मुक्तक — मराठी मुक्तक, चारोळ्या आणि छोट्या काव्यरचनांचा संग्रह. कमी शब्दांत मोठा आशय सांगणारी मराठी मुक्तके येथे वाचा.
तो अविष्कार आता माझा नव्हे
तो पुरस्कार आता माझा नव्हे..
मी मस्त मजेत गायलो, भिजलो
तो पाऊस आता माझा नव्हे..
घेतली होती रम्य, हळुवार चुंबने
तो किनारा आता माझा नव्हे..
मोप मिळविल्या टाळ्या अन् शिट्ट्या
तो रंगमंच आता माझा नव्हे..
मी स्त्रीलंपट काहीसा, सभ्य बुरख्यातला!
तो स्वभाव आता माझा नव्हे..
घुसविली मी काळजात कट्यार
तो तेजिनिधी आता माझा नव्हे..
उपाध्या, पद्व्या करतो अता अर्पण
तो सन्मान आता माझा नव्हे..
-- तात्या अभ्यंकर.
एका महाविद्यालयाचं आवार. प्राचार्य गाडीतुन उतरतात, पांढरा शर्ट, लेंगा आणि काळं जाकीट, सुरकुतलेला पण उत्साही प्रसन्न चेहेरा, आणि त्यांचे पेटंट मिश्कील हास्य, इमारतीच्या पायर्‍या चढुन येताना, त्यांच्याच व्याख्यानाचा बोर्ड समोर लावला आहे, त्याकडे क्षणभर कटाक्ष टाकुन पुन्हा त्यांच्या नेहेमीच्या पद्धतीने तरातरा चालत, हॉल मधे येतात. हॉल काठोकाठ भरलेला. समोरच्या तांब्याभंड्यातुन थोडे पाणी पीउन प्राचार्य सुरुवात करतात.
कविता वाचता वाचता
कुणी तरी करतोय विडंबन
छान,मस्त,झकास वगैरे
म्हणून आम्हीही देतोय उत्तेजन
पण एकदा कहरच झाला
एकामागून एक विडंबनाच्या
गाड्या धावायला लागल्या सटासट्‌
आम्हाला भिती की एखादे वेळी
गाडीच घसरायची अचानक
त्या गुळगुळीत ’रुळा’वरून !!!
[इतके काव्य पचवल्यावर मी कसा दूर राहू. मूळ कवीचे आभार ] :)
लॉगीन केल्याबरोबर,
याची तक्रार त्याची तक्रार
मी शांतपणे वाचत असायचो.
तो या आयडीने यायचा अन
ती या आयडीने यायची.
तोल सांभाळत
एकमेकांना डोळा मारत,
काहीच्या काही प्रतिसाद ती टाकायची
संपादक त्यांना समजून घ्यायचे.
काळाबरोबर बदलत
अनेक सदस्य रंगून गेले
मी मात्र दाबत आहे डिलीट बटन
या धाग्यावरुन त्या धाग्यावर. व्यर्थ...!
पावसाची रिपरिप सुरूच होती. हे असं एकसारख रिपरिपणं मग हळुहळू तुमच्या गाभ्या पर्यंत उतरत जातं. सकाळ तशी झालीच नव्हती. वेळेनुसार डोळे उघडले, तर बाहेर हे रिपरिपणं ! सूर्याला सुद्धा कंटाळा आला असावा. दर्शन देण्याचीसुद्धा तसदी न घेता त्यानंही "दिवस सुरू" असं घोषित करून परत कूस बदलली असावी.
पाऊस असो वा नसो; डोळे उघडायची तुमची इच्छा असो वा नसो, घड्याळ कधी कुणासाठी थांबलय? मग घड्याळ्याकडे पाहत पाहत, सगळ्यांच्या आंघोळी, दोघांची दुधं, आमचा चहा. हाताला चक्र बांधल्यागत झर झर कामं हातावेगळी केली. तिघांचे टिफिन, मुलांचे ब्रेकफास्ट सारं पॅक करून अगदी धाकट्याला स्कूल मध्ये सोडून सुद्धा आले.
काल अवलियांनी त्यांचे 'रुळ' हे काव्य मिपावर टाकुन मॅच सुरु झाल्याची शिट्टी वाजवली आणि त्यानंतर एक से एक महारथी मैदानात उतरले आणि त्यांनी धडाधङ गोल मारुन अगदी बाजार उठवला.
पण आम्ही काल जरा 'इंज्युयर्ड' असल्याने बेंचवरुनच हे सामने पाहिले, आज आमच्याअ फिजियोने आम्हाला फिट घोषीत केले अहे व आम्ही मैदानात उतरलो आहोत ... ;)
-----------------------------------------
पायात पाय
घालुन आम्ही 'टॅकल' करायचो
तो एका टीममध्ये स्ट्रायकर असायचा अन
मी दुसर्‍या टीममध्ये डिफेंडर असायचो
हातात हात
घेवुन आम्ही चालायचो
ती एका रुळावर पाय ठेवायची अन्
मी दुस-या रुळावर पाय ठेवायचो
तोल संभाळत
चालत असतांना बोलत असतांना
असंच आयुष्यातही संभाळायचे
एकमेकांना हलकेच बजावुन सांगायचो
करिअरच्या रुळावरुन
कधीतरी तिची गाडी निघुन गेली
मी मात्र मारत आहे त्याच रुळांवरुन
शटलसारख्या चकरा... टर्मिनस टु टर्मिनस.
ही गोष्ट काही महिन्यांपूर्वीची! माझ्या अनेक मित्रमैत्रिणींनी व परिचितांनी ''तू आंतरजालावर नियमित का लिहित नाहीस?'' वगैरे उद्गार काढून मला आंतरजालीय लिखाणाच्या दिशेने ढकलल्यानंतरचा काळ होता तो! तर, आंतरजालावरील एका मराठी संकेतस्थळावर माझा एक 'अभ्यासपूर्ण' लेख प्रसिद्ध झाला. वस्तुतः त्या लेखात अभ्यासपूर्ण वगैरे फारसे काही नव्हते. बरीचशी माहिती एकत्र संकलित करून दिली होती इतकेच! त्याचे कारणही हेच होते की जेव्हा त्या विषयावर मी आंतरजालावर मराठीतून माहिती शोधायला गेले तेव्हा अतिशय थोडी माहिती हाताशी लागली.
एका आवडलेल्या कवितेचा भावानुवाद ..
आपली व्यक्तिपूजा
तुम्ही आम्ही, या देशातील व्यक्ति-पुजारी आम जनता
केवळ व्यक्तीरूप मूर्ति शोधतो .. घडवतो. ..
वंदण्याकरता पूजेकरता ..
हार घालण्याकरता .. आरत्या करण्याकरता ..
मैदानातल्या मांडवात
स्थापना करण्याकरता ..
पुतळ्यांचा वारसा प्रवाहमान आहे आमच्या या धमण्यांत
म्हणूनच "मूरत" आणि "सूरत" शिवाय मन रमत नाही.
कुठे व्यक्तीरूप मूर्ति; कुठे मूर्तिरूप ईश्वर
स्वत:च घडविलेल्या मूर्ति
आणि नंतर स्वत:च त्यांना समर्पित होणे
कधी झालाच अपेक्षाभंग तर त्याच जागी ती मूर्ति पाडून दुसरी बसविणे
मिसळपाव