मधुशाला - एक मुक्तचिंतन आणि भावानुवाद (भाग १) मधुशाला - एक मुक्तचिंतन आणि भावानुवाद (भाग २) मधुशाला - एक मुक्तचिंतन आणि भावानुवाद (भाग ३) मधुशाला - एक मुक्तचिंतन आणि भावानुवाद (भाग ४) मधुशाला - एक मुक्तचिंतन आणि भावानुवाद (भाग ५) मधुशाला - एक मुक्तचिंतन आणि भावानुवाद (भाग ६) --------------------------------------- मृत्यू आणि त्याचे थैमान ह्याबद्दल बोलताबोलता निसर्गातली वेगवेगळी प्रतिके घेऊन आपल्याला 'मधुशालेची' महती सांगणार्‍या कवीची आपल्याला ओळख झाली आहेच. आता पुढच्या रुबायात अचानकपणे कवितेतल्या भावनांचा सांधेबदल झाला आहे असे मला जाणवले - तुम्हालाही जाणवेल. एखादे दु:खी मूल एकदम हसरे आणि खेळकर होऊन घरभर नाचू बागडू लागावे तसाच कवीच्या मानसिकतेत झालेला बदल आपल्याला जाणवतो ह्या पुढच्या रुबाया वाचताना. ह्यातली रुपके वाचत जाताना बालकवींची निसर्गकविता तर वाचत नाहीये ना इतका मी अचंबित होऊन गेलो! एकाएकी असा बदल होण्याचे कारण काय असावे? संपूर्ण मधुशालेचा एक काव्य म्हणून अधिक विचार करता मला असे जाणवले की संपूर्ण काव्य हा एक जीवनालेखच आहे. आणि त्यात माणसाच्या एकूण जन्मापासूनच्या प्रवासात घेतलेला हा एक लहानवयातला टप्पा तर नसेल? लहान असताना बालकाच्या निष्पाप नजरेत सगळं जग असंच तर असतं की? सगळ्याच गोष्टींचं एक अपार कुतुहल असतं, सगळंच सुंदर आणि अचंबित करुन टाकणारं भासत असतं. सगळंच देवाचं देणं असतं! (अवांतर - मुले एखाद्या गोष्टीत जेवढी तल्लीन होतात तसा मी एक दिवस जरी होऊ शकलो तरी तो दिवस अत्यंत समाधानाचा, आत्मानंद देणारा जातो:) चला घेऊयात आस्वाद - रुबाया ३१ ते ३५ - --------------------------------------- मधुशाला - तारक मणियों से सज्जित नभ बन जाए मधु का प्याला, सीधा करके भर दी जाए उसमें सागरजल हाला, मत्त समीरण साकी बनकर अधरों पर छलका जाए, फैले हों जो सागर तट से विश्व बने यह मधुशाला।।३१। अधरों पर हो कोई भी रस जिहवा पर लगती हाला, भाजन हो कोई हाथों में लगता रक्खा है प्याला, हर सूरत साकी की सूरत में परिवर्तित हो जाती, आँखों के आगे हो कुछ भी, आँखों में है मधुशाला।।३२। पौधे आज बने हैं साकी ले ले फूलों का प्याला, भरी हुई है जिसके अंदर पिरमल-मधु-सुरिभत हाला, माँग माँगकर भ्रमरों के दल रस की मदिरा पीते हैं, झूम झपक मद-झंपित होते, उपवन क्या है मधुशाला!।३३। प्रति रसाल तरू साकी सा है, प्रति मंजरिका है प्याला, छलक रही है जिसके बाहर मादक सौरभ की हाला, छक जिसको मतवाली कोयल कूक रही डाली डाली हर मधुऋतु में अमराई में जग उठती है मधुशाला।।३४। मंद झकोरों के प्यालों में मधुऋतु सौरभ की हाला भर भरकर है अनिल पिलाता बनकर मधु-मद-मतवाला, हरे हरे नव पल्लव, तरूगण, नूतन डालें, वल्लरियाँ, छक छक, झुक झुक झूम रही हैं, मधुबन में है मधुशाला।।३५। भावानुवाद - नक्षत्रांच्या नभांगणाचा बनुन जाउदे मधु प्याला, करुन सरल तो त्यात भरुया सिंधूजलाच्या मदिरेला हिंदोळे अधरावर तिजला, धुंद साकी जणु वायूही, अथांग तीरावरी सागरी, विश्वचि बनुदे मधुशाला ||३१|| अधरांवरि जरि रस कुठलाही, भासे मदिरा रसनेला, पात्रहि कुठले धरता हाती , दिसे जणू करि मधु प्याला, बदलुन जाती चेहरे सगळे बनती सारे साकीचे काहि असो तरि नजरेपुढती, नयनांमधुनी मधुशाला ||३२|| वल्लरि बनता साकी तू ही घे सुमनांचा करि प्याला, अंतरात ती घेउन बसती परिमल गंधित मद्याला, सततच मागति भ्रमरदले मधु मदिरा करण्या प्राशनही, मंदचि होती, झिंगुन जाती, उपवन जणु हे मधुशाला ||३३|| रसभरित तरुही साकी असती, पुष्पमंजिरी जणु प्याला, हिंदोळती मग तेच आतुनी मंद सुगंधित मद्याला, लुब्ध त्यावरी कोकिलकूजन आम्रतरुंवर चालतसे, वसंतऋतु हा घेउन येई, आमराई जणु मधुशाला ||३४|| भरुनी अंतरी झुळुक येतसे वसंतसौरभ मद्याला, धुंदच होउन पुन्हा पुन्हा तो अनिल भरितसे प्यालाला, हरित पल्लवी आणिक तरुगण, शाखा नूतन वल्लरिही पिउनी छुमछुम डोलत राही, मधुबनि आहे मधुशाला ||३५|| चतुरंग