दोन्ही पाकृ. आवडल्या. खाऊन बघितल्या नसल्या तरी 'चीझी मिरची वडा' दोघांत जास्त आवडेल असा अंदाज आहे :)

त्या भरलेल्या मिरच्या कसल्या किलर दिसताहेत.व्हेज निर्चीवड झकास आहे,प। मला समोसा आवडला.थफी मूग डाळ किंवा मोडवलेले मूग घातले तर वनमील डिश मबानू ही वापरता येईल.

दोन्ही पाकृ मस्तं आहेत. फोटो बघूनच गट्टम कराव्याश्या वाटतात !

मस्त मस्त दिसत आहेत ग दोन्ही.. दिवाळी फराळ करता करता उघडला धागा तरी तों पा सु :) स्वाती

हे सगळं भारी वगैरे आहेच, ते ठीकच, पण खायला कधी म्हणे बोलवतेस? वो मुद्दे की बात बोलो पयले!

वडा अन समोसा दोन्ही एकदम मस्त!

दोन्ही पाकृ मस्तच पण मिरचीवडा पाहून तोंपासु.

दोन्ही भारी आहेत. आंध्रा भजीचं व्हॅल्यु अ‍ॅडिशन आवडलं. मॅट समोशाचं टेक्शचर अप्रतिम. . प्रेझेंटेशन आणि फोटोग्राफी छानच.

काय फोटो !! फराळ फिका झाला की बघून :)

एखाद्या शनिवारी निवांत पणे करून खायला पाहिजे.

आहाहा

मस्तच! दोन्ही प्रकार जबरदस्त आहेत. मिरची वडा मी पारंपरिक पद्धतीचा करुन पाहिलाय. पण हे समोसे अगदीच नाविन्यपूर्ण दिसत आहेत! असेच सारण भरुन बनवलेला कटोरी चाट सारखा प्रकार मी एकदा खाल्ला होता आणि खूप आवडला होता, त्यामुळे हे समोसेही मस्तच लागत असणार. :)

@ सविता००१ , मिरचीबड्यांबद्दल थोडा प्युरिस्ट आहे म्हणून हे सारण वापरणार नाही कदाचित, पण लहरीया समोसामध्ये एकदम धावेल ! म्हणून मी समोसा गटात :-) मॅट व्हिव समोसा - सारण आणि डिझाईन दोन्ही नाविन्यपूर्ण आहे. हे गिफ्ट माझ्याकडून !

मस्त पाकृ. समोसे खाण्याइतकेच दिसायलाही रोचक आहेत !

अफलातून पाकृ आहेत दोन्हीही. सामोसे खायला तुझ्याकडेच यावे लागेल. फोटोही खासचं!

आहाहा....दोन्ही प्रकार केवळ अफलातुन. क्लास्स!

दोन्ही प्रकार भारी

दोन्ही पाकृ. आवडल्या. खाऊन बघितल्या नसल्या तरी 'चीझी मिरची वडा' दोघांत जास्त आवडेल असा अंदाज आहे :)

त्या भरलेल्या मिरच्या कसल्या किलर दिसताहेत.व्हेज निर्चीवड झकास आहे,प। मला समोसा आवडला.थफी मूग डाळ किंवा मोडवलेले मूग घातले तर वनमील डिश मबानू ही वापरता येईल.

दोन्ही पाकृ मस्तं आहेत. फोटो बघूनच गट्टम कराव्याश्या वाटतात !

मस्त मस्त दिसत आहेत ग दोन्ही.. दिवाळी फराळ करता करता उघडला धागा तरी तों पा सु :) स्वाती

हे सगळं भारी वगैरे आहेच, ते ठीकच, पण खायला कधी म्हणे बोलवतेस? वो मुद्दे की बात बोलो पयले!

वडा अन समोसा दोन्ही एकदम मस्त!

दोन्ही पाकृ मस्तच पण मिरचीवडा पाहून तोंपासु.

दोन्ही भारी आहेत. आंध्रा भजीचं व्हॅल्यु अ‍ॅडिशन आवडलं. मॅट समोशाचं टेक्शचर अप्रतिम. . प्रेझेंटेशन आणि फोटोग्राफी छानच.

काय फोटो !! फराळ फिका झाला की बघून :)

एखाद्या शनिवारी निवांत पणे करून खायला पाहिजे.

आहाहा

मस्तच! दोन्ही प्रकार जबरदस्त आहेत. मिरची वडा मी पारंपरिक पद्धतीचा करुन पाहिलाय. पण हे समोसे अगदीच नाविन्यपूर्ण दिसत आहेत! असेच सारण भरुन बनवलेला कटोरी चाट सारखा प्रकार मी एकदा खाल्ला होता आणि खूप आवडला होता, त्यामुळे हे समोसेही मस्तच लागत असणार. :)

@ सविता००१ , मिरचीबड्यांबद्दल थोडा प्युरिस्ट आहे म्हणून हे सारण वापरणार नाही कदाचित, पण लहरीया समोसामध्ये एकदम धावेल ! म्हणून मी समोसा गटात :-) मॅट व्हिव समोसा - सारण आणि डिझाईन दोन्ही नाविन्यपूर्ण आहे. हे गिफ्ट माझ्याकडून !

मस्त पाकृ. समोसे खाण्याइतकेच दिसायलाही रोचक आहेत !

अफलातून पाकृ आहेत दोन्हीही. सामोसे खायला तुझ्याकडेच यावे लागेल. फोटोही खासचं!

आहाहा....दोन्ही प्रकार केवळ अफलातुन. क्लास्स!

दोन्ही प्रकार भारी

भन्नाट! असे पहाड आणि दऱ्या खोऱ्या पाहिल्या की धोकटी खांद्यावर मारून प्रवासाला निघावंसं वाटतं!

खूप छान. फोटो पण लाजवाब आहेत.

सुंदर लेख आणी फोटो .

मस्त झालेली दिसतेय भटकंती आणि सगळे फोटोपण छान. एखादा देश नीट पहायचा असेल तर तिकडे जाउन राहणे हाच मस्त पर्याय आहे. ८-१० दिवसात धावपळ करत नुसता भोज्जा करुन येणे काही खरे नाही. पण सर्वानाच ती संधी मिळत नाही. तुम्हाला ती मिळाली आणि ती तुम्ही आमच्या बरोबर शेअर केलीत त्याबद्दल धन्यवाद!!

आल्प्स आणि तुमचे फोटो पण...

@ निशाचर, ग्रोसग्लोक्नर ! क्या बात ! केबलकारचा सुखासीन पर्याय डावलून ट्रेक करण्यासाठी निग्रह, फिटनेस आणि थोडा अवखळपणा लागतो. तुम्ही ते जमवता त्याचे कौतुक वाटते. कभी मेरी तलब कच्चे घड़े पर पार उतरती है कभी महफ़ूज़ कश्ती में सफ़र करने से डरता हूँ लेख आवडला.

मस्त नयनरम्य, नेत्रसुखद वगैरे भटकन्ती आवडली. धन्यवाद.

अफाट सुंदर आहे हे.

सुंदर ट्रेकवर्णन आणि फोटो !

वर्णन आणि फोटो दोन्ही आवडले. आमच्या ग्रोसग्लोकनरस्ट्रासंच्या भटकंतीची आठवण झाली. स्वाती

एकूण किती वेळ लागला?

टर्मीनेटर, सिरुसेरि, पैलवान, सुधीर कांदळकर, प्रचेतस आणि डॉ म्हात्रे, प्रतिसाद आणि प्रोत्साहनासाठी धन्यवाद!

आल्प्स आणि तुमचे फोटो. पु प्र शु

आणि लिखाण

कुमार१ आणि सविता००१, धन्यवाद!

आल्प्सचे रसभरीत वर्णन कितीही वेळा वाचले तरी प्रत्येक वेळी नवीन भासते. तुम्ही अगदी ओघवत्या शैलीत वर्णन केले आहे. फोटोही अगदी अप्रतिम आहेत.

भन्नाट! असे पहाड आणि दऱ्या खोऱ्या पाहिल्या की धोकटी खांद्यावर मारून प्रवासाला निघावंसं वाटतं!

खूप छान. फोटो पण लाजवाब आहेत.

सुंदर लेख आणी फोटो .

मस्त झालेली दिसतेय भटकंती आणि सगळे फोटोपण छान. एखादा देश नीट पहायचा असेल तर तिकडे जाउन राहणे हाच मस्त पर्याय आहे. ८-१० दिवसात धावपळ करत नुसता भोज्जा करुन येणे काही खरे नाही. पण सर्वानाच ती संधी मिळत नाही. तुम्हाला ती मिळाली आणि ती तुम्ही आमच्या बरोबर शेअर केलीत त्याबद्दल धन्यवाद!!

आल्प्स आणि तुमचे फोटो पण...

@ निशाचर, ग्रोसग्लोक्नर ! क्या बात ! केबलकारचा सुखासीन पर्याय डावलून ट्रेक करण्यासाठी निग्रह, फिटनेस आणि थोडा अवखळपणा लागतो. तुम्ही ते जमवता त्याचे कौतुक वाटते. कभी मेरी तलब कच्चे घड़े पर पार उतरती है कभी महफ़ूज़ कश्ती में सफ़र करने से डरता हूँ लेख आवडला.

मस्त नयनरम्य, नेत्रसुखद वगैरे भटकन्ती आवडली. धन्यवाद.

अफाट सुंदर आहे हे.

सुंदर ट्रेकवर्णन आणि फोटो !

वर्णन आणि फोटो दोन्ही आवडले. आमच्या ग्रोसग्लोकनरस्ट्रासंच्या भटकंतीची आठवण झाली. स्वाती

एकूण किती वेळ लागला?

टर्मीनेटर, सिरुसेरि, पैलवान, सुधीर कांदळकर, प्रचेतस आणि डॉ म्हात्रे, प्रतिसाद आणि प्रोत्साहनासाठी धन्यवाद!

आल्प्स आणि तुमचे फोटो. पु प्र शु

आणि लिखाण

कुमार१ आणि सविता००१, धन्यवाद!

आल्प्सचे रसभरीत वर्णन कितीही वेळा वाचले तरी प्रत्येक वेळी नवीन भासते. तुम्ही अगदी ओघवत्या शैलीत वर्णन केले आहे. फोटोही अगदी अप्रतिम आहेत.

माध्यमांच्या वाटचालीचा सुंदर आढावा ! लोकमत बनविण्यासाठी (आणि लोकांना बनविण्यासाठीही) राजकिय पक्षांनी चालवलेल्या माध्यममोहिमांचेही महत्व काही कमी नाही! :)

लेख आवडला.

तीन वर्षांपूर्वी फेसबुक बँड केलं. ट्विटर वर वाचन मात्र होतो, ते सहा महिने झाले बंद केलंय. बाकी सध्या चलती असलेल्या इतर सोशल प्लॅटफॉर्मवर कधीच नव्हतो. व्हाट्सएपचा उपयोग फक्त आणि फक्त कामापुरता होतो. मोजून 3 ग्रुप मध्ये आहे. आता तर कोणी मला ऍड पण नाही करत. :) बातम्यांसाठी लोकसत्ता, abpमाझा, ndtv वाचतो. पाहत काहीच नाही. (ही नावे थोडी डावीकडे झुकलेली वाटतील. हिंदुत्ववादी विचारांचं, भाजप आणि तत्सम विचारसरणीच्या पक्ष/संघटनांचं आजकाल मला अजीर्ण झालंय. पाच वर्षांपूर्वी मीसुद्धा कट्टर काँग्रेसविरोधी अन भाजप समर्थक होतो, आता थोडा मध्यावर आलोय.) काही वर्षांपूर्वी cnbc आवाज आवर्जून पाहायचो, 2014 पासून तो नकोसा वाटतो. प्रसन्न जोशी आधी रॅशनल वाटायचा, आता तो अर्णब/वागळेंसारखा आक्रस्ताळेपणा करताना दिसतो. अनंत भावे, प्रदीप भिडे यांचे तटस्थ वृत्तनिवेदन आठवते. बाकी अग्रलेख हे संपादकांचे विचार समाजापर्यंत पोहचवण्यासाठी तसेच अजेंडा राबवण्यासाठी अगदी लोकमान्य टिळकांच्या काळापासून वापरले जातात. फक्त अजेंडा बदलत आलाय. आपले विचार बातम्या व सोशल माध्यमांमुळे एकतर्फी व अंध होऊ नयेत , ही आज सर्वात मोठी गरज आहे.

उत्तम अभ्यासपूर्ण लेखन. लेख आवडला खूप.

उत्तम लेख. आणि माझ्या घरातील वर्तमानपत्र कित्येकदा घडीही उघडली न जाता तसंच रद्दीत जातं. >> अगदी. वर्तमानपत्र आणि त्यांतील बातम्या आता पक्षपाती होत चालल्या आहेत, त्यामुळे कोणतेच लेख आता निर्भीड नसतात, हे सुद्धा त्यामागचे एक कारण असू शकेल काय?

२०१७ मध्ये, लोकसत्तेत (हो, अद्याप ही मी "लोकसत्ता" वाचतो.काही सदरे उत्तम माहिती देतात.), दर सोमवारी "प्रपोगांडा" ह्या नवाने, रवि आमले, सदर लिहित असत. त्या लेखांची आठवण झाली.... जय गोबेल्स, जय कौटिल्य आणि जय कन्फूशियस....

प्रसारमाध्यमांच्या बदलांच्या प्रवासाचा आढावा घेणारा लेख आवडला. माझा वैयक्तीक प्रवास तरुण भारत (नागपूर) आणि लोकमत, लोकसत्ता, टाइम्स ऑफ इंडीया ते द हिंदू असा झाला. दूरदर्शन, NDTV, CNN-IBN असा दूरचित्रवाणीच्या बाबतीत झाला. आता मात्र खरच कंटाळा येतो. चार चार दिवस वृत्तपत्र वाचावेसे वाटत नाही. अग्रलेख वगैरै प्रकरणे नकोशी होतात. कोणी त्यांचा एजंडा आमच्यावर का लादवा. समाज माध्यमे तर अगदी नकोशी झालीत. व्हॉटसअॅप फॉरवर्ड वाचत नाही. हल्ली असे वाटते की पूर्वी या राजकीय चर्चा गदारोळ फक्त वृत्तपत्रात किंवा टिव्हीवर चालत होते तेच बरे होते. आता ते व्हॉटसअॅप, फेसबुृक यावर चालतात याचा कंटाळा आला. एक मात्र कळून चुकले माध्यम कोणतेही असू द्या समोरचा तितकेच सत्य दाखवितो जे त्याला दाखवायचे असते. समाज माध्यमात तर बऱ्य़ाचदा धरधाकट खोट सांगितले जाते.

शैलेन्द्र, रंजक आढावा घेतला आहे. 'मी वर्तमानपत्राचा ग्राहक असल्याने बातमीचा कंटेंट शुद्ध आणि खरा असणं हा माझा हक्क आहे.' या वाक्यावरून 'We are not in the business of telling truth' (कर्ता अज्ञात) हे आठवलं. साहजिकच वृत्तपत्रे हा उद्योग झाला आहे. उद्योगाची गणितं पैशात होतात. सत्य गेलं तेल लावंत. आ.न., -गा.पै.

@ शैलेन्द्र, समाजमाध्यमांचा धावता आढावा घेणारा लेख आवडला. दर्जाची घसरण आहे, विचारांची कर्कश्यता माध्यमात वाढत आहे. पण अंधार नाही. काही काजवे प्रकाशमान आहेत हे चित्र आश्वासक.

लेख आवडला, चांगलाच माहितीपूर्ण वाटला. कधी कधी वाटतं की whatsapp च्या मागे देखील एखादा करविता असावा. अजूनही मटा on लाईन वाचतो, आक्रस्ताळी टीव्हीवरच्या बातम्या पाहतच नाही.

सुंदर माहितीपूर्ण लेख. माझ्या घरातील वर्तमानपत्र कित्येकदा घडीही उघडली न जाता तसंच रद्दीत जातं. कित्येक घरांतून तर छापील वर्तमानपत्रांची पूर्ण गच्छंती झाली आहे. यामागे, जेवढा संगणकीय माध्यमांचा हात आहे, तेवढाच (किंवा कांकणभर जास्तच) खुद्द वर्तमानपत्रांच्या सतत घसरत असलेल्या विश्वासार्हतेचा आहे.

उत्तम झालाय हा लेख

मला वर्तमान पत्र हे टीव्ही पेक्षा जास्त आवडते. टीव्ही वरची वृत्तनिवेदकाची बातम्या वरची मल्लीनाथी, उथळपणा, पुर्वगृहदुषीत असणे खुपते , त्या मानानी वर्तमान पत्रातील(सर्व नव्हे) बातम्यातील मांडणी संयमीत वाटते.

सुंदर आढावा. पुर्वी महाराष्ट्र टाईम्स्/लोकसत्तामधील बातम्या अगदी प्रमाण मानल्या जायच्या. पत्रकारांचा वैचारिक कल समजायचा पण सर्वच जण भान ठेऊन लिहित. उ.दा. गोविंदराव तळवलकर..हे डाव्या, थोडे कॉन्ग्रेसी विचारांचे पण म्हणून त्यानी उघडपणे कधी काँग्रेसचे समर्थन केले असे झाले नाही. समाज माध्यमे आली, कोणीही काहीही लिहु शकतो.. हे झाल्यावर सगळे बदलले."साभार परत" आता ईतिहास झाला.

आपल्या मराठी संस्थळांबद्दल बोलायचं तर यामध्ये एक मोठा बदल हवा आहे. संस्थळं ड्रुपल या रेडी टेम्प्लेटाचा उपयोग करतात. यावर लिहिण्यासाठी वाचकांना सभासदत्व घ्यावे लागते. फक्त वाचनमात्र लोकांसाठी कुणा एका लेखकाचं लेखन आवडलं तर ते शोधता येत नाही हा मोठा दोष आहे. त्या लेखकाचा लेख जेव्हा अनुक्रमणिकेत दिसेल तेव्हाच वाचता येतो. "यांचे लेखन" च्या लिंकमध्ये युजर नंबर असतो तो बाहेरच्या वाचकांस मिळू शकत नाही. त्या ठिकाणी आइडीनाव कॅापीपेस्ट करून टाकल्यावरही लिंक चालायला हवी.

मारुती कांबळेच काय झाल? तेव्हा सोशल मिडिया असता तर काय झाले असते.

माध्यमांच्या वाटचालीचा सुंदर आढावा ! लोकमत बनविण्यासाठी (आणि लोकांना बनविण्यासाठीही) राजकिय पक्षांनी चालवलेल्या माध्यममोहिमांचेही महत्व काही कमी नाही! :)

लेख आवडला.

तीन वर्षांपूर्वी फेसबुक बँड केलं. ट्विटर वर वाचन मात्र होतो, ते सहा महिने झाले बंद केलंय. बाकी सध्या चलती असलेल्या इतर सोशल प्लॅटफॉर्मवर कधीच नव्हतो. व्हाट्सएपचा उपयोग फक्त आणि फक्त कामापुरता होतो. मोजून 3 ग्रुप मध्ये आहे. आता तर कोणी मला ऍड पण नाही करत. :) बातम्यांसाठी लोकसत्ता, abpमाझा, ndtv वाचतो. पाहत काहीच नाही. (ही नावे थोडी डावीकडे झुकलेली वाटतील. हिंदुत्ववादी विचारांचं, भाजप आणि तत्सम विचारसरणीच्या पक्ष/संघटनांचं आजकाल मला अजीर्ण झालंय. पाच वर्षांपूर्वी मीसुद्धा कट्टर काँग्रेसविरोधी अन भाजप समर्थक होतो, आता थोडा मध्यावर आलोय.) काही वर्षांपूर्वी cnbc आवाज आवर्जून पाहायचो, 2014 पासून तो नकोसा वाटतो. प्रसन्न जोशी आधी रॅशनल वाटायचा, आता तो अर्णब/वागळेंसारखा आक्रस्ताळेपणा करताना दिसतो. अनंत भावे, प्रदीप भिडे यांचे तटस्थ वृत्तनिवेदन आठवते. बाकी अग्रलेख हे संपादकांचे विचार समाजापर्यंत पोहचवण्यासाठी तसेच अजेंडा राबवण्यासाठी अगदी लोकमान्य टिळकांच्या काळापासून वापरले जातात. फक्त अजेंडा बदलत आलाय. आपले विचार बातम्या व सोशल माध्यमांमुळे एकतर्फी व अंध होऊ नयेत , ही आज सर्वात मोठी गरज आहे.

उत्तम अभ्यासपूर्ण लेखन. लेख आवडला खूप.

उत्तम लेख. आणि माझ्या घरातील वर्तमानपत्र कित्येकदा घडीही उघडली न जाता तसंच रद्दीत जातं. >> अगदी. वर्तमानपत्र आणि त्यांतील बातम्या आता पक्षपाती होत चालल्या आहेत, त्यामुळे कोणतेच लेख आता निर्भीड नसतात, हे सुद्धा त्यामागचे एक कारण असू शकेल काय?

२०१७ मध्ये, लोकसत्तेत (हो, अद्याप ही मी "लोकसत्ता" वाचतो.काही सदरे उत्तम माहिती देतात.), दर सोमवारी "प्रपोगांडा" ह्या नवाने, रवि आमले, सदर लिहित असत. त्या लेखांची आठवण झाली.... जय गोबेल्स, जय कौटिल्य आणि जय कन्फूशियस....

प्रसारमाध्यमांच्या बदलांच्या प्रवासाचा आढावा घेणारा लेख आवडला. माझा वैयक्तीक प्रवास तरुण भारत (नागपूर) आणि लोकमत, लोकसत्ता, टाइम्स ऑफ इंडीया ते द हिंदू असा झाला. दूरदर्शन, NDTV, CNN-IBN असा दूरचित्रवाणीच्या बाबतीत झाला. आता मात्र खरच कंटाळा येतो. चार चार दिवस वृत्तपत्र वाचावेसे वाटत नाही. अग्रलेख वगैरै प्रकरणे नकोशी होतात. कोणी त्यांचा एजंडा आमच्यावर का लादवा. समाज माध्यमे तर अगदी नकोशी झालीत. व्हॉटसअॅप फॉरवर्ड वाचत नाही. हल्ली असे वाटते की पूर्वी या राजकीय चर्चा गदारोळ फक्त वृत्तपत्रात किंवा टिव्हीवर चालत होते तेच बरे होते. आता ते व्हॉटसअॅप, फेसबुृक यावर चालतात याचा कंटाळा आला. एक मात्र कळून चुकले माध्यम कोणतेही असू द्या समोरचा तितकेच सत्य दाखवितो जे त्याला दाखवायचे असते. समाज माध्यमात तर बऱ्य़ाचदा धरधाकट खोट सांगितले जाते.

शैलेन्द्र, रंजक आढावा घेतला आहे. 'मी वर्तमानपत्राचा ग्राहक असल्याने बातमीचा कंटेंट शुद्ध आणि खरा असणं हा माझा हक्क आहे.' या वाक्यावरून 'We are not in the business of telling truth' (कर्ता अज्ञात) हे आठवलं. साहजिकच वृत्तपत्रे हा उद्योग झाला आहे. उद्योगाची गणितं पैशात होतात. सत्य गेलं तेल लावंत. आ.न., -गा.पै.

@ शैलेन्द्र, समाजमाध्यमांचा धावता आढावा घेणारा लेख आवडला. दर्जाची घसरण आहे, विचारांची कर्कश्यता माध्यमात वाढत आहे. पण अंधार नाही. काही काजवे प्रकाशमान आहेत हे चित्र आश्वासक.

लेख आवडला, चांगलाच माहितीपूर्ण वाटला. कधी कधी वाटतं की whatsapp च्या मागे देखील एखादा करविता असावा. अजूनही मटा on लाईन वाचतो, आक्रस्ताळी टीव्हीवरच्या बातम्या पाहतच नाही.

सुंदर माहितीपूर्ण लेख. माझ्या घरातील वर्तमानपत्र कित्येकदा घडीही उघडली न जाता तसंच रद्दीत जातं. कित्येक घरांतून तर छापील वर्तमानपत्रांची पूर्ण गच्छंती झाली आहे. यामागे, जेवढा संगणकीय माध्यमांचा हात आहे, तेवढाच (किंवा कांकणभर जास्तच) खुद्द वर्तमानपत्रांच्या सतत घसरत असलेल्या विश्वासार्हतेचा आहे.

उत्तम झालाय हा लेख

मला वर्तमान पत्र हे टीव्ही पेक्षा जास्त आवडते. टीव्ही वरची वृत्तनिवेदकाची बातम्या वरची मल्लीनाथी, उथळपणा, पुर्वगृहदुषीत असणे खुपते , त्या मानानी वर्तमान पत्रातील(सर्व नव्हे) बातम्यातील मांडणी संयमीत वाटते.

सुंदर आढावा. पुर्वी महाराष्ट्र टाईम्स्/लोकसत्तामधील बातम्या अगदी प्रमाण मानल्या जायच्या. पत्रकारांचा वैचारिक कल समजायचा पण सर्वच जण भान ठेऊन लिहित. उ.दा. गोविंदराव तळवलकर..हे डाव्या, थोडे कॉन्ग्रेसी विचारांचे पण म्हणून त्यानी उघडपणे कधी काँग्रेसचे समर्थन केले असे झाले नाही. समाज माध्यमे आली, कोणीही काहीही लिहु शकतो.. हे झाल्यावर सगळे बदलले."साभार परत" आता ईतिहास झाला.

आपल्या मराठी संस्थळांबद्दल बोलायचं तर यामध्ये एक मोठा बदल हवा आहे. संस्थळं ड्रुपल या रेडी टेम्प्लेटाचा उपयोग करतात. यावर लिहिण्यासाठी वाचकांना सभासदत्व घ्यावे लागते. फक्त वाचनमात्र लोकांसाठी कुणा एका लेखकाचं लेखन आवडलं तर ते शोधता येत नाही हा मोठा दोष आहे. त्या लेखकाचा लेख जेव्हा अनुक्रमणिकेत दिसेल तेव्हाच वाचता येतो. "यांचे लेखन" च्या लिंकमध्ये युजर नंबर असतो तो बाहेरच्या वाचकांस मिळू शकत नाही. त्या ठिकाणी आइडीनाव कॅापीपेस्ट करून टाकल्यावरही लिंक चालायला हवी.

मारुती कांबळेच काय झाल? तेव्हा सोशल मिडिया असता तर काय झाले असते.

टायफॉईड मेरी वैद्यकाच्या अभ्यासात वाचली होती. इतर माहिती रोचक !

बाकी नवनवे रोग (एड्स, बर्ड फ्लू, स्वाइन फ्लू, झिका, इ) जे पूर्वी कधीच अस्तित्वात नव्हते आणि मागील काही वर्षांत दशकात जगभरात पसरले, ते मानवनिर्मितच असणार असा संशय मला नेहमीच येतो.

छान, आवडले. अनेक, अनेक धन्यवाद. हेपेटायटीस बी बद्दल पण तो मानवनिर्मित असावा असा मला संशय येतो. याची लस दहाबारा वर्षापूर्वी मुंबईच्या बाजारात आली होती. कसलेच वैद्यकीय ज्ञान नसलेला कुणीही माणूस, माजी नगरसेवकापासून कुणीही सोम्यागोम्या या लसीची जाहिरात करीत असे. प्रतिकारशक्ती किती काळ टिकते यावर थातुरमातुर उत्तरे मिळत. जाणकार यावर प्रकाश टाकू शकतील. चित्रवाणी वाहिनीवर - बहुधा डिस्कव्हरी वा हिस्टरी - एक तासाचा चित्रपट दोनेक वर्षांपूर्वी पाहिल्याचे आठवते.

लेख आवडला.

टायफॉइड मेरीबद्दल वाचले होते, ते ह्या लेखानिमित्ते आठवले. चांगलं लिहिलंय.

दिल्याबद्दल धन्यवाद...

छान, आवडले. लिहीत रहा.

मला टायफाईड मेरी माहिती नव्हती

रोचक विषयावरील रोचक लेख. जैविक अस्त्रे ही संज्ञा जरी नवीन असली तरी, त्यांचा उपयोग फार पूर्वीपासून केला जात आहे. मूळ अमेरिकन (रेड इंडियन) जमाती इतर जगापासून अनेक सहस्त्र वर्षे वेगळे झालेल्या असल्यामुळे, त्यांच्यात युरोपियन लोकांत सामान्यपणे असलेले रोग नव्हते व अर्थातच त्या रोगांविरुद्धची रोगप्रतिकारक शक्तीही निर्माण झालेली नव्हती. त्यामुळे, युरोपियन वसाहतवाद्यांनी त्यांच्याबरोबर आणलेल्या रोगांना मूळ अमेरिकन सहज बळी पडत असत. ही गोष्ट ध्यानात आल्यावर, चलाख वसाहतवाद्यांनी जीवघेण्या रोगांच्या साथी पसरवून अनेक मूळ अमेरिकन जमाती नामशेष केल्या. पारंपारिक शस्त्रे वापरून केलेल्या युद्धापेक्षा हा प्रकार, वसाहतवाद्यांच्या दृष्टीने, कमी स्वमानवहानीचा, कमी खर्चाचा आणि जास्त सोपा होता. ब्युबॉनिक प्लेग, देवी (स्मॉल पॉक्स), कांजिण्या (चिकन पॉक्स), कॉलरा, पडसे (कॉमन कोल्ड), घटसर्प (डिप्थेरिया), फ्ल्यू (इन्फ्लुएन्झा), मलेरिया, गोवर (मिझल्स), स्कारलेट फिवर, लैंगिक संक्रमित रोग (sexually transmitted diseases), हिवताप (टायफॉईड), टायफस, क्षयरोग (ट्युबरक्युलॉसिस), घटसर्प (परट्युसिस किंवा व्हूफिंग कफ), इत्यादी अनेक साथीच्या रोगांचा यासाठी मुद्दाम उपयोग केला गेला... काही वेळेस ते नकळतपणेही पसरले. असे म्हटले जाते की रोगांच्या साथींनी रेड इंडीयन लोकांची जवळ जवळ २५ ते ५०% टक्के लोकसंख्या मृत्युमुखी पडली असावी. युरोपियन आक्रमकांनी या जैविक अस्त्रांचा हेतुपुर्र्सर उपयोग करताना अनेक क्रूर योजना कामी आणल्या... उदा : देवी (स्मॉल पॉक्स) च्या रोग्यांनी वापरलेली ब्लँकेट्स भेट देणे (१७६३ सालचा फोर्ट पिट्चा वेढा, इ) , रोगाने ग्रस्त युरोपियन लोकांना मूळ अमेरिकन लोकांच्या वस्तीवर भेटीस पाठवणे, इ. एका प्रवादाप्रमाणे, कौटिल्याने प्लेगने ग्रस्त उंदीर सोडून अलेक्झांडरच्या सैनिकांमध्ये रोगराई पसरवली होती (खरे खोटे कौटिल्य जाणे).

रोचक. लेख आवडला.

माहितीपूर्ण, रोचक लेख! स्वाती

आपल्या लेखाचे शीर्षक वाचून हे जैविक रासायनिक आणि आण्विक युद्धातील(Nuclear, Biological, & Chemical Defense) एक भाग असावा असे वाटले होते. आणि जैविक युद्ध हे गरीब देशाचा अणुबॉम्ब असे म्हटले जाते. पण त्याचे परिणाम भयानक अनाकलनीय आणि अतर्क्य असे आहेत. ब्रिटनच्या कोपऱ्यातील एका बेटावर (गृइनार्ड Gruinard Island) जैविक युद्धाची चाचणी म्हणून अँथ्रॅक्स या रोगाच्या जिवाणूच्या बीजाणूंचे फवारे मारले होते. त्यानंतर पुढची ५२ वर्षे हे बेट कोणत्याही सस्तन प्राण्यास वास्तव्य करण्यास अयोग्य झाले होते. यानंतर त्या बेटावरचे जैविक प्रदूषण स्वच्छ केल्यावर ते बेट वास्तव्य करण्यास योग्य म्हणून प्रमाणित केले गेले. हि सुरस आणि भयंकर कथा आपण खाली वाचू शकता. https://en.wikipedia.org/wiki/Gruinard_Island अजून एक भयावह कथा म्हणजे सुरत मध्ये १९९४ साली प्लेगची साथ आली होती त्यावेळेस दोन अमेरिकन "पर्यटक" सुरतेला भेट दिल्यानंतर नाहीसे झाले. लष्कराच्या गुप्तहेर खात्याने त्यांचा माग काढल्यावर असे लक्षात आले कि अमेरिकेतील सूक्ष्म जीवशास्त्रज्ञ होते. आणि ते सुरतेत प्लेगच्या जिवाणूंचे नमुने घेऊन हळूच अमेरिकेत परत गेले. अमेरिका असे विविध देशात होणाऱ्या रोगांचे नमुने गोळा करून तेथे असणाऱ्या जनतेची प्रतिकार शक्ती विरुद्ध हे जिवाणू कसे काम करतात याचे गुप्तपणे संशोधन करत असावेत. म्हणजे भविष्यात त्या देशाच्या प्रतिकार्शक्तीला न जुमानणारे रोग तेथे फैलावता येतील किंवा तशी जैविक शास्त्रे निर्माण करत असावेत असा "कयास" आहे. दुर्दैवाने अशी माहिती तुम्हाला कुठेही जालावर सहजासहजी आढळणार नाही. जैविक अस्त्रे हा एक मानवी इतिहासातील काळा अध्याय आहे असे म्हटले तरी चालेल.

लेख आवडला जैविक अस्त्रांच्या निमित्ताने - '२४' नामक मालिकेचे दुसरे पर्व या विषयावर आहे.. काहीशी अतिरंजित पण उत्कंठावर्धक आणि खिळवून ठेवणारी अशी मालिका.

पण मनात आणखी प्रश्न उभे राहिले. मेरी मलोनचा काळ हा प्रतिजैविके वापरात येण्यापूर्वीचा आहे. १. काटेकोर वैयक्तिक स्वच्छतेच्या सवयी असत्या तर बहुधा ती रोगवाहक/रोगवाहिका झाली नसती असे वाटते. नंतरच्या काळात आणखी रोगवाहक का सापडले नसतील? २. नंतर विषमज्वराची लस बाजारात आली, ३. तसेच क्लोरोमायसेटीन नावाने क्लोरम्फेनिकॉल बाजारात आले, त्यानंतर अनेक ब्रॉड स्पेक्ट्रम प्रतिजैविके बाजारात आली. त्यामुळे विषमज्वराने माणसे मरण्याचे प्रमाण नगण्य झाले असावे. मुद्दे क्र. २ आणि ३ मुळे नंतरच्या काळात रोगवाहक सापडले नसावेत असे वाटते.

वेगळ्या विषयावरचा लेख आवडला. काही प्रतिक्रियांमधूनही चांगली माहिती मिळाली.

अतिशय माहितीपूर्ण लेख.

छान मार्गदर्शन आत्ताची हि साथ पण जैविक युद्धाचा भाग असल्याची शक्यता अनेक जण सांगत आहेत पण पुरावे नसल्यामुळे काहीच करता येत नाहीये चीन मधील एकही बड्या व्यक्तीला हा रोग झाल्याचे ऐकिवात नाहीये ह्यावरून सध्याची साथ जैविक युद्धाचा भाग असे बऱयाच न्यूज चॅनेल्स वर सांगत आहेत ओरडून. २०१९ मध्ये कॅनडातील एका प्रयोगशाळेतून एका चिनी दाम्पत्याला डेपोर्ट करण्यात आले होते त्यांचयाबरोबर अजून हि काही लोक होते असे काहीसे एका चॅनेलवर एक तज्ज्ञ सांगत होते जर असे असेल तर ह्याचा ऍंटीडोट पण असेलच तो खुला झाला तर सगळेच प्रश्न सुटतील

टायफॉईड मेरी वैद्यकाच्या अभ्यासात वाचली होती. इतर माहिती रोचक !

बाकी नवनवे रोग (एड्स, बर्ड फ्लू, स्वाइन फ्लू, झिका, इ) जे पूर्वी कधीच अस्तित्वात नव्हते आणि मागील काही वर्षांत दशकात जगभरात पसरले, ते मानवनिर्मितच असणार असा संशय मला नेहमीच येतो.

छान, आवडले. अनेक, अनेक धन्यवाद. हेपेटायटीस बी बद्दल पण तो मानवनिर्मित असावा असा मला संशय येतो. याची लस दहाबारा वर्षापूर्वी मुंबईच्या बाजारात आली होती. कसलेच वैद्यकीय ज्ञान नसलेला कुणीही माणूस, माजी नगरसेवकापासून कुणीही सोम्यागोम्या या लसीची जाहिरात करीत असे. प्रतिकारशक्ती किती काळ टिकते यावर थातुरमातुर उत्तरे मिळत. जाणकार यावर प्रकाश टाकू शकतील. चित्रवाणी वाहिनीवर - बहुधा डिस्कव्हरी वा हिस्टरी - एक तासाचा चित्रपट दोनेक वर्षांपूर्वी पाहिल्याचे आठवते.

लेख आवडला.

टायफॉइड मेरीबद्दल वाचले होते, ते ह्या लेखानिमित्ते आठवले. चांगलं लिहिलंय.

दिल्याबद्दल धन्यवाद...

छान, आवडले. लिहीत रहा.

मला टायफाईड मेरी माहिती नव्हती

रोचक विषयावरील रोचक लेख. जैविक अस्त्रे ही संज्ञा जरी नवीन असली तरी, त्यांचा उपयोग फार पूर्वीपासून केला जात आहे. मूळ अमेरिकन (रेड इंडियन) जमाती इतर जगापासून अनेक सहस्त्र वर्षे वेगळे झालेल्या असल्यामुळे, त्यांच्यात युरोपियन लोकांत सामान्यपणे असलेले रोग नव्हते व अर्थातच त्या रोगांविरुद्धची रोगप्रतिकारक शक्तीही निर्माण झालेली नव्हती. त्यामुळे, युरोपियन वसाहतवाद्यांनी त्यांच्याबरोबर आणलेल्या रोगांना मूळ अमेरिकन सहज बळी पडत असत. ही गोष्ट ध्यानात आल्यावर, चलाख वसाहतवाद्यांनी जीवघेण्या रोगांच्या साथी पसरवून अनेक मूळ अमेरिकन जमाती नामशेष केल्या. पारंपारिक शस्त्रे वापरून केलेल्या युद्धापेक्षा हा प्रकार, वसाहतवाद्यांच्या दृष्टीने, कमी स्वमानवहानीचा, कमी खर्चाचा आणि जास्त सोपा होता. ब्युबॉनिक प्लेग, देवी (स्मॉल पॉक्स), कांजिण्या (चिकन पॉक्स), कॉलरा, पडसे (कॉमन कोल्ड), घटसर्प (डिप्थेरिया), फ्ल्यू (इन्फ्लुएन्झा), मलेरिया, गोवर (मिझल्स), स्कारलेट फिवर, लैंगिक संक्रमित रोग (sexually transmitted diseases), हिवताप (टायफॉईड), टायफस, क्षयरोग (ट्युबरक्युलॉसिस), घटसर्प (परट्युसिस किंवा व्हूफिंग कफ), इत्यादी अनेक साथीच्या रोगांचा यासाठी मुद्दाम उपयोग केला गेला... काही वेळेस ते नकळतपणेही पसरले. असे म्हटले जाते की रोगांच्या साथींनी रेड इंडीयन लोकांची जवळ जवळ २५ ते ५०% टक्के लोकसंख्या मृत्युमुखी पडली असावी. युरोपियन आक्रमकांनी या जैविक अस्त्रांचा हेतुपुर्र्सर उपयोग करताना अनेक क्रूर योजना कामी आणल्या... उदा : देवी (स्मॉल पॉक्स) च्या रोग्यांनी वापरलेली ब्लँकेट्स भेट देणे (१७६३ सालचा फोर्ट पिट्चा वेढा, इ) , रोगाने ग्रस्त युरोपियन लोकांना मूळ अमेरिकन लोकांच्या वस्तीवर भेटीस पाठवणे, इ. एका प्रवादाप्रमाणे, कौटिल्याने प्लेगने ग्रस्त उंदीर सोडून अलेक्झांडरच्या सैनिकांमध्ये रोगराई पसरवली होती (खरे खोटे कौटिल्य जाणे).

रोचक. लेख आवडला.

माहितीपूर्ण, रोचक लेख! स्वाती

आपल्या लेखाचे शीर्षक वाचून हे जैविक रासायनिक आणि आण्विक युद्धातील(Nuclear, Biological, & Chemical Defense) एक भाग असावा असे वाटले होते. आणि जैविक युद्ध हे गरीब देशाचा अणुबॉम्ब असे म्हटले जाते. पण त्याचे परिणाम भयानक अनाकलनीय आणि अतर्क्य असे आहेत. ब्रिटनच्या कोपऱ्यातील एका बेटावर (गृइनार्ड Gruinard Island) जैविक युद्धाची चाचणी म्हणून अँथ्रॅक्स या रोगाच्या जिवाणूच्या बीजाणूंचे फवारे मारले होते. त्यानंतर पुढची ५२ वर्षे हे बेट कोणत्याही सस्तन प्राण्यास वास्तव्य करण्यास अयोग्य झाले होते. यानंतर त्या बेटावरचे जैविक प्रदूषण स्वच्छ केल्यावर ते बेट वास्तव्य करण्यास योग्य म्हणून प्रमाणित केले गेले. हि सुरस आणि भयंकर कथा आपण खाली वाचू शकता. https://en.wikipedia.org/wiki/Gruinard_Island अजून एक भयावह कथा म्हणजे सुरत मध्ये १९९४ साली प्लेगची साथ आली होती त्यावेळेस दोन अमेरिकन "पर्यटक" सुरतेला भेट दिल्यानंतर नाहीसे झाले. लष्कराच्या गुप्तहेर खात्याने त्यांचा माग काढल्यावर असे लक्षात आले कि अमेरिकेतील सूक्ष्म जीवशास्त्रज्ञ होते. आणि ते सुरतेत प्लेगच्या जिवाणूंचे नमुने घेऊन हळूच अमेरिकेत परत गेले. अमेरिका असे विविध देशात होणाऱ्या रोगांचे नमुने गोळा करून तेथे असणाऱ्या जनतेची प्रतिकार शक्ती विरुद्ध हे जिवाणू कसे काम करतात याचे गुप्तपणे संशोधन करत असावेत. म्हणजे भविष्यात त्या देशाच्या प्रतिकार्शक्तीला न जुमानणारे रोग तेथे फैलावता येतील किंवा तशी जैविक शास्त्रे निर्माण करत असावेत असा "कयास" आहे. दुर्दैवाने अशी माहिती तुम्हाला कुठेही जालावर सहजासहजी आढळणार नाही. जैविक अस्त्रे हा एक मानवी इतिहासातील काळा अध्याय आहे असे म्हटले तरी चालेल.

लेख आवडला जैविक अस्त्रांच्या निमित्ताने - '२४' नामक मालिकेचे दुसरे पर्व या विषयावर आहे.. काहीशी अतिरंजित पण उत्कंठावर्धक आणि खिळवून ठेवणारी अशी मालिका.

पण मनात आणखी प्रश्न उभे राहिले. मेरी मलोनचा काळ हा प्रतिजैविके वापरात येण्यापूर्वीचा आहे. १. काटेकोर वैयक्तिक स्वच्छतेच्या सवयी असत्या तर बहुधा ती रोगवाहक/रोगवाहिका झाली नसती असे वाटते. नंतरच्या काळात आणखी रोगवाहक का सापडले नसतील? २. नंतर विषमज्वराची लस बाजारात आली, ३. तसेच क्लोरोमायसेटीन नावाने क्लोरम्फेनिकॉल बाजारात आले, त्यानंतर अनेक ब्रॉड स्पेक्ट्रम प्रतिजैविके बाजारात आली. त्यामुळे विषमज्वराने माणसे मरण्याचे प्रमाण नगण्य झाले असावे. मुद्दे क्र. २ आणि ३ मुळे नंतरच्या काळात रोगवाहक सापडले नसावेत असे वाटते.

वेगळ्या विषयावरचा लेख आवडला. काही प्रतिक्रियांमधूनही चांगली माहिती मिळाली.

अतिशय माहितीपूर्ण लेख.

छान मार्गदर्शन आत्ताची हि साथ पण जैविक युद्धाचा भाग असल्याची शक्यता अनेक जण सांगत आहेत पण पुरावे नसल्यामुळे काहीच करता येत नाहीये चीन मधील एकही बड्या व्यक्तीला हा रोग झाल्याचे ऐकिवात नाहीये ह्यावरून सध्याची साथ जैविक युद्धाचा भाग असे बऱयाच न्यूज चॅनेल्स वर सांगत आहेत ओरडून. २०१९ मध्ये कॅनडातील एका प्रयोगशाळेतून एका चिनी दाम्पत्याला डेपोर्ट करण्यात आले होते त्यांचयाबरोबर अजून हि काही लोक होते असे काहीसे एका चॅनेलवर एक तज्ज्ञ सांगत होते जर असे असेल तर ह्याचा ऍंटीडोट पण असेलच तो खुला झाला तर सगळेच प्रश्न सुटतील

लेख. हिमालय हा स्वतः अनुभवण्याचाच प्रकार आहे - पण असोशीने, उत्कटपणे तो अनुभव वाचकापर्यंत पोचवणं; हे उत्तम लेखनाचं मर्म. ते ह्या लेखात साधलं गेलं आहे.

कधीकधी वाटतं, आ़जूबा़जूच्या वातावरणाचा माणसाच्या स्वभावावर काही प्रमाणात प्रभाव पडत असला पाहिजे. भव्य हिमालयाच्या सान्निध्यात येथील सर्वसामान्य स्थानिकांची मनंही मोठी होत असली पाहिजेत. ह्याच कारणासाठी पूर्वीच्या काळी ऋषिमुनी येथील वातावरणात येऊन राहत असतील का? सतत शुद्धाच्या सहवासात राहून माणसाच्या मनावरील राग, लोभ, लोभ, मोह अशांसारख्या भावना, लालसा, वासना यांची पुटं गळून पडत असावीत का? आयुष्य अधिक सोपं होत असावं का आणि आपुला संवाद आपणासी होण्याची सुरुवात होत असावी?

अगदी, अगदी. दिव्यत्वाची जेथ प्रचीती!

सहज सुरेख, ओघवती लेखनशैली. अप्रतिम लेख. फोटोज तर थक्क करणारे आहेत. अफाट सुंदर.

@ यशोधरा हिमालयाचं रौद्रभीषण सौंदर्य शब्दात मावणे कठीण, पण तुमचे हे शब्दचित्र फारच सुंदर जुळून आले आहे. शब्द आणि चित्रांचा मणिकांचन योग जणू ! झाडांशी निजलो आपण, झाडांत पुन्हा उगवाया'....... वृक्ष हे मानवाचं शरणस्थान हा दाखला मला विशेष भावला.

हिमालय. त्याचं वेड लागतं.

खरंय! फोटो इतके भारी आहेत, प्रत्यक्ष हिमालयाची भेट वेड लावणारी असणार यात शंका नाही!

अंतर्नाद दाखवत केलेलं लिखाण. मैय्या आपण कधी रक्ततपासणी केली तर लालपेशी,पांढर्या पेशी या चक्क हिमपेशी असतील याची ज्याम खात्री आहे. हिमालय वाचणं, अनुभवून तो पचवणं तरीही मी रिताच आहे हेही विनम्र पणे लक्षात ठेवणं निव्वळ ध्यासदर्दी व्यक्ती चे काम पर्वती पायरी पाशीच थबकलेला नाखु पांढरपेशा

लाडक्याचे वर्णन, तेही तितकेच लाडाने केलेले. मग काय बोलायाचे. जियो.

सर्व वाचक आणि प्रतिसादकर्त्यांचे खूप आभार! सर्वांना दीपावलीच्या शुभेच्छा!

अप्रतिम लेख आणि त्याला सुंदर फोटोंची जोड.

प्रत्येकाला ज्याच्या त्याच्या प्रवासाची चाकोरी कदाचित आखूनच मिळते जन्माबरोबरच. कोणाची वाट कधी मळलेली, तर कोणाची जरा अधिक रुळलेली, तरी प्रवास हा ठरलेला. तो कोणी चुकवू शकत नाही. कोणी ठरलेल्या इच्छित गंतव्याला सुखेनैव पोहोचणारा आणि कोणाच्या प्राक्तनात गंतव्यच काय, रस्ताही अनभिज्ञ.

हे फार आवडलं...
लाडक्याच्या सौंदर्याची आणखीन एक झलक.

फोटो तर छान आहेतच पण लिखाण त्याहून छान आहे. हिमालयाबद्दल च्या सगळ्या भावना उतरल्या आहेत लेखातून. सुंदर.

स्वर्गतुल्य फोटो आणि हृदयाचा वेध घेणारे शब्द. यशो भाग्यवंत ! इतका महान सांगाती लाभला..!!

शब्दचित्र!

तुम्ही आणि हिमालय. दोघांचं अतूट नातं आहे. लिहित राहा.

नशीबवान आहात. आमच्या नशीबात काही काही गोष्टी नाहीत, त्यात हिमालय पण आलाच...

सुंदर लिखाण, आवडलं.

चित्रे, विलोभनीय विचार आणि मोहक मांडणी. लाजबाब. कोई दिक्कत नही, निसर्गाचाच भाग बनून ठिय्या द्यायचा - ग्रेट, वाचून माझ्याकडची देखील संपदा वाढली. धन्यवाद.

शुभ्र काही जीवघेणे.. लिहिलंयस! माझ्या नशिबात कधी योग आहे तोच जाणे.

यशो, किती भाग्यवान तू आणि तितकेच भाग्यवाण आम्हीही.तुझ्या डोळ्यांनी पाहिलेला हिमालय आम्हाला दिसला, तुझ्या हृदयाच्या तळापर्यंत झिरपलेला हिमालय आमच्याही हृदयाच्या गाभ्यात झिरपून एक आगळेच सुख देऊन गेला.तुझं आतल्या आवाजासह केलेलं हे कथन आणि सोनेपे सुहागा म्हणवणारी प्रकाशचित्रे खिळवून ठेवतात. या सर्व निखळ आनंदासाठी तुला धन्यवाद देऊ इच्छित नाही.

हिमालय. त्याचं वेड लागतं. ह्या वाक्यातच सगळं सार आहे.:) तुझा लेख मनाच्या आतपर्यंत पोहोचला. खूप सुंदर! स्वाती

लेख आणि फोटो दोन्हीही जबरदस्त. कधी पाहीन कोण जाणे. आतपर्यन्त पाझरत गेला ग हिमालय

वा, सुरेख

७ आणि ९ क्रमांकाचे फोटो निव्वळ अप्रतिम

शब्दाशब्दातून हिमालयाबद्दलचं प्रेम झिरपत आहे ! हिमालयाच्या प्रेमात न पडणारी व्यक्ती विरळा... त्याहून विरळा असं ते शब्दबद्ध करणे ! फोटो तर सरळ शब्दांच्या स्वप्निल जगात घेऊन जाणारे... डोळे थंड झाले ! वरून ६व्या चित्रातली खोल दरी आणि तिच्या पायथ्यातून वाहणारी नितळ निळ्या ताशीव संगमरवराची नदी अलगद जुन्या आठवणींत घेऊन गेली. अजून काय लिहायचे ?!

फोटो आणि वर्णन, दोन्ही आवडले!

अप्रतिम मुक्तक! खुपच आवडला धागा. फोटो बघून ईनोच जहाज मागवत आहे. :-)

हिमालयाविषयीच्या भावना खूप छान शब्दात व्यक्त केल्या आहेत. खूप सुंदर. खूप छान फोटो.

हिमालय. त्याचं वेड लागतं. खरंय....! लेखातील छायाचित्रे खूप सुंदर आणि वर्णनही एक वाचक म्हणून मोहवून टाकणारे आहे, पुन्हा कोई दिक्कत नही वाला माणसांचा अ‍ॅटीट्युड तर खूपच आवडला. बाकी, आपलं हिमालय प्रेम जगजाहीर आहे, दर दहा वाक्यानंतर सहज गप्पात तुमचं हिमालय प्रेम उचंबळून येतं, हेही अनेकांना माहिती आहे, त्यामुळे त्याच्याशी होत असलेल्या गुजगोष्टी, मनकी बाते, मुक्तक, आणि तहेदिलसे त्यावर असलेलं प्रेम आणि त्याबद्दलचं मनोगत खूप आवडलं. लिहिते राहा. -दिलीप बिरुटे

महाराष्ट्रात जसा सह्याद्री वेड लावतो तसा उत्तरेकडचा हिमालयही लावतो. मनापासून लिहिलेले असल्याने लेख आवडलाच पण त्याहूनही जास्त प्रकाशचित्रे आवडली. नजरच हटत नव्हती पुढचा लेख वाचण्यासाठी. पैजारबुवा,

समजा, बस वेळेवर आली नाही, तर त्याला पहिलं उत्तर असतं - कोई दिक्कत नहीं, आ जायेगी| मग वाट बघायची किंवा रस्ता चालू लागायचा अथवा शक्य असल्यास दुसरं वाहन बघायचं, पण चिडचिड करायची नाही. कुठे भूस्खलन झालं, उत्तर? कोई दिक्कत नहीं, साफ हो जायेगा| बीआरओवालेही त्यांचं काम इमानेइतबारे करतात, कधी कधी वेळ लागतो.

हे मी सुद्धा अनुभवले आहे. ऐकूनच या लोकांचा लाघवी स्वभाव भावतो आणि त्यांचे हिंदीही कानाला तितकीच गोड वाटते! फोटो आवडले हे वेगळे सांगायला नको.

वाह.. त्याचं दर्शनच आल्हाददायक! आपण आपोआपच नतमस्तक होतो त्याच्यासमोर. ते दर्शन परत घडवल्याबद्दल धन्यू!! अवांतर: तो तुझा कॅमेरा बदललास की काय? अतीअवांतरः चला.. ईनो घेऊन यायला पाहिजे राघवा.. काय समजलास? ;-)

विलक्षण सुंदर, उत्कट लेखन. लिहीण्याची प्रबळ ऊर्मी आल्यावर ती झिंग ओसरत नाही तोवरच लिहून काढले तरच असे लिहीणे जमते, असे मला वाटते. तुमचा काय अनुभव आहे ?

अप्रतिम !!

वर्णन आवडल्या गेले आहे

लेख. हिमालय हा स्वतः अनुभवण्याचाच प्रकार आहे - पण असोशीने, उत्कटपणे तो अनुभव वाचकापर्यंत पोचवणं; हे उत्तम लेखनाचं मर्म. ते ह्या लेखात साधलं गेलं आहे.

कधीकधी वाटतं, आ़जूबा़जूच्या वातावरणाचा माणसाच्या स्वभावावर काही प्रमाणात प्रभाव पडत असला पाहिजे. भव्य हिमालयाच्या सान्निध्यात येथील सर्वसामान्य स्थानिकांची मनंही मोठी होत असली पाहिजेत. ह्याच कारणासाठी पूर्वीच्या काळी ऋषिमुनी येथील वातावरणात येऊन राहत असतील का? सतत शुद्धाच्या सहवासात राहून माणसाच्या मनावरील राग, लोभ, लोभ, मोह अशांसारख्या भावना, लालसा, वासना यांची पुटं गळून पडत असावीत का? आयुष्य अधिक सोपं होत असावं का आणि आपुला संवाद आपणासी होण्याची सुरुवात होत असावी?

अगदी, अगदी. दिव्यत्वाची जेथ प्रचीती!

सहज सुरेख, ओघवती लेखनशैली. अप्रतिम लेख. फोटोज तर थक्क करणारे आहेत. अफाट सुंदर.

@ यशोधरा हिमालयाचं रौद्रभीषण सौंदर्य शब्दात मावणे कठीण, पण तुमचे हे शब्दचित्र फारच सुंदर जुळून आले आहे. शब्द आणि चित्रांचा मणिकांचन योग जणू ! झाडांशी निजलो आपण, झाडांत पुन्हा उगवाया'....... वृक्ष हे मानवाचं शरणस्थान हा दाखला मला विशेष भावला.

हिमालय. त्याचं वेड लागतं.

खरंय! फोटो इतके भारी आहेत, प्रत्यक्ष हिमालयाची भेट वेड लावणारी असणार यात शंका नाही!

अंतर्नाद दाखवत केलेलं लिखाण. मैय्या आपण कधी रक्ततपासणी केली तर लालपेशी,पांढर्या पेशी या चक्क हिमपेशी असतील याची ज्याम खात्री आहे. हिमालय वाचणं, अनुभवून तो पचवणं तरीही मी रिताच आहे हेही विनम्र पणे लक्षात ठेवणं निव्वळ ध्यासदर्दी व्यक्ती चे काम पर्वती पायरी पाशीच थबकलेला नाखु पांढरपेशा

लाडक्याचे वर्णन, तेही तितकेच लाडाने केलेले. मग काय बोलायाचे. जियो.

सर्व वाचक आणि प्रतिसादकर्त्यांचे खूप आभार! सर्वांना दीपावलीच्या शुभेच्छा!

अप्रतिम लेख आणि त्याला सुंदर फोटोंची जोड.

प्रत्येकाला ज्याच्या त्याच्या प्रवासाची चाकोरी कदाचित आखूनच मिळते जन्माबरोबरच. कोणाची वाट कधी मळलेली, तर कोणाची जरा अधिक रुळलेली, तरी प्रवास हा ठरलेला. तो कोणी चुकवू शकत नाही. कोणी ठरलेल्या इच्छित गंतव्याला सुखेनैव पोहोचणारा आणि कोणाच्या प्राक्तनात गंतव्यच काय, रस्ताही अनभिज्ञ.

हे फार आवडलं...
लाडक्याच्या सौंदर्याची आणखीन एक झलक.

फोटो तर छान आहेतच पण लिखाण त्याहून छान आहे. हिमालयाबद्दल च्या सगळ्या भावना उतरल्या आहेत लेखातून. सुंदर.

स्वर्गतुल्य फोटो आणि हृदयाचा वेध घेणारे शब्द. यशो भाग्यवंत ! इतका महान सांगाती लाभला..!!

शब्दचित्र!

तुम्ही आणि हिमालय. दोघांचं अतूट नातं आहे. लिहित राहा.

नशीबवान आहात. आमच्या नशीबात काही काही गोष्टी नाहीत, त्यात हिमालय पण आलाच...

सुंदर लिखाण, आवडलं.

चित्रे, विलोभनीय विचार आणि मोहक मांडणी. लाजबाब. कोई दिक्कत नही, निसर्गाचाच भाग बनून ठिय्या द्यायचा - ग्रेट, वाचून माझ्याकडची देखील संपदा वाढली. धन्यवाद.

शुभ्र काही जीवघेणे.. लिहिलंयस! माझ्या नशिबात कधी योग आहे तोच जाणे.

यशो, किती भाग्यवान तू आणि तितकेच भाग्यवाण आम्हीही.तुझ्या डोळ्यांनी पाहिलेला हिमालय आम्हाला दिसला, तुझ्या हृदयाच्या तळापर्यंत झिरपलेला हिमालय आमच्याही हृदयाच्या गाभ्यात झिरपून एक आगळेच सुख देऊन गेला.तुझं आतल्या आवाजासह केलेलं हे कथन आणि सोनेपे सुहागा म्हणवणारी प्रकाशचित्रे खिळवून ठेवतात. या सर्व निखळ आनंदासाठी तुला धन्यवाद देऊ इच्छित नाही.

हिमालय. त्याचं वेड लागतं. ह्या वाक्यातच सगळं सार आहे.:) तुझा लेख मनाच्या आतपर्यंत पोहोचला. खूप सुंदर! स्वाती

लेख आणि फोटो दोन्हीही जबरदस्त. कधी पाहीन कोण जाणे. आतपर्यन्त पाझरत गेला ग हिमालय

वा, सुरेख

७ आणि ९ क्रमांकाचे फोटो निव्वळ अप्रतिम

शब्दाशब्दातून हिमालयाबद्दलचं प्रेम झिरपत आहे ! हिमालयाच्या प्रेमात न पडणारी व्यक्ती विरळा... त्याहून विरळा असं ते शब्दबद्ध करणे ! फोटो तर सरळ शब्दांच्या स्वप्निल जगात घेऊन जाणारे... डोळे थंड झाले ! वरून ६व्या चित्रातली खोल दरी आणि तिच्या पायथ्यातून वाहणारी नितळ निळ्या ताशीव संगमरवराची नदी अलगद जुन्या आठवणींत घेऊन गेली. अजून काय लिहायचे ?!

फोटो आणि वर्णन, दोन्ही आवडले!

अप्रतिम मुक्तक! खुपच आवडला धागा. फोटो बघून ईनोच जहाज मागवत आहे. :-)

हिमालयाविषयीच्या भावना खूप छान शब्दात व्यक्त केल्या आहेत. खूप सुंदर. खूप छान फोटो.

हिमालय. त्याचं वेड लागतं. खरंय....! लेखातील छायाचित्रे खूप सुंदर आणि वर्णनही एक वाचक म्हणून मोहवून टाकणारे आहे, पुन्हा कोई दिक्कत नही वाला माणसांचा अ‍ॅटीट्युड तर खूपच आवडला. बाकी, आपलं हिमालय प्रेम जगजाहीर आहे, दर दहा वाक्यानंतर सहज गप्पात तुमचं हिमालय प्रेम उचंबळून येतं, हेही अनेकांना माहिती आहे, त्यामुळे त्याच्याशी होत असलेल्या गुजगोष्टी, मनकी बाते, मुक्तक, आणि तहेदिलसे त्यावर असलेलं प्रेम आणि त्याबद्दलचं मनोगत खूप आवडलं. लिहिते राहा. -दिलीप बिरुटे

महाराष्ट्रात जसा सह्याद्री वेड लावतो तसा उत्तरेकडचा हिमालयही लावतो. मनापासून लिहिलेले असल्याने लेख आवडलाच पण त्याहूनही जास्त प्रकाशचित्रे आवडली. नजरच हटत नव्हती पुढचा लेख वाचण्यासाठी. पैजारबुवा,

समजा, बस वेळेवर आली नाही, तर त्याला पहिलं उत्तर असतं - कोई दिक्कत नहीं, आ जायेगी| मग वाट बघायची किंवा रस्ता चालू लागायचा अथवा शक्य असल्यास दुसरं वाहन बघायचं, पण चिडचिड करायची नाही. कुठे भूस्खलन झालं, उत्तर? कोई दिक्कत नहीं, साफ हो जायेगा| बीआरओवालेही त्यांचं काम इमानेइतबारे करतात, कधी कधी वेळ लागतो.

हे मी सुद्धा अनुभवले आहे. ऐकूनच या लोकांचा लाघवी स्वभाव भावतो आणि त्यांचे हिंदीही कानाला तितकीच गोड वाटते! फोटो आवडले हे वेगळे सांगायला नको.

वाह.. त्याचं दर्शनच आल्हाददायक! आपण आपोआपच नतमस्तक होतो त्याच्यासमोर. ते दर्शन परत घडवल्याबद्दल धन्यू!! अवांतर: तो तुझा कॅमेरा बदललास की काय? अतीअवांतरः चला.. ईनो घेऊन यायला पाहिजे राघवा.. काय समजलास? ;-)

विलक्षण सुंदर, उत्कट लेखन. लिहीण्याची प्रबळ ऊर्मी आल्यावर ती झिंग ओसरत नाही तोवरच लिहून काढले तरच असे लिहीणे जमते, असे मला वाटते. तुमचा काय अनुभव आहे ?

अप्रतिम !!

वर्णन आवडल्या गेले आहे

मनापासून आपलं काम करत राहावं, लोकांना वाटलं-पटलं तर प्रेरणा घेतील. काम आणि विचार चांगले असतील तर अजेंडा न राबवताही त्याचा प्रचार प्रसार होईलच. कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन। मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते संगोऽस्त्वकर्मणि ॥

विचार आवडला.

विचारमंथन आवडले....

सर्वांना धन्यवाद!

सुंदर मनोगत ! अंतर्गत उर्मी असल्याशिवाय कोणतीही गोष्ट सातत्याने करणे शक्य होत नाही.

फार मोठा विचार अगदी साध्या सोप्या भाषेत सांगण्यात आला , अभिनंदन मार्गी जी , न आपल्या HIV जन जागृतीसाठी करत असलेल्या सायकलवरून भ्रमंती ला शुभेच्या

छान मनोगत.

सुंदर विचार. लेख आवडला.

मनापासून आपलं काम करत राहावं, लोकांना वाटलं-पटलं तर प्रेरणा घेतील. काम आणि विचार चांगले असतील तर अजेंडा न राबवताही त्याचा प्रचार प्रसार होईलच. कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन। मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते संगोऽस्त्वकर्मणि ॥

विचार आवडला.

विचारमंथन आवडले....

सर्वांना धन्यवाद!

सुंदर मनोगत ! अंतर्गत उर्मी असल्याशिवाय कोणतीही गोष्ट सातत्याने करणे शक्य होत नाही.

फार मोठा विचार अगदी साध्या सोप्या भाषेत सांगण्यात आला , अभिनंदन मार्गी जी , न आपल्या HIV जन जागृतीसाठी करत असलेल्या सायकलवरून भ्रमंती ला शुभेच्या

छान मनोगत.

सुंदर विचार. लेख आवडला.

सलामीचा लेख आवडला. फक्त...

अस्मानी सुलतानी संकटांत सरकारशिवाय पर्याय नसतो. मग ते केरळातले पूर असोत किंवा नोटाबंदीचा निर्णय.

ह्यातील केरळातील पुर हे आस्मानी संकट नक्कीच आहे, त्यात दुमत नाही. पण त्याच्या जोडीला नोटाबंदीचा निर्णय हे सुलतानी संकट म्हणून खटकले. त्याबाबतीत देशवासियांत सरळ सरळ दोन गट आहेत. एका गटाला हे संकट होते असे वाटतंय तर दुसऱ्या गटाला तो निर्णय योग्य होता/आहे असे वाटतंय. अर्थात त्याकाळातील आलेल्या अनुभवावरून कोणी कोणत्या गटात जावे हा ज्याचा त्याचा निर्णय! मी दुसऱ्या गटातील असल्याने कदाचित त्या निर्णयाचा सरसकट सुलतानी संकट म्हणून उल्लेख नाही पटला. बाकी लेख छानच आहे, धन्यवाद. तुम्हाला आणि तुमच्या कुटुंबियांना दिवाळीच्या हार्दिक शुभेच्छा...

वेगळ्या विषयावरील लेख आवडला. 'आन्टी गोरमिंट' वगैरेबद्दल या लेखातूनच समजलं.

सुबत्तेमुळे सरकारपुरुषाला हद्दपार करता येतं, पण त्याबरोबर सरकारपुरुषाला हद्दपार करण्यामुळेही सुबत्तेची व्याप्ती वाढत राहते!

आणि

तुम्ही सरकारपुरुषाला कितपत हद्दपार केलंय, हे तुमच्या सुबत्तेचं मोजमाप म्हणून वापरता येईल. लक्षात ठेवा, 'सुबत्ता' म्हणजे well being. भौतिक/आर्थिकच नव्हे, तर मानसिक आणि सामाजिकही.

हे लेखाचे सार म्हणता येईल.

शीर्षक औत्सुक्य वाढवणारं आहे. लेख या काहीशा वेगळ्या विषयाची सोपी व सलग मांडणी करतो. आजोबांची पहिली पिढी म्हटली तर मी दुसर्‍या पिढीतील असल्यामुळे सरकारपुरुषाचं दैनंदिन आयुष्यातलं स्थान हळूहळू कमी होताना व खाजगी क्षेत्राचं वाढताना जवळून पाहिलं आहे. "श्रीमंती चाळे/थेरं/खेळ" अशा शब्दांत न परवडणार्‍या गोष्टींवरची टिप्पणीसुद्धा अगदी नेमकी आठवली. :) सुबत्तेची पैशापलिकडे जाऊन केलेली व्याख्या हेही लेख आवडण्याचं एक मोठं कारण आहे. सुबत्तेमुळे सरकारपुरुषाला हद्दपार करता येतं, पण त्याबरोबर सरकारपुरुषाला हद्दपार करण्यामुळेही सुबत्तेची व्याप्ती वाढत राहते! हा मुद्दा यापूर्वी कधीच लक्षात न आलेला व विचार करण्याजोगा वाटला.

सरकारी सोयी चांगल्या चालल्या की खासगी व्यवसायांस त्यात घुसून नफा मिळवायची दारे बंद होतात. म्हणून त्या हद्दपार करण्यासाठी उपाय केले जातात. काही नेते त्या व्यवस्थेच्या पोटा घुसून आपले पोट भरतात. मग पुढे काय होतं? दोनचारजणांना मलिदा मिळतो आणि सरकारी यंत्रणा तिरडीवर. उदाहरण : राज्य परिवहन पण पण पण सर्व राज्यांत असं नाहीये.

सरकार हे ज्यांचं त्यावाचून अडू शकतं त्यांच्यासाठी असते. मल्ल्या आणि तत्सम मंडळी याना त्याच्याशी घेणंदेणं नसतं दाऊद वगैरे लोक हे सरकारच्या आधाराने मोठे होतात. आणि नंतर तेच सरकार चालवायला लागतात.

उत्तम लेख. खूप आवडला.

सरकार उत्तम योजना आणते आणि पॉवरफुल लोकांना अधिक पॉवरफुल करते. मी काही पॉवरफुल नाही, त्यामुळे, गोल गरगरीत वाटोळा रुपया, हे सगळ्यात उत्तम सरकार.

खूप आवडला

आदिवासी भागांत सरकारी शाळा काढणं एकवेळ ठीक, पण शहरी भागात 'राइट टु एज्युकेशन'सारखे कायदे राबवून भागण्यासारखं आहे.

या वाक्याशी सहमत नाही. बाकी लेख आवडला.

अर्थशास्त्र समजावून सांगण्याची तुमची पद्धत आवडली. बऱ्याच हुकुमशहाच्या काळात, किंवा पूर्वीच्या काही राजांच्या काळात आर्थिक, सामाजिक सुबत्ता होती पण सरकारपुरुष नाहीसा झाला होता असे म्हणता येत नाही.

आजही, इंजिनीरिंग, मॅनॅजमेण्ट, सायन्स, आणि वैद्यकीय शिक्षण क्षेत्रात सरकारी महाविद्यालयांना जी प्रतिष्ठा आहे ती फारच कमी खाजगी क्षेत्रातील संस्थांना आहे. त्या अर्थाने, सरकारपुरुषाचा ऱ्हास होणे नजीकच्या काळात तरी शक्य दिसत नाही. खाजगी म्हणजे गुणवत्ता, खाजगी म्हणजे उत्तरदायित्व असा थोडासा अध्याहृत अर्थ असावा तुमच्या लेखामध्ये. आणि वाहतूक, रस्ते तसेच शिक्षण या बाबतीत तरी असे दिसते कि सेवा आणि वस्तूंच्या खाजगी पुरवठादारांच्या किमती भरमसाठ असतात परंतु गुणवत्ता आणि उत्तरदायित्व या बाबतीत अत्यंत वाईट अनुभव येतो. एखाद्या खराब रस्त्यावरील टोल नाक्यावर एकदा टोल द्यायला नकार देऊन बघा. सरकारपुरुषाचे तुमच्या आयुष्यातील अस्तित्व हि काही घृणास्पद गोष्ट नाहीये. उलट त्याचे अस्तित्व फारसे जोखड न बनता तुमचे जीवन सुसह्य होण्यातच सरकारपुरुषाची गुणवत्ता आणि प्रतिष्ठा असते.

>>सेवा आणि वस्तूंच्या खाजगी पुरवठादारांच्या किमती भरमसाठ असतात परंतु गुणवत्ता आणि उत्तरदायित्व या बाबतीत अत्यंत वाईट अनुभव येतो. >> - राइट.

आवडला, विशेषतः रोचक किश्श्यांपासून सुरुवात करून मग समेवर येणं. फक्त, फार त्रोटक वाटला. ह्या विषयाचे अनेक कंगोरे आहेत - बहुधा वेळेअभावी त्यांचा धांडोळा घेणे राहून गेले असावे. शक्य झाल्यास, विस्ताराने याबद्दल वाचायला आवडेल.

रस्ते बांधणे सरकारला परवडत नाही म्हणून खाजगीकरण आणि टोल आला ..बँका चालवणे जमत नाही म्हणून पुन्हा खाजगीकरण...शिक्षण संस्था ..प्रयोग शाळा ..वाहतूक ..असे अनेक प्रकार . मुळात सरकारने काय करावे आणि आणि काय नाही हे हळू हळूच ठरत जाते. त्यात ब्रिटीश असताना त्यांना सर्व गोष्टीवर नियंत्रण हवे असायचे ..आता तसे नसेल तरी चालते. खरे म्हणजे एखादी गोष्ट ज्याला चांगली चालवायला जमते , म्हणजे ..नफा मिळवत आणि चांगली गुणवत्ता देत ..त्यांनी ती करावी .

पेपरमिंट सारख काही आहे का म्हणून लेख उघडला :हाहा:

लेख आवडला. सर टोबी आणि चिगो यांचे प्रतिसाददेखील आवडले.

म्हणजे सुबत्तेमुळे सरकारपुरुषाला हद्दपार करता येतं, पण त्याबरोबर सरकारपुरुषाला हद्दपार करण्यामुळेही सुबत्तेची व्याप्ती वाढत राहते! मूळ सरकार म्हणजे कोण? तुम्ही आम्हीच कि सरकार पुरुषाला हद्दपार सुबत्तेने करता येते हा जागतिक दृष्टिकोनातून एक अतिशय संकुचित विचार आहे. वरील सर्व सुविधा हे केक वरील आईसिंग आहे. एक रुग्णालय/ मॉल/ सेवाकेंद्र उभारणीसाठी ज्या प्रचंड पायाभूत सुविधा लागतात त्या खाजगी क्षेत्र उभारूच शकत नाही. उदा. रेल्वे. मुंबईतील एक मर्यादित उदाहरण म्हणजे मेट्रो घ्या. या मेट्रो खालची नुसती जमीन विकत घ्यायची तर अंबानींचे दिवाळे वाजेल. मुबंईसारख्या शहरात जर संपूर्ण व्यापारी दराने जमीन विकत घ्यायची ठरवली तर एकही खाजगी संस्थेला शाळा चालवणे परवडणार नाही. आज नागपूरसारख्या मध्यवर्ती शहरात एक रुग्णालय उभारायचे ठरवले तर त्याला लागणारे सिमेंट लोखंडाच्या काम्बी इ आणण्यासाठी लागणारे रस्ते किंवा रेल्वे हि जर खाजगी क्षेत्रात उभारायची तर ते रुग्णालय अंबानी टाटा ना पण परवडणार नाही. आणि तेथे २५ लाख रुपये भरून एम बी बी एस झालेले डॉक्टर आणि २ कोटी भरून एम डी झालेले डॉक्टर नोकरीस ठेवायचे तर रुग्णालय पहिल्याच वर्षी दिवाळ्यात निघेल. आज तीन पिढ्या सरकारी शाळा कॉलेजात शिकल्यामुळे पायाभूत सुविधा उपलब्ध करण्यास आवश्यक असे मनुष्यबळ उपलब्ध आहे. त्याची किंमत खाजगीकरणातून करणे अशक्य आणि अतर्क्य आहे. युरोप अमेरीकेतील खाजगी मॉडेल हि काही शतकांच्या सरकारी पायाभूत सुविधांच्या पायावर उभी आहेत. काही बाबतींत सरकारपुरुषाशिवाय पर्याय नाही. उदा० संरक्षण, कायदा आणि सुव्यवस्था राखणं, अर्थव्यवस्था (किमानपक्षी) सुरक्षित ठेवणं. या 'वेल्फेअर सर्व्हिसेस' ही स्पष्टपणे सरकारचीच जबाबदारी आहे. हे विधान म्हणजे सरकारची किंमत नगण्य आहे (GROSS UNDERSTATEMENT) असे सांगणे आहे. अंबानींची संपत्ती ३ लाख ३०हजार कोटी रुपये आहे. पुण्याची जमीन ३३०कोटी चौ फूट आहे. म्हणजेच पुण्याच्या जमिनीचा भाव जर १००० रुपये चौ फुटाला असेल तर अंबानींची संपूर्ण संपत्ती केवळ पुणे शहराची जमीन विकत घेण्यासाठी जाईल. फक्त तीन क्षेत्रे अशी आहेत जेथे खाजगी कंपन्या पायाभूत सुविधा स्वतः उभारून नफा कमावू शकतील. १ ) पेट्रोलियम २) खाण ३) अफूची शेती. (अफगाणिस्तान केवळ अफूच्या शेतीवर श्रीमंत होऊ शकेल. पण तेथील अराजक हे सामान्य माणसाला केवळ अफूतून मिळणारे डॉलर्स हे सामान्य जीवन जगू देत नाहीत.) बाकी सर्व क्षेत्रात सरकारी पायाभूत सुविधा काढून घ्या. सर्व क्षेत्रे एक महिन्यातच दिवाळ्यात निघतील याची १०० टक्के खात्री आहे.

वीज, पाणी, लष्कर, पोलीस, औद्योगिक शांतता, राजकीय स्थिरता याची किंमत पैशात कधीही करता येणार नाही.

भारतापासून इस्रायल पर्यंत संपूर्ण मध्य आशिया, संपूर्ण आफ्रिका, मध्य आणि दक्षिण अमेरिका येथील; कोणताही देश घ्या स्थिती तुमच्या लक्षात येईल जेथे जेथे या गोष्टी नाहीत त्या देशात खाजगी क्षेत्राची काय स्थिती आहे ते पाहून घ्या. इतर देश सोडाच. महाराष्ट्र गुजरात ची तुलना बिहार प. बंगालशी करून पहा केक शिवाय आईसिंग व्यर्थ आहे.

सलामीचा लेख आवडला. फक्त...

अस्मानी सुलतानी संकटांत सरकारशिवाय पर्याय नसतो. मग ते केरळातले पूर असोत किंवा नोटाबंदीचा निर्णय.

ह्यातील केरळातील पुर हे आस्मानी संकट नक्कीच आहे, त्यात दुमत नाही. पण त्याच्या जोडीला नोटाबंदीचा निर्णय हे सुलतानी संकट म्हणून खटकले. त्याबाबतीत देशवासियांत सरळ सरळ दोन गट आहेत. एका गटाला हे संकट होते असे वाटतंय तर दुसऱ्या गटाला तो निर्णय योग्य होता/आहे असे वाटतंय. अर्थात त्याकाळातील आलेल्या अनुभवावरून कोणी कोणत्या गटात जावे हा ज्याचा त्याचा निर्णय! मी दुसऱ्या गटातील असल्याने कदाचित त्या निर्णयाचा सरसकट सुलतानी संकट म्हणून उल्लेख नाही पटला. बाकी लेख छानच आहे, धन्यवाद. तुम्हाला आणि तुमच्या कुटुंबियांना दिवाळीच्या हार्दिक शुभेच्छा...

वेगळ्या विषयावरील लेख आवडला. 'आन्टी गोरमिंट' वगैरेबद्दल या लेखातूनच समजलं.

सुबत्तेमुळे सरकारपुरुषाला हद्दपार करता येतं, पण त्याबरोबर सरकारपुरुषाला हद्दपार करण्यामुळेही सुबत्तेची व्याप्ती वाढत राहते!

आणि

तुम्ही सरकारपुरुषाला कितपत हद्दपार केलंय, हे तुमच्या सुबत्तेचं मोजमाप म्हणून वापरता येईल. लक्षात ठेवा, 'सुबत्ता' म्हणजे well being. भौतिक/आर्थिकच नव्हे, तर मानसिक आणि सामाजिकही.

हे लेखाचे सार म्हणता येईल.

शीर्षक औत्सुक्य वाढवणारं आहे. लेख या काहीशा वेगळ्या विषयाची सोपी व सलग मांडणी करतो. आजोबांची पहिली पिढी म्हटली तर मी दुसर्‍या पिढीतील असल्यामुळे सरकारपुरुषाचं दैनंदिन आयुष्यातलं स्थान हळूहळू कमी होताना व खाजगी क्षेत्राचं वाढताना जवळून पाहिलं आहे. "श्रीमंती चाळे/थेरं/खेळ" अशा शब्दांत न परवडणार्‍या गोष्टींवरची टिप्पणीसुद्धा अगदी नेमकी आठवली. :) सुबत्तेची पैशापलिकडे जाऊन केलेली व्याख्या हेही लेख आवडण्याचं एक मोठं कारण आहे. सुबत्तेमुळे सरकारपुरुषाला हद्दपार करता येतं, पण त्याबरोबर सरकारपुरुषाला हद्दपार करण्यामुळेही सुबत्तेची व्याप्ती वाढत राहते! हा मुद्दा यापूर्वी कधीच लक्षात न आलेला व विचार करण्याजोगा वाटला.

सरकारी सोयी चांगल्या चालल्या की खासगी व्यवसायांस त्यात घुसून नफा मिळवायची दारे बंद होतात. म्हणून त्या हद्दपार करण्यासाठी उपाय केले जातात. काही नेते त्या व्यवस्थेच्या पोटा घुसून आपले पोट भरतात. मग पुढे काय होतं? दोनचारजणांना मलिदा मिळतो आणि सरकारी यंत्रणा तिरडीवर. उदाहरण : राज्य परिवहन पण पण पण सर्व राज्यांत असं नाहीये.

सरकार हे ज्यांचं त्यावाचून अडू शकतं त्यांच्यासाठी असते. मल्ल्या आणि तत्सम मंडळी याना त्याच्याशी घेणंदेणं नसतं दाऊद वगैरे लोक हे सरकारच्या आधाराने मोठे होतात. आणि नंतर तेच सरकार चालवायला लागतात.

उत्तम लेख. खूप आवडला.

सरकार उत्तम योजना आणते आणि पॉवरफुल लोकांना अधिक पॉवरफुल करते. मी काही पॉवरफुल नाही, त्यामुळे, गोल गरगरीत वाटोळा रुपया, हे सगळ्यात उत्तम सरकार.

खूप आवडला

आदिवासी भागांत सरकारी शाळा काढणं एकवेळ ठीक, पण शहरी भागात 'राइट टु एज्युकेशन'सारखे कायदे राबवून भागण्यासारखं आहे.

या वाक्याशी सहमत नाही. बाकी लेख आवडला.

अर्थशास्त्र समजावून सांगण्याची तुमची पद्धत आवडली. बऱ्याच हुकुमशहाच्या काळात, किंवा पूर्वीच्या काही राजांच्या काळात आर्थिक, सामाजिक सुबत्ता होती पण सरकारपुरुष नाहीसा झाला होता असे म्हणता येत नाही.

आजही, इंजिनीरिंग, मॅनॅजमेण्ट, सायन्स, आणि वैद्यकीय शिक्षण क्षेत्रात सरकारी महाविद्यालयांना जी प्रतिष्ठा आहे ती फारच कमी खाजगी क्षेत्रातील संस्थांना आहे. त्या अर्थाने, सरकारपुरुषाचा ऱ्हास होणे नजीकच्या काळात तरी शक्य दिसत नाही. खाजगी म्हणजे गुणवत्ता, खाजगी म्हणजे उत्तरदायित्व असा थोडासा अध्याहृत अर्थ असावा तुमच्या लेखामध्ये. आणि वाहतूक, रस्ते तसेच शिक्षण या बाबतीत तरी असे दिसते कि सेवा आणि वस्तूंच्या खाजगी पुरवठादारांच्या किमती भरमसाठ असतात परंतु गुणवत्ता आणि उत्तरदायित्व या बाबतीत अत्यंत वाईट अनुभव येतो. एखाद्या खराब रस्त्यावरील टोल नाक्यावर एकदा टोल द्यायला नकार देऊन बघा. सरकारपुरुषाचे तुमच्या आयुष्यातील अस्तित्व हि काही घृणास्पद गोष्ट नाहीये. उलट त्याचे अस्तित्व फारसे जोखड न बनता तुमचे जीवन सुसह्य होण्यातच सरकारपुरुषाची गुणवत्ता आणि प्रतिष्ठा असते.

>>सेवा आणि वस्तूंच्या खाजगी पुरवठादारांच्या किमती भरमसाठ असतात परंतु गुणवत्ता आणि उत्तरदायित्व या बाबतीत अत्यंत वाईट अनुभव येतो. >> - राइट.

आवडला, विशेषतः रोचक किश्श्यांपासून सुरुवात करून मग समेवर येणं. फक्त, फार त्रोटक वाटला. ह्या विषयाचे अनेक कंगोरे आहेत - बहुधा वेळेअभावी त्यांचा धांडोळा घेणे राहून गेले असावे. शक्य झाल्यास, विस्ताराने याबद्दल वाचायला आवडेल.

रस्ते बांधणे सरकारला परवडत नाही म्हणून खाजगीकरण आणि टोल आला ..बँका चालवणे जमत नाही म्हणून पुन्हा खाजगीकरण...शिक्षण संस्था ..प्रयोग शाळा ..वाहतूक ..असे अनेक प्रकार . मुळात सरकारने काय करावे आणि आणि काय नाही हे हळू हळूच ठरत जाते. त्यात ब्रिटीश असताना त्यांना सर्व गोष्टीवर नियंत्रण हवे असायचे ..आता तसे नसेल तरी चालते. खरे म्हणजे एखादी गोष्ट ज्याला चांगली चालवायला जमते , म्हणजे ..नफा मिळवत आणि चांगली गुणवत्ता देत ..त्यांनी ती करावी .

पेपरमिंट सारख काही आहे का म्हणून लेख उघडला :हाहा:

लेख आवडला. सर टोबी आणि चिगो यांचे प्रतिसाददेखील आवडले.

म्हणजे सुबत्तेमुळे सरकारपुरुषाला हद्दपार करता येतं, पण त्याबरोबर सरकारपुरुषाला हद्दपार करण्यामुळेही सुबत्तेची व्याप्ती वाढत राहते! मूळ सरकार म्हणजे कोण? तुम्ही आम्हीच कि सरकार पुरुषाला हद्दपार सुबत्तेने करता येते हा जागतिक दृष्टिकोनातून एक अतिशय संकुचित विचार आहे. वरील सर्व सुविधा हे केक वरील आईसिंग आहे. एक रुग्णालय/ मॉल/ सेवाकेंद्र उभारणीसाठी ज्या प्रचंड पायाभूत सुविधा लागतात त्या खाजगी क्षेत्र उभारूच शकत नाही. उदा. रेल्वे. मुंबईतील एक मर्यादित उदाहरण म्हणजे मेट्रो घ्या. या मेट्रो खालची नुसती जमीन विकत घ्यायची तर अंबानींचे दिवाळे वाजेल. मुबंईसारख्या शहरात जर संपूर्ण व्यापारी दराने जमीन विकत घ्यायची ठरवली तर एकही खाजगी संस्थेला शाळा चालवणे परवडणार नाही. आज नागपूरसारख्या मध्यवर्ती शहरात एक रुग्णालय उभारायचे ठरवले तर त्याला लागणारे सिमेंट लोखंडाच्या काम्बी इ आणण्यासाठी लागणारे रस्ते किंवा रेल्वे हि जर खाजगी क्षेत्रात उभारायची तर ते रुग्णालय अंबानी टाटा ना पण परवडणार नाही. आणि तेथे २५ लाख रुपये भरून एम बी बी एस झालेले डॉक्टर आणि २ कोटी भरून एम डी झालेले डॉक्टर नोकरीस ठेवायचे तर रुग्णालय पहिल्याच वर्षी दिवाळ्यात निघेल. आज तीन पिढ्या सरकारी शाळा कॉलेजात शिकल्यामुळे पायाभूत सुविधा उपलब्ध करण्यास आवश्यक असे मनुष्यबळ उपलब्ध आहे. त्याची किंमत खाजगीकरणातून करणे अशक्य आणि अतर्क्य आहे. युरोप अमेरीकेतील खाजगी मॉडेल हि काही शतकांच्या सरकारी पायाभूत सुविधांच्या पायावर उभी आहेत. काही बाबतींत सरकारपुरुषाशिवाय पर्याय नाही. उदा० संरक्षण, कायदा आणि सुव्यवस्था राखणं, अर्थव्यवस्था (किमानपक्षी) सुरक्षित ठेवणं. या 'वेल्फेअर सर्व्हिसेस' ही स्पष्टपणे सरकारचीच जबाबदारी आहे. हे विधान म्हणजे सरकारची किंमत नगण्य आहे (GROSS UNDERSTATEMENT) असे सांगणे आहे. अंबानींची संपत्ती ३ लाख ३०हजार कोटी रुपये आहे. पुण्याची जमीन ३३०कोटी चौ फूट आहे. म्हणजेच पुण्याच्या जमिनीचा भाव जर १००० रुपये चौ फुटाला असेल तर अंबानींची संपूर्ण संपत्ती केवळ पुणे शहराची जमीन विकत घेण्यासाठी जाईल. फक्त तीन क्षेत्रे अशी आहेत जेथे खाजगी कंपन्या पायाभूत सुविधा स्वतः उभारून नफा कमावू शकतील. १ ) पेट्रोलियम २) खाण ३) अफूची शेती. (अफगाणिस्तान केवळ अफूच्या शेतीवर श्रीमंत होऊ शकेल. पण तेथील अराजक हे सामान्य माणसाला केवळ अफूतून मिळणारे डॉलर्स हे सामान्य जीवन जगू देत नाहीत.) बाकी सर्व क्षेत्रात सरकारी पायाभूत सुविधा काढून घ्या. सर्व क्षेत्रे एक महिन्यातच दिवाळ्यात निघतील याची १०० टक्के खात्री आहे.

वीज, पाणी, लष्कर, पोलीस, औद्योगिक शांतता, राजकीय स्थिरता याची किंमत पैशात कधीही करता येणार नाही.

भारतापासून इस्रायल पर्यंत संपूर्ण मध्य आशिया, संपूर्ण आफ्रिका, मध्य आणि दक्षिण अमेरिका येथील; कोणताही देश घ्या स्थिती तुमच्या लक्षात येईल जेथे जेथे या गोष्टी नाहीत त्या देशात खाजगी क्षेत्राची काय स्थिती आहे ते पाहून घ्या. इतर देश सोडाच. महाराष्ट्र गुजरात ची तुलना बिहार प. बंगालशी करून पहा केक शिवाय आईसिंग व्यर्थ आहे.

कथा खुप आवडली डॉक्टर साहेब.

ममा, आज हे लिहिताना, 'वादळी दिवसाचा शेवट सुखान्तिकेने झाला' असं म्हणता-म्हणतानाच, श्वास जरासा अडकतोच आहे.

दुसरा भाग लिहायला चांगला स्कोप आहे :)

कथा आवडली

कथा आवडली..

एका मुलीचे आणि आईचे मनोगत उत्तम मांडले आहे. सुंदर कथा . आवडली .

एकाच व्यक्तीची भिन्न रूपे - मुलगी, पत्नी आणि आई. प्रत्येक भूमिकेतून जगतानाची विचारांची, भावनांची आंदोलने वेगळी. कथा आवडली.

कथेच्या प्रांतातील तुमची मुशाफिरी खूप आवडून गेली.

माझ्या आयुष्यात घडला होता. हॉलमध्ये ठेवायचा शोभेचा टेराकोटा व्हास जवळजवळ तीस वर्षांपूर्वी दिवाळी चार दिवसांवर असतांना सौ. ने मोठ्या हौसेने घरात आणला. व्हास आणल्या दिवशीच ६ वर्षांच्या चि. च्या हातातला चेंडू पडला तो थेट त्या व्हासवर. संध्याकाळी घरी आलो तर दोघांचे चेहरे रडवेले. चि. ला उचलून घेतले. त्यानेच रडत रडत काय झाले ते सांगितले. त्याला आईने मारले तर नव्हतेच पण काही बोललीही नव्हती. व्हास फुटल्यावर आई रडली म्हणून त्याला वाईट वाटले होते. फुटूंदे आपण नवा आणूयात म्हणून तिघे आईसक्रीम खाऊन आलो आणि तो व्हास हवेत विरून गेला. एक अमोल, हृद्य आठवण या भिडणार्‍या कथेतून जागी करून दिलीत. धन्यवाद.

एका स्त्रीच्या मनाची आंदोलनं अगदी नेमकेपणाने दाखवली आहेत. युगुलाच्या शिल्पात पिल्लूसुद्धा समाविष्ट करण्याचा वत्सलपणा दाद देण्याजोगाच ! एक तरल कुटुंबकथा !

कथालेखनाचा माझा हा केवळ दुसरा प्रयत्न. तो आवडल्याचे सांगणार्‍या सर्व प्रतिसादकांना मनापासून धन्यवाद !

अतिशय तरल कथा. खूप आवडली. अलीकडे ललित वाचनाच्या वाटेला फारसा जात नाही. कारण वाचून झाल्यावर अनेकदा उगाच वाचलं असं वाटतं. असं हळुवार आणि अलवार लिहिलेलं काही वाचलं की खूप बरं वाटतं.

कथा आवडली. पु.ले.शु.

कथा आवडली लिहीत रहा.

उत्कृष्ट कथा. मधे थोडी कंटाळवाणी वाटली. पण शेवटी षटकार मारला आहे. आणखी कथा येउ द्यात.

कथा आवडली.

ऑ मला वाटलं हॉरर ष्टुरी आहे द ओमेनसारखी! पण हे तर ती सध्या काय करतेच प्रिक्वेल आहे की... वेगळ्या प्रकारची भयकथाच :-P

खुप आवडली कथा.

अतिशय सुंदर नि हळुवार ..

कथा आवडली

कथा खुप आवडली डॉक्टर साहेब.

ममा, आज हे लिहिताना, 'वादळी दिवसाचा शेवट सुखान्तिकेने झाला' असं म्हणता-म्हणतानाच, श्वास जरासा अडकतोच आहे.

दुसरा भाग लिहायला चांगला स्कोप आहे :)

कथा आवडली

कथा आवडली..

एका मुलीचे आणि आईचे मनोगत उत्तम मांडले आहे. सुंदर कथा . आवडली .

एकाच व्यक्तीची भिन्न रूपे - मुलगी, पत्नी आणि आई. प्रत्येक भूमिकेतून जगतानाची विचारांची, भावनांची आंदोलने वेगळी. कथा आवडली.

कथेच्या प्रांतातील तुमची मुशाफिरी खूप आवडून गेली.

माझ्या आयुष्यात घडला होता. हॉलमध्ये ठेवायचा शोभेचा टेराकोटा व्हास जवळजवळ तीस वर्षांपूर्वी दिवाळी चार दिवसांवर असतांना सौ. ने मोठ्या हौसेने घरात आणला. व्हास आणल्या दिवशीच ६ वर्षांच्या चि. च्या हातातला चेंडू पडला तो थेट त्या व्हासवर. संध्याकाळी घरी आलो तर दोघांचे चेहरे रडवेले. चि. ला उचलून घेतले. त्यानेच रडत रडत काय झाले ते सांगितले. त्याला आईने मारले तर नव्हतेच पण काही बोललीही नव्हती. व्हास फुटल्यावर आई रडली म्हणून त्याला वाईट वाटले होते. फुटूंदे आपण नवा आणूयात म्हणून तिघे आईसक्रीम खाऊन आलो आणि तो व्हास हवेत विरून गेला. एक अमोल, हृद्य आठवण या भिडणार्‍या कथेतून जागी करून दिलीत. धन्यवाद.

एका स्त्रीच्या मनाची आंदोलनं अगदी नेमकेपणाने दाखवली आहेत. युगुलाच्या शिल्पात पिल्लूसुद्धा समाविष्ट करण्याचा वत्सलपणा दाद देण्याजोगाच ! एक तरल कुटुंबकथा !

कथालेखनाचा माझा हा केवळ दुसरा प्रयत्न. तो आवडल्याचे सांगणार्‍या सर्व प्रतिसादकांना मनापासून धन्यवाद !

अतिशय तरल कथा. खूप आवडली. अलीकडे ललित वाचनाच्या वाटेला फारसा जात नाही. कारण वाचून झाल्यावर अनेकदा उगाच वाचलं असं वाटतं. असं हळुवार आणि अलवार लिहिलेलं काही वाचलं की खूप बरं वाटतं.

कथा आवडली. पु.ले.शु.

कथा आवडली लिहीत रहा.

उत्कृष्ट कथा. मधे थोडी कंटाळवाणी वाटली. पण शेवटी षटकार मारला आहे. आणखी कथा येउ द्यात.

कथा आवडली.

ऑ मला वाटलं हॉरर ष्टुरी आहे द ओमेनसारखी! पण हे तर ती सध्या काय करतेच प्रिक्वेल आहे की... वेगळ्या प्रकारची भयकथाच :-P

खुप आवडली कथा.

अतिशय सुंदर नि हळुवार ..

कथा आवडली

आता 'इलेक्ट्रॉनिक स्टार्ट'मुळे स्कूटर्सच्या 'किका'टण्याची जागा अ‍ॅक्टिव्हाच्या 'खाकरण्याने' घेतलीये. हे खूप सही लिहिलंय..;)

असं झालंय खरं!

खुसखुशीत लेख आवडला.

मस्त लेख! आवाज की दुनिया!

आवडला लेख.

मस्तं लेख.

आवडला...

जमली आहे. मुंबईत दुचाक्यांचे आवाज जवळजवळ नव्हतेच. मात्र इमारतीतल्या जवळजवळ प्रत्येक घरातून सतत चालू असणार्‍या पंख्यांचे ़खस्स खस्स हवा कपणारे आवाज त्यात चालू-बंद होणारे काही वातानुकूलन यंत्रांचे आणि फ्रीजचे घुसमटलेले आवाज मिसळून एक पार्श्वसंगीत २४ तास चालू असते. या आवाजात गाण्यातले काही स्वर कमी ऐकू येतात. थंडीची लाट आली की हे सारे आवाज गायब झाल्यावर हे आवाज होते हे कळते. लेखातून वाचकांच्याही आवाजांची दुनिया जागविलीत. धन्यवाद

पूर्वी पुण्यातल्या सायकलींची मंजुळ आणि आदबशीर किण-किण कानी पडायची (त्यात अरे मित्रा जरा वाट देतोस का असा भाव असे). आता मात्र मोटरसायकलींचे भसाडे आणि गुर्मी असलेले हॉर्न्स कानावर आदळतात तेव्हा उगाच मस्ती आलेल्या अश्यांच्या कानाखाली एक मोठ्ठा आवाssssssssज काढावासा वाटतो. बाकी लेख चोक्कस !!!

बरेच आवाज आता नाहीसे झाले आणि नको ते आवाज निर्माण झाले. बोअरवेलचा आवाज भयंकर कंटाळवाणा असतो. लहानपणी आमच्या गावात रस्ते नव्हते. अशा वेळेला गावात ट्रक आल्यावर पोरं ज्या प्रकारे ठेला आला असा आवाज देत होते ते आजही लक्षात आहे. छान लेख

अजून बरेच आवाज लिहीता आले असते. पण जे लिहीले आहे ते छान! शक्य झाल्यास अजून आवाजचित्र लिहा.

खूप छान लिहिलं आहे. एप्रिल मे मध्ये होलसेल मध्ये धान्य घेऊन ते निवडून, पाखडून, ऊन दाखवून साठवून ठेवायची पद्धत होती. त्या3-4 दिवसातला पाखडण्याचा आवाज, तिखट कुटून घेतानाचा आवाज अजूनही आठवतो. खूप आवडायचा मला तो आवाज. लेख मस्तच जमलाय

लेख आवडला.छान लिहिलं आहे.

माझ्या https://www.misalpav.com/node/6028 या लेख आठवण झाली.

पु लं च्या आवाज आवाज लेखाची आठवण झाली.

.

खुसखुशीत लेख आवडला. काही प्रतिसादातील आवाजांच्या आठवणीही रोचक. या लेखावरुन आठवले माझ्या परदेशीच्या सुरवातीच्या काही महिने रात्री एका आवाजाच्या अबसेन्समुळे झोप लागत नव्हती, तो मिसलेला आवाज रस्त्यावरच्या कुत्र्यांचा होता ! :)

सकाळी सकाळ्ळी आमच्या इथे खालील प्रमाणे आवाज येत असतात :) सगळ्या लेडीजच पण...पुरुषांचे आवाजच नाही येत ;) खाली रहाणारे...वरच्यांना... "ये प्राचीऽ..." प्राची घरात...परत काही वेळाने... "ये प्राचीऽ..." प्राचीची आई गॅलरी.. "काय ओ?" "टाकी भरली वाट्टं!" "हा हा...(घरात बघून...ओऽ नळ बंद कराऽऽऽ" ) जातो बिचारा पळतच खाली...नळ बंद करुन पळतच वर! :) मग समोसेवाला येतो......"स....म्मोसे गर्रमऽ" हा समोसेवाला दिवसातून तीन वेळा येतो. दुपारी बटाटे, कांदे विकणारे टेपो येतात. "कांदेऽ १०० ला पाच किलोऽ"

छान लिहिले आहे. > आमच्या लहानपणी क्वचित डुकरांचा आवाज आणि मागून कुत्र्यांचं जोरजोरात भुंकणं ऐकू यायचं. मग आम्हा पोरांच्या उत्साहाला पारावार राहायचा नाही. डुक्कर पकडणारे लोक कुत्र्यांना डुकरांमागे सोडून दोरीच्या फासात पकडताना बघायला अतिशय थ्रिल वाटायचं. मात्र पकडल्यानंतर तोंड बांधताना डुकरांचं विव्हळणं मात्र ऐकवायचं नाही. > फॅन्ड्री?

मी शांतताप्रिय असल्याने, निवृत्त झाल्यावर, मुंबई सोडून एका शांत ठिकाणी रहायला गेलो. तिथे गेल्यावर हे लक्षांत आले की सर्वच व्हॉल्युम्स आता अर्ध्यावर ठेवावे लागतात. इतकंच काय तर, घरांत बोलतानाही सुरवातीला आपण उगाच मोठ्या आवाजात बोलतोय, हे लक्षांत आले. त्यानंतर, कमी आवाजात बोलण्याची संवय लागली. आजुबाजूच्या निसर्गातले , बारीक सारीक आवाजही स्पष्ट ऐकू यायला लागले! एकुणांत, आयुष्यच काय, मनही शांत झाले.

लेख आवडला. अनेक आवाजांची या निमीत्याने आठवण आली.

बागेतले आवाज रोज सकाळी बागेत फिरायला जायचे म्हणून पाचचा कर्कश गजर लावते पण गजर ऐकून परत बंद करून एखादी डुलकी काढावी वाटतेच मग सकाळी सकाळी जाता येत नाहीच . मग सोनूचा डबा ,तिला शाळेत घालवून सव्वा सातला बागेत पाऊल पडते . गेट समोरच एक कारंज्या आहे . त्याचा सरसर आवाज येत असतो . पण काही केल्या हा आवाज मला शब्दात पकडता येतच नाही म्हणून "सरसर" हा शब्द शोधला मी . तिथून पुढे गेले कि बऱ्याचशे लोक गोलाकार उभे असतात . आणि त्यांचा हे हे हु हु हो हो चाललेले असते . त्यांची हि ह ची बाराखडी किती किती वळणे घेते . तिथे उभे असणारे हसण्याचे नाटक करत असतात पण बाहेर चालणाऱ्याना त्यांच्या कडून पाहून खूप हसू येते त्यांचे ते कृत्रिम हसे पाहून बाकीचे बाहेरचे खूप हसत असतात . त्यांच्या हसण्याचा आवाज येत राहतो . परवा एक छोटी आपल्या आजोबांबरोबर आलेली होती . आजोबा तिला थोड्या पुढे असणाऱ्या मुलांच्या खेळाच्या जागेकडे नेवु पाहत होती तर ती हट्टुण पुढे पाय उचलत नव्हती . आजोबा म्हणत होते , "झोपाळ्यावर नाही बसायचे तुला बाळ ?" ती," मला हसायला जायचे आहे". मज्जाच वाटली तिचे हे उत्तर ऐकून . आजोबांचे वय लहान होवू पाहत होते आणि तिला मोठे होण्याची घाई लागली होती इथून पुढे खऱ्या अर्थाने चालणाऱ्याच्या पायाचे "झपझप " आवाज ऐकू येवू लागतो कारण हा रस्ता उताराचा आहे . . शूज घालून चालणाऱ्या पेक्षा धावणाऱ्या माणसांच्या शूज चा खूप आवाज येत असतो . आता बाग वळण घेते . त्या कोपऱ्यावर बच्चे कंपनीची जागा आहे . तिथे सी सा , घसरगुंडी , झोपाळे आणि बरीच खेळणी आहेत . मग झोके फिरतानाचा "करकर "आवाज येत असतो आणि त्या बरोबर कोणी मजेने हसत असतो तर कोणी घाबरून "स्सस " असा आवाज काढत असतो . कोणी आनंदाने ओरडत असतो . कोणी छोटी मुलं जबरदस्तीने झुल्यावर बसवली कि हे "भोकाड " पसरून, शिरा ताणून रडत असतात . सी सा वर मुलं खेळत असली कि जोरात एक बाजू टायर वर आपटून "फट फट " असा आवाज येत असतो . घसरगुंड्या -त्यावर पण एक "सुस्स्स " असा आवाज येतो अ. आणि त्या नळयासारख्या घसरगुंडीवरून कोणी आले की त्या नळ्या वाजतात त्याचाही एक आवाज येतो . तो हि आवाज मला शब्दात पकडता आला नाही . पण तो गडगड आवाज म्हणता येयील . तिथून पुढे बागेच्या रस्त्याला चढ लागतो , आणि बागेत हिरवळीवर टाळ्या वाजवत बसलेले बरेच असतात . कोणी प्राणायाम करत असतो . त्यांचा नाकाने जोरजोरात श्वास सोडणे चालू असते . फूस फूस असा आवाज त्याचा येत असतो . तिथून पुढे काही जणांनी ओमकारचा नाद लावलेला असतो . रस्त्यावर चालणारे आता चढाला चालत असतात . मग दमून ते सॉय सॉय आवाज काढत असतात . मधून त्यांचा चपलांचा घासाल्याचा आवाज येत असतो . काहींचा वेग मंदावतो मग संन्त आवाज येत राहतो . तिथून पुढे एक ओहळ आहे . तिथे एक बाकडे आहे . तिथे त्यावर एखादे जोडपे बसलेले असते . इतक्या हळू आवाजात ते कुजबुजत असतात आणि आपल्याच धुंदीत मग्न असतात . घरात काही बोलायला मिळत नसेल म्हणून इथे येवून त्यांची लाडिक गुफ्तगू चालत असेल . पुढे पुढे एक धबधबा येतो . त्याचा धबधब आवाज येत असतो . त्यात बरेच कावळे भिजून पंख फडफडवत असतात , त्यांच्या पंखाचा फडफडण्याचा आवाज येत असतो . मधेच काव काव करत असतात . धबधब्याशेजारी बच्चे कंपनी खूप असतात . त्यांचा त्यात उतरण्याचा प्रयत्न असतो . मग मजेत भिजत खळाळणारे पाणी अडवतात आणि फुर्र करून सोडून देतात . तेच पाणी पुढे छोट्या तलावात साठवलेय , तिथेही ही बच्चे कंपनी पण थोडी मोठी (१२ -१३ वर्षाची ) छोट्या छोट्या प्लास्टिक पिशव्यात हे पाणी भरून पुन्हा खाली सोडतात . त्याचा टप टप आवाज येत राहतो आणि पाण्यावर तरंग उमटतात . मध्येच बाहेरून जाणाऱ्या एखाद्या बसचा आवाज येतो , एखद्या स्कूटरचा . धबधब्याच्या थोडे पुढे म्हाताऱ्या बायकांचा एक अड्डा बसलेला असतो ,अगदी कासटा घातलेल्या ह्या आज्ज्या यायाम , सुना , नातवंडे , पोरं , दुखणी भानी ,डाकदर ह्यावर मनसोक्त गप्पा मारत असतात . जवळच खेळणाऱ्या नातवंडावर लक्ष ठेवून असतात . तिथेच जवळ काही दोरीवर उड्या मारणारे असतात . त्याचाही एक वेगळाच आवाज येत असतो . काही सुगावत्या सूर्याकडे पाहून मंत्र पुटपुटत असतात . मधेच चिमणी चिवचिवत असते . अगदी छोटी चिमणीसारखी दिसणारी चीरचीरत असते . मधुनच कोकीळ कुहूकुहू करत असते . मधेच बसायला असणाऱ्या छपराखाली काही हास्य क्लब वाले हाहू हेहे करत उड्या मारत असतात . अजून खूप सारे पक्षांचे आवाज येतात पण ते मला शब्दात बसवताच येत नाहीत . आता बागेचा राउंड संपतो . बाहेर आल्यावर नारळ वाला खापखाप नारळ फोडून पाणी देत असतो , त्यांचे रेट सांगत असतो. मध्येच एखाद्या लहान मुलाने नारळ मागितलेला असतो. आई बाबा नको म्हणत असतात . मग त्याचे भोकाड पसरलेले असते . पुढे कसले कसले रस विकणारा असतो. तो बाटल्यातून रस ग्लासात ओतत असतो . तो ओतन्याचाही एक आवाज असतोच.

फोडणी आवाज व पाठोपाठ शिंकांचा, सकाळी/संध्याकाळी. बाळ/बाळंतीण ला आंघोळ घालताना कढवलेल्या तेलाचा. बंब/शेकोटीच्या सरणांचा जळताना. उंदीर मामा कुरतडत असताना. कचरा ढकलगाडी चाकाचा. खराट्याने झाडून स्वच्छ करताना चार. शाळेच्या बस/व्हॅनचा भोंगा. वरच्या मजल्यावर टेबल, खुर्ची, गॅस सिलिंडर ओढताना. पोटातली गुरगर.........

फोडणी आवाज व पाठोपाठ शिंकांचा, सकाळी/संध्याकाळी. बाळ/बाळंतीण ला आंघोळ घालताना कढवलेल्या तेलाचा. बंब/शेकोटीच्या सरणांचा जळताना. उंदीर मामा कुरतडत असताना. कचरा ढकलगाडी चाकाचा. खराट्याने झाडून स्वच्छ करताना चार. शाळेच्या बस/व्हॅनचा भोंगा. वरच्या मजल्यावर टेबल, खुर्ची, गॅस सिलिंडर ओढताना. पोटातली गुरगर......... सर्व बिछान्यावर पहुडलेल्या अवस्थेत असतानाच ऐकू येतात.

आता 'इलेक्ट्रॉनिक स्टार्ट'मुळे स्कूटर्सच्या 'किका'टण्याची जागा अ‍ॅक्टिव्हाच्या 'खाकरण्याने' घेतलीये. हे खूप सही लिहिलंय..;)

असं झालंय खरं!

खुसखुशीत लेख आवडला.

मस्त लेख! आवाज की दुनिया!

आवडला लेख.

मस्तं लेख.

आवडला...

जमली आहे. मुंबईत दुचाक्यांचे आवाज जवळजवळ नव्हतेच. मात्र इमारतीतल्या जवळजवळ प्रत्येक घरातून सतत चालू असणार्‍या पंख्यांचे ़खस्स खस्स हवा कपणारे आवाज त्यात चालू-बंद होणारे काही वातानुकूलन यंत्रांचे आणि फ्रीजचे घुसमटलेले आवाज मिसळून एक पार्श्वसंगीत २४ तास चालू असते. या आवाजात गाण्यातले काही स्वर कमी ऐकू येतात. थंडीची लाट आली की हे सारे आवाज गायब झाल्यावर हे आवाज होते हे कळते. लेखातून वाचकांच्याही आवाजांची दुनिया जागविलीत. धन्यवाद

पूर्वी पुण्यातल्या सायकलींची मंजुळ आणि आदबशीर किण-किण कानी पडायची (त्यात अरे मित्रा जरा वाट देतोस का असा भाव असे). आता मात्र मोटरसायकलींचे भसाडे आणि गुर्मी असलेले हॉर्न्स कानावर आदळतात तेव्हा उगाच मस्ती आलेल्या अश्यांच्या कानाखाली एक मोठ्ठा आवाssssssssज काढावासा वाटतो. बाकी लेख चोक्कस !!!

बरेच आवाज आता नाहीसे झाले आणि नको ते आवाज निर्माण झाले. बोअरवेलचा आवाज भयंकर कंटाळवाणा असतो. लहानपणी आमच्या गावात रस्ते नव्हते. अशा वेळेला गावात ट्रक आल्यावर पोरं ज्या प्रकारे ठेला आला असा आवाज देत होते ते आजही लक्षात आहे. छान लेख

अजून बरेच आवाज लिहीता आले असते. पण जे लिहीले आहे ते छान! शक्य झाल्यास अजून आवाजचित्र लिहा.

खूप छान लिहिलं आहे. एप्रिल मे मध्ये होलसेल मध्ये धान्य घेऊन ते निवडून, पाखडून, ऊन दाखवून साठवून ठेवायची पद्धत होती. त्या3-4 दिवसातला पाखडण्याचा आवाज, तिखट कुटून घेतानाचा आवाज अजूनही आठवतो. खूप आवडायचा मला तो आवाज. लेख मस्तच जमलाय

लेख आवडला.छान लिहिलं आहे.

माझ्या https://www.misalpav.com/node/6028 या लेख आठवण झाली.

पु लं च्या आवाज आवाज लेखाची आठवण झाली.

.

खुसखुशीत लेख आवडला. काही प्रतिसादातील आवाजांच्या आठवणीही रोचक. या लेखावरुन आठवले माझ्या परदेशीच्या सुरवातीच्या काही महिने रात्री एका आवाजाच्या अबसेन्समुळे झोप लागत नव्हती, तो मिसलेला आवाज रस्त्यावरच्या कुत्र्यांचा होता ! :)

सकाळी सकाळ्ळी आमच्या इथे खालील प्रमाणे आवाज येत असतात :) सगळ्या लेडीजच पण...पुरुषांचे आवाजच नाही येत ;) खाली रहाणारे...वरच्यांना... "ये प्राचीऽ..." प्राची घरात...परत काही वेळाने... "ये प्राचीऽ..." प्राचीची आई गॅलरी.. "काय ओ?" "टाकी भरली वाट्टं!" "हा हा...(घरात बघून...ओऽ नळ बंद कराऽऽऽ" ) जातो बिचारा पळतच खाली...नळ बंद करुन पळतच वर! :) मग समोसेवाला येतो......"स....म्मोसे गर्रमऽ" हा समोसेवाला दिवसातून तीन वेळा येतो. दुपारी बटाटे, कांदे विकणारे टेपो येतात. "कांदेऽ १०० ला पाच किलोऽ"

छान लिहिले आहे. > आमच्या लहानपणी क्वचित डुकरांचा आवाज आणि मागून कुत्र्यांचं जोरजोरात भुंकणं ऐकू यायचं. मग आम्हा पोरांच्या उत्साहाला पारावार राहायचा नाही. डुक्कर पकडणारे लोक कुत्र्यांना डुकरांमागे सोडून दोरीच्या फासात पकडताना बघायला अतिशय थ्रिल वाटायचं. मात्र पकडल्यानंतर तोंड बांधताना डुकरांचं विव्हळणं मात्र ऐकवायचं नाही. > फॅन्ड्री?

मी शांतताप्रिय असल्याने, निवृत्त झाल्यावर, मुंबई सोडून एका शांत ठिकाणी रहायला गेलो. तिथे गेल्यावर हे लक्षांत आले की सर्वच व्हॉल्युम्स आता अर्ध्यावर ठेवावे लागतात. इतकंच काय तर, घरांत बोलतानाही सुरवातीला आपण उगाच मोठ्या आवाजात बोलतोय, हे लक्षांत आले. त्यानंतर, कमी आवाजात बोलण्याची संवय लागली. आजुबाजूच्या निसर्गातले , बारीक सारीक आवाजही स्पष्ट ऐकू यायला लागले! एकुणांत, आयुष्यच काय, मनही शांत झाले.

लेख आवडला. अनेक आवाजांची या निमीत्याने आठवण आली.

बागेतले आवाज रोज सकाळी बागेत फिरायला जायचे म्हणून पाचचा कर्कश गजर लावते पण गजर ऐकून परत बंद करून एखादी डुलकी काढावी वाटतेच मग सकाळी सकाळी जाता येत नाहीच . मग सोनूचा डबा ,तिला शाळेत घालवून सव्वा सातला बागेत पाऊल पडते . गेट समोरच एक कारंज्या आहे . त्याचा सरसर आवाज येत असतो . पण काही केल्या हा आवाज मला शब्दात पकडता येतच नाही म्हणून "सरसर" हा शब्द शोधला मी . तिथून पुढे गेले कि बऱ्याचशे लोक गोलाकार उभे असतात . आणि त्यांचा हे हे हु हु हो हो चाललेले असते . त्यांची हि ह ची बाराखडी किती किती वळणे घेते . तिथे उभे असणारे हसण्याचे नाटक करत असतात पण बाहेर चालणाऱ्याना त्यांच्या कडून पाहून खूप हसू येते त्यांचे ते कृत्रिम हसे पाहून बाकीचे बाहेरचे खूप हसत असतात . त्यांच्या हसण्याचा आवाज येत राहतो . परवा एक छोटी आपल्या आजोबांबरोबर आलेली होती . आजोबा तिला थोड्या पुढे असणाऱ्या मुलांच्या खेळाच्या जागेकडे नेवु पाहत होती तर ती हट्टुण पुढे पाय उचलत नव्हती . आजोबा म्हणत होते , "झोपाळ्यावर नाही बसायचे तुला बाळ ?" ती," मला हसायला जायचे आहे". मज्जाच वाटली तिचे हे उत्तर ऐकून . आजोबांचे वय लहान होवू पाहत होते आणि तिला मोठे होण्याची घाई लागली होती इथून पुढे खऱ्या अर्थाने चालणाऱ्याच्या पायाचे "झपझप " आवाज ऐकू येवू लागतो कारण हा रस्ता उताराचा आहे . . शूज घालून चालणाऱ्या पेक्षा धावणाऱ्या माणसांच्या शूज चा खूप आवाज येत असतो . आता बाग वळण घेते . त्या कोपऱ्यावर बच्चे कंपनीची जागा आहे . तिथे सी सा , घसरगुंडी , झोपाळे आणि बरीच खेळणी आहेत . मग झोके फिरतानाचा "करकर "आवाज येत असतो आणि त्या बरोबर कोणी मजेने हसत असतो तर कोणी घाबरून "स्सस " असा आवाज काढत असतो . कोणी आनंदाने ओरडत असतो . कोणी छोटी मुलं जबरदस्तीने झुल्यावर बसवली कि हे "भोकाड " पसरून, शिरा ताणून रडत असतात . सी सा वर मुलं खेळत असली कि जोरात एक बाजू टायर वर आपटून "फट फट " असा आवाज येत असतो . घसरगुंड्या -त्यावर पण एक "सुस्स्स " असा आवाज येतो अ. आणि त्या नळयासारख्या घसरगुंडीवरून कोणी आले की त्या नळ्या वाजतात त्याचाही एक आवाज येतो . तो हि आवाज मला शब्दात पकडता आला नाही . पण तो गडगड आवाज म्हणता येयील . तिथून पुढे बागेच्या रस्त्याला चढ लागतो , आणि बागेत हिरवळीवर टाळ्या वाजवत बसलेले बरेच असतात . कोणी प्राणायाम करत असतो . त्यांचा नाकाने जोरजोरात श्वास सोडणे चालू असते . फूस फूस असा आवाज त्याचा येत असतो . तिथून पुढे काही जणांनी ओमकारचा नाद लावलेला असतो . रस्त्यावर चालणारे आता चढाला चालत असतात . मग दमून ते सॉय सॉय आवाज काढत असतात . मधून त्यांचा चपलांचा घासाल्याचा आवाज येत असतो . काहींचा वेग मंदावतो मग संन्त आवाज येत राहतो . तिथून पुढे एक ओहळ आहे . तिथे एक बाकडे आहे . तिथे त्यावर एखादे जोडपे बसलेले असते . इतक्या हळू आवाजात ते कुजबुजत असतात आणि आपल्याच धुंदीत मग्न असतात . घरात काही बोलायला मिळत नसेल म्हणून इथे येवून त्यांची लाडिक गुफ्तगू चालत असेल . पुढे पुढे एक धबधबा येतो . त्याचा धबधब आवाज येत असतो . त्यात बरेच कावळे भिजून पंख फडफडवत असतात , त्यांच्या पंखाचा फडफडण्याचा आवाज येत असतो . मधेच काव काव करत असतात . धबधब्याशेजारी बच्चे कंपनी खूप असतात . त्यांचा त्यात उतरण्याचा प्रयत्न असतो . मग मजेत भिजत खळाळणारे पाणी अडवतात आणि फुर्र करून सोडून देतात . तेच पाणी पुढे छोट्या तलावात साठवलेय , तिथेही ही बच्चे कंपनी पण थोडी मोठी (१२ -१३ वर्षाची ) छोट्या छोट्या प्लास्टिक पिशव्यात हे पाणी भरून पुन्हा खाली सोडतात . त्याचा टप टप आवाज येत राहतो आणि पाण्यावर तरंग उमटतात . मध्येच बाहेरून जाणाऱ्या एखाद्या बसचा आवाज येतो , एखद्या स्कूटरचा . धबधब्याच्या थोडे पुढे म्हाताऱ्या बायकांचा एक अड्डा बसलेला असतो ,अगदी कासटा घातलेल्या ह्या आज्ज्या यायाम , सुना , नातवंडे , पोरं , दुखणी भानी ,डाकदर ह्यावर मनसोक्त गप्पा मारत असतात . जवळच खेळणाऱ्या नातवंडावर लक्ष ठेवून असतात . तिथेच जवळ काही दोरीवर उड्या मारणारे असतात . त्याचाही एक वेगळाच आवाज येत असतो . काही सुगावत्या सूर्याकडे पाहून मंत्र पुटपुटत असतात . मधेच चिमणी चिवचिवत असते . अगदी छोटी चिमणीसारखी दिसणारी चीरचीरत असते . मधुनच कोकीळ कुहूकुहू करत असते . मधेच बसायला असणाऱ्या छपराखाली काही हास्य क्लब वाले हाहू हेहे करत उड्या मारत असतात . अजून खूप सारे पक्षांचे आवाज येतात पण ते मला शब्दात बसवताच येत नाहीत . आता बागेचा राउंड संपतो . बाहेर आल्यावर नारळ वाला खापखाप नारळ फोडून पाणी देत असतो , त्यांचे रेट सांगत असतो. मध्येच एखाद्या लहान मुलाने नारळ मागितलेला असतो. आई बाबा नको म्हणत असतात . मग त्याचे भोकाड पसरलेले असते . पुढे कसले कसले रस विकणारा असतो. तो बाटल्यातून रस ग्लासात ओतत असतो . तो ओतन्याचाही एक आवाज असतोच.

फोडणी आवाज व पाठोपाठ शिंकांचा, सकाळी/संध्याकाळी. बाळ/बाळंतीण ला आंघोळ घालताना कढवलेल्या तेलाचा. बंब/शेकोटीच्या सरणांचा जळताना. उंदीर मामा कुरतडत असताना. कचरा ढकलगाडी चाकाचा. खराट्याने झाडून स्वच्छ करताना चार. शाळेच्या बस/व्हॅनचा भोंगा. वरच्या मजल्यावर टेबल, खुर्ची, गॅस सिलिंडर ओढताना. पोटातली गुरगर.........

फोडणी आवाज व पाठोपाठ शिंकांचा, सकाळी/संध्याकाळी. बाळ/बाळंतीण ला आंघोळ घालताना कढवलेल्या तेलाचा. बंब/शेकोटीच्या सरणांचा जळताना. उंदीर मामा कुरतडत असताना. कचरा ढकलगाडी चाकाचा. खराट्याने झाडून स्वच्छ करताना चार. शाळेच्या बस/व्हॅनचा भोंगा. वरच्या मजल्यावर टेबल, खुर्ची, गॅस सिलिंडर ओढताना. पोटातली गुरगर......... सर्व बिछान्यावर पहुडलेल्या अवस्थेत असतानाच ऐकू येतात.