'चाफा बोलेना, चाफा चालेना' हे गाणं कितीदा ऐकलंय. लतादिदींचा स्वर अाणि टिपिकल भावगीताचं संगीत... र्याचदा असं वाटलं की प्रेमगीत अाहे. पण कधी गाणं पूर्ण कळलं नाही. काहीतरी मिस होतंय असं वाटंत राहिलं. पूर्ण कविता मिळवून वाचली तर गुंता अजूनच वाढला. मग कवीबद्दल शोध घेतला. ही कविता 'नारायण मुरलीधर गुप्ते (१८७२-१९४७)' यांची अाहे. ते 'बी' या टोपणनावानं लिहायचे. मग गाणं ऐकताना कधीतरी हे सुचलं - मला वाटतं या कवितेत 'बी'यांनी अापल्या काव्यनिर्मीतीची प्रक्रिया सांगितली अाहे. 'चाफा' हे कवीच्या कवितेचं, काव्यप्रतिभेचं प्रतीक अाहे. ही कविता समजण्याासाठी या कवितेचा फॉर्म समजणं हेही महत्वाचं अाहे.

मागील भाग .......................................... गुढ (एक रहस्य कथा-भाग १) गुढ (एक रहस्य कथा-भाग २) गुढ (एक रहस्

नमस्कार मंडळी एक सल्ला हवा होता. नुकतीच एक जुनी चारचाकी घेतली आहे. आधी ट्रेनिंग स्कूल मध्ये जावून २० दिवस प्रशिक्षण घेतले. लायसन्स मिळाले परंतु गाडी चालवण्याचा आत्मविश्वास नाही. गाडी मध्ये बसल्यावर भीती वाटते कि आपण चालवू शकू कि नाही बाजूला कुणीतरी गाडी चालवता येणारा मित्र असला तर थोडा धीर येतो मात्र गाडी वळवताना वेगात जात असे वाटते नि बर्याचदा गाडी चालवताना मध्ये बंद पडते. आत्मविश्वासच राहिला नाही असे वाटते. आजूबाजूला इतर लोक आत्मविश्वासाने गाडी चालवताना पाहून मनात एकप्रकारचा न्यूनगंड आला आहे. हे एक उदाहरण झाले तसेच चारचौघात मिसळण्याचीही भीती वाटते.

आमचे जहाज संध्याकाळी गोव्याच्या आसपास पोहोचले. अर्थात हे फक्त आम्हाला जी पी एस आणि दीप स्तंभांवरून कळत होते. पावसाळी वातावरणामुळे समुद्रकिनारा दिसत नव्हताच. पण गोव्याच्या आसपास पोहोचल्यावर तेथील तट रक्षक दलाच्या मुख्यालयात संपर्क केला असता पुढचे दोन दिवस गोवा ते कारवार अशी गस्त घालण्याचे आदेश मिळाले. म्हणजे सरळ दक्षिणेकडे कूच करायच्या ऐवजी तिथेच खेटे मारत राहायचे होते. आता हे का करायचे तर पावसाळ्यात मासेमारी बंद असते. हा काळ माशांच्या प्रजननाचा असतो त्यामुळे मत्स्यबीज कमी होऊन पुढच्या वर्षभर तुटवडा जाणवू नये म्हणून केलेली बेगमी असते.

छावणीच्या फाटकाच्या दिशेने आलेल्या घोषणा ऐकून सर्वजण काय समजायचे ते समजून चुकले. हल्ला! सर्वत्र धावाधाव पळापळ सुरु झाली. छावणीवर असा अचानक हल्ला होईल अशी कोणालाच कल्पना नव्हती. गुजरानवाला इथून निघाल्यापासून आतापर्यंतची वाटचाल निर्विघ्नपणे पार पडली होती, त्यामुळे सर्वजण काहीसे गाफील राहीले होते. अर्थात आतापर्यंत हल्ला झाला नाही म्हणजे पुढे होणारच नाही याची काही खात्री देता आली नसतीच. हा विचार ध्यानात घेऊन आपण सावध असायला हवं होतं असं प्रत्येकाला वाटून गेलं. पण आता असं वाटून उपयोग नव्हता! आणि सावध असून तरी करणार काय हा यक्षप्रश्न होताच!

मला सुचलेले काही विचार आपल्यासमोर मांडत आहे. आपल्याला पटले किंवा नाही ते कळवा: (१) आहे रे आणि नाही रे...!! (अ) "आपल्याजवळ जी गोष्ट नाही पण इतरांजवळ आहे" - इतरांकडे ती गोष्ट असल्याबद्दल देवाचे आभार माना आणि ज्यांचेजवळ ती आहे त्या गोष्टीचा/व्यक्तीचा हेवा आणि द्वेष करू नका आणि ती गोष्ट तुच्छ मानू नका. नंतर तीच गोष्ट तुम्हाला मिळाली तरी त्या गोष्टीला तुम्ही तुच्छ मानणार काय?? (ब) "आपल्याजवळ जी गोष्ट आहे पण इतरांजवळ नाही" - आपल्याकडे ती गोष्ट असल्याबद्दल देवाचे आभार माना आणि इतरांना मिळावी यासाठी प्रार्थना करा. पण ती गोष्ट आपल्याजवळ असल्याचा अभिमान व गर्व बाळगून इतरांना कमी लेखू नका.

Four ducks in a pond आपल्या आयुष्यात, तसे बघावयास गेले तर अगदी किरकोळ म्हणावीत, अशा काही घटना घडतात, अशी काही वाक्ये कानावर पडतात / वाचनात येतात,, काही दृष्ये बघावयास मिळतात की, जी आपल्या संपूर्ण आयुष्यात खोलवर रुतून बसतात. किरकोळ का म्हणावयाचे तर त्यांचा आपल्या नेहमीच्या जगण्याशी तसा काही संबंध नसतो. (इतर कोणी ते सगळे विसरून जाण्याचीही शक्यता असते. त्यांचे सोडा.पण) भावनाशील व्यक्तीच्या बाबतीत असे घडणे नैसर्गिक असू शकते. इथे तर्काला, विवेकाला, विचाराला वाव नसतो. कशावरून निघाले ...... १९७७ च्या ललितच्या दिवाळी अंकात माधव मनोहर यांचा एक लेख होता "एका सामुदायिक काव्यानुदाची कहाणी".