, सध्या खूप उन्हाळा आहे. समुद्रकिनार्‍यावर वारा असतो. पण खारट पाण्यामुळे जास्त चिकट वाटत रहाते. डिसेंबरमधे गोव्यात यायला चांगले वातावरण असते. पण तेव्हा गर्दी जास्त असते.

कधीही आलात तरी शाकाहारी जेवणार्‍यांना काही प्रॉब्लेम नाही.

गोव्यात शाकाहारी मिळत नाही हा एक गैरसमज आहे. बिनधास्त जावा! हॉटेल्स ना शोधता रेंट होम्स शोधा स्वस्त मध्ये ट्रिप होते व सामान कमी बाळगा.

जल्ला मेला जागूताईच्या माशाच्या रेशिप्या बगून बगून शाकाहार सोडून वषाट चालू कराव का ? या विचारात असलेला एक उपेक्षित :)