मुक्तक — मराठी मुक्तक, चारोळ्या आणि छोट्या काव्यरचनांचा संग्रह. कमी शब्दांत मोठा आशय सांगणारी मराठी मुक्तके येथे वाचा.
मुक्ती
कुंडीमुक्त लगेच जाहले
कचरामुक्त कधी होणार?
पदपथावरी अनंत वस्तू
कुठल्या नियमाने हरणार?
फुले
काटे मजला गुलाब तिजला
कितीक वर्षे असेल चाले
आता अमुची मुलेच देती
बाईंना शाळेत फुले॥
परी
दिसलीस तू, हसलीस तू
रूसलीस तू, रडलीस तू
रागावलीस, फसलीस तू
माझी परी झालीस तू॥
पट्टी
मी पट्टीचा ठार आंधळा
बांधून तू पट्टी डोळ्यावर
पातिव्रत्याचे हे फळ का?
जन्म दिला कौरवांस शंभर॥
संभ्रम
सहजसोपे भासते कविता प्रसवणे,
गोषवारा माझिया डोक्यात आहे ||१||
असूदे भारी कितीही लेखणी ही,
पेलण्याची शक्ति या हातात आहे ||२||
कल्पनाविश्वात करितो मी विहार,
दौडण्याची शक्ति या पायात आहे ||३||
जे न देखे रवी तेही पाहतो मी,
दूरवरची चमक या डोळ्यात आहे ||४||
अडचणी येती कितीही अन कशाही,
सोसण्याची धमक या धमन्यांत आहे ||५||
पाहिली सृष्टीत या दुःखे कितीक,
तरीही आनंद या हृदयात आहे ||६||
प्रश्न का बाहेरचे पडतात मजला,
पाहिजे ते सर्व काही आत आहे ||७||
रत्नागिरीच्या दौऱ्याविषयी गेल्या वेळी लिहिलं होतं. याच प्रवासात आणखी एक गंमत घडली. "मोकळे' होण्यासाठी आम्ही मलकापूरच्या पुढे एका ठिकाणी सहज थांबलो. शेजारीच एक छोटा ओहोळ आणि त्यावर पूल होता. पलीकडे एक छोटीशी टपरी होती. अचानक हर्षदाला आठवलं, "अरे, रत्नागिरीच्या पहिल्या दौऱ्याच्या वेळी आपली एसटी इथेच बंद पडली होती!'
अवलियाची 'जखम' आणि मग ब्रिटिशची 'दगड' वाचून जे सुचलं ते. ह्या कवितेचा रस खरं "गंभीर" आहे असं मला वाटतं.पण तसा ऑप्शनच नव्हता!
इथे मला देव म्हणजे (असेलच तर) खरा खरा देव असं अभिप्रेत आहे. मिपावरील सभासद नाही.
...इश्वर
हा पुस्तकातला..
धर्मग्रंथांतून वर्णन केलेला..
संतमहात्म्यांनी..,
महान त्तत्ववेत्यांनी..
ज्याची ग्वाही दिलेली आहे असा..
इश्वर नावाचा शब्द आहे...!
इश्वर नव्हे...!!
आता त्याच्या अस्तित्वाचे
यांनी दिलेले दाखले
आपण खरे मानून चालणार असू..
तर मग प्रश्नच संपला.....!!!
धुक्यात बुडालेला आंबा घाट. कोकणचे प्रवेशद्वार.
---
सकाळी उठलो अन सहजच तारीख बघितली तर आज ३१ ऑगस्ट. हाच तो ऐतिहासिक दिवस. ५७ वर्षांपुर्वी याच दिवशी इंग्रजांनी केलेला कुप्रसिद्ध क्रिमिनल ट्राईब्ज अ‍ॅक्ट भारत सरकारने रद्दबातल केला अन शेकडो जमातींच्या लाखो भारतीयांना स्वतंत्र केले, भटक्या व विमुक्त जाती असे नाव देऊन अन देशाला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर तब्बल पाच वर्षांनी. हे एकदम लक्षात आले अन विचार आला, गेल्या सत्तावन्न वर्षांत या विमुक्त आणि भटके लोकांच्या आयुष्यात कितपत फरक पडलाय?
ट्राफिक सिग्नलवर एक मुलगा भीक मागायला येतो...
आळशी आहेत... ह्यांना भीक मागायची सवय लागलीयं असं आम्ही म्हणतो...
खीशातून २ रुपये काढून त्याच्या हातावर टेकवतो...
आज फार उपकार केले ह्या अविर्भावात मग आम्ही मिरवतो...
खरंच ते आळशी आहेत का? हे आम्ही पडताळत नाही...
आणि पडताळणार तरी कसे?... आम्हीतर नुसतेच बोलतो...
दुसर्याकडे बोट दाखवून नेहमीच हसतो...
बोलेन ते करण्याचं बळ आमच्या आत्म्यातच नाही...
बदल हा माणसाचा स्थायीभाव आहे. बदलतो तो माणूस. बदलला म्हणून माणूस इथवर पोहोचला. असली बदलाबदलीची वाक्ये ऐकून, वाचून कान आता किटले नि डोळे विटले आहेत. अस्मादिक 'ठेविले अनंते तैसेचि रहावे' या तुकारामी प्रवृत्तीचे. त्यामुळे बदलाचं वारं काही झेपत नाही. मग तो बदल वैयक्तिक असो की सार्वजनिक. वैयक्तिक बाबतीत लिहायचं तर, अगदी हाफिसमधली जागा असो, खुर्ची असो, कम्प्युटर असो की आणखी काही. यातलं काही काही बदललेलं चालत नाही. मालकाने पैसे मोजून ठेवून घेतलं असलं तरी या 'ठेविले अनंते' वृत्तीचा माज मात्र त्याला सहन करावाच लागतो. कारण माझ्याकडून होणार्‍या कामातूनच त्याला 'चित्ती समाधान' लाभत असतं.
गणपती दोन दिवसांवर आले होते आणि माझ्या घरी मात्र कसलीच तयारी झालेली नव्हती.आईनेही दहा वेळा सांगून झाले कि विकतच तरी मखर घेऊन ये म्हणून पण कोणाच आईएकेल तर काय :) (त्यातून आईचे ;) ) तसेही शनिवार असल्यामुळे मला सुट्टीच होती वेळ पण खूप होता मग मी ठरवले कि आपणच घरी तय्यार करूयात :? त्यात बहिणच कलाकार(commercial artist) असल्यामुळे ती दिवसभर हेच काम करायची ;) हे गेले दोन तीन वर्ष पाहिलेही होते त्यामुळे काही खास पुर्वाताय्यारी वगेरे करयची नव्हतीच कारण अनेक प्रकारचे रुंग आणि ब्रश घरीच होते म्हणून मग पक्का ठरवले .
मिसळपाव