एक ऐतिहासिक ठेवा: मनोरंजन मासिक ( १९११ ) मधील मजेशीर जाहिराती

मुंबईतील एका मित्राकडे १९११ सालचा मनोरंजन मासिकाचा 'दिल्ली दरबार विशेषांक' बघायला मिळाला. खूप इच्छा असूनही वेळेअभावी त्यातील काहीही वाचता आले नाही, फक्त त्यातल्या मनोरंजक जाहिरातींचे पटापट फोटो काढून घेण्यावरच समाधान मानावे लागले. मुखपृष्ठ : माझ्या लहानपणी 'सार्सापारीला' हा शब्द अनेकदा कानावर आलेला होता, परंतु हे काय गौडबंगाल आहे, हे मात्र कधीच समजले नव्हते. एवढ्या वर्षाअंनंतर ही जाहिराती बघून उलगडा झाला: "राजेरजवाडे, सरदारदरकदार या लोकात पुष्कळच खप" असलेल्या 'बादशाही याकुती' ची ही जाहिरात वाचा: "मेंदूचे काम विशेष पडणारे" वकील, कारकून, बॅरिस्टरवगैरेंना उत्तम फायदा देणाऱ्या 'व्हिगोराईन' ची जाहिरात: "डॉक्टर्स, ग्राजुएट्स, जजीस, मॅजिस्ट्रेट्स, आफिसर्स वगैरेंनी गौरवलेले 'रंजन' मलम मागवण्याबरोबरच अर्ध्या आण्याचे तिकीट पाठवून 'विशेष खुलाश्याचे हँडबिल' देखील मागवण्यास विसरू नका: "पुष्कळ नामांकित डॉक्टरांनी व सद्गृहस्थानीं सर्वोत्कृष्ट ठरविलेले, दु:खग्रस्तांचा एकच इलाज" असलेले स्वदेशी 'अमृतांजन: गजकर्णावरील औषधाला 'दद्रुग्दावानल' नाव देणार्‍या प्रतिभावंतास आमचा सलामः परंतु अश्या प्रकारच्या "वर्तमानपत्रातील तिखट मीठ लावून फुगवून लिहिलेल्या मोठमोठया जाहिराती" वाचून औषधे मागवून पैश्यापारी पैसा आणि शरीरप्रकृतीही बिघडवून घेणाऱ्या लोकांना डॉ. ग.पां. काळोखे, ए. ए. एम. एस.यांची ही जाहिरात दिलासा देत असेल: बाह्य भपक्यावर न भुलता "पक्क्या बुंदीपासून यांत्रिक शक्तीने भाजून हस्तस्पर्शाशिवाय दळून ताजी डब्यात भरलेली 'अस्सल काफी' घेण्याचा आग्रह करणारी ही जाहिरात: "एकदाच लाविले असता जणुकाय ताज्या फुलांचा घमघमाट सुटला आहे" असा भास करवून देणारे 'दिल्ली दरबार हेयर ऑईल : नाशिकचे सखाराम वामन जोशी 'खलीपाच्या अद्भुत गोष्टी' आणि 'पोलादि अडकित्ते' एकत्रच जाहिरातवतात :