Skip to main content

विचार

विचार — वैचारिक मराठी लेखनाचा विभाग. तत्त्वचिंतन, समाजचिंतन आणि जीवनमूल्यांवरील मराठी विचार येथे वाचा व चर्चेत सहभागी व्हा.

तू!

लेखक उमेश कोठीकर यांनी गुरुवार, 23/04/2009 09:42 या दिवशी प्रकाशित केले.

तुझेच नाव
स्वप्नांच्या ओठी
"तू"च निघे मोती
शब्दांच्या पोटी

निळ्या या नभात
भासे तुझे रूप
पृथ्वी सर्व वाटे
तुझेच स्वरूप!

दिसे फक्त तूच
नेत्री येई पाणी
ऐकू येते फक्त
नाव तुझे कानी

आरशात तूच
दिसते साकार
एकांतही घेतो
तुझाच आकार!

तळ्यात चंद्र
तुझेच बिंब
फुलांत तूच
दवाने चिंब

होउनी श्वास
जाई तू आत
स्पंदते नित्य
तू हृदयात

मंदिरी मूर्तीत
हसते तूच
कणीकणी माझ्या
वसते तूच!

अभिनंदन

लेखक क्रान्ति यांनी सोमवार, 20/04/2009 20:05 या दिवशी प्रकाशित केले.

घमघमणा-या अत्तरकुपीत बंद फुलांचं स्पंदन असतं
उगाळण्यानं गंधाळायला दु:ख कधी का चंदन असतं?

पंचम लावून कोकिळ गातो सुरेल मंजुळ वसंतगाणी
कधी भासते प्रेमगीत ते, कधी भासते आर्त विराणी
मनीमानसी सुखदु:खाचं अखंड सागरमंथन असतं

दिवसरात्र या खुळ्या मनाची भिरभिर वा-यावरची वरात
कधी, कुठं ते हरवुन जाईल, धडधड अन् काहूर उरात
भीती कसली? वा-यालाही क्षितिजकडांचं बंधन असतं

जगण्यासाठी आधाराची काठी असते वेडी आशा
जे होतं ते भल्याचसाठी, सांगत असते अबोल भाषा
मर्म जाणलं ज्यानं, त्याचं जीवन ही अभिनंदन असतं

बेत आहे..!

लेखक उपटसुंभ यांनी सोमवार, 20/04/2009 14:44 या दिवशी प्रकाशित केले.

आज थोडेसे चुकीचे वागण्याचा बेत आहे.
आज तुजला एकट्याने गाठण्याचा बेत आहे.

भेटते मजला पुन्हा ती त्याच त्या वळणावरी का
मज कळेना योग हा की गुंतण्याचा बेत आहे.

अंगणी माझ्या कशाला कवडशांनी फेर धरला
ही तुझी चाहूल की हा चांदण्याचा बेत आहे.

टाकली पेटीत जेव्हा मी जराशी जास्त नाणी
देव वदला, आज भलते मागण्याचा बेत आहे.

एकदा भेटून स्वप्नी एकमेका धीर देऊ
की तुझा ढाळीत अश्रू जागण्याचा बेत आहे.

रोजच्यासम आज मरणा मी तुझ्या स्वाधीन नाही
आज माझाही जरासा झुंजण्याचा बेत आहे.

-- अभिजीत दाते

मनात लपलेला दु:शासन!

लेखक उमेश कोठीकर यांनी शनिवार, 18/04/2009 16:13 या दिवशी प्रकाशित केले.

शरीर स्त्रीचे भासे शाप
डोळे विखारी जगी अमाप
नजर फिरते अंगी जैसी
बुभुक्षित ते कामुक साप!

परस्त्री ती समोर दिसता
दु:शासन तो जागे क्षणात
खेळ मनीचा विकृत चाले
भोग तिचा तो घेई मनात

गर्दी असो! असो एकांत
पदर खेचण्या अधीर हात
हात सराईत जागी लागे
वखवखलेली श्वापद जात!

असो बालिका असो तरूणी
नाते गोते लज्जा नाही
नरमादीचे नाते एकच!
असहाय्य मादी मुकाट साही

असेल कोठे कृष्ण सखा तो?
कवच तुझे दे! शरीरी रक्षक
दग्ध होईल शरीर अमुचे
कामुक नजरा! दाहक मारक

पौर्णिमा

लेखक क्रान्ति यांनी शुक्रवार, 17/04/2009 22:16 या दिवशी प्रकाशित केले.

काव्य विभागातल्या पौर्णिमा पाहून {वाचून} मला माझी पौर्णिमा खुणावू लागली. थोडी वेगळी पौर्णिमा.

हाकारले फुलांनी अंगार शोधताना
मज पौर्णिमा गवसली अंधार शोधताना

एकेक पाकळीचा एकेक सूर झाला
हरपून भान गेले गंधार शोधताना

माझ्यापुढे खुली ही झाली कुबेरनगरी,
माझ्याच अंतरीचे भांडार शोधताना

डोळ्यांत दाटलेले ते भाव मूर्त झाले
नाकारण्यात दडला स्वीकार शोधताना

खुलली अजाणता ती विश्वातली रहस्ये,
सगुणात निर्गुणाचा आकार शोधताना

मी, सावळ्या अरूपाची ब्रम्हलीन छाया
झाले तपस्विनी का संसार शोधताना?

सॉक्रेटीस आणि त्याची प्रश्नातुन शिक्षणपद्धत

लेखक अजय भागवत यांनी शुक्रवार, 17/04/2009 13:07 या दिवशी प्रकाशित केले.

[खालील लेख भाषांतरीत आहे.]

सॉक्रेटीस हा एक थोर शिक्षक गणला जातो. त्याची शिक्षणपद्धत ही हटके होती व तो प्रश्न विचारत-विचारत शिकवे व लोकांकडून उत्तरे मिळवे. "ex duco" चा अर्थ "lead out" होतो जो "education" ह्या शब्दाचा गाभा आहे. उत्तरे "मिळवणे" हे "lead out" किंवा त्यातूनच मार्ग दाखवणे अशा अर्थाने पाहिले तर अशा शिक्षणपद्धतीचे महत्व पटते.

आज त्याच्या प्रश्नावलीबाबत आपल्याला जी माहिती आहे ती त्याच्या शिष्योत्तमामुळे. प्लॅटो व ऍरीस्टॉटल हे त्याचे शिष्य होते. व त्यांनी सॉक्रेटीसची ही प्रश्नावली लिहून ठेवल्यामुळेच ती आज जगाला माहित आहे असे समजले जाते.

पौर्णिमा

लेखक बेसनलाडू यांनी शुक्रवार, 17/04/2009 00:26 या दिवशी प्रकाशित केले.

प्राजुताई नि राघवदादांच्या पौर्णिमा पाहून/वाचून मला मागच्या एका कोजागिरी पौर्णिमेला लिहिलेली कविता/गझल आठवली. शिळी, उष्टी असेलही कदाचित; पण आठवण झाली नि सहज शोधून मिळाली म्हणून मग येथे चिकटवायचे ठरवले. मिपाच्या धोरणात बसत नसल्यास संपादित करण्यास हरकत नाही.

चिंब हिरवळ, रात्र मखमल, गार गोरी पौर्णिमा
रातव्याचे थेंब न्हालेली टपोरी पौर्णिमा

चांदण्यांचे बाण सुटती मान ही वेळावता
केवढे घायाळ करते ही समोरी पौर्णिमा!

रातराणी श्वास हे वळले तिच्या ओठांकडे
नेमकी तेव्हाच लाज़ुन पाठमोरी पौर्णिमा?

भाषावार प्रांतरचनेवर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर भाग १

लेखक सातारकर यांनी बुधवार, 15/04/2009 17:03 या दिवशी प्रकाशित केले.

मराठी - अमराठी वाद आज अगदी ऐरणीवर आला आहे अस मला वाटत होत. प्रत्यक्षात स्वतंत्र भारताच्या जन्माआधीपासूनच हे भांडण चालू आहे अस एकंदरीत उल्लेखांवरून दिसून येत. कदाचित मिपाकरांना ह्यातल्या बय्राचश्या गोष्टींची माहीती असेल देखील पण मला बहुतेक सगळच नविन होत म्हणून माझ्यासारख्यांसाठी हा लेखन प्रपंच.

राज ठाकरेंच्या भाषणात त्यांनी बाबासाहेबांच्या पुस्तकाचा संदर्भ दिला होता. त्यांच Thoughts On Linguistic States (१९५५) हे पुस्तक नुकतच वाचल. त्यात त्यांनी ह्या समस्येच्या वेगवेगळ्या बाजूंचा सविस्तर उहापोह केला आहे. काही (आज) मजेशीर वाटणाय्रा गोष्टींचादेखील उल्लेख त्यात आहे.