पेरू : भाग ११ : लोकजीवन

या भागात पेरूच्या समाजाचे जवळून दर्शन. कुठल्याही प्रदेशात नुसतं 'बघायला' न जाता अनुभवायला जायचं असेल तर स्वत:च्या 'फॉरेनर टॅग' चा उपरेपणाचा रंग उतरवून उत्सुक, जिज्ञासू रंगाचा उपयोग करून घेता आला पाहिजे. आजुबाजूच्या लोकांशी शक्य तितका संवाद साधत आपला अनुभव अधिकाधिक गडद व सखोल करता आला तर अभ्यास व आनंद दोन्ही वृद्धिंगत होतात. प्रत्येक समाजाची एक वैशिष्ट्यपूर्ण वीण असते, पोत असतो, त्याविषयी जाणण्याचा, ज्या ज्या लोकांना भेटण्याचा योग आला त्यातून या समाजाविषयी जाणण्याचा केलेला हा प्रयत्न, व बरोबरच काही साधी चित्रे. आता या चित्रांमध्ये कलात्मक दृष्ट्या फारसे काहीच विशेष नाही, परंतु पेरूच्या लोकजीवनाचे झरोके म्हणून या लेखात त्यांचे प्रयोजन. यात सामान्य ते सर्वोच्च विविध स्तरांतील लोक, वेशभूषा, केशभूषा, व्यवहार, व्यवसाय आदींविषयी... गोष्टी सांगणारी आजी. अल्पाकाच्या लोकरीचे सूत काढत बसली होती. तिची भाषा काही केल्या कळेना, पण कधी भावना शब्दांचे माध्यम झुगारून संवाद साधते, तशातला एक क्षण. वेशभूषा: एका चौकोनी कपड्याला मधे भोक पाडून त्यातून डोके घालायचे, हा पॉञ्चो. पुरुष व स्त्रिया दोघे हे वस्त्र वापरतात. डोंगराळ भागात स्त्रिया जाडसर कापडाचा घोळदार घागरा वापरतात. वाट पाहणारी एक वृद्धा केशभूषा: स्त्रियांमध्ये दोन लांब वेण्या तर पुरुषांमध्ये 'स्पाईक कट' राष्ट्रीय केशभूषा असल्यागत लोकप्रिय आहेत. वेण्या ठेवणवैशिष्ट्ये: मूळचे मंगोलवंशीय लोक अलास्कामार्गे येउन अमेरिकेत वसले असा सिद्धांत आहे, तशाचप्रकारची ठेवण या लोकांची आहे. बारीक डोळे, कमी उंची, दाढी मिशा जवळ-जवळ नाहीच. शिक्षण: पेरूमध्ये शालेय शिक्षण सक्तीचे व फुकट आहे. दुर्गम भागातही शिक्षण व्यवस्था पोहोचलेली आहे. यात ख्रिस्ती धर्मालाही काही प्रमाणात श्रेय आहेच. लिमामध्ये सहलीसाठी निघालेला हा समूह, शालेय विद्यार्थी व शिक्षक: तरुणाई: उत्साही व मुक्त विचारांची. आपल्या देशाच्या उत्तम पर्यटककेंद्र बनण्याच्या क्षमतेची चांगलीच ओळख पटलेली. मागे स्थानिकांच्या घरी राहण्याचा उल्लेख केला तेव्हा कोणीतरी अधिक माहिती विचारली होती, त्यामुळे त्याविषयी थोडे: पेरूविषयी माहिती मिळवत असताना एकल प्रवाशांच्या अनेक पब्लिक फोरम वर मी संवाद साधत असे. त्यातल्या एकावर लिओ नावाच्या तरुणीची ओळख झाली. (मूळ नाव कोराझों म्हणजे हृदय) त्यांच्यामुळे पेरूची पहिली छाप खूपच चांगली पडली. पुढे गप्पा वाढवल्या व वर नमुद केलेल्या विशेष गुणांना साजेशी सर्व मदत त्यांनी केली. पुढे एका संध्याकाळी कॅथेड्रलपासून पब पर्यंत, फक्त विविध प्रकारच्या लोकांना भेटण्याचा उद्योग आम्ही केला. ऐकायला साधंच वाटेल पण ज्यांच्याविषयी आपण विचारही करत नाही असे अनेक समाजाचे घटक आहेत. असो, अधिक खोलात जात नाही. तरुणाईचे काही अवगुण: ब-याच अंशी शिक्षणाबाबत अनास्था, काही प्रमाणात अमली पदार्थांच्या वाढत्या व्यापाराच्या जाळ्यात अडकलेली, समाजवादी विचारसरणीचे आकर्षण. राजकारण: पेरूच्या स्पेनपासून स्वातंत्र्यास काही वर्षात दोन शतके पूर्ण होतील, पण यातील बहुतांश काळ हा गोंधळ व अस्थैर्याचाच होता. सध्या पेरू एक प्रातिनिधिक गणतंत्र असून सर्वोच्च पद राष्ट्रपती, लोक निवडतात. १८-७० वयोगटास मतदान अनिवार्य आहे. राष्ट्रपती भवनातील सैनिक पेरूचे राष्ट्रपती ओयंता उमाला अर्थकारण: कितीही छान छान गोष्टी देशाकडे असल्या तरी ४०% गरिबीचे भयाण वास्तव लपून रहात नाही. विशेषत: डोंगराळ भागात खूपच हालाखीची परिस्थिती आहे. शेती फार कमी होते व काही भागातच होते, त्यामुळे व्यापारी, प्राणिपालक व कामगार वर्ग मोठ्या प्रमाणात आहे. थंड प्रदेशातील कामगार लोकरीच्या वस्त्रांचे विक्री केंद्र समाजकारण: एकंदरच दक्षिण अमेरिकेत समाजवादी चळवळींच्या लाटा येत असतात, त्याला पेरूही अपवाद नाही. 'शायनिंग पाथ' आणि 'तुपाक अमारु' नावाने डावे पक्ष कार्यरत होते. विरळ दहशतवादी घटना व पेरू भांडवलशाहीतून मुक्त करण्यासाठी आंदोलनेही होतात. याव्यतिरिक्त हा समाज बराच सोशिक व लवचिक आहे. अक्षरश: अठरापगड लोक मिळून मिसळून राहतात. अाता काळाबरोबर जागतिकीकरण इथेही मुरतंय. काळाबरोबर बदलणारी पिढी, पारंपारिक कपडे या जुन्या पिढीबरोबर बाद होणार.. कला: कलेचा अतिशय समृद्ध वारसा या देशाला लाभलेला आहे. लाकडी व दगडी कलाकुसर नाजूक नसली तरी सुबक असते. वस्त्रे अतिशय भडक रंग वापरून विणलेली, आकर्षक असतात. पाककलेविषयी सखोल विवेचन झालेलंच आहे... साहित्य: फार उल्लेखनीय असे काहीच नाही, किंबहुना या गोष्टीची फार माहिती घेण्याइतका वेळही नव्हता आणि भाषेवर एवढी पकडही नाही. पण लिओच्या घरचे 'धन' पाहून लोकांना लिखित साहित्याची आवड असावी असे वाटते. नीट रचलेली पुस्तके संगीत: पॅनपाईप हे इथले खास वाद्य. वेगवेगळ्या स्वरांच्या एकस्वरी बास-यांचा संच म्हणजे हे वाद्य. अतिशय मधुर, शांत व गंभीर वाद्य. यासोबत तंतुवाद्यांच्या साथीने अतिशय सुंदर संगीत निर्माण होते. माझं तर प्रेमच जडलंय या संगीतप्रकारावर...



>
नृत्यप्रकारांमध्ये दोन भाग, एक स्पॅनिश प्रभावाचा वर्ग आणि दुसरा आदिवासी. दोन्ही अतिशय रंगित व मनोरंजक. गायक, पॅनपाईप वादक व नृत्यांगना चित्रपट: पेरूव्हियन चित्रपट फार कमी चर्चेत येतात. स्पॅनिश, मेक्सिकन व अर्हंटिनियन चित्रपट भाषेमुळे मोठ्या प्रमाणात चालतात. अभिमान व आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे बॉलिवूड हे तेथील नवे आकर्षण आहे. गुजारिश , ३ इडियट्स इथे प्रचंड चालले. कुणी परदेशी भाषांमधील चित्रपट पाहणारे इथे असतील, तर त्यांच्यासाठी हे तीन मला उल्लेखनीय वाटणारे चित्रपट 'Madeinusa', 'La Teta Asustada' आणि 'Paloma de papel'. त्यांचे रसग्रहण वेगळ्या धाग्याचा विषय.


समारोप गेल्या जवळपास महिनाभर अनियमितपणे चाललेली ही मालिका आता इथे संपवतो आहे. एका देशाच्या, समाजाच्या शक्य तितक्या विविध पैलूंचे अवलोकन व रसग्रहण करण्याचा व कथन करण्याचा माझ्या पद्धतीने केलेला हा प्रयत्न. केवळ अनुभवार्जित आनंद वाटणे हा हेतू. संपूर्ण मालिकेविषयी आपला सविस्तर अभिप्राय जरूर कळवा, पुढे सुधारणा नक्की करेन. जाता जाता, माझ्या अजून दोन वेड्या छंदांची पुरवलेली हौस... माचुपिचुच्या पुनर्शोधशतकानिमित्त खास तिकिट जगातील नव्या सात आश्चर्यांच्या स्मृतीप्रीत्यर्थ पेरू सरकारने छापलेली पोस्टाची तिकिटे: पेरूचे चलन - सोलेस इति लेखनमर्यादा। लेखमालिका संपूर्ण।

---

---

अन्य भटकंती : दक्षिण अमेरिका - पेरू, दक्षिण अमेरिका - अमेझॉन ब्राझील, मध्य अमेरिका - ग्वाटेमाला होंडुरास एल साल्वाडोर बेलीझ, ईशान्य भारत - मणिपूर, ईशान्य भारत -त्रिपुरा, ईशान्य भारत : आसाम, आग्नेय आशिया - ब्रह्मदेश थाईलँड लाओस कंबोडिया मध्य व पश्चिम आशिया - उझबेकिस्तान ताजिकिस्तान अफगाणिस्तान अझरबैजान तुर्कस्तान , पूर्व आफ्रिका - इथियोपिया

---