गूढ अर्थ आहे प्रत्येक ओळीत, प्रत्येक शब्दात. मी आत्तापर्यंत त्याला मद्यगीतच समजत होते. बरे झाले तुम्ही मराठीत त्याचे भाषांतर केलेत (अभिजात हिंदीच काय सामान्य हिंदी पण माझी दांडी उडवते).
हरिवंशरायांच्या काव्य प्रतिभेला आणि तुमच्या अनुवाद कौशल्याला शत शत नमन. असितगिरीसमं स्यात् कज्जलं सिन्धुपात्रं...
>
>
मराठियांची पोरे आम्ही, नाही भिणार मरणाला ।
सांगून गेला तो शिवराया, हे अवघ्या विश्वाला ।।
मस्त चालू आहे. हे अत्यंत कठिण काव्य आहे, तुम्हाला वेळ लागणे साहजिक आहे. लगे राहा.
रुबाई क्र २३ चा भावानुवाद पटला नाही - कदाचित मी चुकीचा वाचत असेन.
हिंदीतला अर्थ मला असा वाटतो :
(पहिल्या दोन ओळी) जग प्याल्याला, मदिरेला, पीणार्याला नावे ठेवते
(तिसरी ओळ) अर्थातच जगाची-मदिरेची जोडी जमणारच नाही
(चौथी ओळ) कारण जग जरासन्न आहे, तर मधुशाला नित्यतरुण आहे
तुमची तिसरी ओळ आहे की :
"मद्यपी-वारुणीची जोडी मनास येत नाही", बाकी ओळी साधारणपणे हिंदीतल्यासारख्याच. "मद्यपी-वारुणीची जोडी मनास न ये" चा काय संदर्भ लावावा?
रुबाई २४ :
"मधुशाला" हे यमक पहिल्या ओळीत घेतले हे मुळीच रुचले नाही. या काव्यात "मधुशाला" हा शब्द गझलेच्या काफियासारखा महत्त्वाचा आहे. (पहिला शेर सोडला तर) गझलेच्या बाकी कुठल्याही शेरात काफिया पहिल्या ओळीत चुकून योजला तर ज्या प्रकारचा रसभंग होईल, त्याच प्रकारचा रसभंग येथे होत आहे. तो टाळावा.
"द्रोहि आणि त्या दासांमधुनी..." येथे "त्या" शब्द केवळ वृत्तपूर्तीसाठी घातल्यासारखा वाटतो. तो खटकतो. दास "ते" पण द्रोही "ते" का नाहीत? मुळात दास-द्रोही सामासिक शब्द आहे, दोन्ही समसमान वजनाचे आहेत.
"द्रोही आणिक दासांमधुनी..." असे करूनही मात्रा भरतात.
रुबाई २५ : "दिवाळी" वापरायची कल्पना मस्तच. (बहुतेक मराठी वाचकांना मुसलमानी सण/शोकप्रसंग जड जातील असे वाटते का? पण काही असो, दिवाळी पटते खास.)
एक वेगळे परिंमाण लाभते आहे त्याबद्दल प्रथम धन्यवाद.
रुबाई २३ -
पटे कहाँ से, मधु औ' जग की जोड़ी ठीक नहीं,(तिसरी ओळ) अर्थातच जगाची-मदिरेची जोडी जमणारच नाही
तुम्ही म्हणता आहात ते बरोबर आहे कारण पहिल्या आणि चौथ्या ओळीतही जगाचाच संदर्भ दिलेला आहे. तेव्हा मद्यपि-वारुणी हे तितकसं ठीक नाहीये.
मी त्यात बदल करेन.
रुबाई २४ -
बरोबर अगदी बरोबर - इथे संपूर्ण चार ओळीचा तोल काहीसा ढळल्यासारखा जाणवत होता, तो पहिल्या ओळीच्या शेवटी आलेल्या 'मधुशाले' मुळे!
माझा 'रुबाई' ह्या प्रकाराचा अभ्यास नसल्यामुळे असेल, मला ते लक्षात आले नाही. तुम्ही अगदी नेमकी पकडलीत त्रुटी, कौतुक आहे!
हे सुध्दा बदलावे लागेल.
(अवांतर - मधुशालेमुळे तोल जावा ह्यात नवल नाही पण त्याचा अनुवाद करताना जाऊ द्यायचा नाही हे महाकठिण, काय विरोध आहे!)
"द्रोही आणिक दासांमधुनी..." - काय योगायोग? अहो इथेही सुरुवातीला मी अगदी हेच शब्द वापरले होते पण नंतर संपादना दरम्यान मी त्यात बदल केला. कारण मला "द्रोही आणि त्या.." असे जास्त गेय वाटले - पण त्या बदलाबदलीत सामासिक शब्दाचा कासोटा सुटला!;)
रुबाई २५ -
'दिवाळी' वापरण्यामागचा उद्देश म्हणजे आपला हिंदी सण आहे हा तर आहेच. शिवाय 'होळी' चा ज्वालेशी संबंध येतो आणि दिवाळीचाही. होळीत अभद्राचा नाश आहे तर दिवाळीत तेजाचा उत्सव त्या अर्थानेही हा बदल मला चपखल वाटला.
चतुरंग
राज्य खालसा होउन जाई, भाग्य जाय ते दिगंतरा,
असेच जमतिल मदिराप्रेमी, राहिल जागत मधुशाला ||२१||
निर्जन होती जागा सगळ्या, कधीतरी ज्या गजबजल्या,
जळत राहि ते स्मशान आणिक, असेल जागी मधुशाला ||२२||
द्रोही आणिक दासांमधुनी विजय मद्य अन प्यालाचा
जगज्जेति ही होउन आली, आता माझी मधुशाला ||२४||
राहि भरुनि जरि हे मदिरालय, जग ते देखे दुष्काळा,
बुडते जग ते तमात सारे, येथ होळीची ती ज्वाला,
दु:ख न ठावे कसे तिला, जी स्वर्गातुन उतरे मदिरा,
असता शोकाकुल जग सारे, करे दिवाळी मधुशाला ||२५||
वा रंगा! नेहमीप्रमाणेच अप्रतीम! अगदी भरून पावलो..!
तुझी मधुशाला आता अगदी छान रंगू लागली आहे!
तात्या.
प्रतिक्रिया
वा!!
किती
भइ वाह!
धनंजय, तुमच्या अभ्यासू परीक्षणाने भावानुवादाला
वाह
हा सुद्धा..
सुरेख...
वा वा!
मधुशालेच्या सर्व प्रकट आणि अप्रकट आस्वादकांचे आभार!