कथा

…. साधारण संध्याकाळची वेळ… गावातलं एक साधारण मध्यवर्ती पेठ… खूप सारी गर्दी... एक जण (डोकावत) : काय हो? दुसरा (तोही मान उंचावत गर्दीत बघतोय): काय? तोच एक जण: काय झालंय? तोच दुसरा जण: काय माहित… गर्दी दिसली म्हणून घुसलोय.. काय झालंय देव जाणे… तो एक जण पुन्हा एका तिसर्याला: ओ… तिसरा: काय? एक जण: काय झालंय? तिसरा: नाही ओ माहित काही… काहीतरी झालंय खरं… एक जण: ते तर मलापण कळतंय… तिसरा: बहुतेक कोणीतरी मेलंय… पुन्हा तो एक जण: मेलंय??? कि मारलंय?? तिसरा: काय माहित… पण असंच काहीतरी झालंय खरं… कोण मेलंय, कसं मेलंय, मुळात कोणी मेलंय का? असे असंख्य प्रश्न आजूबाजूचे आजूबाजूच्यांना विचारत होते.

टीप : झकेरा तामेर यांच्या He Doesn't Know या कथेचा स्वैर भावानुवाद. शिवकन्या ताई, जयंत काका, बोकाशेट यांनी केलेले अनुवाद वाचून हे एकदा करून पहायचं आहे असा भुंगा मागे लागला. पहिला प्रयत्न म्हणून छोटीशीचं कथा निवडली. वाचल्यावर वाटलं ह्यात काय एवढ! प्रत्यक्षात मात्र फॅ फॅ उडाली. मूळ कथेतला भाव हरवू न देता तिला आपल्या शब्दात मांडण हे अवघड काम आहे हे आता चांगल ठसल आहे मनावर. ही कथासुद्धा मागच्या वर्षी लिहून झाली होती. फर्स्ट ड्राफ्ट शिवकन्याताईने वाचला आणि काही ( खरतर भरपूर ;) ) बदल सूचवले. त्यातले सर्वच बदल मला करता आलेत की नाही काय माहीत! नंतर अनेक कारणांनी इथे कथा प्रकाशित करणे राहून गेले.

खालील लेख वाचताना एक गोष्ट मात्र कायम लक्षात ठेवायला हवी "त्या काळात एखाद्या कारकुनाचा पगार महिना ८ रुपये असायचा तर चांगल्या मास्तरांचा ३०-३५.'' बालगंधर्व.... भाग - १ पहिला... बालगंधर्व....

महाराष्ट्र दिनानिमीत्त बालगंधर्वावरील हा लेख लिहिण्यास घेतला होता. उशीर झाला आहे मान्य ! यातील माहिती बर्‍याच जणांना माहीत असेलच पण मी लिहिले कारण मला या भारी माणसाला आदरांजली वहायची होती... लागोपाठ येणार्‍या माझ्या लिखाणाला तुम्ही सहन कराल अशी आशा आहे. यानंतर मात्र लगेच लेख टाकणार नाही याची खात्री बाळगा.... खालील लेख वाचताना एक गोष्ट मात्र कायम लक्षात ठेवायला हवी "त्या काळात एखाद्या कारकुनाचा पगार महिना ८ रुपये असायचा तर चांगल्या मास्तरांचा ३०-३५.'' बालगंधर्व....

दुसऱ्याच दिवशी संध्याकाळी ५ वाजेपर्यंत ५-६ 'ल्यांड क्रुझर ' विद्यापीठात आल्या . आज विद्यापीठ एखाद्या राजकीय सभेची जागा वाटू लागले . आधीच ठरल्याप्रमाणे अश्विनी , नित्या , अक्षा अन सुऱ्या सकाळीच आपापल्या घरी निघून गेले होते , तशी सूचना त्यांना Student Council कडून आली होती . अमीरच्या वडिलाने कॉलेजच्या 'डीनला अन 'रेक्टरला' सुट्टी असताना पण बोलवले ! 'काय काय करणार आहे हि 'ब्याच' अजून ! आजपर्यंत ची सर्वात वाईट 'ब्याच' ही - ' असे कितीतरी वेळा बोलून डीन रिकामे झाले होते अन तसाच भाव 'डीनच्या' चेहऱ्यावर दिसत होता . डीन ने student council च्या फायनल एअरच्या विद्यार्थ्याबरोबर मीटिंग घेतली !

पाचोळा -१ क्षणार्धात पायाखालची जमीन सरकली.एक बाई आणि दोन लहान मुली माझ्याकडे पाठ करुन बसलेल्या होत्या.हातातला पाण्याचा तांब्या दणक्कन खाली पडला आणि माझं लक्ष विचलित झाले त्या निमिषार्धात खोली पूर्ण रिकामी होती.तिथे आता कोणीच नव्हतं. मला भास झालेला का?

सन १९७०-७२चा काळ. जुन्या दिल्लीत नवी बस्तीतून एक गल्ली नया बाजार कडे जाते, त्या गल्लीत एका घरात राधा-कृष्णाचे मंदिर होते. मंदिराच्या प्रांगणात शिवपंचायत हि होती. भक्त गण आधी महादेवाच्या पिंडीवर दुग्धाभिषेक/ जलाभिषेक करायचे आणि नंतर राधा-कृष्णाचे दर्शन घेत असे. मंदिर निजी संपती असली तरी जवळपासच्या भक्तांसाठी मंदिर सकाळी १० पर्यंत उघडे राहात होते. मंदिराच्या बाहेर एका पायाने अधू असलेली भिकारीण भिक मागण्यासाठी बसत होती. तिची कहाणी हि अत्यंत दारूण होती. जवळपास दोन एक वर्षांपूर्वी आपल्या नवर्यासोबत ती मजदूरी करायला जुन्या दिल्लीत आली होती.

सविता कोर्कू... भाग - १ दुसरा लिहून झालाय आत्ताच. म्हणून लगेचच टाकला आहे... :-) ....‘‘देशमुख, मी म्हणतो तुम्ही कशाला असल्या मित्रांच्या नादी लागता ? तुमच्या गावात शेतीवाडी असेल ना ? ती कसा, सुखात रहा. या अशा वागण्यात तुमचे काही भले नाही...!’’ त्याच्या नजरेत काहीतरी वेगळीच चमक दिसली मला. तो एकदम म्हणाला, ‘काका मी फौजेत भरती होणार बस्स !’’ असे म्हणून तो उठला आणि एकदम चालू लागला...... थोड्याच वेळात सविता आली. मी तिला काय घडले ते सांगितले. ‘‘जाऊ दे काका !’’ ती म्हणाली..

दुस-याला काही शिकवणे किंवा तसा प्रयत्न करणे म्हणजे स्वतः दोनदा शिकणे अस म्हणतात . याचाच प्रत्यय यायला लागला होता . मलाही आता त्या सामाजिक कोप-याची गरज भासू लागली होती . याची सुरूवात सोसायटीमधून करायच ठरवल . ज्यांची थोडीफार तोंडओळख होती त्यांना जाता-येता स्माईल द्यायला सुरूवात केली . हळूहळू त्याला प्रतिउत्तरही मिळू लागल . ज्या लोकांशी थोडस बोलत होतो त्यांच्याशी संवाद थोडा वाढवला . सुरूवातीला बोलायला काही विषयच नाही सुचायचा पण अगदी जनरल टॉपिक पासून सुरूवात करून मग हळूहळू टॉपिक मिळू लागले . जितके वाटतात तितके लोक रूक्ष अबोल नसतात . फक्त एका स्टार्टरची गरज असते त्यांना .