मी एकदाच चीनला गेलो होतो ते पण १२ वर्षांपूर्वी. त्यांचे scale बघूनच अवाक झालो. माझ्या मते चीनला कमी लेखणारे एकतर चीनबद्दल अद्न्यानी असतात किंवा खोटे बोलत असतात.

युयुत्सु, तुम्ही तुमच्या आकलनाच्या आधारे हिंदू सनातन धर्म आणि संस्कृतीस बोल लावलेत. यांत एक तथ्य निसटून गेलेलं दिसतंय. ते म्हणजे चीनमध्ये लोकशाही नसून हुकूमशाही आहे. तस्मात भारतीय लोकशाहीस बोल लावायला विसरलांत. आ.न., -गा.पै.

मी चीनला गेलेलो नाही, हांगाश्शी चीन मध्ये प्रत्येकाच्या मोबाईल मध्ये सरकारी ऍप डिफॉल्ट म्हणून येते आणि ते इतर मोबाईल शी सतत संपर्कात येते. यामुळे प्रत्येक माणूस काय करतो हे सरकारला पूर्णपणे माहिती असते नि तुमच्यावर सरकारचे पूर्ण लक्ष असते. . याशिवाय या देशातून बाहेर येणारी प्रत्येक माहिती सरकारने वेचूनच पाठ्वलेली असते. चीनने काही क्षेत्रात दैदिप्यमान प्रगती केली आहे हि वस्तुस्थिती. पण आज चीन मध्ये आपल्याला साधी जमीन सुद्धा विकत घेता येत नाही. तेथे रस्ता रुंद करायचा असेल तर तुम्हाला १५ दिवसांची नोटीस दिली जाते आणि आपले घर खाली करायलाच लागते मग तुम्ही तेथे सात पिढ्या राहत असलात तरी. मानवी हक्क म्हणजे काय हे तिथीला जनतेला माहिती सुद्धा नाही. बीजिंग मध्ये जोडप्याने राहायचे असेल तर बायकोला नोकरी करावीच लागते पण बायकांना पुरुषांच्या एक चतुर्थांश पगार असतो यामुळे स्वस्त मनुष्यबळ आपोआप उपलब्ध होते. इथे तुम्ही पंतप्रधानांना आई बापावरून शिव्या देता आणि कुणी काही बोलले तर लगेच गळा काढून व्यक्तिस्वातंत्र्याचा संकोच म्हणून टाहो फोडता तेथे असे बोललात तर आपली उच्च आय आय टी ची डिग्री चुलीत घालून आपल्याला डुक्कर पालन केंद्रावर साधा कामगार म्हणून पाठवले जाईल. इथे बाबरी मशीद पडल्यावर ३४ वर्षे रडारड आणि गदारोळ चालू आहे. चीनच्या शिंजियांग प्रांतात हजारो मशिदी सरळ बुलडोझर ने पडून टाकल्या आहेत आणि १० लाख उईगुर मुसलमानांना "प्रशिक्षणासाठी" कॅम्प किंवा तुरुंगात पाठवले आहे. याबद्दल कुणी काही बोलायचे नाही. बाकी चीनच्या पी एल १५ या सर्वात अत्याधुनिक क्षेपणास्त्रांना, त्यांच्या एच क्यू ९ रडार आणि एच क्यू १६ क्षेपणास्त्राने भारतीय वायू दलाने कुचकामी कसे ठरवले याबद्दल बोलायचे नाही. (कारण डी आर डी ओ, इसरो मध्ये आय आय टी यन नाहीतच म्हणून असेल कदाचित). आणि या अपयशामुळे चीनने त्यांच्या उच्च लष्करी अधिकाऱ्यांना बडतर्फ केले आहे. https://www.orfonline.org/expert-speak/dual-fault-lines-in-china-s-military-weapons-fail-generals-jailed त्यांचे JF १७ किंवा ज १० विमानांची इंजिने अजून चीन सरकारला बनवता आलेली नाहीत याचे कारण काय असेल? आपण भारताला, सनातन धर्माला, मोदी सरकारला इथल्या प्रगतीला दूषणे दिल्याशिवाय काही लोकांना रोजचे जेवण पचतच नाही. सतत चीनशी तुलना करताना तेथील परिस्थीती काय आहे याच्या कडे कानाडोळा करता राहायचे. असे केल्याशिवाय तुम्ही इंटेलेक्युअल पुरोगामी सिद्ध होणार नाही अशी कायम भीती वाटत राहते हा खरा तर न्यूनगंड आहे.

मुद्दा भरकतो आहे. इथे सनातन धर्माला, मोदी सरकारला इथल्या प्रगतीला दूषणे वगैरे काही नाही आहे. तुम्ही इतकं छान सांगितलं भारताबद्दल त्या बद्दल धन्यवाद. मोदींच्या कामाबद्दल किंवा भारत करत असलेल्या प्रगती बद्दलहि लेख नाही आहे. भारत करत असलेली प्रगती हि भूषणावह आहेच. इथे लोकशाही कि हुकूमशाही, व्यक्ती स्वातंत्र्य भारतात किती आणि चीन मध्ये किती हाही मुद्दा नाही. सुबोध सर तुम्ही भावनेच्या ओघात विचारलेले मूलभूत प्रश्न दुर्लक्षले आहेत. मुख्य प्रश्न ना बगल देत भारतापुढील आव्हाने आणि भारताने केली प्रगती तसेच राजकारण्यामुळे भारत किती प्रगत झाला किंवा कुठल्याहि धर्मावर आधारित चर्चा अपेक्षी नाही आहे असं मला वाटते आहे. मुख्य मुद्दा आणि प्रश्न होता कि १. आपल्याला नि=ओबेल पुरस्कार का मिळत नाही आहेत? २. आपले पेटंट रेजिस्ट्रेशन का वाढत नाही आहेत? ह्यात आपण कुठे आणि का कमी पडत आहोत? ३. भारत कल्पकतेच्या मानकात कमी पडतो आहे का? ४. जगातील सर्वात मोठा हिंदू राष्ट्र आणि सगळ्यात मोठी लोकशाही तसेच आशियातील उदयोन्मुख मुख्य सत्ताकेंद्र असूनही आपण आपली छाप कल्पकतेत का पडू शकत नाही आहोत? हे काही मुख्य मुद्दे इथे चर्चा करण्यासारखे आहेत. कल्पकता आणि संशोधन ह्या दोन्ही अगदी विरुद्ध बाजू आहेत असे मला वाटते. तुम्ही हे तर प्रमाणित केलेच आहे कि भारताने संशोधनात कशी बाजी मारली आहे तर मुख्य मुद्द्याला धरून भारत ने कल्पकतेत अशीच काही बाजी मारली असेल तर तेही प्रमाणित करावे. मी मागच्या १५ वर्षांपासून design क्षेत्रात काम करतो आहे. पण एक मुख्य निरीक्षण आहेत कि सरकारी क्षेत्राला कल्पकतेचे वावडे आहे. संषधां भले ढीग असेल पण कल्पकता शून्य आहे. बाकी जाता जाता युयुत्सुची टीप ची आठवण करून देतो परत. ai ने प्रतिप्रश्न दिला आहेच कि "अशा लोकांशी वाद घालायचा की सोडून द्यायचा"

लोकशाही कि हुकूमशाही, व्यक्ती स्वातंत्र्य भारतात किती आणि चीन मध्ये किती हाही मुद्दा नाही. काय सांगताय? अमेरिकेत किंवा पाश्चात्य देशांत असणाऱ्या असंख्य चिनी वंशाच्या नागरिकांना तेथील संशोधन किंवा तंत्रज्ञान चोरून चीनला पाठवण्यासाठी कसे वेठीस धरले जाते याची आपल्याला सुतराम कल्पना नसावी. चिनी माणसांच्या जवळच्या नातेवाईकाना कुठल्या तरी खोट्या केसेस मध्ये अडकवले जाते काहीच सापडलं नाही तर तैवानसाठी हेरगिरी करण्याचा आरोप तर आहेच. मग त्यांच्याशी वाटाघाटी होतात. तिकडनं तंत्रज्ञान पाठवण्याची तयारी झाली कि नातेवाईक सन्मानाने घरी परत येतात. याशिवाय साम दाम दंड भेद इ सर्व गोष्टी वापरल्या जातात. इतिहासातील चिनी संपन्नतेचे धडे देऊन इमोशनल ब्लॅक मेलिंग केलं जातं. हनी ट्रेपिंग सुद्धा सर्रास वापरलं जातं Chinese intelligence services, particularly the Ministry of State Security (MSS), have been accused of employing "honey trapping"—using romantic or sexual relationships for espionage—to target individuals in the United States, including members of the overseas Chinese diaspora, tech workers, and researchers. These operations often focus on acquiring sensitive intellectual property, technical data, and defense secrets, with a particular focus on Silicon Valley. तिथल्या विद्यापीठात काम करणारे प्राध्यपक पासून तेथे गेलेले विद्यार्थी सरकारी किंवा खाजगी नोकरीत असलेले उच्च पदस्थ पासून सर्वाना गळाला लावायचा प्रयत्न चीनचे सरकार करते. भारताने असं करणं तुमच्या कल्पनेतही येणार नाही. चीनने जिकडे तिकडे रिव्हर्स इंजिनियरींग करून आपले जहाज धक्क्याला लावण्याचं प्रयत्न केला. इलेकट्रोनिक्स केमिकल उत्पादनात चीनने बऱ्यापैकी यश मिळवलं पण म्हणूनच चिनी मालाबद्दल चला तो चांद तक नाही तो शाम तक असं का म्हटलं जातं? Former Google Engineer Found Guilty of Economic Espionage and Theft of Confidential AI Technology https://www.justice.gov/opa/pr/former-google-engineer-found-guilty-economic-espionage-and-theft-confidential-ai-technology This updated survey is based on publicly available information and lists 224 reported instances of Chinese espionage directed at the United States since 2000. https://www.csis.org/programs/strategic-technologies-program/survey-chinese-espionage-united-states-2000 https://www.fbi.gov/investigate/counterintelligence/the-china-threat अमेरिकी गुप्तचर खात्याचे २१५ अहवाल आहेत ज्यात चिनी नागरिकांनी केलेली हेरगिरी, तंत्रज्ञान चोरी, हॅकिंग इ चे अहवाल आहेत. As of early 2026, the European Union is moving toward a mandatory, phased-out ban of Huawei and ZTE from 5G networks due to security concerns. Poland has banned Chinese-made electric vehicles from entering specific military bases. Concerns regarding data security, espionage, and digital surveillance via sensors are driving these restrictions, with potential for broader,EU-wide regulations. Reverse engineering in the Chinese chemical industry is part of a broader, state-driven strategy to achieve technological self-sufficiency, often focusing on bypassing intellectual property (IP) restrictions and accelerating innovation in sectors ranging from specialty chemicals to advanced materials. As China's chemical industry is the largest in the world by revenue,, this approach helps rapidly bridge the technology gap with Western firms. बर्फाचा पहाड जितका वरून दिसतो त्याच्या ९/१० खाली असतो. बाकी चालू द्या

डॅाक, डार्ट बोर्डावर डार्ट मारून त्याभोवती वर्तुळं काढून ‘बुल्स आय‘ केल्यासारखं होतंय. धाग्याचा मुळ मुद्दा डिझाईन ईकॅानॅामी आणि त्यापुढची आव्हाने हा आहे, चीनच्या अंतर्गत बाबींबद्दल नाही.

चला तो चांद तक नाही तो शाम तक

हे गृहीतक बाबा आदमच्या जमान्यात ठीक होतं. आताच्या एकविसाव्या शतकातला चीन हा डिझाईन ईकॅानॅामीला एम्ब्रेस करून अनेरिकेला टक्कर देऊन जागतिक महासत्ता होण्यची ताकद बाळगून आहे. हे माझं मत, स्वतः चीनला दोनदा जाऊन आल्यानंतरचं आहे. बाकी सगळ चालू राहतंच, निसर्गक्रमाने, कोणाच्या परवानगीची गरज न लागता. - (सो कॅाल्ड सॅाफ्टवेयर डिझाईनर) सोकाजी

चला तो चांद तक नाही तो शाम तक PL १५ क्षेपणास्त्रे, HQ ९ , HQ १६ ,JF १७, J १० हे सर्वच्या सर्व भारतीय शस्त्रास्त्रांविरुद्ध साफ अपयशी का ठरले? आजही चीनची रिव्हर्स इंजिनियरिंग केलेली J १७ J १० ची इंजिने चालत का नाहीत? चीनने जबरदस्त प्रगती केलेली आहे यात शंका नाही. यामुळेच भारत चीनला आपला प्रतिस्पर्धी समजतो यात शंका नाही. परंतु माझ्याशी कचाकचा भांडणार्‍या मंदबुद्धी संघोट्या मित्राची प्रत्येकाने हिंदू धर्मियांचे नोबेल पुरस्कार आणि पेटंटमध्ये नगण्य योगदान का? डिझाइन इकॉनॉमीला मात्र सतत बदलणारी संस्कृती लागते. व्यक्तीच्या आयुष्यात अतिरेकी ढवळाढवळ करणारी संस्कृती म्हणूनच कल्पकतेबरोबर सोहार्दाचे नाते निर्माण करू शकत नाही. सरळसरळ पूर्वग्रह आणि हिंदू द्वेष दाखवणारी आहेत ज्याचा कल्पकतेशी संबंध नाही. जपान हा निश्चित आपल्या संस्कृतीचा प्रचंड अभिमानी आणि पुरस्कर्ता आहे. म्हणून त्यांची अधोगती झाली का? पाश्चात्य लोकांच्या तुलनेत जपानला किती नोबेल पारितोषिके मिळाली आहेत? कृत्रिम बुद्धिमत्ता वापरली कि त्यावर उपलब्ध असलेलीच माहिती मिळेल एक तर ओवी अनुभवावी या उक्तीनुसार मी दिलेल्या दुव्यांपैकी एक तरी दुवा पूर्णपणे वाचला का? याच कृत्रिम बुद्धिमत्तेला विचारा चीनमध्ये मानवी हक्क म्हणजे काय? आणि चीन शी आपली तुलना करुन आपल्या देशाला आणि आपल्या संस्कृतीला शिव्या घालताना आपण इतिहास विसरतो आहे हे सर्वज्ञ लोक विसरतात. इस्लामच्या रेट्यामधून भारत आणि चीन हे का वाचले याचा नीट अभ्यास करून पहा दोन्ही ठिकाणी असलेल्या प्राचीन संस्कृती मुळेच. हे लक्षात न घेता पुढचे पाठ मागचे सपाट झाल्यामुळे अशी परिस्थिती येते. आज भारताने सर्व लोकांची मालमत्ता सरकार जमा करून घेतली कि आपल्याकडे सुद्धा सिंगूर पासून बुलेट ट्रेन मुंबईच्या लोकलचे सहा पदरी करण.सारखे सर्व पायाभूत प्रकल्प चुटकीसरशी पुढे जातील कारण त्यातील सर्वात मोठा जमीन अधिग्रहणाचा मुद्दाच निकाली निघेल. आणि सर्व अल्पसंख्याकांना मानसिक परिवर्तनासाठी पाठवले तर हेच डावे फुरोगामी सर्वज्ञ लोक खुश होतील का ? केवळ कल्पनाविलास करून होत नाही. भारताने चांद्रयान, मंगळयान, क्षेपणास्त्रे, अण्वस्त्रे, यु पि आय सारखे अनेक प्रयोग फार मोठ्या प्रमाणावर मार्गी लावले आहेत ते रिव्हर्स इंजिनियरिंग करून नव्हे तर आपल्याच शास्त्रज्ञांच्या कल्पकतेने. तेंव्हा केवळ द्वेषाची द्वेष न करता वस्तुस्थितीची जाणीव व्हावी यासाठी मी लिहिले आहे यात आपल्याला गोलपोस्ट हलवण्याचे दिसते स्वतः चीनला दोनदा जाऊन आल्यानंतरचं आहे.हि टिप्पणी यात वस्तुस्थिती कमी आणि स्कोअर सेटलिंगची शक्यता जास्त आहे. असो आपले भले होवो.

वर केल्या गेलेल्या थयथयाटामध्ये एका गोष्टीकडे दुर्लक्ष झाले आहे. चीनमधली हूकूमशाही राजवट अलिकडची काही वर्षातली आहे, चीनमधल्या कल्पकतेच्या संस्कृतीचा इतिहास अनेक शतकांचा आहे. भारताने चीनची कितीही मिसाईल पाडली, चीनने बाधलेले पूल पडले तरी त्यांनी निर्माण केलेल्या पेंटटच्या एव्हरेस्टला बारीकशी पण चीर पडलेली नाही. आपल्याकडे किती धर्माचार्यांनी भारताला नोबेल पुरस्कार का मिळत नाही याची चिंता वाहीली?

सुबोध भाऊ, खास तुमच्या आग्रहास्तव जपानच्या नोबेल पारितोषिकांची लिस्ट तारखे सकट खाली देत आहे. आता तुम्ही सुचवलेच आहेत मम्हणून ai आणि गुगळतो आहे. लिस्ट जरा जास्तच छोटी आहे. जास्त माहिती साठी तुम्ही हे reference टाकून सत्यता नक्कीच पडताळून पाहू शकता. 1949 – Physics: Hideki Yukawa (1907–1981) Yukawa, a physicist from Kyoto University, predicted the existence of mesons (subatomic particles that mediate nuclear forces) through theoretical models. This laid groundwork for particle physics and was Japan's first Nobel. Rationale: "for his prediction of the existence of mesons on the basis of theoretical work on nuclear forces." 1965 – Physics: Shin'ichirō Tomonaga (1906–1979) Tomonaga, also from Kyoto, advanced quantum electrodynamics (QED), reconciling quantum mechanics with special relativity for electromagnetic interactions. Shared with Americans Schwinger and Feynman. Rationale: "for their fundamental work in quantum electrodynamics, with deep-ploughing consequences for the physics of elementary particles." 1968 – Literature: Yasunari Kawabata (1899–1972) Kawabata, a novelist from University of Tokyo, captured Japanese aesthetics and human fragility in works like Snow Country. First Japanese literature winner. Rationale: "for his narrative mastery, which with great sensibility expresses the essence of the Japanese mind." 1973 – Physics: Leo Esaki (1925–) Esaki, from University of Tokyo, discovered electron tunneling in semiconductors, leading to the Esaki diode—key for modern electronics. Shared with Giaever and Josephson. Rationale: "for their experimental discoveries regarding tunneling phenomena in semiconductors and superconductors, respectively." 1974 – Peace: Eisaku Satō (1901–1975) Satō, former PM and University of Tokyo alum, pushed nuclear non-proliferation and Pacific stability via Japan's three non-nuclear principles. Shared with MacBride. Rationale: "for his contribution to stabilize conditions in the Pacific rim area and for signing the Nuclear Non-Proliferation Treaty." 1981 – Chemistry: Kenichi Fukui (1918–1998) Fukui, from Kyoto, developed frontier orbital theory to predict chemical reaction paths. First Asian chemistry winner. Shared with Hoffmann. Rationale: "for their theories, developed independently, concerning the course of chemical reactions." 1987 – Physiology or Medicine: Susumu Tonegawa (1939–) Tonegawa, Kyoto alum, uncovered how genes rearrange to produce diverse antibodies, revolutionizing immunology. Rationale: "for his discovery of the genetic principle for generation of antibody diversity." 1994 – Literature: Kenzaburō Ōe (1935–2023) Ōe, from University of Tokyo, wrote poetic, myth-infused novels on human struggles, influenced by his disabled son. Rationale: "who with poetic force creates an imagined world, where life and myth condense to form a disconcerting picture of the human predicament today." 2000 – Chemistry: Hideki Shirakawa (1936–) Shirakawa, Tokyo Tech alum, co-discovered conductive polymers (plastics that conduct electricity), enabling flexible electronics. Shared with MacDiarmid and Heeger. Rationale: "for their discovery and development of conductive polymers." 2001 – Chemistry: Ryōji Noyori (1938–) Noyori, from Kyoto, pioneered chiral catalysis for hydrogenation, crucial for drug synthesis. Shared with Knowles and Sharpless. Rationale: "for their work on chirally catalysed hydrogenation reactions." 2002 – Physics: Masatoshi Koshiba (1926–2020) Koshiba, University of Tokyo, detected cosmic neutrinos with the Kamiokande detector, confirming supernova theories. Shared with Davis and Giacconi. Rationale: "for pioneering contributions to astrophysics, in particular for the detection of cosmic neutrinos." 2002 – Chemistry: Koichi Tanaka (1959–) Tanaka, Tohoku alum, invented soft laser desorption for mass spectrometry, aiding protein analysis. Shared with Fenn and Wüthrich. Rationale: "for their development of soft desorption ionisation methods for mass spectrometric analyses of biological macromolecules." 2008 – Physics: Yoichiro Nambu (1921–2015) Nambu, Japanese-born (University of Tokyo), explained spontaneous symmetry breaking in particle physics, foundational for the Standard Model. US citizen at award. Shared half the prize (other half to Kobayashi and Maskawa). Rationale: "for the discovery of the mechanism of spontaneous broken symmetry in subatomic physics." 2008 – Physics: Makoto Kobayashi (1944–) Kobayashi, Nagoya alum, co-proposed the CKM matrix explaining CP violation and quark families. Shared with Maskawa. Rationale: "for the discovery of the origin of the broken symmetry which predicts the existence of at least three families of quarks in nature." 2008 – Physics: Toshihide Maskawa (1940–2021) Maskawa, Nagoya alum, same as Kobayashi on quark symmetry breaking. Rationale: same as above. 2008 – Chemistry: Osamu Shimomura (1928–2018) Shimomura, Nagasaki alum, isolated green fluorescent protein (GFP) from jellyfish, now a biotech staple for imaging. Shared with Chalfie and Tsien. US citizen later, but listed as Japanese. Rationale: "for the discovery and development of the green fluorescent protein, GFP." 2010 – Chemistry: Ei-ichi Negishi (1935–2021) Negishi, University of Tokyo, developed palladium-catalyzed cross-coupling for carbon bonds, vital for pharma. Shared with Heck and Suzuki. Rationale: "for palladium-catalyzed cross couplings in organic synthesis." 2010 – Chemistry: Akira Suzuki (1930–) Suzuki, Hokkaido alum, same cross-coupling method (Suzuki reaction). Rationale: same as above. 2012 – Physiology or Medicine: Shinya Yamanaka (1962–) Yamanaka, Kobe alum, created induced pluripotent stem cells (iPS) from adult cells, bypassing embryos for regenerative medicine. Shared with Gurdon. Rationale: "for the discovery that mature cells can be reprogrammed to become pluripotent." 2014 – Physics: Isamu Akasaki (1929–2021) Akasaki, Kyoto alum, invented blue LEDs for efficient lighting. Shared with Amano and Nakamura. Rationale: "for the invention of efficient blue light-emitting diodes which has enabled bright and energy-saving white light sources." 2014 – Physics: Hiroshi Amano (1960–) Amano, Nagoya alum, same blue LED breakthrough. Rationale: same as above. 2014 – Physics: Shuji Nakamura (1954–) Nakamura, University of Tokushima, co-invented blue LEDs while at Nichia Corp. US citizen at award, Japanese-born. Rationale: same as above. 2015 – Physics: Takaaki Kajita (1959–) Kajita, Saitama alum, proved neutrino oscillations (they have mass) via Super-Kamiokande. Shared with McDonald. Rationale: "for the discovery of neutrino oscillations, which shows that neutrinos have mass." 2015 – Physiology or Medicine: Satoshi Ōmura (1935–) Ōmura, University of Yamanashi, discovered avermectin from soil bacteria, leading to ivermectin for parasitic diseases. Shared with Campbell and Tu. Rationale: "for their discoveries concerning a novel therapy against infections caused by roundworm parasites." 2016 – Physiology or Medicine: Yoshinori Ohsumi (1945–) Ohsumi, University of Tokyo, elucidated autophagy (cell self-eating for recycling), key for disease research. Rationale: "for his discoveries of mechanisms for autophagy." 2018 – Physiology or Medicine: Tasuku Honjo (1942–) Honjo, Kyoto alum, found PD-1 protein, enabling immune checkpoint inhibitors for cancer therapy. Shared with Allison. Rationale: "for their discovery of cancer therapy by inhibition of negative immune regulation." 2019 – Chemistry: Akira Yoshino (1948–) Yoshino, Kyoto alum, developed lithium-ion batteries, powering modern devices. Shared with Goodenough and Whittingham. Rationale: "for the development of lithium ion batteries." 2021 – Physics: Syukuro Manabe (1931–) Manabe, Japanese-born (University of Tokyo), modeled Earth's climate systems, foundational for global warming predictions. US citizen at award. Shared with Hasselmann and Parisi. Rationale: "for the physical modelling of Earth’s climate, quantifying variability and reliably predicting global warming." 2024 – Peace: Nihon Hidankyo Grassroots group of Hiroshima/Nagasaki survivors advocating nuclear abolition through testimonies. Rationale: "for its efforts to achieve a world free of nuclear weapons and for demonstrating through witness testimony that nuclear weapons must never be used again." 2025 – Chemistry: Susumu Kitagawa (1951–) Kitagawa, Kyoto alum, pioneered metal-organic frameworks (MOFs) for gas storage, separation, and catalysis. Shared with Robson and Yaghi. Rationale: "for the development of metal-organic frameworks." 2025 – Physiology or Medicine: Shimon Sakaguchi (1951–) Sakaguchi, Kyoto alum, discovered regulatory T cells for immune tolerance, impacting autoimmunity and transplant medicine. Shared with Brunkow and Ramsdell. Rationale: "for their discoveries concerning peripheral immune tolerance."

महानगरे किडकी प्रजा निर्माण करत आहेत, या माझ्या सिद्धांतावर मी अजुनही ठाम आहे आणि मरेपर्यंत ठाम राहीन. पण तो या धाग्याचा विषय नसल्याने जास्त अटेंशन मिळणार नाही.

संघोटे काय, कम्युनीच काय.. शेवटी टिपर्‍याच खेळायच्या आहेत ना. चांगलय कि. बाकी आपल्या मानवी भावनांना ए आय कडुन व्हेरिफाय करायला लागण्याइतपत अधोगती झालेली बघुन भारतात डिसाइन इकॉनॉमीची काय दुर्गती होणार याची चिंता वाटायला लागली आहे.

लोकहो, एक रोचक तथ्य नोंदवायचं आहे. आधुनिक काळातली पहिली अभियांत्रिकी महाजत्रा इ.स. १८५१ साली लंडनमध्ये भरली होती. तिला ग्रेट एक्झिबिशन म्हणतात. विकिवर इथे माहिती आहे : https://en.wikipedia.org/wiki/Great_Exhibition या जत्रेस जगभरातले अभियांत्रिकी व तांत्रज्ञानिक नमुने मागवले होते. तर, मौजेची बाब अशी की भारताचे दालन सर्वांत मोते व आकर्षक होते. साहजिकंच भारत व चीन यांची तुलना लोकं करीत होते. या तुलनेविषयी गुग्गुळाचार्य बघा काय म्हणताहेत : ऐन व्हिक्टोरियन कालखंडात जेव्हा भारतात इंग्रजांची सत्ता दृढमूल झाली होती तेव्हाही जगात भारत हाच तंत्रज्ञानात व कल्पकतेत प्रथम क्रमांकावर होता. आज ते स्थान कुठे गेलंय? चर्चा व्हावी. आ.न., -गा.पै.

एकाच व्यक्तीने दोन आयडी घेऊन स्वतःच स्वतःला प्रतिसाद दिले आहेत. गंगाधर ही शक्तिमान है. पूर्वी संक्षी काकांच्या धाग्यावर असले प्रकार चालायचे.

कॉमी,

ऑ??? तांत्रिकी प्रदर्शन आणि आपले प्रमुख आकर्षण भुस्सा भरलेला हत्ती आणि हौदा???

यावरून तत्कालीन ब्रिटीश समाजची विज्ञान व तंत्रज्ञान याबद्दलची आस्था दिसून येते. आ.न., -गा.पै.

कालच शांघायमध्ये विमानतळाजवळ रस्ता खचला. नक्की काय झाले ते पुढील व्हिडिओमध्ये बघता येईल. https://www.youtube.com/watch?v=CR8iydhzRRI अशा इतर काही घटनाही घडल्या आहेत. उदाहरणार्थ सबवे ट्रेनमध्ये पाणी घुसणे https://www.youtube.com/watch?v=VjwsEnZOqSg वगैरे. बर्‍याच गोष्टींमध्ये चीन आपल्या कितीतरी पुढे आहे हे कोणीच नाकारत नाही. मात्र चीनमध्ये कसे सगळे मस्त मस्त आणि भारतात कशी सगळी घाण अशी परिस्थिती नसावी.

अवांतर : चीनमधल्या अल्पसंख्य जमातींविषयी एक रोचक लेख ( इंग्रजी दुवा ) : https://www.theguardian.com/commentisfree/2021/jun/10/china-celebrating-diversity-suppressing-xinjiang-communist-party वरील लेखांत वर्णिलेले धोरण ही चिनी कल्पकता मानवी का ? चर्चा व्हावी. -गा.पै.

मी एकदाच चीनला गेलो होतो ते पण १२ वर्षांपूर्वी. त्यांचे scale बघूनच अवाक झालो. माझ्या मते चीनला कमी लेखणारे एकतर चीनबद्दल अद्न्यानी असतात किंवा खोटे बोलत असतात.

युयुत्सु, तुम्ही तुमच्या आकलनाच्या आधारे हिंदू सनातन धर्म आणि संस्कृतीस बोल लावलेत. यांत एक तथ्य निसटून गेलेलं दिसतंय. ते म्हणजे चीनमध्ये लोकशाही नसून हुकूमशाही आहे. तस्मात भारतीय लोकशाहीस बोल लावायला विसरलांत. आ.न., -गा.पै.

मी चीनला गेलेलो नाही, हांगाश्शी चीन मध्ये प्रत्येकाच्या मोबाईल मध्ये सरकारी ऍप डिफॉल्ट म्हणून येते आणि ते इतर मोबाईल शी सतत संपर्कात येते. यामुळे प्रत्येक माणूस काय करतो हे सरकारला पूर्णपणे माहिती असते नि तुमच्यावर सरकारचे पूर्ण लक्ष असते. . याशिवाय या देशातून बाहेर येणारी प्रत्येक माहिती सरकारने वेचूनच पाठ्वलेली असते. चीनने काही क्षेत्रात दैदिप्यमान प्रगती केली आहे हि वस्तुस्थिती. पण आज चीन मध्ये आपल्याला साधी जमीन सुद्धा विकत घेता येत नाही. तेथे रस्ता रुंद करायचा असेल तर तुम्हाला १५ दिवसांची नोटीस दिली जाते आणि आपले घर खाली करायलाच लागते मग तुम्ही तेथे सात पिढ्या राहत असलात तरी. मानवी हक्क म्हणजे काय हे तिथीला जनतेला माहिती सुद्धा नाही. बीजिंग मध्ये जोडप्याने राहायचे असेल तर बायकोला नोकरी करावीच लागते पण बायकांना पुरुषांच्या एक चतुर्थांश पगार असतो यामुळे स्वस्त मनुष्यबळ आपोआप उपलब्ध होते. इथे तुम्ही पंतप्रधानांना आई बापावरून शिव्या देता आणि कुणी काही बोलले तर लगेच गळा काढून व्यक्तिस्वातंत्र्याचा संकोच म्हणून टाहो फोडता तेथे असे बोललात तर आपली उच्च आय आय टी ची डिग्री चुलीत घालून आपल्याला डुक्कर पालन केंद्रावर साधा कामगार म्हणून पाठवले जाईल. इथे बाबरी मशीद पडल्यावर ३४ वर्षे रडारड आणि गदारोळ चालू आहे. चीनच्या शिंजियांग प्रांतात हजारो मशिदी सरळ बुलडोझर ने पडून टाकल्या आहेत आणि १० लाख उईगुर मुसलमानांना "प्रशिक्षणासाठी" कॅम्प किंवा तुरुंगात पाठवले आहे. याबद्दल कुणी काही बोलायचे नाही. बाकी चीनच्या पी एल १५ या सर्वात अत्याधुनिक क्षेपणास्त्रांना, त्यांच्या एच क्यू ९ रडार आणि एच क्यू १६ क्षेपणास्त्राने भारतीय वायू दलाने कुचकामी कसे ठरवले याबद्दल बोलायचे नाही. (कारण डी आर डी ओ, इसरो मध्ये आय आय टी यन नाहीतच म्हणून असेल कदाचित). आणि या अपयशामुळे चीनने त्यांच्या उच्च लष्करी अधिकाऱ्यांना बडतर्फ केले आहे. https://www.orfonline.org/expert-speak/dual-fault-lines-in-china-s-military-weapons-fail-generals-jailed त्यांचे JF १७ किंवा ज १० विमानांची इंजिने अजून चीन सरकारला बनवता आलेली नाहीत याचे कारण काय असेल? आपण भारताला, सनातन धर्माला, मोदी सरकारला इथल्या प्रगतीला दूषणे दिल्याशिवाय काही लोकांना रोजचे जेवण पचतच नाही. सतत चीनशी तुलना करताना तेथील परिस्थीती काय आहे याच्या कडे कानाडोळा करता राहायचे. असे केल्याशिवाय तुम्ही इंटेलेक्युअल पुरोगामी सिद्ध होणार नाही अशी कायम भीती वाटत राहते हा खरा तर न्यूनगंड आहे.

मुद्दा भरकतो आहे. इथे सनातन धर्माला, मोदी सरकारला इथल्या प्रगतीला दूषणे वगैरे काही नाही आहे. तुम्ही इतकं छान सांगितलं भारताबद्दल त्या बद्दल धन्यवाद. मोदींच्या कामाबद्दल किंवा भारत करत असलेल्या प्रगती बद्दलहि लेख नाही आहे. भारत करत असलेली प्रगती हि भूषणावह आहेच. इथे लोकशाही कि हुकूमशाही, व्यक्ती स्वातंत्र्य भारतात किती आणि चीन मध्ये किती हाही मुद्दा नाही. सुबोध सर तुम्ही भावनेच्या ओघात विचारलेले मूलभूत प्रश्न दुर्लक्षले आहेत. मुख्य प्रश्न ना बगल देत भारतापुढील आव्हाने आणि भारताने केली प्रगती तसेच राजकारण्यामुळे भारत किती प्रगत झाला किंवा कुठल्याहि धर्मावर आधारित चर्चा अपेक्षी नाही आहे असं मला वाटते आहे. मुख्य मुद्दा आणि प्रश्न होता कि १. आपल्याला नि=ओबेल पुरस्कार का मिळत नाही आहेत? २. आपले पेटंट रेजिस्ट्रेशन का वाढत नाही आहेत? ह्यात आपण कुठे आणि का कमी पडत आहोत? ३. भारत कल्पकतेच्या मानकात कमी पडतो आहे का? ४. जगातील सर्वात मोठा हिंदू राष्ट्र आणि सगळ्यात मोठी लोकशाही तसेच आशियातील उदयोन्मुख मुख्य सत्ताकेंद्र असूनही आपण आपली छाप कल्पकतेत का पडू शकत नाही आहोत? हे काही मुख्य मुद्दे इथे चर्चा करण्यासारखे आहेत. कल्पकता आणि संशोधन ह्या दोन्ही अगदी विरुद्ध बाजू आहेत असे मला वाटते. तुम्ही हे तर प्रमाणित केलेच आहे कि भारताने संशोधनात कशी बाजी मारली आहे तर मुख्य मुद्द्याला धरून भारत ने कल्पकतेत अशीच काही बाजी मारली असेल तर तेही प्रमाणित करावे. मी मागच्या १५ वर्षांपासून design क्षेत्रात काम करतो आहे. पण एक मुख्य निरीक्षण आहेत कि सरकारी क्षेत्राला कल्पकतेचे वावडे आहे. संषधां भले ढीग असेल पण कल्पकता शून्य आहे. बाकी जाता जाता युयुत्सुची टीप ची आठवण करून देतो परत. ai ने प्रतिप्रश्न दिला आहेच कि "अशा लोकांशी वाद घालायचा की सोडून द्यायचा"

लोकशाही कि हुकूमशाही, व्यक्ती स्वातंत्र्य भारतात किती आणि चीन मध्ये किती हाही मुद्दा नाही. काय सांगताय? अमेरिकेत किंवा पाश्चात्य देशांत असणाऱ्या असंख्य चिनी वंशाच्या नागरिकांना तेथील संशोधन किंवा तंत्रज्ञान चोरून चीनला पाठवण्यासाठी कसे वेठीस धरले जाते याची आपल्याला सुतराम कल्पना नसावी. चिनी माणसांच्या जवळच्या नातेवाईकाना कुठल्या तरी खोट्या केसेस मध्ये अडकवले जाते काहीच सापडलं नाही तर तैवानसाठी हेरगिरी करण्याचा आरोप तर आहेच. मग त्यांच्याशी वाटाघाटी होतात. तिकडनं तंत्रज्ञान पाठवण्याची तयारी झाली कि नातेवाईक सन्मानाने घरी परत येतात. याशिवाय साम दाम दंड भेद इ सर्व गोष्टी वापरल्या जातात. इतिहासातील चिनी संपन्नतेचे धडे देऊन इमोशनल ब्लॅक मेलिंग केलं जातं. हनी ट्रेपिंग सुद्धा सर्रास वापरलं जातं Chinese intelligence services, particularly the Ministry of State Security (MSS), have been accused of employing "honey trapping"—using romantic or sexual relationships for espionage—to target individuals in the United States, including members of the overseas Chinese diaspora, tech workers, and researchers. These operations often focus on acquiring sensitive intellectual property, technical data, and defense secrets, with a particular focus on Silicon Valley. तिथल्या विद्यापीठात काम करणारे प्राध्यपक पासून तेथे गेलेले विद्यार्थी सरकारी किंवा खाजगी नोकरीत असलेले उच्च पदस्थ पासून सर्वाना गळाला लावायचा प्रयत्न चीनचे सरकार करते. भारताने असं करणं तुमच्या कल्पनेतही येणार नाही. चीनने जिकडे तिकडे रिव्हर्स इंजिनियरींग करून आपले जहाज धक्क्याला लावण्याचं प्रयत्न केला. इलेकट्रोनिक्स केमिकल उत्पादनात चीनने बऱ्यापैकी यश मिळवलं पण म्हणूनच चिनी मालाबद्दल चला तो चांद तक नाही तो शाम तक असं का म्हटलं जातं? Former Google Engineer Found Guilty of Economic Espionage and Theft of Confidential AI Technology https://www.justice.gov/opa/pr/former-google-engineer-found-guilty-economic-espionage-and-theft-confidential-ai-technology This updated survey is based on publicly available information and lists 224 reported instances of Chinese espionage directed at the United States since 2000. https://www.csis.org/programs/strategic-technologies-program/survey-chinese-espionage-united-states-2000 https://www.fbi.gov/investigate/counterintelligence/the-china-threat अमेरिकी गुप्तचर खात्याचे २१५ अहवाल आहेत ज्यात चिनी नागरिकांनी केलेली हेरगिरी, तंत्रज्ञान चोरी, हॅकिंग इ चे अहवाल आहेत. As of early 2026, the European Union is moving toward a mandatory, phased-out ban of Huawei and ZTE from 5G networks due to security concerns. Poland has banned Chinese-made electric vehicles from entering specific military bases. Concerns regarding data security, espionage, and digital surveillance via sensors are driving these restrictions, with potential for broader,EU-wide regulations. Reverse engineering in the Chinese chemical industry is part of a broader, state-driven strategy to achieve technological self-sufficiency, often focusing on bypassing intellectual property (IP) restrictions and accelerating innovation in sectors ranging from specialty chemicals to advanced materials. As China's chemical industry is the largest in the world by revenue,, this approach helps rapidly bridge the technology gap with Western firms. बर्फाचा पहाड जितका वरून दिसतो त्याच्या ९/१० खाली असतो. बाकी चालू द्या

डॅाक, डार्ट बोर्डावर डार्ट मारून त्याभोवती वर्तुळं काढून ‘बुल्स आय‘ केल्यासारखं होतंय. धाग्याचा मुळ मुद्दा डिझाईन ईकॅानॅामी आणि त्यापुढची आव्हाने हा आहे, चीनच्या अंतर्गत बाबींबद्दल नाही.

चला तो चांद तक नाही तो शाम तक

हे गृहीतक बाबा आदमच्या जमान्यात ठीक होतं. आताच्या एकविसाव्या शतकातला चीन हा डिझाईन ईकॅानॅामीला एम्ब्रेस करून अनेरिकेला टक्कर देऊन जागतिक महासत्ता होण्यची ताकद बाळगून आहे. हे माझं मत, स्वतः चीनला दोनदा जाऊन आल्यानंतरचं आहे. बाकी सगळ चालू राहतंच, निसर्गक्रमाने, कोणाच्या परवानगीची गरज न लागता. - (सो कॅाल्ड सॅाफ्टवेयर डिझाईनर) सोकाजी

चला तो चांद तक नाही तो शाम तक PL १५ क्षेपणास्त्रे, HQ ९ , HQ १६ ,JF १७, J १० हे सर्वच्या सर्व भारतीय शस्त्रास्त्रांविरुद्ध साफ अपयशी का ठरले? आजही चीनची रिव्हर्स इंजिनियरिंग केलेली J १७ J १० ची इंजिने चालत का नाहीत? चीनने जबरदस्त प्रगती केलेली आहे यात शंका नाही. यामुळेच भारत चीनला आपला प्रतिस्पर्धी समजतो यात शंका नाही. परंतु माझ्याशी कचाकचा भांडणार्‍या मंदबुद्धी संघोट्या मित्राची प्रत्येकाने हिंदू धर्मियांचे नोबेल पुरस्कार आणि पेटंटमध्ये नगण्य योगदान का? डिझाइन इकॉनॉमीला मात्र सतत बदलणारी संस्कृती लागते. व्यक्तीच्या आयुष्यात अतिरेकी ढवळाढवळ करणारी संस्कृती म्हणूनच कल्पकतेबरोबर सोहार्दाचे नाते निर्माण करू शकत नाही. सरळसरळ पूर्वग्रह आणि हिंदू द्वेष दाखवणारी आहेत ज्याचा कल्पकतेशी संबंध नाही. जपान हा निश्चित आपल्या संस्कृतीचा प्रचंड अभिमानी आणि पुरस्कर्ता आहे. म्हणून त्यांची अधोगती झाली का? पाश्चात्य लोकांच्या तुलनेत जपानला किती नोबेल पारितोषिके मिळाली आहेत? कृत्रिम बुद्धिमत्ता वापरली कि त्यावर उपलब्ध असलेलीच माहिती मिळेल एक तर ओवी अनुभवावी या उक्तीनुसार मी दिलेल्या दुव्यांपैकी एक तरी दुवा पूर्णपणे वाचला का? याच कृत्रिम बुद्धिमत्तेला विचारा चीनमध्ये मानवी हक्क म्हणजे काय? आणि चीन शी आपली तुलना करुन आपल्या देशाला आणि आपल्या संस्कृतीला शिव्या घालताना आपण इतिहास विसरतो आहे हे सर्वज्ञ लोक विसरतात. इस्लामच्या रेट्यामधून भारत आणि चीन हे का वाचले याचा नीट अभ्यास करून पहा दोन्ही ठिकाणी असलेल्या प्राचीन संस्कृती मुळेच. हे लक्षात न घेता पुढचे पाठ मागचे सपाट झाल्यामुळे अशी परिस्थिती येते. आज भारताने सर्व लोकांची मालमत्ता सरकार जमा करून घेतली कि आपल्याकडे सुद्धा सिंगूर पासून बुलेट ट्रेन मुंबईच्या लोकलचे सहा पदरी करण.सारखे सर्व पायाभूत प्रकल्प चुटकीसरशी पुढे जातील कारण त्यातील सर्वात मोठा जमीन अधिग्रहणाचा मुद्दाच निकाली निघेल. आणि सर्व अल्पसंख्याकांना मानसिक परिवर्तनासाठी पाठवले तर हेच डावे फुरोगामी सर्वज्ञ लोक खुश होतील का ? केवळ कल्पनाविलास करून होत नाही. भारताने चांद्रयान, मंगळयान, क्षेपणास्त्रे, अण्वस्त्रे, यु पि आय सारखे अनेक प्रयोग फार मोठ्या प्रमाणावर मार्गी लावले आहेत ते रिव्हर्स इंजिनियरिंग करून नव्हे तर आपल्याच शास्त्रज्ञांच्या कल्पकतेने. तेंव्हा केवळ द्वेषाची द्वेष न करता वस्तुस्थितीची जाणीव व्हावी यासाठी मी लिहिले आहे यात आपल्याला गोलपोस्ट हलवण्याचे दिसते स्वतः चीनला दोनदा जाऊन आल्यानंतरचं आहे.हि टिप्पणी यात वस्तुस्थिती कमी आणि स्कोअर सेटलिंगची शक्यता जास्त आहे. असो आपले भले होवो.

वर केल्या गेलेल्या थयथयाटामध्ये एका गोष्टीकडे दुर्लक्ष झाले आहे. चीनमधली हूकूमशाही राजवट अलिकडची काही वर्षातली आहे, चीनमधल्या कल्पकतेच्या संस्कृतीचा इतिहास अनेक शतकांचा आहे. भारताने चीनची कितीही मिसाईल पाडली, चीनने बाधलेले पूल पडले तरी त्यांनी निर्माण केलेल्या पेंटटच्या एव्हरेस्टला बारीकशी पण चीर पडलेली नाही. आपल्याकडे किती धर्माचार्यांनी भारताला नोबेल पुरस्कार का मिळत नाही याची चिंता वाहीली?

सुबोध भाऊ, खास तुमच्या आग्रहास्तव जपानच्या नोबेल पारितोषिकांची लिस्ट तारखे सकट खाली देत आहे. आता तुम्ही सुचवलेच आहेत मम्हणून ai आणि गुगळतो आहे. लिस्ट जरा जास्तच छोटी आहे. जास्त माहिती साठी तुम्ही हे reference टाकून सत्यता नक्कीच पडताळून पाहू शकता. 1949 – Physics: Hideki Yukawa (1907–1981) Yukawa, a physicist from Kyoto University, predicted the existence of mesons (subatomic particles that mediate nuclear forces) through theoretical models. This laid groundwork for particle physics and was Japan's first Nobel. Rationale: "for his prediction of the existence of mesons on the basis of theoretical work on nuclear forces." 1965 – Physics: Shin'ichirō Tomonaga (1906–1979) Tomonaga, also from Kyoto, advanced quantum electrodynamics (QED), reconciling quantum mechanics with special relativity for electromagnetic interactions. Shared with Americans Schwinger and Feynman. Rationale: "for their fundamental work in quantum electrodynamics, with deep-ploughing consequences for the physics of elementary particles." 1968 – Literature: Yasunari Kawabata (1899–1972) Kawabata, a novelist from University of Tokyo, captured Japanese aesthetics and human fragility in works like Snow Country. First Japanese literature winner. Rationale: "for his narrative mastery, which with great sensibility expresses the essence of the Japanese mind." 1973 – Physics: Leo Esaki (1925–) Esaki, from University of Tokyo, discovered electron tunneling in semiconductors, leading to the Esaki diode—key for modern electronics. Shared with Giaever and Josephson. Rationale: "for their experimental discoveries regarding tunneling phenomena in semiconductors and superconductors, respectively." 1974 – Peace: Eisaku Satō (1901–1975) Satō, former PM and University of Tokyo alum, pushed nuclear non-proliferation and Pacific stability via Japan's three non-nuclear principles. Shared with MacBride. Rationale: "for his contribution to stabilize conditions in the Pacific rim area and for signing the Nuclear Non-Proliferation Treaty." 1981 – Chemistry: Kenichi Fukui (1918–1998) Fukui, from Kyoto, developed frontier orbital theory to predict chemical reaction paths. First Asian chemistry winner. Shared with Hoffmann. Rationale: "for their theories, developed independently, concerning the course of chemical reactions." 1987 – Physiology or Medicine: Susumu Tonegawa (1939–) Tonegawa, Kyoto alum, uncovered how genes rearrange to produce diverse antibodies, revolutionizing immunology. Rationale: "for his discovery of the genetic principle for generation of antibody diversity." 1994 – Literature: Kenzaburō Ōe (1935–2023) Ōe, from University of Tokyo, wrote poetic, myth-infused novels on human struggles, influenced by his disabled son. Rationale: "who with poetic force creates an imagined world, where life and myth condense to form a disconcerting picture of the human predicament today." 2000 – Chemistry: Hideki Shirakawa (1936–) Shirakawa, Tokyo Tech alum, co-discovered conductive polymers (plastics that conduct electricity), enabling flexible electronics. Shared with MacDiarmid and Heeger. Rationale: "for their discovery and development of conductive polymers." 2001 – Chemistry: Ryōji Noyori (1938–) Noyori, from Kyoto, pioneered chiral catalysis for hydrogenation, crucial for drug synthesis. Shared with Knowles and Sharpless. Rationale: "for their work on chirally catalysed hydrogenation reactions." 2002 – Physics: Masatoshi Koshiba (1926–2020) Koshiba, University of Tokyo, detected cosmic neutrinos with the Kamiokande detector, confirming supernova theories. Shared with Davis and Giacconi. Rationale: "for pioneering contributions to astrophysics, in particular for the detection of cosmic neutrinos." 2002 – Chemistry: Koichi Tanaka (1959–) Tanaka, Tohoku alum, invented soft laser desorption for mass spectrometry, aiding protein analysis. Shared with Fenn and Wüthrich. Rationale: "for their development of soft desorption ionisation methods for mass spectrometric analyses of biological macromolecules." 2008 – Physics: Yoichiro Nambu (1921–2015) Nambu, Japanese-born (University of Tokyo), explained spontaneous symmetry breaking in particle physics, foundational for the Standard Model. US citizen at award. Shared half the prize (other half to Kobayashi and Maskawa). Rationale: "for the discovery of the mechanism of spontaneous broken symmetry in subatomic physics." 2008 – Physics: Makoto Kobayashi (1944–) Kobayashi, Nagoya alum, co-proposed the CKM matrix explaining CP violation and quark families. Shared with Maskawa. Rationale: "for the discovery of the origin of the broken symmetry which predicts the existence of at least three families of quarks in nature." 2008 – Physics: Toshihide Maskawa (1940–2021) Maskawa, Nagoya alum, same as Kobayashi on quark symmetry breaking. Rationale: same as above. 2008 – Chemistry: Osamu Shimomura (1928–2018) Shimomura, Nagasaki alum, isolated green fluorescent protein (GFP) from jellyfish, now a biotech staple for imaging. Shared with Chalfie and Tsien. US citizen later, but listed as Japanese. Rationale: "for the discovery and development of the green fluorescent protein, GFP." 2010 – Chemistry: Ei-ichi Negishi (1935–2021) Negishi, University of Tokyo, developed palladium-catalyzed cross-coupling for carbon bonds, vital for pharma. Shared with Heck and Suzuki. Rationale: "for palladium-catalyzed cross couplings in organic synthesis." 2010 – Chemistry: Akira Suzuki (1930–) Suzuki, Hokkaido alum, same cross-coupling method (Suzuki reaction). Rationale: same as above. 2012 – Physiology or Medicine: Shinya Yamanaka (1962–) Yamanaka, Kobe alum, created induced pluripotent stem cells (iPS) from adult cells, bypassing embryos for regenerative medicine. Shared with Gurdon. Rationale: "for the discovery that mature cells can be reprogrammed to become pluripotent." 2014 – Physics: Isamu Akasaki (1929–2021) Akasaki, Kyoto alum, invented blue LEDs for efficient lighting. Shared with Amano and Nakamura. Rationale: "for the invention of efficient blue light-emitting diodes which has enabled bright and energy-saving white light sources." 2014 – Physics: Hiroshi Amano (1960–) Amano, Nagoya alum, same blue LED breakthrough. Rationale: same as above. 2014 – Physics: Shuji Nakamura (1954–) Nakamura, University of Tokushima, co-invented blue LEDs while at Nichia Corp. US citizen at award, Japanese-born. Rationale: same as above. 2015 – Physics: Takaaki Kajita (1959–) Kajita, Saitama alum, proved neutrino oscillations (they have mass) via Super-Kamiokande. Shared with McDonald. Rationale: "for the discovery of neutrino oscillations, which shows that neutrinos have mass." 2015 – Physiology or Medicine: Satoshi Ōmura (1935–) Ōmura, University of Yamanashi, discovered avermectin from soil bacteria, leading to ivermectin for parasitic diseases. Shared with Campbell and Tu. Rationale: "for their discoveries concerning a novel therapy against infections caused by roundworm parasites." 2016 – Physiology or Medicine: Yoshinori Ohsumi (1945–) Ohsumi, University of Tokyo, elucidated autophagy (cell self-eating for recycling), key for disease research. Rationale: "for his discoveries of mechanisms for autophagy." 2018 – Physiology or Medicine: Tasuku Honjo (1942–) Honjo, Kyoto alum, found PD-1 protein, enabling immune checkpoint inhibitors for cancer therapy. Shared with Allison. Rationale: "for their discovery of cancer therapy by inhibition of negative immune regulation." 2019 – Chemistry: Akira Yoshino (1948–) Yoshino, Kyoto alum, developed lithium-ion batteries, powering modern devices. Shared with Goodenough and Whittingham. Rationale: "for the development of lithium ion batteries." 2021 – Physics: Syukuro Manabe (1931–) Manabe, Japanese-born (University of Tokyo), modeled Earth's climate systems, foundational for global warming predictions. US citizen at award. Shared with Hasselmann and Parisi. Rationale: "for the physical modelling of Earth’s climate, quantifying variability and reliably predicting global warming." 2024 – Peace: Nihon Hidankyo Grassroots group of Hiroshima/Nagasaki survivors advocating nuclear abolition through testimonies. Rationale: "for its efforts to achieve a world free of nuclear weapons and for demonstrating through witness testimony that nuclear weapons must never be used again." 2025 – Chemistry: Susumu Kitagawa (1951–) Kitagawa, Kyoto alum, pioneered metal-organic frameworks (MOFs) for gas storage, separation, and catalysis. Shared with Robson and Yaghi. Rationale: "for the development of metal-organic frameworks." 2025 – Physiology or Medicine: Shimon Sakaguchi (1951–) Sakaguchi, Kyoto alum, discovered regulatory T cells for immune tolerance, impacting autoimmunity and transplant medicine. Shared with Brunkow and Ramsdell. Rationale: "for their discoveries concerning peripheral immune tolerance."

महानगरे किडकी प्रजा निर्माण करत आहेत, या माझ्या सिद्धांतावर मी अजुनही ठाम आहे आणि मरेपर्यंत ठाम राहीन. पण तो या धाग्याचा विषय नसल्याने जास्त अटेंशन मिळणार नाही.

संघोटे काय, कम्युनीच काय.. शेवटी टिपर्‍याच खेळायच्या आहेत ना. चांगलय कि. बाकी आपल्या मानवी भावनांना ए आय कडुन व्हेरिफाय करायला लागण्याइतपत अधोगती झालेली बघुन भारतात डिसाइन इकॉनॉमीची काय दुर्गती होणार याची चिंता वाटायला लागली आहे.

लोकहो, एक रोचक तथ्य नोंदवायचं आहे. आधुनिक काळातली पहिली अभियांत्रिकी महाजत्रा इ.स. १८५१ साली लंडनमध्ये भरली होती. तिला ग्रेट एक्झिबिशन म्हणतात. विकिवर इथे माहिती आहे : https://en.wikipedia.org/wiki/Great_Exhibition या जत्रेस जगभरातले अभियांत्रिकी व तांत्रज्ञानिक नमुने मागवले होते. तर, मौजेची बाब अशी की भारताचे दालन सर्वांत मोते व आकर्षक होते. साहजिकंच भारत व चीन यांची तुलना लोकं करीत होते. या तुलनेविषयी गुग्गुळाचार्य बघा काय म्हणताहेत : ऐन व्हिक्टोरियन कालखंडात जेव्हा भारतात इंग्रजांची सत्ता दृढमूल झाली होती तेव्हाही जगात भारत हाच तंत्रज्ञानात व कल्पकतेत प्रथम क्रमांकावर होता. आज ते स्थान कुठे गेलंय? चर्चा व्हावी. आ.न., -गा.पै.

एकाच व्यक्तीने दोन आयडी घेऊन स्वतःच स्वतःला प्रतिसाद दिले आहेत. गंगाधर ही शक्तिमान है. पूर्वी संक्षी काकांच्या धाग्यावर असले प्रकार चालायचे.

कॉमी,

ऑ??? तांत्रिकी प्रदर्शन आणि आपले प्रमुख आकर्षण भुस्सा भरलेला हत्ती आणि हौदा???

यावरून तत्कालीन ब्रिटीश समाजची विज्ञान व तंत्रज्ञान याबद्दलची आस्था दिसून येते. आ.न., -गा.पै.

कालच शांघायमध्ये विमानतळाजवळ रस्ता खचला. नक्की काय झाले ते पुढील व्हिडिओमध्ये बघता येईल. https://www.youtube.com/watch?v=CR8iydhzRRI अशा इतर काही घटनाही घडल्या आहेत. उदाहरणार्थ सबवे ट्रेनमध्ये पाणी घुसणे https://www.youtube.com/watch?v=VjwsEnZOqSg वगैरे. बर्‍याच गोष्टींमध्ये चीन आपल्या कितीतरी पुढे आहे हे कोणीच नाकारत नाही. मात्र चीनमध्ये कसे सगळे मस्त मस्त आणि भारतात कशी सगळी घाण अशी परिस्थिती नसावी.

अवांतर : चीनमधल्या अल्पसंख्य जमातींविषयी एक रोचक लेख ( इंग्रजी दुवा ) : https://www.theguardian.com/commentisfree/2021/jun/10/china-celebrating-diversity-suppressing-xinjiang-communist-party वरील लेखांत वर्णिलेले धोरण ही चिनी कल्पकता मानवी का ? चर्चा व्हावी. -गा.पै.

अभिनंदन. बाकी मला यातलं काही समजत नाही. वजन कमी करणे वगैरे. कारण मला वजन वाढवायचं आहे. साठवरून पंचाहत्तर व्हायचंय. तरुणपणी ७४ पर्यंत जाऊन खाली आलो आहे.

@ कंजूस "मला वजन वाढवायचं आहे. साठवरून पंचाहत्तर व्हायचंय." एक सोपा उपाय आहे तळवलकर किंवा तत्सम जिमच्या बाहेर थांबुन तेथून बाहेर पडणाऱ्या विशाल महिलांना त्यांच्या डॉक्टरने काय काय खाऊ नका हे सांगितलंय ते विचारा. ते सर्व दाबुन खा. उदा फरसाण, वेफर्स, मलई बर्फी, समोसा, बटर चिकन/ बटर पनिर इ इ काही महिन्यातच आपल्याला पोटाचा नगारा वाजवता येईल. त्यातून वजन नाहीच वाढलं तर आणखी बरेच दिवस खाऊन पिऊन एन्जॉय करता येईल हा का ना का

अभिनंदन... अनुभव आवडला.

चांगला लेख आहे. यातून एक खूप पूर्वी मीच लिहिलेला लेख आठवला. लठ्ठ पुरुष असो किंवा अन्य काही. त्याला कोणत्याही प्रकारे तू बाईसारखा वाटतो आहेस असं म्हटलं की तो त्याचा तोवरचा सर्वोच्च आणि सर्वात परिणामकारक अपमान असतो. बांगड्या भर हे खूपच कॉमन झालं. पण पोट बघ, सहावा महिना चालू आहे की काय? किंवा पोटुश्या बाईसारखं दिसतंय, जरा कमी कर.. असं म्हटलं की घाव खोलवर लागतो. पोटाचा नगारा झालाय बघ.. पोटावर किती टायर चढले आहेत.. फुटबॉल झाला आहे.. हे सर्व चालतं. यावर फार काही टिपणी करत नाही कारण ते अवांतर होईल. बाय द वे.. सोकाजी, वेट लॉस बद्दल अभिनंदन..

वा मस्तच!

सोत्रि, तुम्ही अर्धी मोरठाण मारणारे आहात हे भारीये. ८० किलो घेऊन २१ किमी धावणे भयंकर अशक्य कोटीतली गोष्ट वाटते. आ.न., -गा.पै.

व्व्वा नाना, बेस्ट. १६ किलो उतरव्णं म्हण्जे भारीच. चेहरेपट्टी सेम आहेच आहेच पण बापलेक अगदी सक्खे भाऊ वाटू देऊ नकोस म्हणजे झालं. ;)

वा छान! मी गेल्या वर्षभरात ९९ वरून ८५ वर आलोय. काल मेज़ वजन ८५ किलो होते. bmi प्रमाणे माझे वजन ८४ हवे!

वजन कमी केल्याबद्दल प्रथम अभिनंदन. आता वहीनीकडून आम्हा काही मिपाकरांसाठी डायट प्लॅन इकडे टाका. सहज जमेल असं असेल तर नक्की करेन.मलाही दहा एक किलो वजन कमी करणे आहे. ९० ला वजन स्थिर आहे. -दिलीप बिरुटे

साकी, आकारात आल्याबद्दल हार्दिक अभिनंदन तसेच पुढील वाटचालीसाठी हार्दिक शुभेच्छा! तुम्ही अंमलात आणलेला Diet plan, workout schedule इत्यादी तपशिलाचा फाफटपसारा टाळून थेट लिहिलेला आवडलं.

अभिनंदन. बाकी मला यातलं काही समजत नाही. वजन कमी करणे वगैरे. कारण मला वजन वाढवायचं आहे. साठवरून पंचाहत्तर व्हायचंय. तरुणपणी ७४ पर्यंत जाऊन खाली आलो आहे.

@ कंजूस "मला वजन वाढवायचं आहे. साठवरून पंचाहत्तर व्हायचंय." एक सोपा उपाय आहे तळवलकर किंवा तत्सम जिमच्या बाहेर थांबुन तेथून बाहेर पडणाऱ्या विशाल महिलांना त्यांच्या डॉक्टरने काय काय खाऊ नका हे सांगितलंय ते विचारा. ते सर्व दाबुन खा. उदा फरसाण, वेफर्स, मलई बर्फी, समोसा, बटर चिकन/ बटर पनिर इ इ काही महिन्यातच आपल्याला पोटाचा नगारा वाजवता येईल. त्यातून वजन नाहीच वाढलं तर आणखी बरेच दिवस खाऊन पिऊन एन्जॉय करता येईल हा का ना का

अभिनंदन... अनुभव आवडला.

चांगला लेख आहे. यातून एक खूप पूर्वी मीच लिहिलेला लेख आठवला. लठ्ठ पुरुष असो किंवा अन्य काही. त्याला कोणत्याही प्रकारे तू बाईसारखा वाटतो आहेस असं म्हटलं की तो त्याचा तोवरचा सर्वोच्च आणि सर्वात परिणामकारक अपमान असतो. बांगड्या भर हे खूपच कॉमन झालं. पण पोट बघ, सहावा महिना चालू आहे की काय? किंवा पोटुश्या बाईसारखं दिसतंय, जरा कमी कर.. असं म्हटलं की घाव खोलवर लागतो. पोटाचा नगारा झालाय बघ.. पोटावर किती टायर चढले आहेत.. फुटबॉल झाला आहे.. हे सर्व चालतं. यावर फार काही टिपणी करत नाही कारण ते अवांतर होईल. बाय द वे.. सोकाजी, वेट लॉस बद्दल अभिनंदन..

वा मस्तच!

सोत्रि, तुम्ही अर्धी मोरठाण मारणारे आहात हे भारीये. ८० किलो घेऊन २१ किमी धावणे भयंकर अशक्य कोटीतली गोष्ट वाटते. आ.न., -गा.पै.

व्व्वा नाना, बेस्ट. १६ किलो उतरव्णं म्हण्जे भारीच. चेहरेपट्टी सेम आहेच आहेच पण बापलेक अगदी सक्खे भाऊ वाटू देऊ नकोस म्हणजे झालं. ;)

वा छान! मी गेल्या वर्षभरात ९९ वरून ८५ वर आलोय. काल मेज़ वजन ८५ किलो होते. bmi प्रमाणे माझे वजन ८४ हवे!

वजन कमी केल्याबद्दल प्रथम अभिनंदन. आता वहीनीकडून आम्हा काही मिपाकरांसाठी डायट प्लॅन इकडे टाका. सहज जमेल असं असेल तर नक्की करेन.मलाही दहा एक किलो वजन कमी करणे आहे. ९० ला वजन स्थिर आहे. -दिलीप बिरुटे

साकी, आकारात आल्याबद्दल हार्दिक अभिनंदन तसेच पुढील वाटचालीसाठी हार्दिक शुभेच्छा! तुम्ही अंमलात आणलेला Diet plan, workout schedule इत्यादी तपशिलाचा फाफटपसारा टाळून थेट लिहिलेला आवडलं.

रात्री जेवायला बसल्यावर टीव्हीवर हमखास हार्पिकने लोकांचे पौर्वात्य आणि पाश्चिमात्य अशा दोन्ही प्रकारचे कूप स्वच्छ होताना त्यांतील किटाणूंच्या वर्धित प्रतिमांसह पाहणे टाळता येणे अशक्य. येतेच ते समोर.

गवि ना पडला तो प्रश्न मलाही पडतो. याना कसे कळते की आम्ही जेवायला बसलोय , नेमके त्याच वेळेस हार्पीक च्या झैराती येतात. आज्जी बाई. तुम्ही गायबला होतात हे जानवलं होते. त्यामुअ‍ॅळ तुमचा लेख दिसलयावर लै बरे वाटले

पनवेलच्या पुढे प्रवासी रेलवे सेवा नुकतीच सुरू झाली होती, तेव्हाची गोष्ट. आम्ही दिव्याहून गाडी पकडली व पनवेलच्या पुढे जाणार होतो. पनवेलास समोरचा माणूस उठून गेला. त्यानंतर गाडी जी थांबली ती हलायचं नावंच घेईना. शेवटी पाऊण तासाने गाडी हलली. तेव्हढ्यात समोरचा माणूस येऊन बसला व म्हणाला की लवकर निघाली गाडी. आम्ही प्रश्नार्थक मुद्रेने पाहिल्यावर म्हणतो की नेहमी एक तास तरी लागतोच. मागील महिन्यात त्या एका तासात त्याने बहिणीकडे जाऊन भाऊबीजही आटोपली होती, अशी बहुमोल माहिती पुरवली. तो रेलवेत कामास होता. पुढे म्हणाला की पनवेलास मोटरमनास कागदी अर्ज भरून पुढील प्रवासाची परवानगी ( ब्लॉक क्लिअरन्स ) घ्यावी लागते व तिची एक प्रत इंजिनात ठेवावी लागते. त्यामुळे एक तास मोडतो. अहाहा, काय तो ब्रेक होता. हल्ली असे ब्रेक मिळंत नाहीत. दुसऱ्या ब्रेकची कथाही दिवा पनवेल मार्गाशी संबंधित आहे. असाच दिव्याहून पनवेलच्या दिशेने पाशिंजर पकडून चाललो होतो. पाणी मिळणार नाही म्हणून घरून पाणी भरपूर पिऊन निघालो होतो. आणि थंडीचे दिवस होते. मग काय जलनिष्कासावेग जरा जास्तंच जाणवू लागला. म्हणून निळजे स्थानकात खाली उतरून जमिनीचे क्षारवर्धन अभियान राबवू लागलो. सुदैवाने फलाट नसल्याने गाडीपासून दूर जावं लागलं नाही. मोहीम ऐन भरात असतांना गाडी हलली. मग काय, कसंबसं अभियान आवरलं आणि गाडीत चढलो. मग उरलेलं अभियान पुढल्या स्थानकात तळोजात पूर्ण केलं. परत एकदा सुदैवाने फलाटाची रुंदी अगदी नगण्य असल्याने गाडीपासनं जवळंच कार्यभाग आटोपता आला. असा हा अभियानी ब्रेक घेण्याची वेळ कोणावर येऊ नये. -गा.पै.

'ब्रेक के बाद' स्वागत आहे. लेखन नेहमीसारखंच सहज सुंदर.

८० किंवा त्या आधीच्या काळात लांब पल्ल्याच्या गाड्यांना भुसावळला बराच वेळ थांबायच्या. बहुदा इंजिने आणि डब्यांमध्ये पाणी भरण्यासाठी खूप वेळ लागायचा. एकदा आमची गाडी आऊटरलाच उभी राहिली. उन्हाचे दिवस भयंकर गरमी आणि पंखे गरम हवा मारायचे. गाडी थांबली की पंखे बंद व्हायचे कारण डब्याला असलेली ब्याटरी डाऊन. असे आमचे हाल चाललेले असतांना शेजारच्या बर्थवरचे एक काका शांतपणे सामानाची राखण सोडून खाली उतरले आणि चक्क रेल्वे लाईन ओलांडून पलीकडच्या कॉलनीत निघून गेले. आम्ही आपले काळजीत की या माणसाची गाडी सुटली तर काय? खूप वेळ झाला तरी ते आलेच नाही.. नंतर ते काका, हातात घरचा डबा घेऊन पाऊण तासाने परत आले, ते म्हणाले, माझा भैण रेल्वेच्या वसाहतीत राहते. तिचा नवरा म्हणजे म्येव्हणा त्याला शिफ ड्युटी. झोपला स्टेशनवर यायला नव्हता, मग मीच विचार केला की इंजिन पाणी घेईपर्यंत आणि 'सिग्नल क्लिअरस्तोर घरची चौकशी करून येतो. गाडी काय १० मिनिटात सुटायचं नाही. गा पै मुळे असा ही एक ब्रेक आठवला. त्या काळात रेल्वे कर्मचाऱ्यांची क्वार्टर्स आणि रेल्वेचे स्टेशन्स यांच्यात एक अनोखं समीकरण होतं. त्यातही मोठी जंक्शन स्टेश्न्स जरा वेगळीच असायची. अवांतराबद्दल क्षमस्व!

वेलकम ब्याक आज्जी. असेच खुसखुशीत लेख लिहुन आम्हाला हसवत रहा. बाकी आजकाल चेपु ,ईन्स्टाआणि तूनळीवरील रील्स मुळे ब्रेक असा तो काय मिळतच नाही बघा. दोन मीटीन्गांमध्ये किवा रात्री बेरात्री क्लायंटच्या शिव्या ऐकुन संपल्या की ब्रेक घ्यावा न झोपावे तर हे रील्स स्क्रोल करत अजुन १ तास निघुन जातो. माझा एक कलीग म्हण्तो "सर, मै तो सुब्बे सुब्बे पॉटी करते हुवे रातभरके टिम्स चॅट पढ लेता हुं, क्या पता बॉस का कॉल आ जाये......" बायो ब्रेकमधेही टीम्स वर काय काय मेसेज येउन पडलेत ते बघावे लागते.आता बोला.

छान लेख :) तुम्ही विना ब्रेक कायम लिहित रहावे हि इच्छा. बाकी tv २०२१ पासून नाही.. त्यामुळे बरे आहे सध्या.. असले ब्रेक बघायलच नको.. परंतु क्रिकेट match पाहतानाच्या जाहिराती जरा बऱ्या असतात असे माझे मत.. बाकी थिएटरात पैसे देऊन गेल्यावर, सिनेमा चालू होण्या अगोदर आनी interval नंतर ती खैनी, पान, गुठख्या ची जाहिरात डोक्यात जाते... आम्हीच सापडलो काय दाखवायला असे वाटते..

आजी तुमचे लेख नेहमीच खुमासदार असतात....

रेल्वे ब्रेकच्या आठवणी मस्त

माझ्या पोस्टचं तुम्ही सर्वांनी इतकं भरभरून स्वागत केलंत की माझ्या मनात आलं की मी पुन्हा लिहायला लागून "कोई गलती नहीं की" (हे वाक्य शोलेतल्या संजीव कुमार च्या आवाजात वाचावं.) मित्रमैत्रिणींनो हजाराच्या पार पोहोचणारी वाचने, आणि पंधराच्या आसपास प्रतिसाद या पोस्ट ला आले.तुमच्या मैत्रीपूर्ण,स्नेहपूर्ण प्रतिसादांबद्दल मनःपूर्वक आभार मानते. यांत अनेकांनी स्वतःच्या अनुभवांबद्दलही लिहिलं. त्यांचीही विशेष दखल घ्यावीशी वाटते. पुन्हा एकदा सर्वांचेच आभार मानते आणि लवकरच एक गंमतीदार लेख घेऊन येते आहे.

वेलकम बॅक आज्जी... छान खुसखुशीत लेख.

रात्री जेवायला बसल्यावर टीव्हीवर हमखास हार्पिकने लोकांचे पौर्वात्य आणि पाश्चिमात्य अशा दोन्ही प्रकारचे कूप स्वच्छ होताना त्यांतील किटाणूंच्या वर्धित प्रतिमांसह पाहणे टाळता येणे अशक्य. येतेच ते समोर.

गवि ना पडला तो प्रश्न मलाही पडतो. याना कसे कळते की आम्ही जेवायला बसलोय , नेमके त्याच वेळेस हार्पीक च्या झैराती येतात. आज्जी बाई. तुम्ही गायबला होतात हे जानवलं होते. त्यामुअ‍ॅळ तुमचा लेख दिसलयावर लै बरे वाटले

पनवेलच्या पुढे प्रवासी रेलवे सेवा नुकतीच सुरू झाली होती, तेव्हाची गोष्ट. आम्ही दिव्याहून गाडी पकडली व पनवेलच्या पुढे जाणार होतो. पनवेलास समोरचा माणूस उठून गेला. त्यानंतर गाडी जी थांबली ती हलायचं नावंच घेईना. शेवटी पाऊण तासाने गाडी हलली. तेव्हढ्यात समोरचा माणूस येऊन बसला व म्हणाला की लवकर निघाली गाडी. आम्ही प्रश्नार्थक मुद्रेने पाहिल्यावर म्हणतो की नेहमी एक तास तरी लागतोच. मागील महिन्यात त्या एका तासात त्याने बहिणीकडे जाऊन भाऊबीजही आटोपली होती, अशी बहुमोल माहिती पुरवली. तो रेलवेत कामास होता. पुढे म्हणाला की पनवेलास मोटरमनास कागदी अर्ज भरून पुढील प्रवासाची परवानगी ( ब्लॉक क्लिअरन्स ) घ्यावी लागते व तिची एक प्रत इंजिनात ठेवावी लागते. त्यामुळे एक तास मोडतो. अहाहा, काय तो ब्रेक होता. हल्ली असे ब्रेक मिळंत नाहीत. दुसऱ्या ब्रेकची कथाही दिवा पनवेल मार्गाशी संबंधित आहे. असाच दिव्याहून पनवेलच्या दिशेने पाशिंजर पकडून चाललो होतो. पाणी मिळणार नाही म्हणून घरून पाणी भरपूर पिऊन निघालो होतो. आणि थंडीचे दिवस होते. मग काय जलनिष्कासावेग जरा जास्तंच जाणवू लागला. म्हणून निळजे स्थानकात खाली उतरून जमिनीचे क्षारवर्धन अभियान राबवू लागलो. सुदैवाने फलाट नसल्याने गाडीपासून दूर जावं लागलं नाही. मोहीम ऐन भरात असतांना गाडी हलली. मग काय, कसंबसं अभियान आवरलं आणि गाडीत चढलो. मग उरलेलं अभियान पुढल्या स्थानकात तळोजात पूर्ण केलं. परत एकदा सुदैवाने फलाटाची रुंदी अगदी नगण्य असल्याने गाडीपासनं जवळंच कार्यभाग आटोपता आला. असा हा अभियानी ब्रेक घेण्याची वेळ कोणावर येऊ नये. -गा.पै.

'ब्रेक के बाद' स्वागत आहे. लेखन नेहमीसारखंच सहज सुंदर.

८० किंवा त्या आधीच्या काळात लांब पल्ल्याच्या गाड्यांना भुसावळला बराच वेळ थांबायच्या. बहुदा इंजिने आणि डब्यांमध्ये पाणी भरण्यासाठी खूप वेळ लागायचा. एकदा आमची गाडी आऊटरलाच उभी राहिली. उन्हाचे दिवस भयंकर गरमी आणि पंखे गरम हवा मारायचे. गाडी थांबली की पंखे बंद व्हायचे कारण डब्याला असलेली ब्याटरी डाऊन. असे आमचे हाल चाललेले असतांना शेजारच्या बर्थवरचे एक काका शांतपणे सामानाची राखण सोडून खाली उतरले आणि चक्क रेल्वे लाईन ओलांडून पलीकडच्या कॉलनीत निघून गेले. आम्ही आपले काळजीत की या माणसाची गाडी सुटली तर काय? खूप वेळ झाला तरी ते आलेच नाही.. नंतर ते काका, हातात घरचा डबा घेऊन पाऊण तासाने परत आले, ते म्हणाले, माझा भैण रेल्वेच्या वसाहतीत राहते. तिचा नवरा म्हणजे म्येव्हणा त्याला शिफ ड्युटी. झोपला स्टेशनवर यायला नव्हता, मग मीच विचार केला की इंजिन पाणी घेईपर्यंत आणि 'सिग्नल क्लिअरस्तोर घरची चौकशी करून येतो. गाडी काय १० मिनिटात सुटायचं नाही. गा पै मुळे असा ही एक ब्रेक आठवला. त्या काळात रेल्वे कर्मचाऱ्यांची क्वार्टर्स आणि रेल्वेचे स्टेशन्स यांच्यात एक अनोखं समीकरण होतं. त्यातही मोठी जंक्शन स्टेश्न्स जरा वेगळीच असायची. अवांतराबद्दल क्षमस्व!

वेलकम ब्याक आज्जी. असेच खुसखुशीत लेख लिहुन आम्हाला हसवत रहा. बाकी आजकाल चेपु ,ईन्स्टाआणि तूनळीवरील रील्स मुळे ब्रेक असा तो काय मिळतच नाही बघा. दोन मीटीन्गांमध्ये किवा रात्री बेरात्री क्लायंटच्या शिव्या ऐकुन संपल्या की ब्रेक घ्यावा न झोपावे तर हे रील्स स्क्रोल करत अजुन १ तास निघुन जातो. माझा एक कलीग म्हण्तो "सर, मै तो सुब्बे सुब्बे पॉटी करते हुवे रातभरके टिम्स चॅट पढ लेता हुं, क्या पता बॉस का कॉल आ जाये......" बायो ब्रेकमधेही टीम्स वर काय काय मेसेज येउन पडलेत ते बघावे लागते.आता बोला.

छान लेख :) तुम्ही विना ब्रेक कायम लिहित रहावे हि इच्छा. बाकी tv २०२१ पासून नाही.. त्यामुळे बरे आहे सध्या.. असले ब्रेक बघायलच नको.. परंतु क्रिकेट match पाहतानाच्या जाहिराती जरा बऱ्या असतात असे माझे मत.. बाकी थिएटरात पैसे देऊन गेल्यावर, सिनेमा चालू होण्या अगोदर आनी interval नंतर ती खैनी, पान, गुठख्या ची जाहिरात डोक्यात जाते... आम्हीच सापडलो काय दाखवायला असे वाटते..

आजी तुमचे लेख नेहमीच खुमासदार असतात....

रेल्वे ब्रेकच्या आठवणी मस्त

माझ्या पोस्टचं तुम्ही सर्वांनी इतकं भरभरून स्वागत केलंत की माझ्या मनात आलं की मी पुन्हा लिहायला लागून "कोई गलती नहीं की" (हे वाक्य शोलेतल्या संजीव कुमार च्या आवाजात वाचावं.) मित्रमैत्रिणींनो हजाराच्या पार पोहोचणारी वाचने, आणि पंधराच्या आसपास प्रतिसाद या पोस्ट ला आले.तुमच्या मैत्रीपूर्ण,स्नेहपूर्ण प्रतिसादांबद्दल मनःपूर्वक आभार मानते. यांत अनेकांनी स्वतःच्या अनुभवांबद्दलही लिहिलं. त्यांचीही विशेष दखल घ्यावीशी वाटते. पुन्हा एकदा सर्वांचेच आभार मानते आणि लवकरच एक गंमतीदार लेख घेऊन येते आहे.

वेलकम बॅक आज्जी... छान खुसखुशीत लेख.

खूप छान लिहिले आहे! खरोखर अजित पवार महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री व्हावेत अशी मनापासून ईच्छा होती. शाहू फुले आंबेडकर यशवंतराव चव्हाण शरद पवार ह्यांच्या नंतर पुरोगामित्वाचा वारसा पुढे अजितदादांनीच चालवला असता, नव्हे तो चालवला होता, सत्तेत असूनही कधीही संघ परिवाराला थारा न देणारे, आताच झालेल्या महापालिका निवडणुकीत निर्भयपणे भाजपवर टीका करणारे दादा पाहिल्यावर त्यांची पुढील वाटचाल लक्षात येत होती, लोकनेता म्हणावा असा मंत्री दादा एकमेव होते असे वाटते. अजितदादा मुख्यमंत्री असते तर लोकांची कामे नी महाराष्ट्राचा विकास भरभर झाला असता. कुठेतरी सिंधुताई सपकाळांचे वाक्य वाचले की ह्या महाराष्ट्रात मोठ होण्यासाठी मरावं लागतं! मेल्यानंतर दादांचे महत्व महाराष्ट्राला कळले!

दादा भारी माणूस होता. एक छोटी आठवण होती. आमच्या पार्टनरचे इलेक्षन च्या कामाचे एक बिल सोलापूर राष्ट्रवादीकडे अडलेले होते. ज्या कार्यकर्त्याने काम आणलेले तो चालढकल करत होता. दादा सोलापूरला आले तेंव्हा पार्टनर आणी मी भेटायला गेलो. पार्किंगलाच कार्यकर्ता थांबला होता. हात जोडून दादांना बिलाचे काहीएक बोलू नका म्हणून विनंती केली. बिलही दिले यथावकाश. . शालेय वयात चित्रकलेतले पहिले बक्षीस मिळाले मा. शरद पवारांच्या हस्ते.. मधल्या कालावधीत स्व. प्रमोद महाजनापासून स्व. बाबाहेब पुरंदर्‍यापासून..स्व. मुंडेसाहेबापर्यंत सगळे झाले पण शेवटचे अजितदादांच्या.... . बहुतेक आता कुणी चित्राबद्दल मला बक्षीसही देणार नाही. ;)

अजित पवार हे तुमचे आवडते नेते होते व त्यांचा दुर्दैवी अंत झाला, त्याचे वाईट वाटते. बारामती, पिंपरी चिंचवड भागात त्यांचे काम होते. तुमच्या सारख्या चाहत्यांच्या भावना समजू शकतो. पण... आर आर पाटील (आबा) यांचे नांव या लेखात आले आहे, मात्र ते संपूर्णपणे वेगळ्या श्रेणीचे नेते होते असे वाटते. ते वंशपरंपरेतून नव्हे, तर तळागाळातून आलेले उपमुख्यमंत्री व गृहमंत्री होते. त्यांच्यावर कधी भ्रष्टाचाराचे आरोप झाले नाहीत ना कधी त्यांनी सत्तेसाठी इकडे तिकडे उड्या मारल्या. त्यांचे व्यक्तीगत चारित्र्य स्वच्छ व निर्णय लोककेंद्री (उदा, डान्सबार बंदी) होते, कंत्राटदार केंद्री नव्हते. त्यांनी कधी गुंडांना तिकीटे वाटल्याचे समोर आले नाही. मला तर वाटते राष्ट्रवादी पक्षात ते आजिबात फीट होत नव्हते. बाकी ठीक आहे.

त्या दिवशी सकाळी मी जिममध्ये होतो. तेवढ्यात आमच्या दादाचा फोन आला— “तुमचे अजित दादा गेले.” त्या दिवशी सकाळी मीही जिममध्येच होतो. तेवढ्यात आमच्या साडूंचा फोन आला— “अजित दादा गेले.” लगेच मी माझ्या मोठ्या भावाला फोन लावला. तो गावाकडच्या राजकारणात आहे. एक-दोन मित्रांनी फोन लावले. सर्वच खरोखर निःशब्द झालेले होते. एव्हाना वेगवेगळ्या ग्रुप्सवर शोकसंदेश यायला सुरू झाले होते. ‌ --- मी स्वतः राजकारणात नाही, पण घर परिवारातले सगळेच राजकारणात आहेत. अजित दादांना भेटण्याचा सात-आठ वर्षांपूर्वी मोठ्या भावासोबत एकदा योग आला होता. त्यांच्याबद्दल "कुशल प्रशासक, लोकनेता, रोखठोक माणूस" हे शब्द केवळ बातम्यांमध्ये लिहिण्यापुरतेच नव्हते याचा अनुभव आला.‌

छान श्रद्धांजली लेख ! अजित दादा जाण्यामुळे मला देखील दु:ख झाले आणि मुळात म्हणजे मी त्या घटनेवर चक्क विचार करत होतो. त्यांचा स्पष्टवक्तेपणा आणी कामाची तडफ कायमच जाणवायची. त्यांचं एक विधान फार गाजले होते. (धरणात पाणी नाही तर आता मुतायचं का काय त्याच्यात ?) मी देखील त्या वाक्यावर इथे मिसळपाववरच टीका केली होती. त्यानंतर त्यांनी एक दिवस आत्मक्लेश देखील करुन घेतला होता. (म्हणजे माझ्या टीकेमुळे नव्हे). पण आता असं वाटतं की त्यावेळी टीका करायला नको होती. आजकाल लोकांना इतकं स्पष्ट बोलल्याशिवाय समजत नाही. शरद पवारांसारखा वटवृक्ष गुरु असतानाही अजित पवारांनी आपली स्वतंत्र ओळख आणि स्वतःची शैली निर्माण केली. हे सोपं नक्कीच नव्हतं ह्याच्याशी सहमत. थोरल्या पवारांच वर्तन या बाबतीत लाज आणणारचं होतं. आपलं वय झाले, आपल्या स्वतःच्या मुलीपेक्षा पुतण्या अधिक सरस असेल तर त्याच्यामागे आपलं बळ उभं करणं आवश्यक होतं पण त्यांनी तसं केलं नाही. बाळासाहेब आणी शरद पवार दोघांनीही आपल्या पुतण्यांवर अन्यायच केला. दुर्दैवाने नियतीने देखील दादांना आणि राज ठाकरेंना न्याय दिला नाही. नियती म्हणा, देव म्हणा ते जे काही करतात ते योग्यच करतात, भल्यासाठीच करतात ह्या गोष्टीवर माझा आता विश्वास राहिला नाही. त्यातल्या त्यात एक गोष्ट चांगली झाली की आपल्या पक्षाचा शेवट बघण्याची वेळ त्यांच्यावर आली नाही. पक्ष ऐन शिखरावर असताना त्यांनी एक्स्झिट घेतली. ते जिथे कुठे असतील आणि तिथे सु:ख दु:खाची जाणीव होत असेल तर ते सुखात राहोत हीच अपेक्षा ! विनम्र श्रद्धांजली !

अत्यंत दुःखद घटना दादांना आदरांजली महाराष्ट्र एका कार्यक्षम, धडाडीच्या, खंबीर नेतृत्वाला मुकला

तुम्ही बारामतीकर असल्यामुळे तुम्हला वाईट वाटले असेल , मला वैयक्तिक रित्या वाईट वाटले नाही , धक्का मात्र जरूर बसला, सत्तेला हपापलेले बरेच नेते आहेत, त्यापैकी एक नेता लयाला गेला इतकेच.....

खूप छान लिहिले आहे! खरोखर अजित पवार महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री व्हावेत अशी मनापासून ईच्छा होती. शाहू फुले आंबेडकर यशवंतराव चव्हाण शरद पवार ह्यांच्या नंतर पुरोगामित्वाचा वारसा पुढे अजितदादांनीच चालवला असता, नव्हे तो चालवला होता, सत्तेत असूनही कधीही संघ परिवाराला थारा न देणारे, आताच झालेल्या महापालिका निवडणुकीत निर्भयपणे भाजपवर टीका करणारे दादा पाहिल्यावर त्यांची पुढील वाटचाल लक्षात येत होती, लोकनेता म्हणावा असा मंत्री दादा एकमेव होते असे वाटते. अजितदादा मुख्यमंत्री असते तर लोकांची कामे नी महाराष्ट्राचा विकास भरभर झाला असता. कुठेतरी सिंधुताई सपकाळांचे वाक्य वाचले की ह्या महाराष्ट्रात मोठ होण्यासाठी मरावं लागतं! मेल्यानंतर दादांचे महत्व महाराष्ट्राला कळले!

दादा भारी माणूस होता. एक छोटी आठवण होती. आमच्या पार्टनरचे इलेक्षन च्या कामाचे एक बिल सोलापूर राष्ट्रवादीकडे अडलेले होते. ज्या कार्यकर्त्याने काम आणलेले तो चालढकल करत होता. दादा सोलापूरला आले तेंव्हा पार्टनर आणी मी भेटायला गेलो. पार्किंगलाच कार्यकर्ता थांबला होता. हात जोडून दादांना बिलाचे काहीएक बोलू नका म्हणून विनंती केली. बिलही दिले यथावकाश. . शालेय वयात चित्रकलेतले पहिले बक्षीस मिळाले मा. शरद पवारांच्या हस्ते.. मधल्या कालावधीत स्व. प्रमोद महाजनापासून स्व. बाबाहेब पुरंदर्‍यापासून..स्व. मुंडेसाहेबापर्यंत सगळे झाले पण शेवटचे अजितदादांच्या.... . बहुतेक आता कुणी चित्राबद्दल मला बक्षीसही देणार नाही. ;)

अजित पवार हे तुमचे आवडते नेते होते व त्यांचा दुर्दैवी अंत झाला, त्याचे वाईट वाटते. बारामती, पिंपरी चिंचवड भागात त्यांचे काम होते. तुमच्या सारख्या चाहत्यांच्या भावना समजू शकतो. पण... आर आर पाटील (आबा) यांचे नांव या लेखात आले आहे, मात्र ते संपूर्णपणे वेगळ्या श्रेणीचे नेते होते असे वाटते. ते वंशपरंपरेतून नव्हे, तर तळागाळातून आलेले उपमुख्यमंत्री व गृहमंत्री होते. त्यांच्यावर कधी भ्रष्टाचाराचे आरोप झाले नाहीत ना कधी त्यांनी सत्तेसाठी इकडे तिकडे उड्या मारल्या. त्यांचे व्यक्तीगत चारित्र्य स्वच्छ व निर्णय लोककेंद्री (उदा, डान्सबार बंदी) होते, कंत्राटदार केंद्री नव्हते. त्यांनी कधी गुंडांना तिकीटे वाटल्याचे समोर आले नाही. मला तर वाटते राष्ट्रवादी पक्षात ते आजिबात फीट होत नव्हते. बाकी ठीक आहे.

त्या दिवशी सकाळी मी जिममध्ये होतो. तेवढ्यात आमच्या दादाचा फोन आला— “तुमचे अजित दादा गेले.” त्या दिवशी सकाळी मीही जिममध्येच होतो. तेवढ्यात आमच्या साडूंचा फोन आला— “अजित दादा गेले.” लगेच मी माझ्या मोठ्या भावाला फोन लावला. तो गावाकडच्या राजकारणात आहे. एक-दोन मित्रांनी फोन लावले. सर्वच खरोखर निःशब्द झालेले होते. एव्हाना वेगवेगळ्या ग्रुप्सवर शोकसंदेश यायला सुरू झाले होते. ‌ --- मी स्वतः राजकारणात नाही, पण घर परिवारातले सगळेच राजकारणात आहेत. अजित दादांना भेटण्याचा सात-आठ वर्षांपूर्वी मोठ्या भावासोबत एकदा योग आला होता. त्यांच्याबद्दल "कुशल प्रशासक, लोकनेता, रोखठोक माणूस" हे शब्द केवळ बातम्यांमध्ये लिहिण्यापुरतेच नव्हते याचा अनुभव आला.‌

छान श्रद्धांजली लेख ! अजित दादा जाण्यामुळे मला देखील दु:ख झाले आणि मुळात म्हणजे मी त्या घटनेवर चक्क विचार करत होतो. त्यांचा स्पष्टवक्तेपणा आणी कामाची तडफ कायमच जाणवायची. त्यांचं एक विधान फार गाजले होते. (धरणात पाणी नाही तर आता मुतायचं का काय त्याच्यात ?) मी देखील त्या वाक्यावर इथे मिसळपाववरच टीका केली होती. त्यानंतर त्यांनी एक दिवस आत्मक्लेश देखील करुन घेतला होता. (म्हणजे माझ्या टीकेमुळे नव्हे). पण आता असं वाटतं की त्यावेळी टीका करायला नको होती. आजकाल लोकांना इतकं स्पष्ट बोलल्याशिवाय समजत नाही. शरद पवारांसारखा वटवृक्ष गुरु असतानाही अजित पवारांनी आपली स्वतंत्र ओळख आणि स्वतःची शैली निर्माण केली. हे सोपं नक्कीच नव्हतं ह्याच्याशी सहमत. थोरल्या पवारांच वर्तन या बाबतीत लाज आणणारचं होतं. आपलं वय झाले, आपल्या स्वतःच्या मुलीपेक्षा पुतण्या अधिक सरस असेल तर त्याच्यामागे आपलं बळ उभं करणं आवश्यक होतं पण त्यांनी तसं केलं नाही. बाळासाहेब आणी शरद पवार दोघांनीही आपल्या पुतण्यांवर अन्यायच केला. दुर्दैवाने नियतीने देखील दादांना आणि राज ठाकरेंना न्याय दिला नाही. नियती म्हणा, देव म्हणा ते जे काही करतात ते योग्यच करतात, भल्यासाठीच करतात ह्या गोष्टीवर माझा आता विश्वास राहिला नाही. त्यातल्या त्यात एक गोष्ट चांगली झाली की आपल्या पक्षाचा शेवट बघण्याची वेळ त्यांच्यावर आली नाही. पक्ष ऐन शिखरावर असताना त्यांनी एक्स्झिट घेतली. ते जिथे कुठे असतील आणि तिथे सु:ख दु:खाची जाणीव होत असेल तर ते सुखात राहोत हीच अपेक्षा ! विनम्र श्रद्धांजली !

अत्यंत दुःखद घटना दादांना आदरांजली महाराष्ट्र एका कार्यक्षम, धडाडीच्या, खंबीर नेतृत्वाला मुकला

तुम्ही बारामतीकर असल्यामुळे तुम्हला वाईट वाटले असेल , मला वैयक्तिक रित्या वाईट वाटले नाही , धक्का मात्र जरूर बसला, सत्तेला हपापलेले बरेच नेते आहेत, त्यापैकी एक नेता लयाला गेला इतकेच.....

धागा वर काढणारी कमेंट.

८.AI धादान्त खोटही सांगतो मी सुनीताबाई आणि जी ए यांच्या पत्रव्यवहाराचा लेख ए आय ला शुद्धलेखन तपासायला दिला(हे काम सोप झाल, नाहीतर मिपाकराना माझ अशुद्धलेखन सहन कराव लागयचे...... गविशेठ आता बरय ना शुद्धलेखन!!या मास्तरान्ची या बाबत मला खुप भीती वाटायची) तर त्याच शुद्धलेखन तपासून झाल्यावर, "याला अजून माहिती जोडू का?? ए आय ने विचारलं." "कर बाबा कर, काय दिवे लावतो तू पाहू" असं म्हटल. तर ए आय ने खुप खुपच चुकीची माहिती दिली...

या पत्रव्यवहाराची सुरुवात अगदी साधी होती – पुलं बाहेरगावी असताना सुनीताबाईंना जी. ए. यांचे 'पिंगळावेळ' वाचायला मिळाले. त्या पुस्तकाने त्यांच्या मनात एक लाट उमटली आणि त्यांनी जी. ए. यांना पहिले पत्र लिहिले. त्या पत्राने सुरू झालेला हा संवाद

आता मी स्वतः याची खरी गोष्ट मन लावून ऐकल्यामुळे या खोटेपणा समजला. खुप खुप हसले. अस काहीच नव्हत, पुल बाहेरगावी असताना हे पत्र सुनीताबाई यांनी वाचले आणि मैत्रीपूर्ण पत्रव्यवहार सुरू झाला. पण अशी खरी माहिती न घेता.तो तसाच कुठेही पोस्ट केला असता तर... तशीच माहिती पसरली असते.

https://misalpav.com/comment/1202383#comment-1202383

अगदी चपखल निरीक्षण आहे! मुद्दा क्र. ५ (खराखुरा 😀) आणि ७ (म्हणजे खरंतर ८) विषयी देखील बहुतांश सहमती असली तरी त्यावर फक्त दोन टिप्पण्या कराव्याश्या वाटतात.

"५. प्रतिशब्द आणि कंसात त्यांचे इंग्रजी शब्द :"

AI च्या आगमनापूर्वी खूप वर्षांपासून आंतरजालावर / सोशल मीडियावर लेखन करताना 'SEO' (Search Engine Optimization) हा मुद्दा आणि त्याची उपयुक्तता लक्षात घेऊन अनेक लेखकांनी आपल्या लेखनात आवश्यक असेल तिथे 'मराठी शब्द आणि कंसात त्यासाठीचा मूळ इंग्रजी शब्द' लिहीण्याची सवय स्वतःला जाणीवपूर्वक लावून घेतलेली आहे.आणि,

"एखादा लेखक एखादे लेखन AI ला श्रेय न देता स्व:तच्या नावावर खपवत असेल तर २०२२ पूर्वीचे त्या लेखकाचे लेखन तपासून पाहावे."

२०२२ मध्ये मराठी लेखनाच्या बाबतीत AI ची क्षमता अगदीच भंगार म्हणावी अशी होती. त्यत सर्रास हिंदी शब्द मोठ्या प्रमाणात घुसडलेले असयचे उ.दा. 'प्राचीन संस्कृती' च्या जागी 'प्राचीन सभ्यता' इ. पण त्यात २०२३ पासून बऱ्यापैकी सुधारणा होत गेली. आजघडीला बाकीच्या मॉडेल्सच्या तुलनेत ChatGPT आणि Gemini चांगले म्हणावे असे मराठीत लेखन करताना दिसत असले तरी त्यातही अजुन खूप सुधारणा होणे आवश्यक आहे. त्यामुळे माझ्यामते हा स्टार्टींग पॉइंट २०२२ पेक्षा २०२३ ठेवणे योग्य ठरावे.

दुर्मिळता नाहीशी होऊन एखादी गोष्ट सर्वत्र स्वस्त उपलब्ध होण्यात जे अवमूल्यन आहे त्यावर इथे चर्चेत अचूक बोट ठेवले गेले आहे. फार थोड्या लोकांना नेमका रूट लेव्हल प्रॉब्लेम कळलेला असावा. हा टप्पा अपरिहार्य आहे. मागणी पुरवठा फोर्सेसच कदाचित आपोआप समतोल साधू शकतील. आज बरेच काही मोफत आहे. नेहमी असेलच असं नव्हे. बाकी हे चक्र उलटे फिरविण्याचा काही मार्ग नाही. मिडास टच शाप सदृश. किंवा सर्वांकडे परीस. पण मी कोणत्या दगडाला स्पर्श करायचा ते बरोब्बर निवडतो म्हणजे जरा अधिक चांगल्या दर्जाचे सोने बनते ... असे स्किल पुढे जरी निर्माण झालं तरी ते पूर्वीपेक्षा पोकळ वाटणार. फ्लॅटनिंग हा मुख्य प्रॉब्लेम आहे. आणि तो पूर्वीही होता. पण आता त्याचा वेग आणि आवाका अधिक लोकांना विळखा घालणारा आहे.

मि देखील ए आय वापरून चार जिलेब्या पाडल्या होत्या . बघून सांगा किति कृत्रिम आहेत अलविदा हिट्मॅन प्रा. जयंत नारळीकर यांना श्रद्धांजली HAL HF-24 मरूत भारताची स्क्रॅमजेट तंत्रज्ञानातील यशस्वी वाटचाल रेटिंग द्या

ए आयचं लेखन सुधारलं आहे. आता ते ए आयचं किती आणि वरीजनल किती याचा फरक आता लक्षात येत असला तरी, भविष्यात सूक्ष्मकोडींग तपासूनच ते लक्षात येईल असे वाटते. वापर कसा करता ती हातोटी आली असेल तर, फार फरक करता येणार नाही असे वाटते. व्याख्यानासाठी विविध संदर्भ, तक्ते, आवश्यक क्रमांक उतारे दुरुस्ती अशी कितीतरी कामे उपयोगाची होत आहेत. कधी कधी माहिती ही गप्पा असते कन्फर्म करण्यासाठी तपासून तपासून माहिती घेणे आणि प्रक्षेपित करणे हा येत्या काळात अजून सोपे होईल असे वाटते. -दिलीप बिरुटे

मूळ प्रश्न

"ए. आय. वापरून केलेले मराठी लेखन कसे ओळखावे?"

हा होता. आता चर्चा ए आय हे एक तंत्रज्ञान म्हणून काय बरेवाईट परिणाम करेल, त्याला मानवासारखी जाणिवेची जाणीव आहे का? इत्यादी महत्वाच्या पण या मूळ मुद्द्यांपासून लांब चालली आहे, इतकेच नोंदवतो. माझ्या एका प्रोजेक्टसंदर्भात ए आय चॅटबोट ने दिलेल्या उत्तराचा दर्जा कसा ठरवावा असा प्रश्न मलाही पडला होता. त्यावेळी ठरवलेले निकषः १. उत्तर बरोबर आहे का? हे विशेषज्ञांकडून तपासून घ्यावे लागले. ए आय साठी ते ग्राऊंडिंगवर - पुरवलेल्या विदावर अवलंबून आहे (हे टेंम्परेचर/ ग्राउंडिंग हे वेगवेगळ्य यूज केस साठी वेगवेगळे असू शकते. उदा. लिगल केससाठी खूप जास्त तर गोष्ट लिहिण्यासाठी कमीत कमी) २. उत्तर पूर्ण आहे का? (काही वेळा अनेक डॉक्युमेंटस न तपासता तीन चार मध्येच उत्तर मिळाले तर तेच दिले जाते. प्रत्येक वेळी पूर्ण विदासंच धुंडाळला आहे का?) ३. पूर्वसंदर्भ विचारात घेतलेले आहेत का? उदा. आधीची चर्चा (कॉन्टेक्स्ट) ४. उत्तर पहिल्या तीन ओळीत आहे का? (आधी खूप लांबड लावून एखादी सिध्द्ता लिहिल्याप्रमाणे उत्तर उमलले असे नसावे. उत्तर आधी द्यावे व मग जरूर तर कार्यकारण भाव द्यावा) ५. संक्षिप्तता - विस्तार आवश्यक तेवढाच आहे का? अर्थात हे निकष माझ्या युज केसबाबत होते व ते बदलू शकतात. गमतीची गोष्ट म्हणजे नंतर आलेली बृह्द भाषा प्रारूपे (एल एल एम्स) सर्वच बाबतीत सरस ठरत गेली व निकष ३, ४ व ५ तपासायची फारशी गरज नाही असे आढळून आले. अर्थात प्रत्येक युज केससाठी हे निकष वेगवेगळे असू शकतील.

मी प्रामुख्याने भाषाशैलीवरून एखादा मजकूर कृत्रिम बुद्धिमत्ता ने लिहिला आहे का किंवा बृहत भाषिक संपुटां मधून आलेला आहे का ते मराठी पुरते तपासण्याचा निकष देण्याचा प्रयत्न केला. कारण मला असा मजकूर वर्तमानपत्रांमध्ये ही छापलेला दिसला आहे. अगदीच अलीकडचे उदाहरण घ्यायचे म्हटले तर नम्रता फालके नावाच्या एका तरुण लेखिकेने साहित्याच्या नोबेल विजेत्या लेखकाच्या नावाच्या प्रकाशनानंतर त्या लेखकाच्या साहित्यावर एक लेख पाडला आणि तो वर्तमानपत्रांमध्ये छापून आला. अनेकांनी त्याची वाहवा केली मात्र त्यातला शब्द आणि शब्द कृत्रिम बुद्धिमत्तेने लिहिलेला होता. हे तिला मी सांगितल्यावर तिने लगेच रागलोभ असलेले किरकोळ मानव करतात ते प्रकार केले. परंतु जाऊ दे हा एकच विवक्षित इन्सिडेंट नाही. सगळीकडे मला हा मराठी मजकूर दिसत आहे एका जे जे इन्स्टिट्यूट मधल्या प्राध्यापिकेने सुद्धा असाच एक विद्वत्तापूर्ण लेख वर्तमानपत्रात छापून आणला आणि त्यातले अनेक परिच्छेद हे कृत्रिम बुद्धिमत्तेने लिहिलेले होते. यांच्याकडून लेख लिहून घेण्यात काहीच गैर नाही मात्र लेखाच्या सुरुवातीला किंवा शेवटी कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे नाव घालायला काय प्रॉब्लेम आहे? परंतु तसे कोणी करताना दिसत नाही. आता या पुढच्या टप्प्यावर जाऊ. भाषा म्हणजे ज्ञान आहे का? भाषेशिवाय ज्ञान व्यक्त करता येणे शक्य आहे का? जर तसे नसेल तर भाषेलाच ज्ञान म्हणावे लागेल. आपल्याला ज्या भावभावना असतात त्या आपल्याला जाणवण्यामागे भाषा कारणीभूत आहे का? आपण मेंदूमध्ये जो विचार करतो तो भाषेतच करतो का? जेव्हा चॅट जीपीटी पहिल्यांदा आला आणि त्याने जेव्हा धुमाकूळ घातला तेव्हा noem Chomsky या महान माणसाने एक लेख लिहिला होता. त्यामध्ये बृहत भाषा संपुटे आणि मानवी मनाची भाषिक क्षमता यावर अत्यंत सखोल अशी चर्चा केली होती त्यांनी. ही बृहद भाषिक संपुटे कोणत्याही कायिक फॉर्ममध्ये जरी आली तरीही ती मानवांचे मिरर होऊ शकत नाहीत. यासाठी असून प्रचंड मोठा टप्पा गाठायचा आहे आणि केवळ भाषिक चमत्कृतींवरती विसंबून राहून या बृहत भाषेत संपुटांची म्हणजेच एल एल एम यांची शहाणीव आणि त्यापुढे जाऊन नेणीव ठामपणे जाहीर करणे म्हणजे उथळपणा आहे. युयुतसू तुम्ही इथे एल एल एम यांच्याकडून लिहून घेऊन प्रतिसादच्यावर प्रतिसाद छापता आहात, इतके मानसिक व बौद्धिक अवलंबित्व लॉन्ग टर्म मध्ये घातक आहे. काही दिवसांनी तुम्हाला लोक चालते बोलते एलएलएम म्हणतील. (जसे कोणी एखादा प्राध्यापक डॉक्टर मेला की एक चालते बोलते विद्यापीठ हरवले असे म्हणायची पद्धत आहे )

श्री० हणमंतण्णा युयुतसू तुम्ही इथे एल एल एम यांच्याकडून लिहून घेऊन प्रतिसादच्यावर प्रतिसाद छापता आहात, इतके मानसिक व बौद्धिक अवलंबित्व लॉन्ग टर्म मध्ये घातक आहे. काही दिवसांनी तुम्हाला लोक चालते बोलते एलएलएम म्हणतील. मी माझे लेखन करताना ए०आय०चा वापर कसा करतो हे अगोदरच (प्रामाणिकपणे) जाहिर केलेल आहे. मला त्यात काहीही गैर वाटत नाही. मी अगोदर माझ्या युक्तीवादाचे प्रारूप ठरवून तो पॉलिश करायला ए०आय० (शुद्धलेखन तपासनीसासारखा पण अधिक प्रगत) वापरतो. त्यात मला काहीही (नैतिकदृष्ट्या) गैर वाटत नाही कारण मूळ वैचारिक रचना माझी असते. या उपद्वव्यापात ए०आय्० कडून विचारमंथनात काही सूचना आणि दूस्रुस्त्या केल्या जातात. ही मोठी जमेची बाजू आहे. माझा मोटो- ए०आय० चुकू शकतो पण माणसासारखा दुष्ट, खतरूड नाही. म्हणून मला तो आवडतो आता तुम्ही मला चालत्याबोलत्या एल्०एल०एम० चे बिरूद दिले. मला ते मनापासून आवडले. मुळात मी जडवादी असल्याने प्रत्येक व्यक्तीमध्येच मला एल०एल्०एम० दिसते. हा केवळ ए०आय्०च्या वापराचा परिणाम नाही तर माझ्या चेताविज्ञानाच्या (न्युरोसायन्स) वेडाचा परिणाम आहे! हा हा हा ...

खाली **misalpav.com वर थेट पोस्ट करता येईल अशी, अधिक अनौपचारिक (casual), संवादात्मक शैलीतील** आवृत्ती दिली आहे. मुद्दे तेच आहेत, पण सूर हलका, वाचकांशी थेट बोलणारा ठेवला आहे. --- ### **एआय, मराठी लेखन आणि “हे एआयने लिहिलंय का?” हा प्रश्न** misalpav.com वर सध्या चाललेली चर्चा मला रंजक वाटली. विषय आहे—*एआय वापरून लिहिलेलं मराठी लेखन कसं ओळखायचं?* पण चर्चा वाचताना असं जाणवतं की आपण एका साध्या प्रश्नापासून सुरुवात करून खूप मोठ्या मुद्द्यांकडे पोहोचलो आहोत. --- ### **१. एआय ओळखण्यासाठी दिलेले संकेत — उपयोगी, पण अंतिम नाहीत** (हणमंतअण्णा शंकराप्पा) हणमंतअण्णांनी काही शैलीगत लक्षणं सांगितली— लांब डॅश, ‘तर/जर/जो’ चा जास्त वापर, लहान-लहान वाक्यांची माळ, कंसात इंग्रजी शब्द, मथळे-उपमथळ्यांची गर्दी वगैरे. हे सगळं पाहिलं की *“हे एआय असू शकतं”* अशी शंका येऊ शकते, हे मान्य. पण प्रश्न असा आहे की—हे सगळं एआय येण्याआधी मानवी लेखनात नव्हतंच का? ब्लॉग, तांत्रिक लेख, अभ्यासपूर्ण लिखाण—सगळीकडे ही शैली आधीपासून दिसते. म्हणजे हे संकेत **इशारा देतात**, निकाल देत नाहीत. --- ### **२. एआयसदृश शैली म्हणजे चुकीचा मजकूरच का?** (भक्ती) भक्तींचा मुद्दा मला फार महत्त्वाचा वाटला. एआयचा वापर कधी कधी फक्त spelling, grammar दुरुस्तीसाठी केला जातो. पण तरीही एआय कधी कधी आशयात काहीतरी भर घालतो—आणि ती भर चुकीचीही असू शकते. मुद्दा असा की— * एआयसारखी शैली आहे म्हणजे मजकूर चुकीचा, असं नाही * आणि मानवी शैली आहे म्हणजे मजकूर बरोबरच, असंही नाही **एआय ओळखणं आणि मजकूर तपासणं या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.** --- ### **३. खरा प्रश्न: आपण वाचक म्हणून काय करतो आहोत?** (युयुत्सु) युयुत्सुंनी चर्चेला वेगळंच वळण दिलं—आणि ते योग्यही आहे. खरंच प्रश्न असा नाही की *एआय लेखन कसं ओळखायचं*. खरा प्रश्न असा आहे की—**आपण काय वाचतो, कसं वाचतो, आणि कशावर विश्वास ठेवतो?** छपाईयंत्र आलं तेव्हा, वर्तमानपत्रं आली तेव्हा, इंटरनेट आलं तेव्हा—प्रत्येक वेळी “आता वाचन संपलं” असंच म्हटलं गेलं. पण वाचन संपलं नाही; फक्त *निवड* महत्त्वाची झाली. एआयमुळे मजकूर वाढेल, गोंधळही वाढेल. पण अर्थपूर्ण, अनुभवातून आलेलं मानवी लेखन आपोआप नाहीसं होईल, असं वाटत नाही. --- ### **४. “हे दिसलं म्हणजे एआय” असा निष्कर्ष धोकादायक आहे** (इतर प्रतिसादकर्ते) कंसातील इंग्रजी शब्द, मुद्देसूद परिच्छेद, structured लेखन—हे सगळं SEO, शैक्षणिक आणि डिजिटल लेखनात खूप वर्षांपासून आहे. म्हणून “हे सगळं एआयचं लक्षण” असं सरसकट म्हणणं म्हणजे गोष्टी सोप्या करून टाकणं. --- ### **५. शेवटी प्रश्न राहतो तो प्रामाणिकपणाचा** एआय वापरला का नाही, यापेक्षा मोठा प्रश्न आहे—**तो कसा वापरला?** एआयला साधन म्हणून वापरणं वेगळं, आणि त्याने तयार केलेला मजकूर पूर्णतः स्वतःचा म्हणून मांडणं वेगळं. लेखक म्हणून थोडी प्रामाणिकता, वाचक म्हणून थोडी जागरूकता— इतकं जरी पाळलं तरी एआयचा प्रश्न बराचसा सुटतो. एआय हे साधन आहे. विचार, मूल्यं आणि संस्कृती घडवतात ती माणसंच. --- *(हा प्रतिसाद misalpav.com वरील चर्चेच्या संदर्भात, सहभागी योगदानकर्त्यांच्या मुद्द्यांवर आधारित आहे.)* टीप - हा प्रतिसाद ए०आय० वापरून तयार केला आहे, ते कदाचित काही जणांना आळशी पणा वाटेल. पण हा ए० आय० ची लिमिट्स कुठ पर्यंत ताणता येतात याची उत्सुकता असल्याने केलेला प्रयोग आहे, त्यामुळे चुकीचे अर्थ लावणार्‍याना शुभेच्छा!

https://www.misalpav.com/node/53029

बाकी चर्चेत भाग घ्यायची माझी लायकी नाही, बरेच समजलेही नाही तरीपण.... एक विद्यार्थीदशेतली गोष्ट आठवली, दहावीच्या परिक्षेवेळी एखाद्या उपद्व्यापी कार्ट्याने हात बित मोडुन घेतला किंवा अजून काही झाले की ज्याच्यामुळे त्याला पेपरच लिहिता येत नाही त्यावेळी त्याला रायटर दिला जायचा. हि सिस्टिम ऐकली तेव्हा जाम भारी वाटली. नंतर कळले रायटर खालच्या इयत्तेतला चांगले/बरे हस्ताक्षर आणि शक्यतो गरीब होतकरु मुलगा असायचा. तो ऐनवेळी दिला जायचा आणि खालच्या इयत्तेतला जेणेकरुन त्याला अभ्यासक्रमाची फारशी माहिती नसावी. सांगितलेले लिहिणे इतकीच त्याची मदत असावी जेणेकरुन जो मुलगा परिक्षेला बसलाय त्याच्या ज्ञानाचे योग्य मूल्यमापन व्हावे. तो अभ्यासक्रम, ती परिक्षा पध्दत, त्यातून योग्य मूल्यमापन होते का? हे प्रश्न तूर्तास बाजूला ठेवले तरी (तूर्तास...कारण प्रोजेक्टस, प्रेझेन्टेशन इतकेच नव्हे तर सीव्ही एआय कडून लिहून घेणारी पिढी ह्ह्यापुढे पेपरला आणि परिक्षा मंडळातही एआय मगू शकतात) तो विद्यार्थी आणि त्याची वैयक्तिक बुध्दीमत्ता ही एक जशी एंटीटी मानून मूल्यमापन होते तसेच प्रत्येक सादरीकरणात व्हावे. (इथे एआय ही कृत्रिम असली तरी एक बुध्दीमत्ता असल्याने त्याचा सेपरेट एंटीटी म्हणून विचार व्हावा असे मला वैयक्तिक अपेक्षित आहे) . जाताजाता: बारावी सायन्सला प्रोजेक्ट पेपरच्या पानावर चारी बाजूने वेलबुट्टी केलेल्या एका सहाध्यायाला मास्तराने "एका पानाच्या बॉर्डरसाठी घालवलेला वेळात अजून चार एक्सप्रिरिमेंटस जास्त झाले असते" असे सांगून चित्रकला महाविद्यालयात जाण्याचा सल्ला दिलेला आठवला. त्या सहाध्यायाने सिव्हिल इंजिनिअरिंग पूर्ण केले, मी मात्र चित्रकला महाविद्यालयात गेलो. नंतर रेडीमेड बॉर्डर्स प्रिंट केलेले प्रोजेक्ट पेपर्स बाजारात आले. हाही इतिहासच झाला म्हणायचा.. असो..

युयुत्सु, एक निरीक्षण रोचक वाटलं. तुम्ही म्हणता की :

ही बौद्धिक आळसाची परिसीमा आहे.

माझ्या मते हे अतिशय खत्रूड विधान आहे. एखाद्याला एखादी जाणीव नसली तर ती करवून द्यायला हवी. नीट शब्दांत युक्तिवाद मांडण्यास काय हरकत आहे ? तुमच्या मोटोशी हे विपरीत आहे. तुमचा मोटो इथे आहे :

माझा मोटो- ए०आय० चुकू शकतो पण माणसासारखा दुष्ट, खतरूड नाही. म्हणून मला तो आवडतो

कृबु खतरूड नसल्याने तुम्हांस आवडतो. पण तुम्ही मात्र खतरूड भाषेत इतरांशी बोलणार. हा अंतर्विरोध नाही का? आ.न., -गा.पै.

सारखी पिपाणी वाजवून काव आणणारे बालक आजूबाजूला बागडत असतानाही मुद्देसूद, स्पष्ट, ओघवता लिहिलेला लेख आवडला.

आज अनेक व्यावसायिकांना एआयची भीती वाटते, कारण ते त्यांनी कधीच पूर्णपणे आत्मसात न केलेल्या कौशल्यांकडे थेट बोट दाखवते. समीक्षात्मक विचार, समस्या योग्य चौकटीत मांडणे, निर्णयांची जबाबदारी घेणे ही कौशल्ये अनेकदा रोजच्या सवयीच्या प्रक्रियांआड लपून राहिली होती. एआय ही दिनक्रमातील कामे स्वयंचलित करते आणि माणसांना थेट अनिश्चिततेसमोर उभे करते. काही जणांना ते विस्थापनासारखे वाटते. प्रत्यक्षात मात्र, ते विकासाची एक संधी आहे. https://www.msn.com/en-in/news/india/when-ai-arrived-complacency-left-the-workplace/ar-AA1UWz5u?

धागा वर काढणारी कमेंट.

८.AI धादान्त खोटही सांगतो मी सुनीताबाई आणि जी ए यांच्या पत्रव्यवहाराचा लेख ए आय ला शुद्धलेखन तपासायला दिला(हे काम सोप झाल, नाहीतर मिपाकराना माझ अशुद्धलेखन सहन कराव लागयचे...... गविशेठ आता बरय ना शुद्धलेखन!!या मास्तरान्ची या बाबत मला खुप भीती वाटायची) तर त्याच शुद्धलेखन तपासून झाल्यावर, "याला अजून माहिती जोडू का?? ए आय ने विचारलं." "कर बाबा कर, काय दिवे लावतो तू पाहू" असं म्हटल. तर ए आय ने खुप खुपच चुकीची माहिती दिली...

या पत्रव्यवहाराची सुरुवात अगदी साधी होती – पुलं बाहेरगावी असताना सुनीताबाईंना जी. ए. यांचे 'पिंगळावेळ' वाचायला मिळाले. त्या पुस्तकाने त्यांच्या मनात एक लाट उमटली आणि त्यांनी जी. ए. यांना पहिले पत्र लिहिले. त्या पत्राने सुरू झालेला हा संवाद

आता मी स्वतः याची खरी गोष्ट मन लावून ऐकल्यामुळे या खोटेपणा समजला. खुप खुप हसले. अस काहीच नव्हत, पुल बाहेरगावी असताना हे पत्र सुनीताबाई यांनी वाचले आणि मैत्रीपूर्ण पत्रव्यवहार सुरू झाला. पण अशी खरी माहिती न घेता.तो तसाच कुठेही पोस्ट केला असता तर... तशीच माहिती पसरली असते.

https://misalpav.com/comment/1202383#comment-1202383

अगदी चपखल निरीक्षण आहे! मुद्दा क्र. ५ (खराखुरा 😀) आणि ७ (म्हणजे खरंतर ८) विषयी देखील बहुतांश सहमती असली तरी त्यावर फक्त दोन टिप्पण्या कराव्याश्या वाटतात.

"५. प्रतिशब्द आणि कंसात त्यांचे इंग्रजी शब्द :"

AI च्या आगमनापूर्वी खूप वर्षांपासून आंतरजालावर / सोशल मीडियावर लेखन करताना 'SEO' (Search Engine Optimization) हा मुद्दा आणि त्याची उपयुक्तता लक्षात घेऊन अनेक लेखकांनी आपल्या लेखनात आवश्यक असेल तिथे 'मराठी शब्द आणि कंसात त्यासाठीचा मूळ इंग्रजी शब्द' लिहीण्याची सवय स्वतःला जाणीवपूर्वक लावून घेतलेली आहे.आणि,

"एखादा लेखक एखादे लेखन AI ला श्रेय न देता स्व:तच्या नावावर खपवत असेल तर २०२२ पूर्वीचे त्या लेखकाचे लेखन तपासून पाहावे."

२०२२ मध्ये मराठी लेखनाच्या बाबतीत AI ची क्षमता अगदीच भंगार म्हणावी अशी होती. त्यत सर्रास हिंदी शब्द मोठ्या प्रमाणात घुसडलेले असयचे उ.दा. 'प्राचीन संस्कृती' च्या जागी 'प्राचीन सभ्यता' इ. पण त्यात २०२३ पासून बऱ्यापैकी सुधारणा होत गेली. आजघडीला बाकीच्या मॉडेल्सच्या तुलनेत ChatGPT आणि Gemini चांगले म्हणावे असे मराठीत लेखन करताना दिसत असले तरी त्यातही अजुन खूप सुधारणा होणे आवश्यक आहे. त्यामुळे माझ्यामते हा स्टार्टींग पॉइंट २०२२ पेक्षा २०२३ ठेवणे योग्य ठरावे.

दुर्मिळता नाहीशी होऊन एखादी गोष्ट सर्वत्र स्वस्त उपलब्ध होण्यात जे अवमूल्यन आहे त्यावर इथे चर्चेत अचूक बोट ठेवले गेले आहे. फार थोड्या लोकांना नेमका रूट लेव्हल प्रॉब्लेम कळलेला असावा. हा टप्पा अपरिहार्य आहे. मागणी पुरवठा फोर्सेसच कदाचित आपोआप समतोल साधू शकतील. आज बरेच काही मोफत आहे. नेहमी असेलच असं नव्हे. बाकी हे चक्र उलटे फिरविण्याचा काही मार्ग नाही. मिडास टच शाप सदृश. किंवा सर्वांकडे परीस. पण मी कोणत्या दगडाला स्पर्श करायचा ते बरोब्बर निवडतो म्हणजे जरा अधिक चांगल्या दर्जाचे सोने बनते ... असे स्किल पुढे जरी निर्माण झालं तरी ते पूर्वीपेक्षा पोकळ वाटणार. फ्लॅटनिंग हा मुख्य प्रॉब्लेम आहे. आणि तो पूर्वीही होता. पण आता त्याचा वेग आणि आवाका अधिक लोकांना विळखा घालणारा आहे.

मि देखील ए आय वापरून चार जिलेब्या पाडल्या होत्या . बघून सांगा किति कृत्रिम आहेत अलविदा हिट्मॅन प्रा. जयंत नारळीकर यांना श्रद्धांजली HAL HF-24 मरूत भारताची स्क्रॅमजेट तंत्रज्ञानातील यशस्वी वाटचाल रेटिंग द्या

ए आयचं लेखन सुधारलं आहे. आता ते ए आयचं किती आणि वरीजनल किती याचा फरक आता लक्षात येत असला तरी, भविष्यात सूक्ष्मकोडींग तपासूनच ते लक्षात येईल असे वाटते. वापर कसा करता ती हातोटी आली असेल तर, फार फरक करता येणार नाही असे वाटते. व्याख्यानासाठी विविध संदर्भ, तक्ते, आवश्यक क्रमांक उतारे दुरुस्ती अशी कितीतरी कामे उपयोगाची होत आहेत. कधी कधी माहिती ही गप्पा असते कन्फर्म करण्यासाठी तपासून तपासून माहिती घेणे आणि प्रक्षेपित करणे हा येत्या काळात अजून सोपे होईल असे वाटते. -दिलीप बिरुटे

मूळ प्रश्न

"ए. आय. वापरून केलेले मराठी लेखन कसे ओळखावे?"

हा होता. आता चर्चा ए आय हे एक तंत्रज्ञान म्हणून काय बरेवाईट परिणाम करेल, त्याला मानवासारखी जाणिवेची जाणीव आहे का? इत्यादी महत्वाच्या पण या मूळ मुद्द्यांपासून लांब चालली आहे, इतकेच नोंदवतो. माझ्या एका प्रोजेक्टसंदर्भात ए आय चॅटबोट ने दिलेल्या उत्तराचा दर्जा कसा ठरवावा असा प्रश्न मलाही पडला होता. त्यावेळी ठरवलेले निकषः १. उत्तर बरोबर आहे का? हे विशेषज्ञांकडून तपासून घ्यावे लागले. ए आय साठी ते ग्राऊंडिंगवर - पुरवलेल्या विदावर अवलंबून आहे (हे टेंम्परेचर/ ग्राउंडिंग हे वेगवेगळ्य यूज केस साठी वेगवेगळे असू शकते. उदा. लिगल केससाठी खूप जास्त तर गोष्ट लिहिण्यासाठी कमीत कमी) २. उत्तर पूर्ण आहे का? (काही वेळा अनेक डॉक्युमेंटस न तपासता तीन चार मध्येच उत्तर मिळाले तर तेच दिले जाते. प्रत्येक वेळी पूर्ण विदासंच धुंडाळला आहे का?) ३. पूर्वसंदर्भ विचारात घेतलेले आहेत का? उदा. आधीची चर्चा (कॉन्टेक्स्ट) ४. उत्तर पहिल्या तीन ओळीत आहे का? (आधी खूप लांबड लावून एखादी सिध्द्ता लिहिल्याप्रमाणे उत्तर उमलले असे नसावे. उत्तर आधी द्यावे व मग जरूर तर कार्यकारण भाव द्यावा) ५. संक्षिप्तता - विस्तार आवश्यक तेवढाच आहे का? अर्थात हे निकष माझ्या युज केसबाबत होते व ते बदलू शकतात. गमतीची गोष्ट म्हणजे नंतर आलेली बृह्द भाषा प्रारूपे (एल एल एम्स) सर्वच बाबतीत सरस ठरत गेली व निकष ३, ४ व ५ तपासायची फारशी गरज नाही असे आढळून आले. अर्थात प्रत्येक युज केससाठी हे निकष वेगवेगळे असू शकतील.

मी प्रामुख्याने भाषाशैलीवरून एखादा मजकूर कृत्रिम बुद्धिमत्ता ने लिहिला आहे का किंवा बृहत भाषिक संपुटां मधून आलेला आहे का ते मराठी पुरते तपासण्याचा निकष देण्याचा प्रयत्न केला. कारण मला असा मजकूर वर्तमानपत्रांमध्ये ही छापलेला दिसला आहे. अगदीच अलीकडचे उदाहरण घ्यायचे म्हटले तर नम्रता फालके नावाच्या एका तरुण लेखिकेने साहित्याच्या नोबेल विजेत्या लेखकाच्या नावाच्या प्रकाशनानंतर त्या लेखकाच्या साहित्यावर एक लेख पाडला आणि तो वर्तमानपत्रांमध्ये छापून आला. अनेकांनी त्याची वाहवा केली मात्र त्यातला शब्द आणि शब्द कृत्रिम बुद्धिमत्तेने लिहिलेला होता. हे तिला मी सांगितल्यावर तिने लगेच रागलोभ असलेले किरकोळ मानव करतात ते प्रकार केले. परंतु जाऊ दे हा एकच विवक्षित इन्सिडेंट नाही. सगळीकडे मला हा मराठी मजकूर दिसत आहे एका जे जे इन्स्टिट्यूट मधल्या प्राध्यापिकेने सुद्धा असाच एक विद्वत्तापूर्ण लेख वर्तमानपत्रात छापून आणला आणि त्यातले अनेक परिच्छेद हे कृत्रिम बुद्धिमत्तेने लिहिलेले होते. यांच्याकडून लेख लिहून घेण्यात काहीच गैर नाही मात्र लेखाच्या सुरुवातीला किंवा शेवटी कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे नाव घालायला काय प्रॉब्लेम आहे? परंतु तसे कोणी करताना दिसत नाही. आता या पुढच्या टप्प्यावर जाऊ. भाषा म्हणजे ज्ञान आहे का? भाषेशिवाय ज्ञान व्यक्त करता येणे शक्य आहे का? जर तसे नसेल तर भाषेलाच ज्ञान म्हणावे लागेल. आपल्याला ज्या भावभावना असतात त्या आपल्याला जाणवण्यामागे भाषा कारणीभूत आहे का? आपण मेंदूमध्ये जो विचार करतो तो भाषेतच करतो का? जेव्हा चॅट जीपीटी पहिल्यांदा आला आणि त्याने जेव्हा धुमाकूळ घातला तेव्हा noem Chomsky या महान माणसाने एक लेख लिहिला होता. त्यामध्ये बृहत भाषा संपुटे आणि मानवी मनाची भाषिक क्षमता यावर अत्यंत सखोल अशी चर्चा केली होती त्यांनी. ही बृहद भाषिक संपुटे कोणत्याही कायिक फॉर्ममध्ये जरी आली तरीही ती मानवांचे मिरर होऊ शकत नाहीत. यासाठी असून प्रचंड मोठा टप्पा गाठायचा आहे आणि केवळ भाषिक चमत्कृतींवरती विसंबून राहून या बृहत भाषेत संपुटांची म्हणजेच एल एल एम यांची शहाणीव आणि त्यापुढे जाऊन नेणीव ठामपणे जाहीर करणे म्हणजे उथळपणा आहे. युयुतसू तुम्ही इथे एल एल एम यांच्याकडून लिहून घेऊन प्रतिसादच्यावर प्रतिसाद छापता आहात, इतके मानसिक व बौद्धिक अवलंबित्व लॉन्ग टर्म मध्ये घातक आहे. काही दिवसांनी तुम्हाला लोक चालते बोलते एलएलएम म्हणतील. (जसे कोणी एखादा प्राध्यापक डॉक्टर मेला की एक चालते बोलते विद्यापीठ हरवले असे म्हणायची पद्धत आहे )

श्री० हणमंतण्णा युयुतसू तुम्ही इथे एल एल एम यांच्याकडून लिहून घेऊन प्रतिसादच्यावर प्रतिसाद छापता आहात, इतके मानसिक व बौद्धिक अवलंबित्व लॉन्ग टर्म मध्ये घातक आहे. काही दिवसांनी तुम्हाला लोक चालते बोलते एलएलएम म्हणतील. मी माझे लेखन करताना ए०आय०चा वापर कसा करतो हे अगोदरच (प्रामाणिकपणे) जाहिर केलेल आहे. मला त्यात काहीही गैर वाटत नाही. मी अगोदर माझ्या युक्तीवादाचे प्रारूप ठरवून तो पॉलिश करायला ए०आय० (शुद्धलेखन तपासनीसासारखा पण अधिक प्रगत) वापरतो. त्यात मला काहीही (नैतिकदृष्ट्या) गैर वाटत नाही कारण मूळ वैचारिक रचना माझी असते. या उपद्वव्यापात ए०आय्० कडून विचारमंथनात काही सूचना आणि दूस्रुस्त्या केल्या जातात. ही मोठी जमेची बाजू आहे. माझा मोटो- ए०आय० चुकू शकतो पण माणसासारखा दुष्ट, खतरूड नाही. म्हणून मला तो आवडतो आता तुम्ही मला चालत्याबोलत्या एल्०एल०एम० चे बिरूद दिले. मला ते मनापासून आवडले. मुळात मी जडवादी असल्याने प्रत्येक व्यक्तीमध्येच मला एल०एल्०एम० दिसते. हा केवळ ए०आय्०च्या वापराचा परिणाम नाही तर माझ्या चेताविज्ञानाच्या (न्युरोसायन्स) वेडाचा परिणाम आहे! हा हा हा ...

खाली **misalpav.com वर थेट पोस्ट करता येईल अशी, अधिक अनौपचारिक (casual), संवादात्मक शैलीतील** आवृत्ती दिली आहे. मुद्दे तेच आहेत, पण सूर हलका, वाचकांशी थेट बोलणारा ठेवला आहे. --- ### **एआय, मराठी लेखन आणि “हे एआयने लिहिलंय का?” हा प्रश्न** misalpav.com वर सध्या चाललेली चर्चा मला रंजक वाटली. विषय आहे—*एआय वापरून लिहिलेलं मराठी लेखन कसं ओळखायचं?* पण चर्चा वाचताना असं जाणवतं की आपण एका साध्या प्रश्नापासून सुरुवात करून खूप मोठ्या मुद्द्यांकडे पोहोचलो आहोत. --- ### **१. एआय ओळखण्यासाठी दिलेले संकेत — उपयोगी, पण अंतिम नाहीत** (हणमंतअण्णा शंकराप्पा) हणमंतअण्णांनी काही शैलीगत लक्षणं सांगितली— लांब डॅश, ‘तर/जर/जो’ चा जास्त वापर, लहान-लहान वाक्यांची माळ, कंसात इंग्रजी शब्द, मथळे-उपमथळ्यांची गर्दी वगैरे. हे सगळं पाहिलं की *“हे एआय असू शकतं”* अशी शंका येऊ शकते, हे मान्य. पण प्रश्न असा आहे की—हे सगळं एआय येण्याआधी मानवी लेखनात नव्हतंच का? ब्लॉग, तांत्रिक लेख, अभ्यासपूर्ण लिखाण—सगळीकडे ही शैली आधीपासून दिसते. म्हणजे हे संकेत **इशारा देतात**, निकाल देत नाहीत. --- ### **२. एआयसदृश शैली म्हणजे चुकीचा मजकूरच का?** (भक्ती) भक्तींचा मुद्दा मला फार महत्त्वाचा वाटला. एआयचा वापर कधी कधी फक्त spelling, grammar दुरुस्तीसाठी केला जातो. पण तरीही एआय कधी कधी आशयात काहीतरी भर घालतो—आणि ती भर चुकीचीही असू शकते. मुद्दा असा की— * एआयसारखी शैली आहे म्हणजे मजकूर चुकीचा, असं नाही * आणि मानवी शैली आहे म्हणजे मजकूर बरोबरच, असंही नाही **एआय ओळखणं आणि मजकूर तपासणं या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.** --- ### **३. खरा प्रश्न: आपण वाचक म्हणून काय करतो आहोत?** (युयुत्सु) युयुत्सुंनी चर्चेला वेगळंच वळण दिलं—आणि ते योग्यही आहे. खरंच प्रश्न असा नाही की *एआय लेखन कसं ओळखायचं*. खरा प्रश्न असा आहे की—**आपण काय वाचतो, कसं वाचतो, आणि कशावर विश्वास ठेवतो?** छपाईयंत्र आलं तेव्हा, वर्तमानपत्रं आली तेव्हा, इंटरनेट आलं तेव्हा—प्रत्येक वेळी “आता वाचन संपलं” असंच म्हटलं गेलं. पण वाचन संपलं नाही; फक्त *निवड* महत्त्वाची झाली. एआयमुळे मजकूर वाढेल, गोंधळही वाढेल. पण अर्थपूर्ण, अनुभवातून आलेलं मानवी लेखन आपोआप नाहीसं होईल, असं वाटत नाही. --- ### **४. “हे दिसलं म्हणजे एआय” असा निष्कर्ष धोकादायक आहे** (इतर प्रतिसादकर्ते) कंसातील इंग्रजी शब्द, मुद्देसूद परिच्छेद, structured लेखन—हे सगळं SEO, शैक्षणिक आणि डिजिटल लेखनात खूप वर्षांपासून आहे. म्हणून “हे सगळं एआयचं लक्षण” असं सरसकट म्हणणं म्हणजे गोष्टी सोप्या करून टाकणं. --- ### **५. शेवटी प्रश्न राहतो तो प्रामाणिकपणाचा** एआय वापरला का नाही, यापेक्षा मोठा प्रश्न आहे—**तो कसा वापरला?** एआयला साधन म्हणून वापरणं वेगळं, आणि त्याने तयार केलेला मजकूर पूर्णतः स्वतःचा म्हणून मांडणं वेगळं. लेखक म्हणून थोडी प्रामाणिकता, वाचक म्हणून थोडी जागरूकता— इतकं जरी पाळलं तरी एआयचा प्रश्न बराचसा सुटतो. एआय हे साधन आहे. विचार, मूल्यं आणि संस्कृती घडवतात ती माणसंच. --- *(हा प्रतिसाद misalpav.com वरील चर्चेच्या संदर्भात, सहभागी योगदानकर्त्यांच्या मुद्द्यांवर आधारित आहे.)* टीप - हा प्रतिसाद ए०आय० वापरून तयार केला आहे, ते कदाचित काही जणांना आळशी पणा वाटेल. पण हा ए० आय० ची लिमिट्स कुठ पर्यंत ताणता येतात याची उत्सुकता असल्याने केलेला प्रयोग आहे, त्यामुळे चुकीचे अर्थ लावणार्‍याना शुभेच्छा!

https://www.misalpav.com/node/53029

बाकी चर्चेत भाग घ्यायची माझी लायकी नाही, बरेच समजलेही नाही तरीपण.... एक विद्यार्थीदशेतली गोष्ट आठवली, दहावीच्या परिक्षेवेळी एखाद्या उपद्व्यापी कार्ट्याने हात बित मोडुन घेतला किंवा अजून काही झाले की ज्याच्यामुळे त्याला पेपरच लिहिता येत नाही त्यावेळी त्याला रायटर दिला जायचा. हि सिस्टिम ऐकली तेव्हा जाम भारी वाटली. नंतर कळले रायटर खालच्या इयत्तेतला चांगले/बरे हस्ताक्षर आणि शक्यतो गरीब होतकरु मुलगा असायचा. तो ऐनवेळी दिला जायचा आणि खालच्या इयत्तेतला जेणेकरुन त्याला अभ्यासक्रमाची फारशी माहिती नसावी. सांगितलेले लिहिणे इतकीच त्याची मदत असावी जेणेकरुन जो मुलगा परिक्षेला बसलाय त्याच्या ज्ञानाचे योग्य मूल्यमापन व्हावे. तो अभ्यासक्रम, ती परिक्षा पध्दत, त्यातून योग्य मूल्यमापन होते का? हे प्रश्न तूर्तास बाजूला ठेवले तरी (तूर्तास...कारण प्रोजेक्टस, प्रेझेन्टेशन इतकेच नव्हे तर सीव्ही एआय कडून लिहून घेणारी पिढी ह्ह्यापुढे पेपरला आणि परिक्षा मंडळातही एआय मगू शकतात) तो विद्यार्थी आणि त्याची वैयक्तिक बुध्दीमत्ता ही एक जशी एंटीटी मानून मूल्यमापन होते तसेच प्रत्येक सादरीकरणात व्हावे. (इथे एआय ही कृत्रिम असली तरी एक बुध्दीमत्ता असल्याने त्याचा सेपरेट एंटीटी म्हणून विचार व्हावा असे मला वैयक्तिक अपेक्षित आहे) . जाताजाता: बारावी सायन्सला प्रोजेक्ट पेपरच्या पानावर चारी बाजूने वेलबुट्टी केलेल्या एका सहाध्यायाला मास्तराने "एका पानाच्या बॉर्डरसाठी घालवलेला वेळात अजून चार एक्सप्रिरिमेंटस जास्त झाले असते" असे सांगून चित्रकला महाविद्यालयात जाण्याचा सल्ला दिलेला आठवला. त्या सहाध्यायाने सिव्हिल इंजिनिअरिंग पूर्ण केले, मी मात्र चित्रकला महाविद्यालयात गेलो. नंतर रेडीमेड बॉर्डर्स प्रिंट केलेले प्रोजेक्ट पेपर्स बाजारात आले. हाही इतिहासच झाला म्हणायचा.. असो..

युयुत्सु, एक निरीक्षण रोचक वाटलं. तुम्ही म्हणता की :

ही बौद्धिक आळसाची परिसीमा आहे.

माझ्या मते हे अतिशय खत्रूड विधान आहे. एखाद्याला एखादी जाणीव नसली तर ती करवून द्यायला हवी. नीट शब्दांत युक्तिवाद मांडण्यास काय हरकत आहे ? तुमच्या मोटोशी हे विपरीत आहे. तुमचा मोटो इथे आहे :

माझा मोटो- ए०आय० चुकू शकतो पण माणसासारखा दुष्ट, खतरूड नाही. म्हणून मला तो आवडतो

कृबु खतरूड नसल्याने तुम्हांस आवडतो. पण तुम्ही मात्र खतरूड भाषेत इतरांशी बोलणार. हा अंतर्विरोध नाही का? आ.न., -गा.पै.

सारखी पिपाणी वाजवून काव आणणारे बालक आजूबाजूला बागडत असतानाही मुद्देसूद, स्पष्ट, ओघवता लिहिलेला लेख आवडला.

आज अनेक व्यावसायिकांना एआयची भीती वाटते, कारण ते त्यांनी कधीच पूर्णपणे आत्मसात न केलेल्या कौशल्यांकडे थेट बोट दाखवते. समीक्षात्मक विचार, समस्या योग्य चौकटीत मांडणे, निर्णयांची जबाबदारी घेणे ही कौशल्ये अनेकदा रोजच्या सवयीच्या प्रक्रियांआड लपून राहिली होती. एआय ही दिनक्रमातील कामे स्वयंचलित करते आणि माणसांना थेट अनिश्चिततेसमोर उभे करते. काही जणांना ते विस्थापनासारखे वाटते. प्रत्यक्षात मात्र, ते विकासाची एक संधी आहे. https://www.msn.com/en-in/news/india/when-ai-arrived-complacency-left-the-workplace/ar-AA1UWz5u?

क्रिकेटसारख्या फालतू खेळात बांगलादेश खेळला काय नाही खेळला काय? ह्याच्याने दोन्ही देशांना, लोकांना काय फरक पडतो? इतका महत्वाचा प्रश्न आहे का हा?

मित्रा, तु परदेशी गेल्यापासून तुझ्या लेखनीची प्रसव क्षमता उंचावली आहे याचा आनंद आहे. लिहित रहा. दरवेळेस पोच देता येतेच असे नाही.

मुळात बांगलादेशाने भारतात ते सुरक्षित नाही असे म्हणणे म्हणजे एखाद्या वारांगनेने माझे शील तुमच्या घरी आले तर धोक्यात येऊ शकते असे म्हणण्यासारखे आहे.

बाकी लेखातील वाक्यांशी सहमत असलो तरी बांगलादेशी खेळाडूंना सध्याच्या वातावरणात सुऱक्षित वाटणे शक्य नाही (अर्थात त्यात भारतीयांचा दोष नाही. त्यांच्या देशात जे काही चाललेय त्यानेच त्यांना स्वतःला धोका निर्माण केला आहे.) एखादी संघटना / एखादा राष्ट्रप्रेमी त्यांना इथे आल्यास कानफाडविणे अगदीच अशक्य नाही.

शीर्षक वाचून बांगलादेश मधील हिंदू बांधवांवर होत असलेल्या अन्यायाबद्दल, त्यांच्या नरसंहारबद्दल काही लिहिले असेल अशी अपेक्षा होती. ----- उत्तम लेख. पुलेशू

बांग्लादेशात धर्मांधता येवढी वाढीला लागली आहे की ते स्वतःला परत त्या धर्मांधतेच्या खोल दरीत ढकलून देत आहेत. विकास खुटूंन देश देशोधडीला लागला डोळे उघडतील पण तो पर्यंत वेळ टळून गेली असेल. आज जे स्वतःच्या फायद्यासाठी सपोर्ट करत आहेत त्यांनी किती वाईट परिस्थितीत ढकलले होते हे समजून घेण्यायेवढी तेथील तरूण पिढी वाया गेली असेल असे वाटले नव्हते. हे म्हणजे परत कसायाच्या दावणीला स्वतःला बांधून घेण्यासारखे आहे. अल्ला भला करे उनका

क्रिकेटसारख्या फालतू खेळात बांगलादेश खेळला काय नाही खेळला काय? ह्याच्याने दोन्ही देशांना, लोकांना काय फरक पडतो? इतका महत्वाचा प्रश्न आहे का हा?

मित्रा, तु परदेशी गेल्यापासून तुझ्या लेखनीची प्रसव क्षमता उंचावली आहे याचा आनंद आहे. लिहित रहा. दरवेळेस पोच देता येतेच असे नाही.

मुळात बांगलादेशाने भारतात ते सुरक्षित नाही असे म्हणणे म्हणजे एखाद्या वारांगनेने माझे शील तुमच्या घरी आले तर धोक्यात येऊ शकते असे म्हणण्यासारखे आहे.

बाकी लेखातील वाक्यांशी सहमत असलो तरी बांगलादेशी खेळाडूंना सध्याच्या वातावरणात सुऱक्षित वाटणे शक्य नाही (अर्थात त्यात भारतीयांचा दोष नाही. त्यांच्या देशात जे काही चाललेय त्यानेच त्यांना स्वतःला धोका निर्माण केला आहे.) एखादी संघटना / एखादा राष्ट्रप्रेमी त्यांना इथे आल्यास कानफाडविणे अगदीच अशक्य नाही.

शीर्षक वाचून बांगलादेश मधील हिंदू बांधवांवर होत असलेल्या अन्यायाबद्दल, त्यांच्या नरसंहारबद्दल काही लिहिले असेल अशी अपेक्षा होती. ----- उत्तम लेख. पुलेशू

बांग्लादेशात धर्मांधता येवढी वाढीला लागली आहे की ते स्वतःला परत त्या धर्मांधतेच्या खोल दरीत ढकलून देत आहेत. विकास खुटूंन देश देशोधडीला लागला डोळे उघडतील पण तो पर्यंत वेळ टळून गेली असेल. आज जे स्वतःच्या फायद्यासाठी सपोर्ट करत आहेत त्यांनी किती वाईट परिस्थितीत ढकलले होते हे समजून घेण्यायेवढी तेथील तरूण पिढी वाया गेली असेल असे वाटले नव्हते. हे म्हणजे परत कसायाच्या दावणीला स्वतःला बांधून घेण्यासारखे आहे. अल्ला भला करे उनका

डोकेबाज पाककला. शुक्रावरील शेवाळाची उसळ*>> घावणे म्हणायचे आहे का? शुक्र ढगांत हरवलेला असतो.

अनेक वर्षांपूर्वी पुण्यात य० गो० जोशी 'प्रसाद' नावाचे मासिक चालवत असत. त्यात एकदा "फोलकटांचा चिवडा" अशी पाकृ प्रसिद्ध झाली होती आणि बरीच गाजली होती. तसंच पंचतत्रातला एक श्लोक याच धर्तीवर आहे - यस्य कस्य तरोर्मूलं येनकेनापि मर्दितं| यस्मै कस्मै प्रदातव्यं यद्वा तद्वा भविष्यति|| तातपर्य- वेदांत (वि० अ थर्व वेदात अशा पाकृ भरपूर सापडायची शक्यता आहे)

पुढील लेखात आपण पाहणार आहोत* * *शुक्रावरील शेवाळाची उसळ*

त्यानंतर 'नेपच्यून वरील नेच्याची आंबट चुका घालून पातळ भाजी' येऊद्यात 😀

संपादकांना विनंती आहे, हा लेख लवकरात लवकर पाककृती विभागात हलवावा.अशी बहुमूल्य पाकृ शोधायला सोपे होईल.

अजून येऊ द्या.

चंद्रावरच्या चिर्‍यांतील चाकवताचा चविष्ठ चखणा. सूर्यावरील सुरकुतलेल्या सोलांची सोलकढी

डोकेबाज पाककला. शुक्रावरील शेवाळाची उसळ*>> घावणे म्हणायचे आहे का? शुक्र ढगांत हरवलेला असतो.

अनेक वर्षांपूर्वी पुण्यात य० गो० जोशी 'प्रसाद' नावाचे मासिक चालवत असत. त्यात एकदा "फोलकटांचा चिवडा" अशी पाकृ प्रसिद्ध झाली होती आणि बरीच गाजली होती. तसंच पंचतत्रातला एक श्लोक याच धर्तीवर आहे - यस्य कस्य तरोर्मूलं येनकेनापि मर्दितं| यस्मै कस्मै प्रदातव्यं यद्वा तद्वा भविष्यति|| तातपर्य- वेदांत (वि० अ थर्व वेदात अशा पाकृ भरपूर सापडायची शक्यता आहे)

पुढील लेखात आपण पाहणार आहोत* * *शुक्रावरील शेवाळाची उसळ*

त्यानंतर 'नेपच्यून वरील नेच्याची आंबट चुका घालून पातळ भाजी' येऊद्यात 😀

संपादकांना विनंती आहे, हा लेख लवकरात लवकर पाककृती विभागात हलवावा.अशी बहुमूल्य पाकृ शोधायला सोपे होईल.

अजून येऊ द्या.

चंद्रावरच्या चिर्‍यांतील चाकवताचा चविष्ठ चखणा. सूर्यावरील सुरकुतलेल्या सोलांची सोलकढी

=))

एकदम झटका लेखन शैली. ( पुलंची उगाचच आठवण झाली.) तरी मी सांगत होतो यालोकांना की मिपा सोडू नका. ______________________________ [ काही वर्षांपूर्वी कळवा येथे हॉटेल अमितमध्ये झालेल्या मिपाकट्ट्याला आपण भेटलो होतो हे आठवत आहे. ट.का. ( उर्फ टवाळ कार्टाही होता.]

मस्त खुसखुशीत!! - (बंडूसारखा मित्र असलेला) सोकाजी

मस्त खुसखुशीत लेखन.

मज्जा आली वाचताना

ग्रीनलँडवरच्या लेखाची वाट पाहतोय

मस्त लेख. बंडूची पृथ्वी काका सोबत तुलना. साऊथ ब्लॉक मध्ये असताना, एकदा त्यांच्या चेंबर मध्ये सोबत कॉफी घेतली होती. अत्यंत शांत स्वभाव , मधुर वाणी आणि मुद्देसूद बोलणारे. बहुतेक वाढते वय आणि बेरोजगारीचा परिणाम.

सकाळ मध्ये ब्रिटिश नंदी यांचे एक सदर यायचे तसा खुसखुशीत लेख!! आता म्हणे तात्यांचा कोलंबियावरही डोळा आहे. मग ग्रीनलँड वगैरे आहेतच. येउंद्या अजुन.

हा हा, असा बंडू मलाही माहितेय :)

सर्वांचे आभार्स

मस्त खुसखुशीत लेखन. आवडलं..

अप्रतिम सुंदर विनोदी लेखन.. लिहीत रहा.. वाचत आहे...

=))

एकदम झटका लेखन शैली. ( पुलंची उगाचच आठवण झाली.) तरी मी सांगत होतो यालोकांना की मिपा सोडू नका. ______________________________ [ काही वर्षांपूर्वी कळवा येथे हॉटेल अमितमध्ये झालेल्या मिपाकट्ट्याला आपण भेटलो होतो हे आठवत आहे. ट.का. ( उर्फ टवाळ कार्टाही होता.]

मस्त खुसखुशीत!! - (बंडूसारखा मित्र असलेला) सोकाजी

मस्त खुसखुशीत लेखन.

मज्जा आली वाचताना

ग्रीनलँडवरच्या लेखाची वाट पाहतोय

मस्त लेख. बंडूची पृथ्वी काका सोबत तुलना. साऊथ ब्लॉक मध्ये असताना, एकदा त्यांच्या चेंबर मध्ये सोबत कॉफी घेतली होती. अत्यंत शांत स्वभाव , मधुर वाणी आणि मुद्देसूद बोलणारे. बहुतेक वाढते वय आणि बेरोजगारीचा परिणाम.

सकाळ मध्ये ब्रिटिश नंदी यांचे एक सदर यायचे तसा खुसखुशीत लेख!! आता म्हणे तात्यांचा कोलंबियावरही डोळा आहे. मग ग्रीनलँड वगैरे आहेतच. येउंद्या अजुन.

हा हा, असा बंडू मलाही माहितेय :)

सर्वांचे आभार्स

मस्त खुसखुशीत लेखन. आवडलं..

अप्रतिम सुंदर विनोदी लेखन.. लिहीत रहा.. वाचत आहे...