=============================================================================== न्यू यॉर्क: ०१ : पूर्वतयारी आणि प्रस्थान... ०२ : शहराची तोंडओळख... ०३ : जर्सी सिटीचा फेरफटका...               ०४ : वर्ल्ड ट्रेड सेंटर... ०५ : टाईम्स स्क्वेअर... ०६ : मॅडिसन स्क्वेअर गार्डनच्या थिएटरमधील पदविदान समारंभ...               ०७ : ब्रूकलीन बोटॅनिकल गार्डन-१... ०८ : ब्रूकलीन बोटॅनिकल गार्डन-२... ०९ : ब्रूकलीन बोटॅनिकल गार्डन-३...               १० : ब्रूकलीन हाईट्स प्रोमोनेड आणि मॅनहॅटन आकाशरेखा... ११ : इंट्रेपिड सागर, वायू व अवकाश संग्रहालय-१...               १२ : इंट्रेपिड सागर, वायू व अवकाश संग्रहालय-२... १३ : फोर्ट ट्रायॉन पार्क... १४ : मेट क्लॉइस्टर्स संग्रहालय...               १५ : हेदर गार्डन... १६ : 'द हाय लाइन' उर्फ 'मिरॅकल ओव्हर मॅनहॅटन'... १७ : सेंट्रल पार्क-१...               १८ : सेंट्रल पार्क-२... १९ : मॅनहॅटनची जलप्रदक्षिणा... २० : ग्रँड सेंट्रल टर्मिनल आणि वेस्ट हेवनपर्यंतचा प्रवास...               २१ : वेस्ट हेवन... २२ : येल आणि न्यू हेवन विद्यापीठे... २३ : नॅशनल म्युझियम ऑफ अमेरिकन इंडियन...               २४ : ब्राँक्समधिल न्यू यॉर्क बोटॅनिकल गार्डन-१... २५ : ब्राँक्समधिल न्यू यॉर्क बोटॅनिकल गार्डन-२...               २६ : ब्राँक्स प्राणिसंग्रहालय... २७ : रॉकंफेलर सेंटर... २८ : रॉबिन्सव्हिलचे स्वामिनारायण अक्षरधाम मंदिर...               २९ : अमेरिकन म्युझियम ऑफ नॅचरल हिस्टरी-१... ३० : अमेरिकन म्युझियम ऑफ नॅचरल हिस्टरी-२...               ३१ : सेंट बार्टचे चर्च... ३२ : न्यू यॉर्क ट्रांझिट म्युझियम... ३३ : सेंट पॅट्रिकचे कॅथेड्रल...               ३४ : काँक्रिटच्या आधुनिक जंगलात दोन शतकांपेक्षा अधिक काळ जपून ठेवलेले डिक्मान फार्महाउस... =============================================================================== याशिवाय, बराच मोकळा वेळ असल्याने, माझा आवडता छंद म्हणजे "प्रसिद्ध, मुख्य ठिकाणांना सोडून जरा दोन चार गल्ल्या आतले शहर पाहणे" हे सुद्धा आपण करणार आहोत. असे केल्याने खर्‍या शहराची जवळून ओळख होते आणि कधीमधी अचानक, सुखद, आश्चर्यकारक अनुभव येतात... जे नेहमीच्या पर्यटनात सहसा शक्य नसते.

चला तर मग, पुढच्या भागापासून न्यू यॉर्क शहर आणि परिसराची भटकंती करायला तयार व्हा ! न्यू यॉर्क शहरातील मॅनहॅटन बेटाच्या पश्चिमेकडून वाहणार्‍या हडसनमाईच्या पल्याडच्या तटावर जर्सी सिटी नावाचे एक आटपाट नगर आहे. हे शहर शेजारच्या न्यू जर्सी राज्यात असले तरी न्यू यॉर्क शहर व जवळच्या परिसरात दोनतीन आठवड्यांपेक्षा जास्त वस्ती करून राहणार्‍या भारतीयांना अमेरिकेत पोचल्या पोचल्या या तीर्थक्षेत्राला भेट देणे अत्यावश्यक असते. त्यामागचे मुख्य कारण म्हणजे तेथे असलेली भारतीय खाद्यपदार्थ, भाज्या, फळे आणि कपड्यांची दुकाने. दुकानांची नावेही भारतात असावी अशीच असतात. शनिवार-रविवारी तर तेथे भारतीय उपखंडातील लोकांची आठवड्याचा भाजीपाला आणि वाणसामानाच्या खरेदीसाठी झुंबड उडालेली असते. न्यू यॉर्क प्रमाणेच या शहरालाही जगाच्या सर्व खंडातील लोकांनी घर बनवले आहे. २०१० सालच्या जनगणनेनुसार येथील १०% पेक्षा जास्त लोक भारतीय वंशाचे आहेत. हे प्रमाण पश्चिम गोलार्धातल्या शहरांमध्ये सर्वाधिक आहे आणि ते सतत वाढत आहे. इथला भारतीय बहुल प्रभाग "इंडिया स्क्वेअर" किंवा "लिटिल इंडिया" किंवा "लिटिल बॉम्बे" या नावांनी ओळखला जातो. या ठिकाणी राहणारे भारतीय नवरात्री, होळी, इत्यादी सण सार्वजनिकरीत्या साजरे करतात आणि त्याला स्थानिक माध्यमांत बरीचशी प्रसिद्धीही मिळते. जेटलॅग घालविण्यासाठी दोन दिवस आराम करून आलेल्या पहिल्या आठवडी सुट्टीत महिन्याचे वाणसामान भरण्यासाठी जर्सी सिटीला जायचा बेत ठरवला. चिरंजीवाने घर मोक्याच्या जागी घेतले होते. अल्याडच्या बेनेट अव्हेन्यूवर सबवेचा A हा वेगवान (एक्सप्रेस) मार्ग होता तर पल्याडच्या ब्रॉडवेवर १ हा दर स्टेशनवर थांबणार्‍या (लोकल) गाड्यांचा मार्ग होता. हे दोन्ही रूट्स मॅनहॅटन बेटामध्ये दक्षिणोत्तर आहेत. दक्षिणेत असलेल्या मध्य मॅनहॅटनमध्ये व डाऊनटाऊनच्या काँक्रिट जंगलात पोचल्यावर A ला इंग्लिश अल्फाबेटमधील अक्षरांची नावे असलेले B, C, D,... Z असे आणि १ ला २, ३, ४, इत्यादी आकड्यांची नावे असलेले नवीन मार्ग येऊन मिळतात किंवा फाटे फुटतात. अनेक मोठ्या सबवे स्टेशनवर (उदा ४२ स्ट्रीट स्टेशन) समान स्तरावर असलेल्या मार्गावरचे थांबे बोगद्यांनी जोडलेले आहेत आणि/किंवा एकमेकाच्या वरखाली असलेल्या मार्गावरचे थांबे जिने व लिफ्ट्सनी जोडलेले आहेत. त्यामुळे तुम्ही एकदा जमिनीखाली गेलात की कितीही गाड्या बदलल्या तरी शेवटचा थांबा येईपर्यंत परत जमिनीवर यायची सहसा गरज भासत नाही. अर्थातच तुमचे एकदा स्वाईप केलेले स्मार्टकार्ड शेवटापर्यंत काम करते. जमिनीवर आल्यावर त्याच दिशेने जाणारी बस पकडली तर बसमध्ये स्मार्टकार्ड स्वाईप करावे लागते पण बसचा प्रवास २ तासाच्या आत सुरू केला असला तर पैसे कापले जात नाहीत. मॅनहॅटनमधल्या दक्षिणोत्तर जाणार्‍या रस्त्याला अव्हेन्यू म्हणतात तर पूर्वपश्चिम जाणार्‍या रस्त्यांना स्ट्रीट म्हणतात. बेटाच्या पार दक्षिण टोकाला आणि इतरत्र क्वचित अपवादात्मक रस्त्यांना व्यक्तींची नावे दिली आहेत. इतर सर्व रस्त्यांना त्यांच्या क्रमांकांनी ओळखले जातात. उदाहरणार्थ, ५वा अव्हेन्यू, ४२वा स्ट्रीट, इत्यादी. त्यामुळे, मॅनहॅटनचा नकाशा म्हणजे अव्हेन्यू आणि स्ट्रीट मिळून काढलेली चौकडीची नक्षी दिसते ! सबवे आणि बसच्या थांब्यांची नावे ते कोणत्या अव्हेन्यू/स्ट्रीटवर आहेत त्यावरून दिलेली आहेत. जागांचे पत्तेही "इमारत क्रमांक + अव्हेन्यू / स्ट्रीट क्रमांक" असे असतात. त्यामुळे, गंतव्याचा पत्ता माहीत असला तर कोणत्या सबवे/बसमधून जाऊन कोणत्या थांब्यावर उतरायचे हे वेगळे विचारायची गरज नसते. एकंदरीत संपूर्ण पत्ता माहीत असला तर न्यू यॉर्कमध्ये कोणालाही न विचारता जागा शोधणे फारसे कठीण नाही. सर्व सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था "सबवे+बसच्या सेवेच्या आताच्या व भविष्यातल्या वेळा, थांब्यांच्या जागा, थांब्यांपर्यंत चालत जाण्याकरिता लागणारा वेळ, सर्व मार्गाचा मधल्या थांब्यांसह नकाशा, इत्यादीसह" गुगलमॅपवर पाहता येते. बहुतेक सर्व मार्गांवरील सबवे सेवा दर ३ ते १० मिनिटांनी असते आणि खूप भरवशाची असते. बस दर १० ते १५ मिनिटांनी असते पण रस्त्यावरच्या गर्दीमुळे बससेवेच्या वेळा बेभरंवशाच्या असू शकतात. सबवे इतकी सोयीची आहे की तीन महिन्यांत न्यू यॉर्कच्या एका भागातून दुसर्‍या भागातल्या इच्छित स्थळी जाण्यासाठी; गंतव्यस्थानाच्या जवळपर्यंत सबवे जात नसेल अश्या मोजक्या ठिकाणी जाण्यासाठी किंवा केवळ न्यू यॉर्क शहरातील रस्ते व वस्ती पाहायला मिळावी यासाठी मुद्दाम केलेल्या प्रवासासाठीच आम्ही बस सेवा वापरली. टॅक्सी तर विमानतळ व घर यामधले जाण्यायेण्याचे दोन प्रवास सोडून एकदाही वापरली नाही. तर, जर्सी सिटी या भारतीयांच्या अनेक आशाआकांक्षाइच्छांची पूर्ती करणार्‍या क्षेत्राला जाण्यासाठी सकाळी न्याहारी करून आम्ही सज्ज झालो. घरातून निघण्यापूर्वी "कसा प्रवास करू म्हणजे तो सुगम होईल रे बाबा ?" असे गुगलबाबाला साकडे घातले. त्याने, सबवेचा A मार्ग पकडून डाऊनटाऊनमधील चेंबर स्ट्रीट थांब्यावर उतरा आणि तेथून चालत जवळच असलेल्या PATH या सेवेची सबवे पकडून जर्सी सिटीतल्या जर्नल स्क्वेअर या थांब्यावर उतरा" असा सल्ला दिला. PATH हे The Port Authority of NY & NJ संस्थेच्या न्यू यॉर्क शहराला न्यू जर्सी राज्यातील जर्सी सिटी व न्यूअर्क या शहरांना जोडणार्‍या सार्वजनिक वाहतूक सेवेचे संक्षिप्त रूप आहे.

गुगलबाबाचा सल्ला

गुगलबाबा प्रमाण असे म्हणत आम्ही घराबाहेर पडून बेनेट अव्हेन्यूवर आलो...

बेनेट अव्हेन्यू

बेनेट अव्हेन्यूच्या शेवटच्या भागाच्या एका बाजूला बर्‍यापैकी उंच टेकडी तर दुसर्‍या बाजूला रहिवासी वस्ती आहे. इमारतीतून बाहेर पडून उजवीकडे वळून पायी दोन मिनिटे चालल्यावर त्या टेकडीच्या उभ्या कड्यात असलेले A मार्गावरच्या "१९० स्ट्रीट" नावाच्या थांब्याचे प्रवेशव्दार दिसते...

बेनेट अव्हेन्यू आणि १९० स्ट्रीट सबवे थांब्याचे प्रवेशद्वार

या प्रवेशद्वारातून आत गेल्यावर एक लांबच लांब बोगदा लागतो. तो टेकडीच्या पोटात असलेल्या सबवे थांब्यावर घेऊन जातो...

१९० स्ट्रीट सबवे थांब्याकडे जाणारा बोगदा

बहुतेक सर्व सबवे थांब्यांवर पोहोचायला एकदोन जिने उतरून जावे लागते. पण, १९० स्ट्रीटसारखे काही थांबे असे आहेत की जे एकदोन ब्लॉक्स (१ ब्लॉक = साधारण १०० ते ३०० मीटर्स) अलीकडे-पलीकडे असलेल्या रस्त्यांनी बोगद्यांनी जोडलेले आहेत. १९० स्ट्रीट थांब्याच्या पलीकडच्या बाजूचा रस्ता टेकडीवर बर्‍याच वरच्या स्तरावर आहे. बोगद्याच्या थांब्याजवळच्या टोकापासून तेथे जायला तीन मोठे लिफ्ट्स आहेत. सबवेने प्रवास न करणारे लोकही या बोगद्यांचा व लिफ्ट्सचा शॉर्टकटसारखा वापर करून इकडून तिकडे जाऊन वेळ व श्रम वाचवू शकतात. लोकांना प्लॅटफॉर्मवर जाण्यासाठी असलेल्या स्वायपिंग मशीन्स चुकवून जाता येईल असा एक वेगळा मार्ग ठेवलेला असतो. थोडक्यात, लोक त्या सेवेचा गैरफायदा घेत नसून ती प्रशासनाने नागरिकांसाठी केलेली सोय आहे. घराच्या जवळ असलेल्या पार्क आणि बगिच्यामध्ये संध्याकाळचा फेरफटका मारायला जाण्यासाठी या सोयीचा आम्हाला पुरेपूर उपयोग झाला. "कायद्यावर बोट ठेवून सेवा" या तत्त्वाला घट्ट धरून न बसता, "सर्वच नागरिकांच्या सोयीसाठी सुविधा" असा विचार करणार्‍या प्रशासनाचे कौतुक वाटल्याशिवाय राहिले नाही ! अश्या छोट्या छोट्या गोष्टींतूनच विकसित देशातले जीवन जास्त सुसह्य होते आणि जीवनस्तर आपोआप उंचावतो.

१९० स्ट्रीट सबवे थांबा

न्यू यॉर्कच्या सबवेचे थांबे युरोपमधल्या मेट्रो/अंडरग्राउंड सारखे चकचकीत दिसत नाहीत. याची महत्त्वाची कारणे म्हणजे ही जगातली सर्वात जुनी आणि सर्वात अजस्त्र भूमीगत वाहतूक सेवा आहे. त्यातच, २०१२ साली आलेल्या सँडी नावाच्या चक्रीवादळात तिचे अपरिमित नुकसान झाले. हा नुकसानाचा आकडा $३२ बिलियन (सुमारे २ लाख १५ हजार कोटी रुपये) इतका मोठा होता. अर्थातच सद्याच्या आर्थिक तंगीच्या काळात या सेवेला सुंदर बनविण्यापेक्षा ती लोकांसाठी सुलभ, सोयीची आणि वेगवान बनविण्याकडे जास्त लक्ष दिले जात आहे. बर्‍याच थांब्याचे नूतनीकरण केले गेलेले आहे, काहींचे चालू असलेले आपल्याला प्रवास करताना दिसते आणि उरलेल्या इतरांचे भविष्यात केले जाणार आहे. सबवेच्या एखाद्या भागातले थांबे दुरुस्तीसाठी बंद असले तर त्याच्या एका टोकाच्या थांब्यापासून दुसर्‍या टोकाच्या थांब्यापर्यंत दोन्ही दिशांनी मोफत बस धावत असतात आणि प्रवाश्यांचा कमीत कमी खोळंबा होईल याची काळजी घेत असतात. मला हे आश्चर्यकारकरित्या सुखद वाटले. पण वाहतूक कर्मचारी आणि प्रवासी ते सर्व गृहीत धरून वागत असल्याचे दिसत होते. सबवेचा प्रवास, गर्दीच्या वेळांतही, सुलभ आणि सुखद असतो. पण, माझ्यासारख्या केवळ काही काळासाठी तेथे राहणार्‍या आणि नवीन जागेचे जरा जास्तच कुतूहल असलेल्यांसाठी त्यात एक तोटा असतो. तो म्हणजे "सबवे मार्गाच्या वर असलेल्या जमिनीवरचे शहर कसे आहे, ते दिसत नाही", ही चुटपूट सतत लागून राहते ! हा हा म्हणता चेंबर्स स्ट्रीट सबवे थांबा आलासुद्धा. दोन मजले चढून जमिनीवर आलो आणि मॅनहॅटनच्या डाऊनटाऊनच्या काँक्रिटच्या गगनचुंबी जंगलात पाय ठेवला...

... मॅनहॅटन डाऊनटाऊन

तेथून पायी पाचएक मिनिटांवर असलेला "पाथ"चा जर्सी सिटीच्या दिशेने नेणारा थांबा आम्हाला गाठायचा होता. मे महिना असला तरी अमेरिकन उन्हाळा नीटसा सुरू झालेला नव्हता. सकाळच्या हवेत बर्‍यापैकी सुखद गारवा होता. वाटेत चिरंजीवाची अल्मा माटर पेस युनिव्हर्सिटी लागली. तिला नंतर एका खास समारंभासाठी भेट द्यायची होती, त्यामुळे दरवाज्यातच फोटोचा एक हॅलो म्हणून पुढे निघालो...

पेस विद्यापीठाचे मुख्य प्रवेशद्वार

थोडे पुढे गेल्यावर नष्ट झालेल्या जागतिक व्यापार केंद्राच्या (WTC) जुळ्या टॉवर्सच्या जागी बांधलेल्या नव्या वन वर्ल्ड सेंटरने उंच इमारतींच्या घोळक्यातून आणि उंच वृक्षांच्या शेंड्यांवरून मान वर करून खुणावले...

वन वर्ल्ड सेंटर

पण त्यालाही, "आता जरा घाईत आहे. नंतर आरामात बराच मोकळा वेळ काढून भेटायला येऊ." असे सांगून पाथच्या दिशेने मोर्चा वळवला. पाथ थांब्याजवळ WTC Transportation Hub च्या इमारतीची प्रचंड आकाराच्या सळयांनी बनवलेली एक रचना दिसते. "आकाशात भरारी घेणारा पक्षी" हा त्याचा अर्थ आहे हे सांगितल्याशिवाय कळणे जरासे कठीण आहे. याशिवाय, त्याचे डिझाइन बनवताना काहीतरी गडबड झाली. ती रचना जागेवर बसवताना एका बाजूचे पंख जवळच्या इमारतीत घुसतील असे दिसून आले ! ते छाटून त्यांचा आकार कमी करावा लागल्याने रचनेच्या दोन बाजूंत समानता राहिली नाही. मात्र, आजूबाजूला असलेल्या इमारतींच्या गर्दीत ते सहजपणे दिसून येत नाही. WTC Transportation Hub पूर्ण बांधून होईल तेव्हा ते जागतिक कीर्तीचे संकुल होईल असा दावा केला जातो. मात्र, त्याच्या पूर्णत्वाची ठरवलेली तारीख पाच पाच वर्षांनी पुढे गेली आहे आणि मूळ ठरवलेला खर्च $२ बिलियनवरून $४ बिलियन इतका म्हणजे दुप्पट झाला आहे..

पाथच्या WTC Transportation Hub ची इमारत

पाथचा WTC थांबा मात्र एकदम आधुनिक, आकर्षक आणि भव्य आहे. प्रथमदर्शनीच त्याची आपल्यावर छाप पडल्याशिवाय राहत नाही...

पाथचा WTC थांबा ०१

पाथचा WTC थांबा ०२

पाथचा WTC थांबा ०३

नवीन प्रकल्प असल्याने पाथच्या गाड्यांचे डबे व त्यांच्या आतली व्यवस्था आधुनिक आहे. पाथचा मार्ग हडसन नदीच्या खालून न्यू जर्सी राज्यात जातो. जर्सी सिटीमधला जर्नल स्क्वेअर थांबा आला आणि आम्ही परत जमिनीवर आलो...

जर्सी सिटी ०१

चिरंजीवाचे काही काम असल्याने शहरात थोडासा फेरफटका झाला. हे एक मध्यम आकाराचे शहर आहे. मुख्य बाजारपेठ सोडल्यावर लगेच रहिवासी विभागातील एकमेकाला खेटून असलेली अमेरिकन टाऊनहाऊसेस सुरू झाली...

जर्सी सिटी ०२

नंतर अर्थातच भारतीय वाणसामान आणि मेथी, मुळा, गवार, तोंडली इत्यादी खास भारतीय भाज्यांच्या खरेदीसाठी "लिटिल इंडिया" कडे मोर्चा वळवला. या भागाच्या दुकानांचा भारतीय लहेजा, त्यांची भारतीय नावे आणि त्यात काम करणारे कर्मचारी इंग्लिशबरोबरच सहजपणे वापरत असलेल्या हिंदी आणि गुजराती भाषांमुळे, "येऊन दोन दिवस नाही झाले तेव्हाच लगेच भारतात परतलो की काय ?" असा गमतीदार विचार मनात तरळून जातो आणि आपल्या चेहर्‍यावर आपसूक आश्चर्ययुक्त स्मितहास्य उमलते. चला तर मनसोक्त भटकूया अमेरिकेतल्या लिटिल इंडियामध्ये..

लिटिल इंडिया ०१

लिटिल इंडिया ०२

लिटिल इंडिया ०३

लिटिल इंडिया ०४

लिटिल इंडिया ०५

लिटिल इंडिया ०६

लिटिल इंडिया ०७

लिटिल इंडिया ०८

लिटिल इंडिया ०९

येथे राजरोस पानाचे दुकान टाकून पान विकले जाते...

लिटिल इंडिया १०

खरेदी केलेल्या सामानाच्या हातातल्या बॅगा सांभाळत जर्नल स्क्वेअर थांब्यावर परतलो. तेथे वर्णभेद तोडून मानाच्या अमेरिकन बेसबॉल लीगमध्ये धडक मारणारा जर्सी सिटीचा लाडका खेळाडू जॅक रुझवेल्ट रॉबिन्सन हात उंचावून स्वागत करताना दिसला. त्याला थोडा मान दिल्याशिवाय तसेच पुढे जाणे कसे बरे दिसेल ?...

जॅक रुझवेल्ट रॉबिन्सनच्या पुतळ्यासोबत

थांब्यावर पाथची परतीची गाडी आमची वाट पाहत होती...

पाथचा जर्नल स्क्वेअर थांबा आणि गाडी

परतताना १ मार्गावरील गाड्या जास्त सोयीच्या आहेत असे गुगलबाबाने सांगितले. त्या मार्गावरचा "१९१ स्ट्रीट" थांबा घराला जवळचा होता. त्याचा ब्रॉडवेला जोडणारा बोगदा जवळ जवळ ८०० मीटर लांबीचा आहे. हा बोगदा आपले खास वैशिष्ट्य राखून आहे. त्यातून चालत घरापर्यंत जाईपर्यंत तो "मिजाज रंगीन बनाता है"...

"१९१ स्ट्रीट" थांब्याचा बोगदा ०१

"१९१ स्ट्रीट" थांब्याचा बोगदा ०२

"१९० स्ट्रीट"चा बोगदा एकदम "प्लेन जेन", एकरंगी आणि साधा पण नेहमी स्वच्छ व नीटनेटका असे; तर "१९१ स्ट्रीट"चा बोगदा सुंदर रंगीबेरंगी ग्राफितीने भरलेल्या भिंती, त्यावर मधूनच कोणीतरी स्प्रे पेंटने काढलेले फराटे व नावे, आणि बर्‍याचदा काहीसा अस्वच्छ असा असे. एकमेकापासून जेमतेम दोन-तीनशे मीटरवर असणार्‍या या सबवेच्या दोन बोगद्यांतील फरक न्यू यॉर्क शहरात एकत्र नांदणारी विविधता अधोरेखीत करताना दिसतो. (क्रमश :) =============================================================================== न्यू यॉर्क: ०१ : पूर्वतयारी आणि प्रस्थान... ०२ : शहराची तोंडओळख... ०३ : जर्सी सिटीचा फेरफटका...               ०४ : वर्ल्ड ट्रेड सेंटर... ०५ : टाईम्स स्क्वेअर... ०६ : मॅडिसन स्क्वेअर गार्डनच्या थिएटरमधील पदविदान समारंभ...               ०७ : ब्रूकलीन बोटॅनिकल गार्डन-१... ०८ : ब्रूकलीन बोटॅनिकल गार्डन-२... ०९ : ब्रूकलीन बोटॅनिकल गार्डन-३...               १० : ब्रूकलीन हाईट्स प्रोमोनेड आणि मॅनहॅटन आकाशरेखा... ११ : इंट्रेपिड सागर, वायू व अवकाश संग्रहालय-१...               १२ : इंट्रेपिड सागर, वायू व अवकाश संग्रहालय-२... १३ : फोर्ट ट्रायॉन पार्क... १४ : मेट क्लॉइस्टर्स संग्रहालय...               १५ : हेदर गार्डन... १६ : 'द हाय लाइन' उर्फ 'मिरॅकल ओव्हर मॅनहॅटन'... १७ : सेंट्रल पार्क-१...               १८ : सेंट्रल पार्क-२... १९ : मॅनहॅटनची जलप्रदक्षिणा... २० : ग्रँड सेंट्रल टर्मिनल आणि वेस्ट हेवनपर्यंतचा प्रवास...               २१ : वेस्ट हेवन... २२ : येल आणि न्यू हेवन विद्यापीठे... २३ : नॅशनल म्युझियम ऑफ अमेरिकन इंडियन...               २४ : ब्राँक्समधिल न्यू यॉर्क बोटॅनिकल गार्डन-१... २५ : ब्राँक्समधिल न्यू यॉर्क बोटॅनिकल गार्डन-२...               २६ : ब्राँक्स प्राणिसंग्रहालय... २७ : रॉकंफेलर सेंटर... २८ : रॉबिन्सव्हिलचे स्वामिनारायण अक्षरधाम मंदिर...               २९ : अमेरिकन म्युझियम ऑफ नॅचरल हिस्टरी-१... ३० : अमेरिकन म्युझियम ऑफ नॅचरल हिस्टरी-२...               ३१ : सेंट बार्टचे चर्च... ३२ : न्यू यॉर्क ट्रांझिट म्युझियम... ३३ : सेंट पॅट्रिकचे कॅथेड्रल...               ३४ : काँक्रिटच्या आधुनिक जंगलात दोन शतकांपेक्षा अधिक काळ जपून ठेवलेले डिक्मान फार्महाउस... ===============================================================================